national, politics, sanjog news, vichar valonun

કૉંગ્રેસનો ચૂંટણી ઢંઢેરો: રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જાય તેલ લેવા…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૦૭/૦૪/૧૯)

આ એ જ કૉંગ્રેસ છે જેના વડા એક સમયે ઈન્દિરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધી જેવા મહાનુભાવો હતાં? આ પ્રશ્ન એટલા માટે થાય કે બે એપ્રિલે કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ જે ચૂંટણી ઢંઢેરો જાહેર કર્યો તે જોઈને એવું લાગે કે રાહુલ ગાંધીને ભારત તેરે ટુકડે હોંગેની ગેંગે ઘેરી લીધા છે કે શું?

ચીન તિબેટમાં જે કરી રહ્યું હોય કે અમેરિકામાં દેશવિરોધી તત્ત્વો સાથે જે થઈ રહ્યું હોય કે રશિયા-બ્રિટન જાસૂસોના મુદ્દે લડી રહ્યા હોય, કોઈ પણ દેશ તેની અંદર દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિને ચલાવી શકે નહીં. ભારતની અંદર કાશ્મીરનો મુદ્દો સળગતો રાખવામાં સૌથી વધુ જો કોઈનો હાથ અને વાંક હોય તો તે કૉંગ્રેસનો છે તેમાં કોઈ ના પાડી શકે નહીં. યુનો-નેહરુ-૩૭૦ કલમ-૩૫ એ-વગેરે બાબતો તો જાણીતી છે, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં વિજય પછી શક્તિશાળી થઈ ગયેલાં વડાં પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીની એવી શું મજબૂરી હતી કે ફેંકાઈ ગયેલા શેખ અબ્દુલ્લાને આખી ને આખી કૉંગ્રેસ સરકાર સમર્પિત કરી દીધી? તેમને મુખ્ય પ્રધાન બનાવી દીધા? એ યુદ્ધમાં વિજય વખતે શા માટે ઈન્દિરાજીએ પાકિસ્તાને બથાવી પાડેલું કાશ્મીર પાછું ન મેળવી લીધું?

એ જ રીતે રાજીવ ગાંધીના સમયમાં, કાશ્મીરના રાજ્યપાલ જગમોહને તેમના પુસ્તક ‘માય ફ્રૉઝન ટર્બ્યુલન્સ ઇન કશ્મીર’ પુસ્તકમાં લખ્યા પ્રમાણે, વડા પ્રધાન રાજીવજીને પત્ર લખીને ચેતવણી આપી હતી, તો પણ રાજીવે ફારુક અબ્દુલ્લાને ખુલ્લી છૂટ આપે રાખી અને જમ્મુ-કાશ્મીરના વહીવટીતંત્ર-પોલીસમાં કટ્ટરવાદીઓ અને આઈએસઆઈના એજન્ટો ઘૂસી ગયા. ત્રાસવાદીઓ બેફામ બની ગયા અને તે પછી કાશ્મીરમાંથી હિન્દુઓને ષડયંત્રપૂર્વક ખદેડી દેવામાં આવ્યા.

એ જ રીતે યુપીએના સમયમાં મ્યાનમારમાંથી રોહિંગ્યાઓને કાશ્મીરમાં પીઆરસી આપીને વસાવી દેવામાં આવ્યા જ્યારે ત્યાં ગુલામ મોહમ્મદના સમયમાં સફાઈ કર્મચારીઓની હડતાળ વખતે પંજાબથી દલિત સફાઈ કર્મચારીઓને લઈ આવ્યા હતા, તેમને આજે પણ કાશ્મીરની નાગરિકતા નથી મળી. (જી હા, ઘણાને આ ખબર નહીં હોય. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અલગ દેશ હોય તેમ ત્યાં નાગરિકતા લેવી પડે છે.)

પુલવામા હુમલા પછી પાકિસ્તાનના બાલાકોટ, ચકોટી અને મુઝફ્ફરાબાદમાં ભારતની વાયુ સેનાએ ઘૂસીને ત્રાસવાદી સ્થાનોને નષ્ટ કર્યાં. પરંતુ તે પછી પાકિસ્તાનની અવળચંડાઈ કે ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ બંધ નથી થઈ. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં તે પછી ઓછામાં ઓછા દસથી વધુ ત્રાસવાદી મર્યા છે. દિલ્લીમાંથી જૈશ એ મોહમ્મદનો ફૈયાઝ અહમેદ લોન પકડાય છે. આ સ્થિતિમાં ત્યાં આર્મ્ડ ફૉર્સિસ સ્પેશિયલ પાવર્સ ઍક્ટ હળવો કરવાની વાત કરવી તે મૂર્ખામી જ નથી, દેશની સુરક્ષા સાથે ગંભીર ચેડા છે.

પરંતુ લાગે છે કે કૉંગ્રેસે આ ચૂંટણી ઢંઢેરો સામ પિત્રોડા જેવા સલાહકારોની સલાહ લઈને બનાવ્યો છે જેમણે એમ કહેલું કે ૨૬ નવેમ્બરનો ત્રાસવાદી હુમલો પાકિસ્તાને નહોતો કરાવ્યો. એ તો કેટલાક ત્રાસવાદીઓનું કૃત્ય હતું. તે માટે પાકિસ્તાનને દોષ દઈ શકાય નહીં. આ જ રીતે આ સામભાઈએ પાકિસ્તાનના બાલાકોટ સહિત ત્રણ સ્થળોએ ભારતીય વાયુ સેનાએ જે પરાક્રમ બતાવ્યું તે બાબતે પણ દુઃખ વ્યક્ત કર્યું કે પાકિસ્તાન પર આ કાર્યવાહી કરવા જેવી નહોતી. ભારતીય વાયુ સેનાએ ત્રાસવાદીઓ સામે કાર્યવાહી કરી છે, નાગરિકો સામે નહીં. અને માનો કે આ તો યુદ્ધ છે જે પાકિસ્તાન ૧૯૪૭થી ભારત સામે મુજાહિદ્દીનોના નામે ખેલી રહ્યું છે. તો સૂકા ભેગું લીલું પણ બળી શકે છે. અમેરિકાથી માંડીને ઈઝરાયેલે સ્વરક્ષા માટે આવી કાર્યવાહી કરી જ છે. પરંતુ સામભાઈને માત્ર પાકિસ્તાનનું જ પેટમાં બળે છે.

પરંતુ આ જ કૉંગ્રેસ જ્યારે સત્તામાં હોય છે ત્યારે તેનો અલગ સૂર હોય છે. કૉંગ્રેસનો ચૂંટણી ઢંઢેરો ઘડવાનું બિલ જેના નામે ફડાયું છે તે પી. ચિદમ્બરમ્ જ્યારે કેન્દ્રીય ગૃહપ્રધાન હતા ત્યારે તેમણે ૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩ના રોજ કે. સુબ્રમણિયમ મેમોરિયલ લેક્ચરમાં ‘આફ્સ્પા’ના કાયદાને પાછો ખેંચવાની લાચારી વ્યક્ત કરતા શું કહેલું? ચિદમ્બરમ્ ઉવાચ: “વર્તમાન અને પૂર્વ સેનાધ્યક્ષોએ મક્કમપણે વલણ લીધું છે કે આ કાયદાને સુધારવો કે પાછો ખેંચવો ન જોઈએ.” આમ, તે વખતે ચિદમ્બરમે બિલ સેનાધ્યક્ષોના નામે ફાડેલું. જોકે પોતાના જ વલણથી ફરી જવા માટે ખ્યાત અનેક રાજકારણીની જેમ આ ચિદમ્બરમે  ૨૦૧૪ની ૧૪ નવેમ્બરે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મચીલ નકલી અથડામણ કેસમાં સેનાના પાંચ જવાનોને આજીવન કેદ મળતાં તે મુદ્દે કહેલું, “આફ્સ્પા નિંદનીય કાયદો છે જેનું આધુનિક અને સભ્ય સમાજમાં કોઈ સ્થાન નથી.” અહીં એ નોંધવું જોઈએ કે ૧૪ નવેમ્બર ૨૦૧૪માં ન તો ચિદમ્બરમ્ ગૃહ પ્રધાન હતા કે ન તો કૉંગ્રેસ સત્તામાં હતી.

ચિદમ્બરમ્ જેમના જન્મદિવસે ઉપરોક્ત ઉચ્ચારણો કરી રહ્યા હતા તે પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ જ આફ્સ્પાનો કાયદો નાગાલેન્ડની બળવાખોરીના સંદર્ભમાં લાવ્યા હતા. ૧૯૫૧માં નાગા નેશનલ કાઉન્સિલે મુક્ત સાર્વભૌમ નાગા રાષ્ટ્રની તરફેણમાં મતદાન કરીને નાગાલેન્ડની સંઘીય સરકાર પણ બનાવી દીધી હતી. તેથી ૨૨ માર્ચ ૧૯૫૬ના રોજ ‘આફ્સપા’ લાવવામાં આવેલો. નાગાલેન્ડ ઉપરાંત અરુણાચલ પ્રદેશ, આસામ, મણિપુર, મેઘાલય, મિઝોરમ અને ત્રિપુરા જેવા પ્રદેશોમાં આ કાયદો લાગુ કરાયેલો. ત્યારબાદ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અને પંજાબમાં ત્રાસવાદ વકર્યો ત્યારે તેને ત્યાં પણ લાગુ કરાયો.

એમાં કોઈ શંકા નથી કે આ કાયદા હેઠળ સેનાને ખૂબ જ કડક સત્તા મળે છે જેમાં કોઈ ચેતવણી પછી કાયદો તોડે કે અશાંતિ ફેલાવે તો સશસ્ત્ર દળના વિશેષ અધિકારી કાયદાને તોડનાર વ્યક્તિ પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપી શકે છે. તેમાં તે વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય તો પણ વાંધો નહીં.

આ અધિકારી કોઈ આશ્રય સ્થાન કે ઢાંચાને તોડી પાડી શકે છે જો તેમાં હથિયારો હોવાની શંકા હોય. સશસ્ત્ર દળો કોઈ પણ અસંદિગ્ધ વ્યક્તિની વગર વૉરન્ટે ધરપકડ કરી શકે છે. અધિકારી પરિવારની કોઈ વ્યક્તિ, સંપત્તિ, હથિયાર કે દારૂગોળાને જપ્ત કરવા માટે વગર વૉરન્ટે ઘરની અંદર જઈને ઝડતી કરી શકે છે.

અને ઉપર જે દાખલો નકલી અથડામણનો આપ્યો તેમ સેનાના જવાનોએ પણ કોઈ કાયદાનો કે બીજી કોઈ રીતે અત્યાચાર કર્યો હોય તો તેમની સામે પણ કાર્યવાહી થઈ છે જ. આથી સેના દ્વારા અત્યાચાર કરવાની શંકાએ વર્તમાન સ્થિતિમાં આફ્સ્પાને હળવો બનાવવાની અને તેમાં ત્રાસવાદીઓના  માનવ અધિકારોની ચિંતા કરવી તે અપ્રાસંગિક બની રહેશે. આના માટે પૂર્ણતઃ શાંતિ સ્થપાઈ જાય તેની રાહ જોવી રહી, કારણકે સેનાના જવાનોએ શું એકલો પથ્થબાજોનો માર જ ખાધા રાખવાનો? તેમના પર ગમે ત્યારે ત્રાસવાદીઓ ત્રાટકે તો તેમણે શહીદી જ વહોર્યા રાખવાની?

આ જ રીતે દેશદ્રોહનો કાયદો પાછો ખેંચવાનું કૉંગ્રેસનું વચન ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગના કન્હૈયાકુમાર, હાર્દિક પટેલ કે જિજ્ઞેશ મેવાણી જેવા લોકોને ખુશ કરવા માટેનું લાગે છે. શું ‘ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ઈન્શાઅલ્લાહ, ઈન્શાઅલ્લાહ’, ‘અફ્ઝલ હમ શર્મિંદા હૈ, તેરે કાતિલ ઝિન્દા હૈ’ને માત્ર અભિવ્યક્તિની આઝાદી ગણીને તેને દેશદ્રોહ નહીં ગણીએ? અને જો તેને અભિવ્યક્તિની આઝાદી ગણાતી હોય તો પછી વર્ષ ૨૦૧૨માં જ્યારે કાર્ટૂનિસ્ટ અસીમ ત્રિવેદીએ એક કાર્ટૂનમાં સંસદને ભારતની ગટર પ્રણાલિ ગણાવી ત્યારે પણ તેને અભિવ્યક્તિની આઝાદી કેમ ન ગણાવી? તે વખતે કેમ તેની સામે દેશદ્રોહની કલમ લગાડી તેની ધરપકડ કરાઈ? શું એટલા માટે કે અસીમ ત્રિવેદી સરકાર વિરોધી ભ્રષ્ટાચારના આંદોલનને સમર્થન કરી રહ્યા હતા?

આ તો હજુ પણ માની લઈએ કે સંસદને ગટર ગણાવી, પરંતુ તમિલનાડુમાં મનમોહનસિંહ સરકારના (અને રશિયાના દબાણવાળા) કુદનકુલમ સિવિલ ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ (જેના સંદર્ભે મનમોહનસિંહને વિદેશમાંથી સહાય મેળવતી એનજીઓની ટીકા કરેલી) સામે વિરોધ કરનાર નવ હજાર (રિપીટ, નવ હજાર) લોકો જેમાંના મોટા ભાગના ગામડાંઓના માછીમારો જ હતા, સામે ભારત સરકાર સામે યુદ્ધ છેડવા બદલ દેશદ્રોહનો કાયદો લગાડેલો! વર્ષ ૨૦૧૬માં જેએનયુનો કેસ બહાર આવ્યો ત્યારની સ્થિતિએ મિડિયાએ ખાંખાખોળા કર્યા ત્યારે જાણવા મળ્યું કે તેનાં ચાર વર્ષ પછી પણ આ માછીમારો અને તેમના વકીલો તેમના કેસની સ્થિતિ વિશે અંધારામાં હતા!

કહેવાનો અર્થ એ છે કે દેશદ્રોહના કાયદાનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ કરનાર કૉંગ્રેસને અચાનક કેમ દેશદ્રોહનો કાયદો રદ્દ કરવાની તીવ્ર ઈચ્છા થઈ આવી? તમે વિપક્ષમાં હો એટલે સરકારનો વિરોધ કરનાર કોઈ પણને સાથ આપશો? ફરીથી પૂછું છું, કોઈ પણને સાથ આપશો? ચાહે તે કન્હૈયાકુમાર, ઉંમર ખાલીદ કેમ ન હોય?

આ જ રીતે બદનક્ષીના કાયદાને ફોજદારીના બદલે દીવાની કાયદો બનાવવાનું પણ કૉંગ્રેસે વચન આપ્યું છે. આનાથી તો મિડિયાને કે કોઈ પણ વિરોધીઓને ફાવતું જડી જશે!  અને કૉંગ્રેસ સત્તામાં આવશે તો તેને જ બદનક્ષીના કાયદાના ભય વગર બેફામ બની ગયેલા મિડિયાથી તકલીફ પડશે. અત્યારે રાહુલ ગાંધી મહાત્મા ગાંધીજીની હત્યા માટે રા.સ્વ.સંઘને દોષિત ગણવા બદલ બદનક્ષીના ખટલાનો સામનો કરી રહ્યા છે કે કૉંગ્રેસ સાથે ગઠબંધન માટે કાકલૂદીઓ પર કાકલૂદીઓ કરનાર અરવિંદ કેજરીવાલ પણ તેમના જેવા જ સમદુખિયા છે જે પણ બદનક્ષીના ખટલાનો સામનો કરી રહ્યા છે તેમના કારણે આ કાયદો દીવાની (સિવિલ) બનાવી દેવાશે તો શું થશે?

તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતાવાળી પીઠે કહેલું, “એક જણની પ્રતિષ્ઠાને બીજાના અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યના અધિકારની વેદી પર આહૂત થવા ન દેવાય.” અઘરા શબ્દોમાં કહેવાયેલી વાતનો અર્થ એ કે કોઈ પોતાની અભિવ્યક્તિ સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ કરીને કોઈને આધાર વગર કુખ્યાત ન કરી શકે.

આ જ રીતે કૉંગ્રેસે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કલમ ૩૭૦ ચાલુ રાખવાની પણ બાંયધરી આપી છે. આ પણ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ અને કાશ્મીરના અનેક લોકો તેમજ અન્ય ભારતીયોને અન્યાયકર્તા બાબત છે. ૩૭૦ની કલમના કારણે કાશ્મીરનું કોકડું ગૂંચવાયેલું જ રહે છે. કલમ ૩૭૦ના કારણે ભારત સરકાર કાશ્મીર અંગે માત્ર સંરક્ષણ, વિદેશ નીતિ અને સંદેશાવ્યવહાર બાબતે જ નિર્ણય કરી શકે છે. ભારતના બીજા કોઈ પણ કાયદા જમ્મુ-કાશ્મીરની સરકાર ઈચ્છે તો જ લાગુ કરી શકે.

આમ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને કાયદા-વ્યવસ્થાની સ્થિતિ સંદર્ભે કૉંગ્રેસનો ચૂંટણી ઢંઢેરો ખૂબ જ ચિંતાજનક છે જેનો વિરોધ કૉંગ્રેસ પક્ષના જ રાષ્ટ્રવાદી લોકોએ ખરેખર તો કરવો જોઈએ.

Advertisements
national, politics, sanjog news, vichar valonun

આના જાના લગા રહેગા: કોંગ્રેસયુક્ત ભાજપ, ભાજપયુક્ત કૉંગ્રેસ

સબ હેડિંગ: ચૂંટણી પહેલાં પક્ષમાં પોતાને યોગ્ય પદ કે લાભ ન મળતાં કેટલાક લોકો વંડી ટપી બીજા પક્ષમાં જતા હોય છે. પરંતુ ભાજપમાં જે રીતે કુંવરજી બાવળિયા અને જવાહર ચાવડાને પક્ષમાં જોડાયાના ૨૪ કલાકમાં જ પ્રધાન બનાવાયા તેનાથી અસંતોષ ફેલાયો છે. આની સામે કૉંગ્રેસની પણ પેરેશ્યૂટ પ્રધાનો અને ઉમેદવારોની યાદી લાંબી છે જે નહેરુજી-ઈન્દિરાજીના સમયથી ચાલુ થાય છે…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩૧/૦૩/૧૯)

ફિલ્મ ‘ગિરફ્તાર’નું ગીત છે, ‘આના જાના લગા રહેગા’. છેલ્લાં બે વર્ષથી, ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, ૨૦૧૭માં રાજ્યસભાની ચૂંટણી થઈ ત્યારથી ભાજપ વિશે લોકોની માન્યતા બંધાઈ છે કે કૉંગ્રેસયુક્ત ભાજપ થઈ રહ્યો છે. આ માન્યતા ખોટી નથી. છેલ્લાં બે વર્ષમાં કૉંગ્રેસમાંથી ટોચના નેતાઓ ભાજપમાં જોડાવા લાગ્યા છે. ગુજરાતમાં બળવંતસિંહ રાજપૂત, તેજશ્રી પટેલ, રાઘવજી પટેલ, ધર્મેન્દ્રસિંહ જાડેજા, કુંવરજી બાવળિયા, જવાહર ચાવડા, પરસોત્તમ સાબરિયા, વલ્લભ ધારવિયા…અને જો રાષ્ટ્રીય સ્તરે વાત કરીએ તો, જયાપ્રદા સહિત અનેક નામો ધ્યાનમાં આવશે.

ચૂંટણી પહેલાં પક્ષમાં પોતાને યોગ્ય પદ કે લાભ ન મળતાં કેટલાક લોકો વંડી ટપી બીજા પક્ષમાં જતા હોય છે. પરંતુ ભાજપમાં જે રીતે કુંવરજી બાવળિયા અને જવાહર ચાવડાને પક્ષમાં જોડાયાના ૨૪ કલાકમાં જ પ્રધાન બનાવાયા તેનાથી અસંતોષ ફેલાયો છે. નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતા છે ત્યાં સુધી આ બાબતે બહુ વાંધો નહીં આવે પરંતુ આગળ જતાં આ અસંતોષ ભડકો બનશે તે નક્કી છે. શિસ્તવાળા પક્ષમાં રવિશંકર પ્રસાદ અને આર. કે. સિંહના સમર્થકો જે રીતે ટકરાયા તે સારી નિશાની નથી.

પરંતુ આ રીતે ઉછીનો માલ લેવાની નીતિરીતિ માત્ર ભાજપમાં જ છે તેવું નથી. કૉંગ્રેસમાં પણ આ જ દશા છે. અને આ રીતે બહારથી નેતાઓ લાવીને પ્રધાન બનાવી દેવા તે આજનું ચલણ નથી. સ્વતંત્રતા વખતે પહેલું પ્રધાનમંડળ રચાયેલું તેમાં હિન્દુ મહાસભા જેવા આજે જેને ઉગ્ર હિન્દુવાદી સંગઠન ગણવામાં આવે છે અને આજે કૉંગ્રેસ તેની સામું પણ નથી જોતી, તેના પૂર્વ પ્રમુખ ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીને તેમજ શેડ્યુલ્ડ કાસ્ટ્સ ફેડરેશન જેવા દલિતતરફી પક્ષના ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરને પ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.

નહેરુજીના પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં આવા બે બહારના પ્રધાનો કેમ લેવામાં આવ્યા? ગાંધીજીએ તેમને સલાહ આપતાં તેમણે આ પ્રધાનોને સમાવ્યા હતા, અથવા બીજા શબ્દોમાં, સમાવવા પડ્યા હતા. (ભાજપના લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ પણ આ લખ્યું છે અને કૉંગ્રેસના ચુસ્ત નેતા કે. નટવરસિંહે પણ આ લખ્યું છે.) આનો અર્થ શું થાય? ગાંધીજી હિન્દુ મહાસભાની વિચારધારાના વિરોધી હતા? ગાંધીજીને કહેવાતા ગાંધીવાદીઓ પણ જાણી શક્યા નથી. પરંતુ એક વાત સાચી કે કૉંગ્રેસ પ્રમુખ રાહુલ ગાંધી લોક સભામાં કહે છે કે ગાંધીજી અને વીર સાવરકરની વિચારધારા વચ્ચેની લડાઈ છે. તો એ પ્રશ્નનો ઉત્તર કદાચ ગાંધીજી જ આપી શકે કે તેઓ ખરેખર વીર સાવરકરની વિચારધારાના વિરોધી હતા કે કેમ અને જો હા તો તેમણે શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીને પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં સમાવવા નહેરુજીને કેમ સલાહ આપી?

ગાંધીજી તમામ વિચારધારાની પ્રતિભાઓનો પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં સમાવેશ થાય તેમ ઈચ્છતા હતા. જોકે આ ક્યાંય લખાયાનું ધ્યાનમાં નથી પરંતુ ગાંધીજી હોય, ઈન્દિરાજી (ગાંધી) હોય, નરેન્દ્ર મોદી હોય કે રાહુલ ગાંધી હોય, દરેકની ઈચ્છા પોતાના પક્ષના વિસ્તારની જ હોય છે. જ્યાં પોતાનો પક્ષ કાચો પડતો લાગે અથવા તો સામેના પક્ષને કાચો પાડવો હોય તો આવા નેતાઓને પોતાની તરફ ખેંચવાની રણનીતિ અપનાવાતી રહી છે.

આજે નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને અમિતભાઈ શાહ ચાણક્ય તરીકે ઓળખાય છે, પરંતુ સ્વતંત્રતા પછીના ગાળામાં કૉંગ્રેસના ડી. પી. મિશ્ર (દ્વારકાપ્રસાદ મિશ્ર) ચાણક્ય તરીકે ઓળખાતા હતા. તેમણે નહેરુજીની ચીન સંબંધિત નીતિથી વ્યથિત થઈને કૉંગ્રેસ છોડેલી અને પ્રજા સમાજવાદી પક્ષ (પીએસપી)માં જોડાયેલા. તેમણે તો ભવિષ્યવાણી કરેલી કે નહેરુજીની નીતિઓના કારણે ભવિષ્યમાં ચીન અને પાકિસ્તાન ભારત પર હુમલા કરશે. ભારતનું દુર્ભાગ્ય કે આ આગાહી સાચી પડી. બાર વર્ષ તેઓ કૉંગ્રેસથી દૂર રહ્યા.

ગાંધીજીની હત્યા સંદર્ભે આરએસએસ પર પ્રતિબંધ મૂકાયો ત્યારે તે હટાવવામાં આ ડી. પી. મિશ્રએ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ એ જ ડી. પી. મિશ્ર હતા જેમને ઈન્દિરા ગાંધીએ કેન્દ્રીય નાગરિક પરિષદમાં સમાવ્યા. આ પરિષદે મિશ્રજીની સલાહ પર સિનેમા ઘરોમાં ફિલ્મ શરૂ કરતા પહેલાં રાષ્ટ્રગાન વગાડવાનું ચલણ શરૂ કરાવ્યું. સારું છે કે ત્યારે ‘વાયર’ જેવું મિડિયા અને આજના જેવા લિબરલો/સેક્યુલરો કે વિપક્ષો નહોતા નહીંતર તેમના ‘હાઇપર ટૉક્સિક નેશનાલિઝમ’ની ટીકા કરત.

 જ્યારે ઈન્દિરાજીના હાથમાં કૉંગ્રેસનું સુકાન આવ્યું ત્યારે તેઓ ૧૯૬૩માં મધ્ય પ્રદેશમાં મુખ્ય પ્રધાન બનેલા. તે વખતે કૉંગ્રેસ પાસે ૧૪૨ બેઠકો હતી અને પીએસપીના ૨૪ ધારાસભ્યોને તોડીને કૉંગ્રેસમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. સામૂહિક પક્ષાંતરનું તે કદાચ પહેલું ઉદાહરણ હતું. તે વખતે જો આજનું મિડિયા હોત તો? તો જરૂર વાત ચાલી હોત કે પિતાની આકરી ટીકા કરનારને, રાષ્ટ્રવાદી જમણેરી વિચારધારાના વ્યક્તિને સત્તા માટે ઈન્દિરાએ પક્ષમાં સમાવ્યા.

જનસંઘના પ્રમુખ બલરાજ મધોકને પણ ઈન્દિરા ગાંધીએ પોતાના પ્રધાનમંડળમાં સ્થાન આપવા દરખાસ્ત કરી હતી. પરંતુ મધોકે આ દરખાસ્ત સ્વીકારી નહીં.

આ જ રીતે સોનિયા ગાંધીના વિદેશી કુળના મુદ્દે કૉંગ્રેસ છોડનાર શરદ પવાર, તારીક અનવર અને પી. એ. સંગ્મા પૈકી પી. એ. સંગ્મા તો હવે હયાત નથી. પરંતુ તારીક અનવર હવે કૉંગ્રેસમાં છે! અને શરદ પવારે તો માત્ર પાંચ-છ વર્ષમાં જ કૉંગ્રેસ સાથે પુન:લગ્ન કરી લીધાં અને સત્તામાં ભાગબટાઈ દસ વર્ષ સુધી કેન્દ્રમાં અને મહારાષ્ટ્રમાં કરી. એ વખતે સોનિયા ગાંધીની ટીકા નહોતી થઈ કે તેમણે સત્તા માટે તેમની ટીકા કરનાર અને કૉંગ્રેસ છોડી ચાલી ગયેલા શરદ પવાર સાથે સમાધાન કરી લીધું.

કૉંગ્રેસમુક્ત ભારતનું સૂત્ર મોદીજીએ આપ્યું અને તેની સ્પષ્ટતા અનેક વાર કરી છે કે તેઓ કૉંગ્રેસ પક્ષનો વિનાશ કરવા નથી માગતા પરંતુ કૉંગ્રેસની ભ્રષ્ટ સંસ્કૃતિ મુક્ત ભારત બનાવવા માગે છે. તો પણ જ્યારેજ્યારે કૉંગ્રેસના કોઈ નેતાને ભાજપમાં સમાવવામાં આવે છે ત્યારે કૉંગ્રેસયુક્ત ભાજપ એવી વાત ચાલે છે. આની સામે કૉંગ્રેસના રાહુલ ગાંધી ભાજપ મુક્ત ભારતની વાત કરે છે પરંતુ કૉંગ્રેસમાં ભાજપના કેટલા નેતાઓ છે તે તમે જાણો છો?

થોડે દૂર જઈએ તો, શંકરસિંહ વાઘેલા સહિત તેમના સમગ્ર પક્ષ રાષ્ટ્રીય જનતા પાર્ટીને સત્તા માટે કૉંગ્રેસે પોતાનામાં વિલીન કરી દીધો હતો. પોતાના કાર્યકરોની અવગણના કરીને શંકરસિંહજીને કેન્દ્રીય પ્રધાન, પક્ષના પ્રદેશ પ્રમુખ અને છેલ્લે વિપક્ષના નેતા સુધીના હોદ્દાઓ આપ્યા હતા. જોકે આજની ગુજરાત કૉંગ્રેસમાં તો આવા અનેક જૂથો છે. એક જૂથ ચીમનભાઈ પટેલના જનતા દળ (ગુજરાત)નું પણ છે. એટલે ભવિષ્યમાં ભાજપ માટે અસલી ભાજપી કોણ તેવી સમસ્યા આવવાની છે પરંતુ કૉંગ્રેસમાં તો સ્વતંત્રતા પછીથી આ ચર્ચા ચાલી આવે છે કે અસલી કૉંગ્રેસી કોણ!

શિવ સેનાના તેજાબી નેતા સંજય નિરુપમને વર્ષ ૨૦૦૫ના એપ્રિલમાં કૉંગ્રેસમાં લેવામાં આવ્યા પછી ટૂંકા ગાળામાં સોનિયા ગાંધીએ તેમને મહારાષ્ટ્ર કૉંગ્રેસના મહા મંત્રી બનાવી દીધા અને હમણાં મિલિન્દ દેવડાએ તેમને ખસેડ્યા ત્યાં સુધી તેઓ મુંબઈ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ હતા! આ જ રીતે શિવ સેનાના નારાયણ રાણેને પણ કૉંગ્રેસમાં સહર્ષ જોડવામાં આવ્યા હતા.

૨૦૧૪ના ચૂંટણીપ્રચારમાં કૉંગ્રેસને મુન્ની કરતાં પણ વધુ બદનામ કહેનાર અને રાહુલ ગાંધીને પપ્પુ કહેનાર ભાજપના સ્ટાર પ્રચારક નવજોતસિંહ સિદ્ધુને પંજાબ વિધાનસભાની ચૂંટણીના થોડા સમય પહેલાં જ કૉંગ્રેસમાં સમાવાયા અને તે પછી તેમને પંજાબના પ્રધાન પણ બનાવાયા. એ તો ઠીક, આજે તેઓ રાહુલ ગાંધીના એટલા લાડકા છે કે મુખ્ય પ્રધાન અમરિન્દરસિંહને પણ ગાંઠતા નથી!

તાજેતરમાં જેઓ ભાજપમાંથી કૉંગ્રેસમાં જોડાયા તેમાં, ગુજરાતમાં બિમલ શાહ, અનિલ પટેલ, આરએસએસના પ્રશાંત જોશી, પ્રવીણ તોગડિયા અને શિવ સેના સાથે પણ ઘરોબો કેળવનાર હાર્દિક પટેલ, ઉત્તર પ્રદેશમાં સાવિત્રીબાઈ ફૂલે, મહારાષ્ટ્રમાં આશીષ દેવમુખ, બિહારમાં કીર્તિ આઝાદ અને (આ લખાય છે ત્યારે તો હજુ જોડાયા નથી પરંતુ આગામી દિવસોમાં જોડાશે તે) શત્રુઘ્નસિંહા, ઉત્તરાખંડમાં ભાજપ નેતા ભુવનચંદ્ર ખંડુડીના પુત્ર મનીષ ખંડુડી, રાજસ્થાનમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી સમયે જોડાયેલા સાંસદ હરીશ મીણા, ઘનશ્યામ તિવારી, સુરેન્દ્ર ગોયલ, જનાર્દનસિંહ ગેહલોત, ત્રિપુરામાં ભાજપના ઉપાધ્યક્ષ સુબલ ભૌમિક અને બે અન્ય નેતાઓ પ્રકાશ દાસ તથા દેબાશીષ સેન જોડાયા છે.

આ સિવાય બસપમાંથી કૉંગ્રેસમાં જોડાનાર કૈસર જહાંને લોકસભાની ટિકિટ પણ આપવામાં આવી છે. તો ૧૨ ઑગસ્ટ ૨૦૧૮ના રોજ રાજસ્થાનમાં ચૂંટણીપ્રચારનો આરંભ કરતાં રાહુલ ગાંધીએ જાહેરસભામાં કહેલું કે કોઈ પેરેશ્યૂટ લીડરને ટિકિટ નહીં આપવામાં આવે પરંતુ આ વચનનો માત્ર ત્રણ જ મહિનામાં ભંગ થઈ ગયો. રાજસ્થાનમાં ૧૫ નવેમ્બર ૨૦૧૮ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલી કૉંગ્રેસની પ્રથમ યાદીમાં ૧૫૨ ઉમેદવારો પૈકી છ ઉમેદવારો પેરેશ્યૂટથી ઉતારાયેલા હતા. પક્ષની યાદી જાહેર થઈ તેના માત્ર પાંચ કલાક પહેલાં જ કૉંગ્રેસમાં જોડાયેલા કન્હૈયાલાલ ઝાંવરને ટિકિટ મળી ગઈ હતી! ઉપર વાત કરી તે સાંસદ હરીશ મીણાને દેવલી-ઉનિયારા બેઠક પરથી ટિકિટ આપી દેવામાં આવી હતી! ભાજપના નાગૌરના ધારાસભ્ય હબીબ-ઉર-રહેમાન જેણે એક દિવસ પહેલાં (૧૪ નવેમ્બરે) જ ભાજપ છોડેલો તેમને નાગૌરમાંથી ટિકિટ મળી ગઈ હતી! હજુ એક દિવસ પહેલાં જ સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લેનાર આઈપીએસ અધિકારી સવાઈસિંહ ગોદારાને પણ રાતોરાત ટિકિટ મળી ગઈ અને પક્ષના કાર્યકર્તાઓ હાથ ઘસતા રહી ગયા. અપક્ષ ધારાસભ્ય રાજકુમાર શર્માને પણ તેમની નવલગઢની બેઠક પરથી ટિકિટ આપી દેવામાં આવી.

પૈસાના દુરુપયોગમાં કૉંગ્રેસ જરાય ઉણી નથી ઉતરતી. રાજ્યસભાની ચૂંટણી વખતે કૉંગ્રેસના તમામ ધારાસભ્યોને બેંગલુરુના રિઝૉર્ટમાં (ગોવાભાઈ રબારીની ભાષામાં) ‘એન્જૉય’ કરવા લઈ જવાયા હતા. ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસના નેતાઓ ભાજપના નેતાઓ પર ખરીદ-વેચાણ સંઘનો વારંવાર આક્ષેપ કરતા હોય છે, પરંતુ તેલંગણામાં કૉંગ્રેસમાંથી નીકળીને તેલંગણા રાષ્ટ્ર સમિતિ (ટીઆરએસ)માં આદિવાસીઓની સેવા માટે જોડાયેલા બે ધારાસભ્યો અતરામ સક્કુ અને આર. કાંતા રાવે આક્ષેપ કર્યો હતો કે કૉંગ્રેસે એમએલસીની ચૂંટણીમાં તેના તરફી મત આપવા માટે રૂ. ૫૦ લાખ-૫૦ લાખ ઑફર કર્યા હતા!

ટૂંકમાં, કૉંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં અને ભાજપમાંથી કૉંગ્રેસમાં, સત્તાલાલચુઓના ‘આના જાના લગા રહેગા’!

national, sanjog news, vichar valonun

પુલવામા: આગામી કેટલાક દિવસો જનતા સહિત બધા માટે કસોટીના!

સબ હેડિંગ: અનેક ક્ષેત્રના જાણીતા લોકો બોલીને વાતાવરણ બગાડી રહ્યા છે. તેઓ એવીએવી ટીપ્પણી કરી રહ્યા છે જેથી રાષ્ટ્રવાદીઓ ઉશ્કેરાય. આ ઉશ્કેરાટ રમખાણોમાં પરિવર્તન પામે તેવું તેઓ ઈચ્છે છે જેથી પાકિસ્તાન સામેની લડાઈ એક તરફ રહી જાય. તેથી આગામી દિવસો ખૂબ જ કસોટી, ધૈર્ય અને માનસિક સંતુલનના રહેવાના છે, સહુ કોઈ માટે.

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૨૪/૨/૧૯)

પુલવામામાં પાકિસ્તાન પ્રેરિત નૃશંસ, નિર્મમ ને જઘન્ય ત્રાસવાદી હુમલા પછી લોકોના મનમાં રણભેરી વાગવા લાગી છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ હજુ મગનું નામ મરી નથી પાડ્યું, પરંતુ બેચાર વાર કહી દીધું છે કે આ વખતે પાકિસ્તાને બહુ મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે. આમ બહુ બોલવા જાણીતા મોદી ઉડીના હુમલા પછી કેરળમાં રેલી કરી ત્યારે આખી જુદી વાત કરી હતી અને મારા સહિત અનેક લોકોનો રોષ વહોરી લીધો હતો. તેમણે પાકિસ્તાન અને તેની જનતાને સંબોધતા કહ્યું હતું કે લડવું હોય તો આવો, આપણે મળીને ગરીબી સામે લડીએ. જોકે તે પછી કેટલાક જ દિવસમાં ભારતે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરીને પાકિસ્તાનને જડબાતોડ જવાબ આપી દીધો. એટલે આ વખતે મોદી ‘બહુ મોટી કિંમત’ની વાત કરતા હોય તો ખાતરી રાખવી પડે કે તેમણે કંઈક વિચારી લીધું જ છે. પરંતુ શું? આમ તો પાકિસ્તાનથી આયાત થતી ચીજો પર ૨૦૦ ટકા કસ્ટમ ડ્યુટી નાખીને તેમજ તેને મળેલો ‘મૉસ્ટ ફેવર્ડ નેશન’નો દરજ્જો પાછો ખેંચીને આર્થિક રીતે મોટો ફટકો પાડ્યો છે જેની સામે પાકિસ્તાનના વેપારીઓ ‘ઓય બાપા મારી નાખ્યા’ જેવા નાદ પોકારવા લાગ્યા છે.

પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન ઈમરાન ખાન કદાચ અત્યાર સુધીના સૌથી નબળા વડા પ્રધાન પુરવાર થશે. આમેય નવાઝ શરીફ, બેનઝીર ભુટ્ટો કે પછી પરવેઝ મુશર્રફ જેવું પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વ તેમનું જરા પણ દેખાતું નથી. સાઉદીના પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન પાકિસ્તાનની મુલાકાતે આવ્યા ત્યારે ‘ગાર્ડ ઑફ ઑનર’ વખતે ઈમરાનની સાથેસાથે સેનાધ્યક્ષ કમર જાવેદ બાજવા પણ ચાલ્યા. આ જ બતાવે છે કે વર્તમાનમાં ઈમરાન સેનાની કઠપૂતળી જ છે. ઈમરાને જે લુખ્ખી અને રડમસ ચહેરે પાકિસ્તાન જવાબ આપશે તેવી ધમકી આપી તે પણ બોદી જ હતી. ટૂંકમાં કહેવાનો અર્થ એ કે ઈમરાનનું મહત્ત્વ ભારત માટે ‘બિચ્છુ’ જેવા નવજોતસિંહ સિદ્ધુના મનમાં હોય શકે પરંતુ ઈમરાનનું કંઈ ચાલવાનું નથી.

હવે આ ‘બહુ મોટી કિંમત’ના રૂપમાં શું હોઈ શકે? કેમ કે આર્થિક ફટકાથી ચાલવાનું નથી. એ તો અટલ સરકારે પણ ૨૦૦૧ના સંસદના હુમલા પછી મારીને પાકિસ્તાનની કમર તોડી નાખી હતી. પરંતુ અટલજીએ ‘અબ આરપાર કી લડાઈ હોગી’ જાહેર કર્યા પછી યુદ્ધ ન કર્યું તેનાથી સંઘપરિવાર અને તેમના સમર્થકો બહુ જ નારાજ થયા હતા. તે વખતે સ્થિતિ પણ એવી હતી કે જો આરપાર કી લડાઈ થઈ હોત તો ભારતને બહુ જ નુકસાન ગયું હોત કારણકે તે વખતે સેનાને સરહદ પર તૈનાત કરવામાં આવતી હતી ત્યારે રસ્તામાં સુરંગ વિસ્ફોટ થતા. શસ્ત્રાગારોમાં આગ લગાડી દેવામાં આવતી. અને ૧૯૯૯ના યુદ્ધ વખતે વિપક્ષ કૉંગ્રેસની ભૂમિકા પણ નિંદનીય હતી. ૧૯૯૯માં યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે બ્રિટનના એક સમાચારપત્ર ‘ગાર્ડિયને’ અહેવાલ છાપ્યો અને તેને ટાંકીને કૉંગ્રેસે આક્ષેપ કર્યો કે વાજપેયી સરકારે પાકિસ્તાન સાથે કારગિલ પર સમજૂતી કરી લીધી છે. આ સમજૂતી થઈ હોવા છતાં વાજપેયી સરકારે આ યુદ્ધને રાજકીય લાભ ખાટવા ખેંચ્યું છે.

કારગિલ યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે પણ શરૂઆતમાં કૉંગ્રેસના સભ્યો અટલજીની લાહોર યાત્રાની બસમાં કારોબારીની બેઠકમાં ભાગ લેવા ગયા હતા, એવું દર્શાવવા કે તમારા શાંતિના પ્રયાસો છતાં યુદ્ધ થયું, પરંતુ કૉફિનમાં પાછી ફરી રહેલી સૈનિકોની લાશોનાં દૃશ્યો ટીવી ચૅનલો પર આવવા લાગ્યાં એટલે બસને પડતી મૂકવી પડી.

‘ગાર્ડિયન’ના ઉપરોક્ત અહેવાલથી બે જણાને ફાયદો થતો હતો: એક, પાકિસ્તાન. બે કૉંગ્રેસ. (બ્રિટન આજે પણ ભારત સામે પાકિસ્તાનને મહત્ત્વ આપે છે. આ સમયમાં તેના વિદેશ પ્રધાને ભારતના કબજાવાળું કાશ્મીર કહીને સળી કરી છે.) પાકિસ્તાનને રિપૉર્ટથી ફાયદો થવાનું કારણ એ હતું કે તેના સૈનિકો મરી રહ્યા હતા. વિદેશોમાં તે બદનામ થઈ રહ્યું હતું. કૉંગ્રેસને પેટમાં એ દુઃખતું હતું કે ૧૯૯૮માં તેણે જયલલિતા સાથે મળીને એક મતે ઉથલાવી દીધેલી વાજપેયી સરકાર ૧૯૯૯ની ચૂંટણીમાં ફરી જીતીને આવી જાય તેવી સંભાવના હતી.

ટૂંકમાં, અટલજી તો કહ્યા પ્રમાણે આરપાર કી લડાઈ કરી ન શક્યા. હવે મોદીજી જો ‘બહોત બડી કિંમત’ પાકિસ્તાન પાસે ન ચુકવડાવે તો તેમને પણ તકલીફ પડવાની છે. રોજેરોજ ટીવી ચેનલો યુદ્ધનો રાગ આલાપે છે. પ્રિન્ટ મિડિયા પણ આ ગાણું ગાય છે. આના બે હેતુ હોઈ શકે. સારી ટીઆરપી-સર્ક્યુલેશન અને વર્તમાન સ્થિતિમાં મોદી જો મોટું પગલું ન લે તો તેમની ‘છપ્પનની કાયરતા’નું બિરુદ આપી શકાય. બીજી તરફ, જો લે તો, ‘અમે કહ્યું ને કરવું પડ્યું’ તેવો જશ ખાટી શકાય.

પરંતુ જે રીતે વિદેશના રાજદૂતોને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સુરક્ષા સમિતિના પાંચ કાયમી સભ્ય દેશોના રાજદૂતો સાથે બેઠક કરી છે, જે રીતે અમેરિકા-રશિયાએ-ઇઝરાયેલે ભારતને ટેકો આપ્યો છે, ચીને પણ ઝાટકણી કાઢવી પડી છે, ફ્રાન્સે મસૂદ અઝહરને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના વૈશ્વિક ત્રાસવાદીઓની યાદીમાં મૂકવા માટે પોતે પૂરતું જોર આપશે તેમ કહ્યું છે તે જોતાં આ વખતે માત્ર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક નહીં થાય. શું મર્યાદિત યુદ્ધ થશે? શું ભારતના કમાન્ડો મસૂદ અઝહરને પકડીને લઈ આવશે?

ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન પણ પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓથી ત્રસ્ત છે. પુલવામા હુમલાના એક દિવસ પહેલાં જ ઈરાનના ૨૭ સુરક્ષા જવાનોની પાકિસ્તાનના જૈશ અલ અદ્દલના આત્મઘાતી હુમલામાં હત્યા કરી છે. તો પુલવામા હુમલાના બે દિવસ પછી અફઘાનિસ્તાનના ૩૨ જણાની તાલિબાને હત્યા કરી હતી. આમ, પાકિસ્તાનના ત્રણેય પડોશી દેશો પાકિસ્તાનની નાપાક ચેષ્ટાઓથી ખૂબ જ ત્રસ્ત છે. ઈરાને પાકિસ્તાનને જૈશ અલ અદ્દલ સામે કડક કાર્યવાહી કરવા ચેતવણી આપી છે. આ સંજોગોમાં જો ત્રણેય દેશો મળીને પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધનો મોરચો ખોલે તો પાકિસ્તાનને ભારે પડી જાય. પરંતુ સૌથી મોટું જોખમ એ છે કે પાકિસ્તાન પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો છે અને હાફીઝ સઈદ કે મસૂદ અઝહર જેવા ઉન્માદી લોકોના હાથમાં તે આવી જાય કે સેના તેનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કરી લે તો તેની સામે ભારત ગમે તેવો મોટો જવાબ આપે તો પણ ભારતને નુકસાન તો થાય જ.

ગમે તેમ, પણ આગામી દિવસો ખૂબ જ કસોટી, ધૈર્ય અને માનસિક સંતુલનના રહેવાના છે, સહુ કોઈ માટે. વડા પ્રધાન અને સરકાર માટે તો ખરા જ. રણનીતિ વગેરે તો છે જ, પરંતુ સફળ કાર્યવાહી પછી જશ ખાટવામાં અતિરેક ન થાય તો સારું. વિપક્ષો માટે પણ કસોટી છે. સદ્નસીબે આ વખતે રાહુલ ગાંધીએ ખૂબ જ શાણપણ દાખવ્યું છે અને સરકારને કોઈ પણ કાર્યવાહી માટે સમર્થન આપવાની વાત કરી છે. અરવિંદ કેજરીવાલ સિદ્ધુની ટીકા કરી રહ્યા છે. કદાચ આ શાણપણ એટલા માટે પણ હોઈ શકે કે જનતા આ વખતે રોષિત અને જાગૃત છે. જનતાના દબાણના કારણે સોનીએ સિદ્ધુને ‘કપિલ શર્મા શૉ’માંથી કાઢવો પડ્યો.

કસોટી મિડિયા માટે પણ રહેશે. યુદ્ધ જેવી કાર્યવાહી શરૂ થાય ત્યારે જવાનોની ખુવારી બાબતે તે કેટલો સંયમ દાખવી શકે છે તે જોવાનું રહ્યું. (આઈસી ૮૧૪ ફ્લાઇટનું અપહરણ થયું ત્યારે મિડિયા સંયમ ન દાખવી શક્યું અને પરિવારજનોના સતત રડતા ચહેરા બતાવીને સરકાર પર મસૂદ અઝહરને છોડી મૂકવા દબાણ ઊભું કર્યું હતું. અલબત્ત, સરકાર દૃઢ રહી હોત તો તે પછી થયેલા હુમલાને ખાળીને એટલા નાગરિકો સામે બીજા અનેક ગણા નાગરિકો અને જવાનોના જીવ બચાવી શકાયા હોત.) કારગિલ કે મુંબઈ હુમલા વખતે બરખા દત્ત સરહદ પર પહોંચી ગઈ હતી. દીપક ચોરસિયા પણ નાટકીય રીતે મુંબઈ હુમલા વખતે રિપૉર્ટિંગ કરતા હતા. બરખા દત્તે તો ફસાયેલા લોકો વિશે સંવેદનશીલ માહિતી જાહેર કરી દીધી હતી. પઠાણકોટ હુમલા વખતે પણ બરખા દત્ત પર સેના પાસેથી માહિતી મેળવી તેની રણનીતિ જાહેર કરી દેવાનો આક્ષેપ થયો હતો. એટલે આ વખતે યુદ્ધની સ્થિતિમાં મિડિયાએ બહુ સંયમિત રહેવું પડશે.

બીજી તરફ, પાકિસ્તાન પ્રેમી ભારતીયો સૉશિયલ મિડિયા પર ખુશી વ્યક્ત કરવા લાગ્યા તે બહુ જ આઘાતજનક હતું. તેમની સામે કેટલીક કંપનીઓએ કડક કાર્યવાહી કરી. ખુશી વ્યક્ત કરવામાં એનડીટીવી ચેનલમાં ડેપ્યુટી ન્યૂઝ એડિટર પદે રહેલી નીધિ શેઠી પણ હતી! લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ જુઓ. કેવી વ્યક્તિઓ આવા ઉચ્ચ પદે બેઠી છે! આવી વ્યક્તિને એનડીટીવીએ માત્ર સસ્પેન્ડ જ કરી છે તે પણ બે સપ્તાહ માટે. જેએનયૂની ટુકડે ગેંગવાળી શેહલા રશીદે કાશ્મીરી છાત્રો અસુરક્ષિત હોવાની અફવા ફેલાવી હતી. તે પછી રાજદીપ સરદેસાઈ-બરખા દત્ત વગેરેએ પાકિસ્તાને પુલવામામાં કરેલી નાપાક હરકત તરફથી દેશનું ધ્યાન કાશ્મીરી નિર્દોષ છાત્રોને કરાતી હેરાનગતિ તરફ ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તો બીજા અનેક ક્ષેત્રના જાણીતા લોકો બોલીને વાતાવરણ બગાડી રહ્યા છે. તેઓ એવીએવી ટીપ્પણી કરી રહ્યા છે જેથી રાષ્ટ્રવાદીઓ ઉશ્કેરાય. આ ઉશ્કેરાટ રમખાણોમાં પરિવર્તન પામે તેવું તેઓ ઈચ્છે છે જેથી પાકિસ્તાન સામેની લડાઈ એક તરફ રહી જાય. જનતાએ માત્ર એટલું જ કરવાનું કે આ જે લોકો છે તેમને ઓળખી તેમની સામે બેફામ કે ગંદી ટીપ્પણીના બદલે સિદ્ધુની સાથે કરી તેવી આર્થિક સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરવાની. તેમના શૉ, ભાષણો, કાર્યક્રમો, તેમનાં પુસ્તકો, ઉત્પાદનો વગેરેનો બહિષ્કાર કરવાનો.

લેટ્સ બી રેડી ફૉર ટૅસ્ટ ઍન્ડ ચૅલેન્જ!

politics

પ્રિયંકા લોકસભા ચૂંટણીમાં ખાસ ફરક નહીં પાડી શકે

પ્રિયંકા ગાંધી…આ અધૂરું નામ છે. કૉંગ્રેસ ભલે અધૂરું નામ યાદ રખાવા માગે, પણ પ્રિયંકાનું આખું નામ પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા છે. મતલબ કે તેમની સાથે તેમના પતિ રોબર્ટ વાડ્રાનો (તેમના કથિત મની લૉન્ડરિંગ કે જમીન કૌભાંડ) બોજો રહેશે. બીજું કે માતા-ભાઈ સોનિયા અને રાહુલના નેશનલ હેરાલ્ડ તેમજ અૉગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ ચૉપરનો બોજો રહેશે.

કૉંગ્રેસ દ્વારા ટૂંક સમયમાં પીઆર ઍક્સર્સાઇઝ ચાલુ થશે. પ્રિયંકાના ઠેરઠેર ઇન્ટરવ્યૂ આવશે. (૨૦૧૪ના રાહુલના અર્નબ સામેના ઇન્ટરવ્યૂને યાદ કરો તો આ વખતે રાહુલ કદાચ ઓછા હાઇલાઇટ થાય તેવું પણ બની શકે.) પ્રિયંકાના પરિવારજનોના ઇતિહાસ કરતાં તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી જેવાં કેટલાં લાગે છે, તેમની ઈન્દિરાજી સાથેની યાદો વગેરે વિઝ્યુઅલ કે ફૂલ પેજ ફીચર સાથે દેખાશે. અલબત્ત, ઈન્દિરા જેવાં દેખાવું અને તેમના જેવી કુનેહ હોવી એ બંનેમાં ફરક છે. અને વર્ષ ૨૦૧૪માં લોકસભા ચૂંટણી તેમજ વર્ષ ૨૦૧૭માં ઉત્તર પ્રદેશની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમનો ફ્લૉપ શૉ રહ્યો છે પરંતુ એ યાદ રાખવું ઘટે કે આ વર્ષ ૨૦૧૪, કે ૨૦૧૭ નથી, વર્ષ ૨૦૧૯ છે. અત્યારે મોદીના ગમે તેટલા માસ્ટર સ્ટ્રૉક છતાં એક તરફી મોજું હજુ સુધી નથી.

બીજી વાત એ પણ છે કે પ્રિયંકાના આવવાથી કોઈ મોટો ફરક નથી પડવાનો કે કૉંગ્રેસને કોઈ લાભ થવાની શક્યતા નથી, કારણકે બે મોટાં રાજ્યો ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં કૉંગ્રેસનું ગઠબંધન નથી. ઉત્તર પ્રદેશમાં તો બાજી હાથમાંથી નીકળી ગઈ છે (સપ-બસપ ટુકડો ફેંકતા હોય તેમ કૉંગ્રેસ સાથે ગઠબંધન વગર કૉંગ્રેસને માત્ર મા-બેટાની બે બેઠકો આપી છે), બિહારમાં કે દિલ્લીમાં હજુ મેળ પડતો નથી કારણકે કૉંગ્રેસ વાસ્તવિકતા સ્વીકારતી નથી કે તે હવે મોટો પક્ષ બેઠકોની દૃષ્ટિએ નથી, તેણે નીચી મુંડી રાખી નાના ભાઈ તરીકે બેઠકોની સમજૂતી કરવી પડે. તેલંગણામાં ભૂંડી હાર પછી ચંદ્રાબાબુ નાયડુ કૉંગ્રેસ સાથે ગઠબંધન કરી આંધ્રપ્રદેશ ગુમાવવા માગતા નથી. પશ્ચિમ બંગાળમાં મમતા બેનર્જી હાથ કે પગ કંઈ મૂકવા દે તેમ નથી. હરિયાણામાં સ્થાનિક ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસે પુનરાગમન કર્યું નથી. એક માત્ર મહારાષ્ટ્રમાં એનસીપી સાથે ગઠબંધન થયુ઼ં છે. બીજી તરફ ભાજપે લોકસભાની ચૂંટણી માટે ૨૦૦૪ની જેમ ફીલ ગુડ કે ઇન્ડિયા શાઇનિંગની જેમ પ્રચાર કે સિદ્ધિઓ પર આધાર રાખવાના બદલે સંપર્ક ફૉર સમર્થન, મેરા બૂથ સબ સે મજબૂત વગેરે કાર્યક્રમો કર્યા છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિડિયો કૉન્ફરન્સથી બૂથ કાર્યકર્તાઓને સંબોધી રહ્યા છે. એક પછી એક રાજ્યના પ્રવાસ, વિકાસનાં કામોના લોકાર્પણ કરી રહ્યાં છે જેમાં સ્વદેશ નિર્મિત ટેન્ક કે આસામનો ડબલડેકર પૂલ, સ્વદેશી ફાસ્ટ ટ્રેન વગેરે તો દેખીતો પુરાવો છે. આ જોતાં કૉંગ્રેસ માટે સમય બહુ ઝડપથી હાથમાંથી સરકી રહ્યો છે.

કદાચ એટલે જ, એટલે જ, પ્રિયંકાનું હજુ કૉંગ્રેસ પણ ટેસ્ટિંગ કરી રહી છે. તેમને ઉત્તર પ્રદેશના નહીં, પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશના પ્રભારી બનાવાયાં છે, જેથી અપયશ આપવાનો થાય તો છટકબારી રહે.

સામી તરફ, એક સાવચેતી પણ છે. ગાંધી પરિવારના કે બીજા પક્ષોના મોટા નેતાઓ સામે મજબૂત ઉમેદવાર ન મૂકવા તેવો વણલખી સમજૂતી છે. પરંતુ ૨૦૧૪માં ભાજપે સ્મૃતિ ઈરાની જેવાં તેજતર્રાર નેતાને ઉતાર્યાં, અને મજબૂત ટક્કર આપી પણ ખરી. અલબત્ત એ ટક્કર મતોમાં ન પરિણમી. પરંતુ આ ટક્કર ચૂંટણીમાં ઘેરવા પૂરતી ન રહી. મોદીની રણનીતિ હેઠળ સ્મૃતિ ઈરાની સતત અમેઠીમાં મુલાકાત કરતા રહી, ગાંધી પરિવારની બેઠક વર્ષો સુધી રહી છતાં વિકાસ નથી થયો તે પોલ ખુલ્લી પાડી. ઈન્દિરા ગાંધી કે અટલબિહારી વાજપેયી જેવાં દિગ્ગજો પણ હારતા હોય તો રાહુલ ગાંધી માટે પણ આવું પરિણામ આવે તો નવાઈ ન લાગવી જોઈએ. આ ઉપરાંત કૉંગ્રેસની પૂર્વ સરકારમાં પ્રધાન શ્રીકાંત જેનાએ રાહુલ સામે ઘટસ્ફોટ કરવા જાહેરાત કરી છે તેમજ નેશનલ હેરાલ્ડ કે અૉગસ્ટા કેસમાં ન કરે નારાયણ ને જેલની સ્થિતિ ઊભી થવાનું જોખમ પણ છે. બીજું કે હવે બા અઘોષિત રીતે રિટાયર થઈ ગયાં છે. સોનિયા ગાંધી નાદુરસ્ત તબિયતના લીધે આ ચૂંટણી ન પણ લડે. આવી સ્થિતિમાં પ્રિયંકા રાયબરેલીથી ઝંપલાવી શકે છે.

૧૪ અૉક્ટોબર ૨૦૧૩ પહેલાં લખેલો લેખ (https://jaywant-pandya.blogspot.com/2013/10/congresss-master-stroke.html?m=1) આજે પણ એક રીતે સાચો છે. કૉંગ્રેસે પ્રિયંકાને મેદાનમાં લાવવામાં મોડું કરી દીધું છે. વર્ષ ૨૦૧૭ની ઉત્તર પ્રદેશ ચૂંટણી વખતે આ જાહેરાત થઈ હોત તો ઘણો ફરક પડત. પરંતુ હવે કૉંગ્રેસના સંગઠનને બેઠું કરવા બિલકુલ સમય નથી. એમાં પણ જ્યારે ગુજરાતમાં લોકસભાની ચૂંટણીની તૈયારીની બેઠકમાં કૉંગ્રેસના ૧૫ ધારાસભ્યો અનુપસ્થિત રહે, કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યો અંદરોઅંદર ઝઘડે, મધ્યપ્રદેશમાં જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા પર કમલનાથની સરકારને પાડવાના પ્રયાસોનો આક્ષેપ થાય, રાજસ્થાનમાં અશોક ગેહલોત અને સચીન પાઇલોટ વચ્ચે બધું સમુંસૂતરું ન હોય, પંજાબમાં અમરિન્દરસિંહ ને નવજોતસિંહ સિદ્ધુની ગાડી વિરુદ્ધ દિશામાં દોડતી હોય, કર્ણાટકમાં ગમે તેમ પણ સ્ટિયરિંગ તો કુમારસ્વામીના હાથમાં હોવું વગેરે પરિબળો પ્રિયંકા અને કૉંગ્રેસની તદ્દન વિરુદ્ધમાં જાય છે. અલબત્ત, કૉંગ્રેસ હારે કે જીતે, તેનાથી રાહુલ કે પ્રિયંકાના કૉંગ્રેસમાં સ્થાનને કોઈ ફરક પડવાનો નથી. પરંતુ કૉંગ્રેસમાં પ્રિયંકાને પેરેશૂટ લેન્ડિંગની જેમ સીધી મહા મંત્રીનું પદ મળ્યું તેના વિરુદ્ધમાં બીજા કોઈ શહેઝાદ પૂનાવાલા બહાર આવી શકે છે.

પ્રિયંકા કૉંગ્રેસ માટે લાયેબિલિટી પુરવાર થાય છે કે એસેટ, તે માટે ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણીનાં પરિણામો સુધી રાહ જોવી રહી.

humor, politics

પોલીસની ભાષામાં બે રાજકીય ઘટનાઓ

જયવંતની જે બ્બાત

(આ હાસ્ય લેખ છે)

આજથી કેટલાક મહિનાઓ પહેલાં ચાર ઈસમો જેઓ જજ હતા અને એમાં એક આજે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ છે, તેમણે જાહેરમાં ગુનો આચરેલ. તેમણે જાહેરમાં કેટલાક પત્રકારોને બોલાવેલ અને સંસ્થાની શિસ્તનો ભંગ કરેલ. તે સમયે ડી. રાજા નામના રાજકીય ઈસમની હાજરી જાણવા મળેલ. મજકૂર ઈસમ સામે ચાર ઈસમોને બળવો પોકારવા ઉશ્કેરવાનો આરોપ છે.

ત્યાર બાદ, ગઈ કાલે પણ ભારતની બહાર જ્યાં કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા આવેલી છે જે લોકોનો ફેસબુક પરથી અંગત ડેટા જેને અંગત માહિતી પણ કહે છે, તેનો ઉપયોગ કરી ચૂંટણીમાં ખોટી માહિતી ફેલાવે છે, જેનો ઉપયોગ ભારત દેશના મોટા રાજકીય પક્ષ કૉંગ્રેસ, જે ૭૦ વર્ષ સુધી ભારતમાં સત્તામાં રહી છે પણ છેલ્લાં સાડા ચાર વર્ષથી અને ખાસ તો છેલ્લાં એક વર્ષથી સત્તામાં પાછી ફરવા વ્યાકુળ અને મરણિયી બનેલ છે, તે કરવા ધારેલ, તે લંડન શહેરમાં એક પત્રકાર પરિષદનું આયોજન કરેલ. આ પરિષદમાં એક ઈસમ સૈયદ સૂજા, જે પોતાને હેકર ગણાવે છે તેણે વિડિયો કોન્ફરન્સથી સંબોધેલ. આ ઈસમે પોતાનું મોઢું ઢાંકેલું હોઈ શંકા ઉપજાવે છે. તેણે ભારતના ઇવીએમ હેક કરવાનો દાવો અમેરિકામાં બેસી લંડનની પત્રકાર પરિષદમાં કરેલ. તેમાં પણ કપિલ સિબલ નામના રાજકીય ઈસમની હાજરી હતી જે આ આખા કાર્યક્રમના આયોજક યા તો ટેકેદાર હોવાની શંકા ઉપજેલ છે. આનાથી કેટલાક પ્રશ્નો જાગેલ છે:

. મજકૂર ઈસમે એવાં તો કયાં કામ કરેલ કે પોતાનો ચહેરો છુપાવવો પડેલ?

. મજકૂર ઈસમ ચૂંટણી પંચ સમક્ષ આવીને ઇવીએમ હેક કરીને કેમ નથી બતાવતો? ભારતીય મિડિયાના બદલે આંતરરાષ્ટ્રીય મિડિયા સમક્ષ આ દાવો કરવાનો ઈરાદો ભારતને બદનામ કરવાનો નહોતો?

૩. મજકૂર કપિલ સિબલ ત્યાં કોના પૈસે આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટના રૂપિયા ખર્ચીને હાજર રહ્યા? તેઓશ્રી કઈ રૂએ ત્યાં હાજર રહ્યા? પત્રકાર તરીકે? પણ પત્રકાર તો તેઓ છે નહીં? આથી તેમની હાજરી ગુનાની ઉશ્કેરણી કરવા માટે હોય તેમ પ્રથમ દૃષ્ટિએ જણાય છે.

. મજકૂર શ્રી સિબલ જો વ્યક્તિગત હાજર રહ્યા હોય તો પણ પ્રશ્ન છે કે રામમંદિર કેસમાં તેઓશ્રી કેસને લોકસભા ચૂંટણી સુધી પાછો ઠેલવા વિનંતી કરે છે જે સૂચનાનું પાલન આડકતરી રીતે બાદમાં વારંવાર મુદ્દતો આપીને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રંજન ગોગોઈ જેમના પિતા કોંગ્રેસના આસામમાં મુખ્ય પ્રધાન રહેલ, તેઓની બેચ કરી રહેલ છે, તેમાં પણ મજકૂર ઈસમ પોતાની વ્યક્તિગત રૂએ હાજર રહે છે તેમ કોંગ્રેસ કહે છે, તેના પરથી શંકા જાય છે કે આ ઈસમ પોતાની સગવડતા અનુસાર ક્યારેક કોંગ્રેસી નેતા તો ક્યારેક વકીલ તો ક્યારેક લંડન પ્રવાસી બની જાય છે (ક્યારેક ફિલ્મી ગીતકાર પણ બની જાય છે) તે મજકૂર ગુનાની ઉશ્કેરણીનો પુરાવો ગણવા પોલીસ પ્રેરાયેલ છે.

. મજકૂર ઈસમ હેકર દાવો કરે છે કે ૨૦૧૪માં ભાજપ ઇવીએમ હેકિંગ કરીને જીતેલ, પણ મજકૂર ઈસમ ભૂલી જાય છે કે એ વખતે કોંગ્રેસની સરકાર હતી, તો ભાજપ કઈ રીતે ને કોની મદદથી હેકિંગ કરેલ તે પ્રશ્ન છે. તે વખતે મજકૂર શ્રી સિબલ પણ કોંગ્રેસમાં હતા ને ટેલિકોમ પ્રધાન ને પછી વિજ્ઞાન ને ટેક્નોલોજી પ્રધાન જેઓ ગુનો કે જે લંડનમાં અમેરિકાથી આચરાયેલ છે તેની ઉશ્કેરણી કરવા શંકાસ્પદ છે તેમણે કે કોંગ્રેસ સરકારે કેમ કોઈ તપાસ ન માગી? તે વખતે પરિણામો કેમ ન અટકાવ્યાં? તે વખતે કેમ કોર્ટમાં દાદ ન માગી? તે વખતે તો મજકૂર ઈસમ શ્રી સિબલ, જેઓ ગુનો કે જે લંડનમાં અમેરિકાથી આચરાયેલ છે તેની ઉશ્કેરણી કરવા શંકાસ્પદ છે, તેમના પક્ષના અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધી અને ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ પરાજય સ્વીકારી તેની જવાબદારી પોતે સ્વીકારેલ.

૬. મજકૂર ઈસમ કે જેણે અમેરિકા બેસી લંડનમાં ગુનો આચરેલ હોવાનો આરોપ છે તે ગોપીનાથ મુંડે જેઓ ૨૦૧૪ની નરેન્દ્ર મોદી સરકારમાં પ્રધાન હતા, તેમનું અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયેલું. પરંતુ તેમની હત્યા થઈ હોવાનો આક્ષેપ કર્યો જે પાયાવિહોણો જણાય છે, કારણકે દિવંગત પ્રધાન જવાબ દેવા હાલ હયાત નથી. આવો આક્ષેપ માત્ર સનસનાટી ફેલાવવાનો જણાય છે.

ઉપરોક્ત વાતોને ધ્યાનમાં લેતાં પ્રથમ દૃષ્ટિએ ઉપરોક્ત ઈસમો વિદેશોમાં ભારત વિરોધી છબી બનાવવાના ઈરાદાવાળા જણાય છે.

film, film review, politics

એપીએમ: મનમોહન દ્વારા ગાંધી પરિવાર સામે લેવાયેલો બદલો?

આગામી થોડા મહિનાઓ, ફિલ્મોની દૃષ્ટિએ, મારા માટે સુધરી જશે તેમ લાગે છે. સામાન્ય રીતે જાન્યુઆરીના પહેલા-બીજા સપ્તાહમાં ફિલ્મો રિલીઝ કરવી તે જોખમનું કામ પરંતુ તે ભ્રમણા બે ફિલ્મોએ ભાંગી-‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ અને ‘ઉડી-સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક’એ. તે પછી હવે ‘મણિકર્ણિકા’, ‘ઠાકરે’, ‘તાનાજી’, ‘પાણીપત’ સહિત અનેક ફિલ્મો એવી આવી રહી છે જેની ઉત્સુકતા અત્યારથી થઈ રહી છે.

‘એપીએમ’ અને ‘ઉડી’ ફિલ્મ ત્રણ દિવસના ગાળામાં થિયેટરમાં જોયેલી બે ફિલ્મો હતી. થિયેટરમાં મોંઘી ટિકિટ ખર્ચીને જોવાનું મન થાય એવી ફિલ્મો ઘણા વખતે મારા માટે આવી. એવું નથી કે ફિલ્મો પરનો મારો મોહ સાવ ઉતરી ગયો છે. હકીકતે ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં દર શનિવારે મારી ફિલ્મ રિવ્યૂની કૉલમ આવતી પરંતુ એ વખતે બધી બકવાસ તમામ ફિલ્મો ફરજિયાત જોવી પડતી, તે પછી ૨૦૦૯માં ટીવી નાઇન ગુજરાતી ચેનલ નવી આવેલી ત્યારે શનિવારે ‘રણ’ ફિલ્મનો ટીવી પર રિવ્યૂ કરેલો, પરંતુ તે પછી ફિલ્મો થિયેટરમાં જોવી જ એવું મન દરેક ફિલ્મ માટે નહોતું થતું. ‘પોખરણ’, ‘વીરા દી વેડિંગ’, ‘ટોઇલેટ એક પ્રેમ કથા’, ‘પેડમેન’, ‘સિમ્બા’  વગેરે ફિલ્મો મેં જોઈ જ છે, પરંતુ થિયેટરમાં નહીં.

‘એપીએમ’ અને ‘ઉડી’ જોવાનું વિશેષ આકર્ષણ હતું. તેનાં કારણો: ૧. તે સત્ય ઘટના પર આધારિત અને તેમાંય નજીકના ભૂતકાળની કથા હતી. ૨. આ ફિલ્મો રિલીઝ થાય તે પહેલાં જ લિબરલોએ ‘ઉડી’ને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ની ફિલ્મ ગણાવી ઉતારી પાડેલી, તો ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર, તેનું ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દેવાઈ. તેના બનાવનારાઓના ઇતિહાસ શોધી કઢાયા. અત્યાર સુધી અને હજુ પણ દાઉદના પૈસે તેને ગ્લોરિફાય કરતી કે સેક્સ-હિંસાને ઉત્તેજન આપતી ફિલ્મો બને જ છે તે સિફતપૂર્વક ભૂલી જવાયું અને બીજા પણ જે લોકો બનાવે છે તે પણ જાણે દૂધના ધોયેલા ન હોય. ૩. અનુપમ ખેર અભિનિત આ ફિલ્મ વિશે લખતી વખતે અનુપમ ખેરનો ઉલ્લેખ ભાજપના સમર્થક તરીકે કરવો (પરંતુ કેન્દ્રમાં કોલસા કૌભાંડમાં આરોપી સ્વ. દાસારી નારાયણ રાવથી માંડીને રાજેશ ખન્ના, અમિતાભ બચ્ચન, શાહરુખ ખાન, ચિરંજીવી, વગેરેનો ઉલ્લેખ આ રીતે તેમની ફિલ્મોના સંદર્ભમાં ન કરવો) ૪. આ ફિલ્મો રિલીઝ થયાના પહેલા જ દિવસે લખાયેલા પરંતુ બીજા દિવસે પ્રગટ થયેલા કેટલાક સેક્યુલર અખબારી અહેવાલોમાં તે બંનેને ધબડકો ગણાવી દેવાયેલી.

‘એપીએમ’ કે ‘ઉડી’ બંનેના શૉ હાઉસફૂલ ગયેલા છે. કોઈ ધબડકો નથી અને ફિલ્મ જોયા પછી લોકો નિરાશ નથી થતા. એ બતાવે છે કે ગાંધી પરિવારની સાચી કથા કે પછી સેનાના પરાક્રમને વર્ણવતી આ બંને ફિલ્મોથી સેક્યુલરોના પેટમાં કેટલું દુઃખ્યું છે!

હવે વાત આ બંનેના રિવ્યૂની.

પહેલાં ‘એપીએમ’ની વાત કરીએ.

ફિલ્મ રિલીઝ પહેલાં જ કૉંગ્રેસીઓ અમથેઅમથા વિરોધ કરવા મંડી પડેલા અને  ફિલ્મ રિલીઝ થયા પછી કોલકાતામાં એવા સમયે તેમણે અસહિષ્ણુતા બતાવી તોડફોડ કરી જ્યારે તેમના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી દુબઈમાં ભાજપની અસહિષ્ણુતા બાબતે ભાષણ આપી રહ્યા હતા! હકીકતે ‘એપીએમ’માં એવું કંઈ નથી.

ફિલ્મ જોરદાર છે પરંતુ ટ્રેલરમાં બતાવાઈ છે તેવી જોરદાર નથી. કૉંગ્રેસીઓના દબાણમાં આવીને ફિલ્મમાંથી કેટલીક વાતો કાઢી નખાઈ હોય કે સંવાદો મ્યૂટ કરી દેવાયા હોય તેમ લાગે છે.

ફિલ્મ સંપૂર્ણપણે એક ડ્રામા અથવા સ્ટેજ પર ભજવાતું નાટક હોય તેવું લાગે છે. અનુપમ ખેરે એવૉર્ડ મળે જ તે પ્રકારનું મનમોહનસિંહનું પાત્ર ભજવ્યું છે. આવા જીવંત પાવરફૂલ વ્યક્તિનું પાત્ર ભજવવું એ ખરેખર સાહસનું કામ ગણાય. આવું જ સોનિયા ગાંધીનું અને અહેમદ પટેલનું પાત્ર છે. કહેવાતા સમીક્ષાકારોએ અનુપમ ખેરને મિમિક્રી કે કેરિકેચર આર્ટિસ્ટ ગણાવી દેવાની ફિલ્મ રિલીઝ પહેલાં જ ટ્રેલર જોઈને ભૂલ કરી. આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય અનુપમ ખેર એવું નથી જણાવા દેતા કે અનુપમ ખેર છે. મનમોહનસિંહ જ દેખાય.

હા, અક્ષય ખન્ના સંજય બારુ જેવો દેખાતો નથી. પરંતુ તેનો અભિનય ચાર ચાસણી ચડે તેવો ડ્રામેટિક છે. યે ગિનેચુને લોગ દેશ કી કહાની લિખતે હૈં ઔર મૈં ઉન કી. આવા સંવાદોને ધારદાર રજૂઆત કરી પિતાના વારસાને તેણે સુપેરે જાળવ્યો છે. ‘તાલ’થી લઈને ’૩૬ ચાઇના ટાઉન’ સુધી અનેક ફિલ્મોમાં તેણે સારો અભિનય કર્યો જ છે.

કોઈ ફિલ્મમાં પહેલી વાર પીએમ ઑફિસ અને તેની અંદર કઈ રીતે કામ થાય છે તે આટલી ડિટેઇલમાં બતાવાયું છે. મનમોહન જ્યારે વડા પ્રધાન તરીકે પહેલી વાર ઑફિસમાં આવે છે ત્યારે તેમને આરબીઆઈના ગર્વનર મનમોહન, નરસિંહરાવ સરકારમાં નાણાં પ્રધાન મનમોહન મળે છે તે દૃશ્ય સુંદર છે. નિર્દેશકની કમાલ છે. સોનિયા ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી, કપિલ સિબલ, અટલજી, અડવાણી, એપીજે અબ્દુલ કલામનાં પાત્રોમાં વિવિધ કલાકારોએ ભૂમિકા સારી ભજવી છે. અહેમદ પટેલ અને રાહુલ ગાંધીનું પાત્ર એટલું આબેહુબ નથી લાગતું.

ફિલ્મમાં ઘણી બાબતો ટર્મિનોલૉજિકલ રીતે મોઘમ કહેવાઈ છે જે રાજકારણને એકદમ બારીકાઈથી જોતા હોય તેમને જ ખબર પડે. દા.ત. લેફ્ટ. લેફ્ટ શબ્દથી સમજી જવાનું રહે કે વાત ડાબેરી પક્ષોની થઈ રહી છે. રાજીવ ગાંધીના અવસાન પછી કૉંગ્રેસની સરકાર પાંચ વર્ષ ચલાવનાર અને જેમના કાળમાં થયેલા ઉદારીકરણના નિર્ણયો માટે અત્યારે કૉંગ્રેસ ગૌરવ લે છે તે પૂર્વ વડા પ્રધાન નરસિંહરાવનું જ્યારે અવસાન થયું ત્યારે તેમની સાથે કૉંગ્રેસનાં અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીએ કરેલું વર્તન કે તેમની અંતિમ વિધિ દિલ્લીમાં નહોતી થવા દીધી, તે પણ જેને ઇતિહાસ ખબર હોય તેને જ સમજાય તેવી રીતે બતાવાયું છે.

મિડિયામાં સરકારની વાતો કઈ રીતે લીક થાય છે તે સારી રીતે બતાવાયું છે. સોનિયાએ મનમોહનને લખેલો પત્ર લીક થયો અને તેના જવાબમાં મનમોહને સોનિયાને લખેલો પત્ર લીક કરાયો. મનમોહનની ઈચ્છા નાણાં ખાતું પોતાની પાસે રાખવાની ઈચ્છા હોવી પરંતુ ડિનર પાર્ટીમાં ચિદમ્બરમ્ દ્વારા પોતાને જ નાણાં ખાતું મળશે તેવો મક્કમ વિશ્વાસ અને તે જ પાર્ટીમાં મનમોહનને આ બાબતે નિરાશ કરવા, કઈ રીતે પીએમ ઑફિસમાં સોનિયાના વિશ્વાસુ પુલોક ચેટર્જીને મૂકાયા, કઈ રીતે મનમોહનની પાંખ કાપવા સોનિયાના નેતૃત્વમાં ડાબેરીઓના પ્રભુત્વવાળી એનએસીની રચના કરાઈ, કાશ્મીર અને પાકિસ્તાનનો મુદ્દો ઉકેલવાની મનમોહનની તત્પરતા પરંતુ પક્ષ દ્વારા તેમાં અડચણો ઊભી કરવી, ૨૦૦૯ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મનમોહનની પ્રમાણિકતા, ન્યૂક્લિયર સમજૂતી મુદ્દે તેમણે દાખવેલા મકક્મ વલણના લીધે કૉંગ્રેસ સત્તામાં પાછી ફરી પરંતુ તેનો જશ મનમોહનના બદલે રાહુલ ગાંધીને આપવો, અહેમદ પટેલની સરકારમાં દખલ, મનરેગાનો વિચાર મૂળ મનમોહનનો હોવો પરંતુ ગાંધી પરિવાર તેના માટે રાહુલ ગાંધીને યશ આપવા માગતો હતો, હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ સમિટ વખતે ન્યુક્લિયર ડીલ મુદ્દે સોનિયા ગાંધી દ્વારા ડાબેરીઓની તરફેણ, પરંતુ તે જ સમિટમાં મનમોહનની ન્યુક્લિયર ડીલ મુદ્દે ડાબેરીઓ સામે મક્કમતા, ડાબેરીઓને સિક્રેટ ફાઇલો બતાવવા મનમોહનનો ઇનકાર, રાહુલ ગાંધી દ્વારા અપરાધી સાંસદોને ચૂંટણી લડતા રોકવાનો ખરડો સંસદમાં પસાર થવા દેવો પરંતુ પછી મનમોહન વિદેશ યાત્રાએ હોય ત્યારે તેને પત્રકાર પરિષદમાં ફાડી નાખવો, આ બધું ખૂબ જ સુંદર રીતે બતાવાયું છે.

જે અહેમદ પટેલનું નામ ‘ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ’ની કાર્યવાહીમાં એ. પી. તરીકે શંકાસ્પદ લાભાર્થી તરીકે આવ્યું હોય, પરંતુ મિડિયામાં એ. પી.નો અર્થ આનંદીબહેન પટેલ (તે વખતે કૉંગ્રેસની સત્તા હતી અને કૉંગ્રેસમાં સોદા પાર પડાવી શકે તેવી હેસિયત-શક્તિ આનંદીબહેનની તો ન જ હોય તે બાળકને પણ સમજાય તો પણ) પણ કરાય તેવી સ્થિતિમાં આ ફિલ્મમાં, ફિલ્મ જેમ આગળ વધે છે તેમ મુખ્ય લડાઈ અહેમદ પટેલ અને સંજય બારુની થઈ જાય છે.

આટલું બધું હિંમતપૂર્વક બતાવવું તે માટે નિર્માતા-નિર્દેશક સહિત સમગ્ર ટીમ ધન્યવાદને પાત્ર છે. પરંતુ હજુ કેટલીક બાબતો ઢાંકી દેવાઈ તેમ લાગે છે, જેમ કે ૨૦૦૮માં ન્યુક્લીયર ડીલ વખતે ડાબેરીઓએ ટેકો પાછો ખેંચી લીધો ત્યારે વિશ્વાસ મત વખતે મુલાયમ અને અમરસિંહ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામના સમજાવવાથી માની ગયા તેવું ફિલ્મમાં દર્શાવાયું છે. હકીકત શું હતી તે બધા જ જાણે છે. કેશ ફૉર વૉટ કૌભાંડ થયું જેને ભાજપે ઉઘાડું પાડ્યું, જેની સ્ટિંગ ઑપરેશનની સામગ્રી રાજદીપ સરદેસાઈને તેમની સીએનએન ચેનલ પર દર્શાવવા આપી, પરંતુ તેને ચેનલ પર પ્રસારિત ન કરવી તે બધું બતાવાયું નહીં. ૨૦૦૮ના મુંબઈ પરના હુમલા વખતે મનમોહનની નિષ્ક્રિયતા પણ છુપાવી દેવાઈ. કોલસા કૌભાંડ મુદ્દે મૌનનો જવાબ આપતા મનમોહને માત્ર એટલું જ કહેલું કે ‘હઝારો જવાબોં સે અચ્છી હૈ મેરી ખામોશી’ કે પેટ્રોલ-ડીઝલમાં ભાવ વધારા વખતે ‘પૈસે ક્યા પૈડ પર ઉગતે હૈ?’ કહીને વિવાદ જગાવેલો તે ફિલ્મમાં ગુપચાવી દેવાયું છે. પૈસે…વાળો સંવાદ તેઓ ઓડિશા માટે વિશેષ દરજ્જો માગવા આવેલા નવીન પટનાયક માટે કહેતા હોય તેવું દર્શાવાયું છે. એટલી સિનેમેટિક લિબર્ટી ચાલે કારણકે બધું જ બતાવવું સવા બે કલાકની ફિલ્મમાં બતાવવું શક્ય પણ ન હોય.

ફિલ્મ માત્ર મનમોહન અને સંજય બારુને મહાન બતાવે છે. ઇન્ટરવલ પહેલાંના હિસ્સામાં ગાંધી પરિવારને પ્રત્યક્ષ રીતે એટલો ખરાબ નથી બતાવાયો. ઉલટું, જ્યારે ન્યુક્લીયર ડીલ વખતે મનમોહન રાજીનામું આપે છે ત્યારે સોનિયા રાજીનામું સ્વીકારવાની ના પાડે છે. પરંતુ જ્યારે મનમોહન ૨૦૦૯માં બાયપાસ સર્જરી કરાવે છે ત્યારે તેઓ આવી નાજુક સ્થિતિમાં હોય ત્યારે પણ સોનિયા ગાંધી દ્વારા તેમને બહુ કાતિલ ઠંડકથી કહેવું કે ‘રાહુલ આ ચૂંટણી અભિયાનનું નેતૃત્વ કરશે’ કે પછી ટુજી-કોલસા કૌભાંડ વખતે રાજીનામું આપવા ગયેલા મનમોહનને સોનિયા દ્વારા એ જ ઠંડકથી ના પાડવી કે ‘આ સંજોગોમાં રાહુલ કેવી રીતે ટેક ઑવર કરી શકે?’ તે જરૂર સોનિયાને ખરાબ રીતે બતાવે છે, પરંતુ આ તો જાણીતો ઇતિહાસ છે. સોનિયા ગાંધી ઠંડા કલેજાવાળા શાતિર રાજકારણી છે તે સહુ કોઈ જાણે છે.

ફિલ્મમાં કેટલીક હળવી પળો પણ છે. કે. નટવરસિંહ વિદેશ પ્રધાન હતા અને અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપ્રમુખ જ્યૉર્જ બુશ સાથે મનમોહનની બેઠક હતી ત્યારે તેમની સાથે અંદર જવા માગતા હતા ત્યારે કઈ રીતે તેમને અંદર જતા અટકાવાયા તે રમૂજ સર્જે છે.

ફિલ્મમાં બતાવાયું છે કે સંજય બારુએ મનમોહનને કહીને આ પુસ્તક લખ્યું હતું. આ અંગે સંજય બારુના ઇન્ટરવ્યૂમાં કોઈ વિગત હજુ સુધી મને મળી નથી, પરંતુ જો તેમ હોય તો કહેવું પડશે, કે આ પુસ્તક અને ફિલ્મ, બંને ખરેખર તો મનમોહન દ્વારા છૂપી રીતે સંજય બારુ મારફતે ગાંધી પરિવાર અને કૉંગ્રેસ પક્ષ દ્વારા તેમના સતત અપમાનનો લેવાયેલો બદલો છે! પરંતુ સાથે જ આ ફિલ્મે એક નવો ચીલો ચિતર્યો છે અથવા તો કહો કે મધપુડાને છંછેડી દેવાયો છે. આગામી સમયમાં કૉંગ્રેસ પોષિત લોકો દ્વારા નરેન્દ્ર મોદી કે ભાજપ સામે ફિલ્મ માટે તૈયાર રહેવું પડશે.

હજુ ‘ઉડી’ વિશેની વાત તો બાકી જ છે….

(ક્રમશઃ)