national, politics, sanjog news, vichar valonun

૨૦૧૪-૧૯: ઘરવાપસી, ડિઝાઇનર પત્રકાર, સંસ્કાર, ને જુમલા

સબ હેડિંગ: ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પછી કેટલાક એવા શબ્દો પ્રચલિત બન્યા જેનો અગાઉ જુદો અર્થ થતો અને હવે જુદો અર્થ પ્રચલિત બન્યો છે…જેમ કે સંસ્કાર, સ્ટ્રાઇક, ગોદી મિડિયા, લુટિયન્સ ગેંગ, ડિઝાઇનર પત્રકાર…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૪/૦૪/૧૯)

લો, ૨૦૧૯, ૨૦૧૯ કરતાં ચૂંટણીનો પહેલો તબક્કો ચાલ્યો પણ ગયો. આપણે ગુજરાતમાં હજુ નવ દી’ની વાર છે. છેલ્લા એક વર્ષથી મંડ્યા હતા બધા. મોદી આ કરે છે ને તે ૨૦૧૯ને ધ્યાનમાં રાખીને. રાહુલ આ કરે છે ને તે ૨૦૧૯ને ધ્યાનમાં રાખીને. હજુ પણ ચર્ચા ચાલવાની. ચર્ચા કરનારાને કોણ રોકી શકે? પરંતુ રાજકારણની ચર્ચા બહુ થઈ. તમે કહેશો કે એલા ભાઈ, ચૂંટણી છે ને તમે રાજકારણની સિવાયની વાત કરો તો મજા ન પડે. પણ આપણે રાજકારણની નહીં, છતાં રાજકારણની જ ચર્ચા આ લેખમાં કરીશું. અને એ ચર્ચા છે ૨૦૧૪ પછી ભારતમાં જાણીતા બનેલા ઘણા બધા શબ્દોની.

આ શબ્દો ૨૦૧૪ પહેલાં પણ ભારતીય કે અંગ્રેજી ભાષાની ડિક્શનરીમાં હતા જ પરંતુ ૨૦૧૪ પછી તે ખૂબ ચાલ્યા. તો કેટલાક શબ્દો નવા પણ બન્યા. જેમ કે એવૉર્ડવાપસી, ઘરવાપસી, ડિઝાઇનર પત્રકાર, ટુકડે ટુકડે ગેંગ, વગેરે. ૨૦૧૪ પછીના રાજકારણમાં આવેલા આ શબ્દો અને તેના અર્થો સમજીએ.

ઘરવાપસી: આ દેશમાં ત્રણ પ્રકારે પંથાંતરણ થતું આવ્યું છે. એક સ્વૈચ્છિક, બીજું મારીને-દબાણપૂર્વક અને ત્રીજું લોભલાલચથી. આ પૈકી છેલ્લા બે પ્રકારોથી થયેલા પંથાંતરણમાં બિનહિન્દુઓને હિન્દુ બનાવવાનો ક્રમ હિન્દુ સંગઠનો, ખાસ કરીને વિહિપે શરૂ કર્યો હતો. આને ઘરવાપસી નામ મળ્યું. વર્ષ ૨૦૧૪માં આ શબ્દ ખૂબ જ ચર્ચામાં રહ્યો. વિવાદનો વિષય પણ બન્યો. પરંતુ પછી આ શબ્દ બીજા અર્થોમાં પણ વપરાવા લાગ્યો. કોઈ નેતા પક્ષાંતર કરી બીજા પક્ષમાં ગયા હોય અને પોતાના પક્ષમાં પાછા ફરે તો તેના માટે ઘરવાપસી શબ્દ વપરાયો.

લવજિહાદ: કેટલાક શબ્દો એવા તરતા મૂકાતા હોય છે કે આશ્ચર્ય થાય. અંગ્રેજી શબ્દ લવ અને અરેબિક શબ્દ જિહાદનું મિશ્રણ સમાન આ શબ્દ મુસ્લિમ યુવક દ્વારા છેતરીને અથવા પ્રેમમાં પાડીને હિન્દુ યુવતી સાથે લગ્ન કરીને કે કર્યા વગર શોષણ થાય, દગો થાય, તેના માટે વર્ષ ૨૦૧૪થી વધુ પ્રચલિત બન્યો. યોગી આદિત્યનાથે (તે વખતે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન નહોતા) તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે લવ જિહાદ એ ભારતને લક્ષ્ય બનાવીને કરાયેલું આંતરરાષ્ટ્રીય ષડયંત્ર છે. જોકે આજે પણ ઘણા લવજિહાદના કિસ્સાઓ આવતા જ રહે છે.

સૂટ બૂટ કી સરકાર: આશ્ચર્યની વાત છે કે કૉંગ્રેસના અત્યારના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ આ શબ્દ કૉઇન કર્યો હતો. રાહુલ ગાંધીનાં ભાષણો સીધાંસપાટ હોય છે તેના લીધે આશ્ચર્ય થાય. અને તેમનો આ વાકપ્રહાર અસરકારક પણ રહ્યો. બિહાર-દિલ્લીની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ-એનડીએના પરાજયનાં કારણોમાં આ પણ એક કારણ રહ્યું. આ શબ્દ કેમ આવ્યો?

૨૦૧૫માં અમેરિકાના પ્રમુખ બરાક ઓબામા ભારતની મુલાકાતે આવેલા. રાષ્ટ્રપતિ ભવન ખાતે તેમના સત્કાર કાર્યક્રમમાં મોદીએ (લગભગ દસ લાખ રૂપિયાનો) બહુ કિંમતી સૂટ પહેરેલો. જે દેશ અને જેની સંસ્થાઓ ભારતને હંમેશાં નીચો જ દેખાડતો રહ્યાં છે અને ખાસ કરીને નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્ય પ્રધાન હતા ત્યારે તેમને વિઝાનો નનૈયો ભણ્યો હતો તે દેશના વડા ભારત આવતા હોય ત્યારે ભારત પણ ગરીબ નથી અને ભારતના વડા તરીકે પોતે આવો સૂટ પહેરી શકે તેવું વિચારીને કદાચ મોદીજીએ આ સૂટ પહેર્યો, પરંતુ ભારતમાં તેની ખૂબ જ નકારાત્મક અસર થઈ.

રાહુલ ગાંધીએ કદાચ પહેલી વાર અસરકારક રીતે કોઈ મુદ્દો ઉપાડ્યો હોય તો તે હતો સૂટનો. તે પછી તો એ સૂટની નીલામી થઈ ગઈ. પરંતુ રાહુલ ગાંધીએ તેને ઉદ્યોગપતિઓ તરફી સરકાર સાથે જોડીને સૂટ બૂટ કી સરકાર શબ્દ ચલણી બનાવ્યો. જોકે એ આશ્ચર્યની વાત છે કે તે પછી રાહુલ ગાંધી મોદી સરકારની ઉદ્યોગપતિઓ સાથે સાંઠગાંઠનો આક્ષેપ તો આજ સુધી લગાવતા રહે છે પરંતુ આ શબ્દનો ઉપયોગ કરતા નથી.

પ્રેસ્ટિટ્યૂટ: પ્રેસ (મિડિયા) અને પ્રૉસ્ટિટ્યૂટ (વેશ્યા) શબ્દોને ભેગા કરીને આ શબ્દને વિદેશ ખાતાના રાજ્ય પ્રધાન અને પૂર્વ સેનાધ્યક્ષ વી. કે. સિંહે તરતો મૂક્યો. એક પત્રકાર અને કૉલમિસ્ટ તરીકે આવો શબ્દ દુઃખ ઉપજાવનારો લાગે પરંતુ કેટલાક પત્રકારો જે રીતે એજન્ડા સાથે ચાલવા લાગ્યા હતા તે સંદર્ભમાં વી. કે. સિંહે  વર્ષ ૨૦૧૫માં આ શબ્દ ઉપજાવ્યો.

અચ્છે દિન: ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં ભાજપે અચ્છે દિન આયેંગેની આશા બતાવેલી. તે કેટલી પૂરી થઈ તે અંગે અલગ-અલગ દૃષ્ટિકોણ હોઈ શકે પરંતુ આ શબ્દ પછી તો ઘણા બધા અર્થમાં વપરાવા લાગ્યો. ખાસ કરીને મોદી વિરોધી મિડિયા મોદી સરકાર માટે કોઈ નેગેટિવ ઘટના બને, જેમ કે વિજય માલ્યા ભાગી જાય તો લખે- માલ્યાના અચ્છે દિન. તો ભાજપ સમર્થકોએ પણ રાહુલ ગાંધી ૨૦૧૭ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં મંદિરે-મંદિરે ગયા તેને ‘અચ્છે દિન’ ગણાવ્યા.

જુમલા: ગુજરાતીઓ હિન્દી ક્રિકેટ કૉમેન્ટરી સાંભળતા ત્યારે ભારતનો જુમલો આટલો થયો, પાકિસ્તાનનો આટલો, એવું સાંભળવા મળતું. પરંતુ વર્ષ ૨૦૧૫માં ખબર પડી કે એલા ભાઈ, જુમલો એટલે તો સૂત્ર. ઍડ્વર્ટાઇઝમાં એક લાઇન હોય છે ને, જે ઉત્પાદન ખરીદવા મજબૂર કરે તે એટલે જુમલો. હકીકતે નરેન્દ્ર મોદી કે ભાજપે ૧૫ લાખ રૂપિયા દરેક જણના ખાતામાં આવી જશે તેવું કોઈ વચન આપ્યું નહોતું. પરંતુ સભાઓ ગજવતા ત્યારે મોદી બોલતા કે વિદેશમાં કાળું નાણું એટલું બધું છે કે જો તેને ભારત લાવવામાં આવે તો દરેકના ભાગે રૂ. ૧૫ લાખ આવી જાય. બસ, કૉંગ્રેસે આ પકડી લીધું ને મિડિયાએ પણ ચગાવ્યું. કોઈ કવિ તેની પ્રેયસીને કહે કે તારા દાંત દાડમની કળી શા છે. તો કંઈ દાંત તોડીને ખાવા ન મંડાય. એ એક પ્રકારની સમજાવવાની રીત છે કે દાંત એવી રીતે ગોઠવાયેલા છે કે જાણે દાડમની કળીઓ ગોઠવાયેલી હોય તેવી લાગે.

પરંતુ ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અમિત શાહ આ જાળમાં ફસાઈ ગયા ને બોલી બેઠા કે ૧૫ લાખનું વચન તો જુમલો હતો. બસ, પછી તો ભાજપ કે મોદી સરકાર કંઈ કહે તો તે મોદી સરકારનો નવો જુમલો છે તેમ વિપક્ષો કહેવા લાગ્યા. આ શબ્દ ગુજરાતીમાં પણ પ્રચલિત બની ગયો છે.

પથ્થરબાજ: ૨૦૧૬માં કાશ્મીરમાં બુરહાન વાની નામના હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના ત્રાસવાદીનું એન્કાઉન્ટર થયું તે પછી કાશ્મીરમાં પથ્થરબાજીનો વ્યવસાય શરૂ થયો. કિશોર-કિશોરીઓને પૈસા આપીને જ્યારે સેના ત્રાસવાદીને પકડવા જાય ત્યારે ત્રાસવાદીના કવર તરીકે પથ્થરમારો કરવામાં આવે. આ લોકો માટે પથ્થરબાજ શબ્દ વપરાવા લાગ્યો.

મોબ લિન્ચિંગ: કોઈ ગુનો થયો હોવાની શંકા હોય અને તે ગુના માટે ગુનેગારને કાયદો સજા નહીં કરે તેવી કોઈ ટોળાને ખાતરી થાય ત્યારે તે ટોળું કથિત ગુનેગારને મારી નાખે તેના માટે જે શબ્દ ૨૦૧૪ પછી વપરાશમાં વધુ આવ્યો તે મોબ લિન્ચિંગ છે. ૨૦૧૫માં દાદરીમાં અખલાક નામના વ્યક્તિને ગો માંસની શંકાએ મારી નાખ્યો કે પછી અલવરમાં આવી હત્યા થાય તેને મોબ લિન્ચિંગ કહેવામાં આવ્યું. શેખર ગુપ્તા, જેનું નામ હવે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ સોદામાં કથિત રીતે ઊછળ્યું છે તે પત્રકારે તો હિન્દુસ્તાનને લિન્ચિસ્તાન એવું નામ આપી દીધું! હકીકત તો એ રહી કે વર્ષોથી ટોળાશાહી દ્વારા આ રીતે હત્યાઓ થતી આવી છે. રમખાણોનું બીજું નામ મોબ લિન્ચિંગ છે. તે રીતે જોઈએ તો વર્ષોથી હિન્દુ-મુસ્લિમો વચ્ચે કે મુસ્લિમો-મુસ્લિમો વચ્ચે કે હિન્દુ સમાજની જ્ઞાતિ-જ્ઞાતિ વચ્ચે કોઈ ને કોઈ મુદ્દે મોબ લિન્ચિંગ થતું રહ્યું છે. પરંતુ ૨૦૧૪ પછી જાણે કે મુસ્લિમો જ તેના ભોગ બની રહ્યા છે તેવો એક કુપ્રચાર ચલાવાયો જ્યારે હકીકત તો એ છે કે વર્ષ ૨૦૧૪ પછી ડૉ. પંકજ નારંગ અને પ્રશાંત પૂજારી જેવા ઘણા હિન્દુઓની પણ ટોળા દ્વારા હત્યા થઈ છે, પરંતુ મિડિયાએ તેને મહત્ત્વ જ ન આપ્યું.

સંસ્કાર: સંસ્કાર શબ્દ ખરેખર તો સારો છે, પરંતુ ૨૦૧૫માં સેન્સર બૉર્ડના ચૅરમેન પહલાજ નિહલાની બન્યા. તે પછી ટ્વિટર પર સંસ્કાર શબ્દને લઈને ડાબેરીઓ-લિબરલો-સેક્યુલરો મંડી પડ્યા. આલોકનાથને પણ લક્ષ્ય બનાવાયા. જેમ્સ બૉન્ડની ફિલ્મ ‘સ્પેક્ટ્રે’માં ચુંબનના દૃશ્યની લંબાઈ ઘટાડી નખાઈ તેમાં તો ટ્વિટર પર સંસ્કારી જેમ્સ બૉન્ડનો ટ્રેન્ડ ચાલ્યો. પરંતુ તત્કાલીન અધ્યક્ષ પહલાજ નિહલાનીના કહેવા પ્રમાણે, અગાઉની બે ફિલ્મોમાં પણ ગાઢ પ્રણયનાં દૃશ્યો પર કાતર ફેરવી દેવાયેલી. ઉપરાંત જેમ્સ બૉન્ડની ફિલ્મને ‘એ

’ સર્ટિફિકેટ નહીં, યુએ સર્ટિફિકેટ જોઈતું હતું. ‘ભાભીજી ઘર પર હૈ’ સિરિયલમાં શિક્ષક વાતેવાતે તેને હેરાન કરનારને ‘તુમ્હારે મેં સંસ્કાર નામ કી કોઈ ચીઝ હૈ કિ નહીં?” એવું કહે એટલે વિભૂતિ નારાયણ મિશ્ર (આસીફ શૈખ) સંસ્કાર કી બત્તી બનાઓ ઔર…કહીને અભદ્ર બોલે. આમ, ૨૦૧૪ પછી સંસ્કાર શબ્દને નકારાત્મક અને મજાકને પાત્ર બનાવી દેવાયો.

ડિઝાઇનર પત્રકાર: જે પત્રકારો ખાલી એ. સી. સ્ટુડિયોમાં બેસે છે, ક્લબોમાં જાય છે અને ભારત વિરોધી પત્રકારત્વ કરે છે તેમના માટે ઝી ન્યૂઝના તંત્રી સુધીર ચૌધરીએ બનાવેલો આ શબ્દ છે.

મહાગઠબંધન: ૨૦૧૫માં બિહારની વિધાનસભા ચૂંટણી વખતે પ્રચલિત બનેલો આ શબ્દ આમ તો ભ્રમ પેદા કરનારો છે કારણકે મહાગઠબંધન જેવું કંઈ હતું નહીં અને છે પણ નહીં. ૨૦૧૫માં લાલુપ્રસાદ યાદવના રાજદ, નીતીશકુમારના જદયુ અને કૉંગ્રેસે ગઠબંધન કર્યું તેને મહાગઠબંધન નામ અપાયું. પરંતુ તે બહુ જલદી તૂટી ગયું. તે પછી જ્યારેજ્યારે વિપક્ષી ગઠબંધનની વાત આવી ત્યારે લિબરલ મિડિયા દ્વારા મહાગઠબંધનનું ચિત્ર ઉપસાવવામાં આવ્યું, જેમ કે કર્ણાટકની ચૂંટણી વખતે, ઉત્તર પ્રદેશમાં ગોરખપુર લોકસભાની પેટાચૂંટણી વખતે, પરંતુ અત્યારે સહુ કોઈ જાણે છે કે બધાનાં નાનાનાનાં ગઠબંધનો જ છે.

એવૉર્ડ વાપસી અને ઇનટૉલરન્સ: ૨૦૧૫ની બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલાં આ આયોજનપૂર્વક ષડયંત્ર થયેલું અને અખલાકની હત્યાના મામલે સાહિત્ય તથા અન્ય ક્ષેત્રના લોકોએ તેમને જે સરકારોએ એવૉર્ડ આપેલા તેમને વફાદારી બતાવવા એવૉર્ડ પાછા આપવાનું નાટક કરી ચૂંટણીમાં વાતાવરણ સફળતાપૂર્વક ઊભું કર્યું. દેશમાં અને વિદેશમાં ભારતની બદનામી કરી કે ભારતમાં અસહિષ્ણુતા (ઇનટૉલરન્સ) વ્યાપી ગઈ છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં મુંબઈના આઝાદ મેદાનમાં કે પછી વર્ષ ૧૯૯૩માં રામજન્મભૂમિ ખાતે જર્જરિત અને બિનવપરાશવાળો ઢાંચો તૂટી પડતાં જે રમખાણો થયાં હતાં ત્યારે કોઈ અસહિષ્ણુતા વ્યાપી નહોતી.

આ સિવાય ૨૦૧૪ પહેલાં ભક્તનો જુદો અર્થ કરાતો, હવે જુદો કરાય છે, ૨૦૧૪ પહેલાં ગુલામનો જુદો અર્થ હતો, આજે જુદો અર્થ છે. વર્ષ ૨૦૧૪ પહેલાં સરકારો સ્ટ્રાઇકથી ગભરાતી. આજે પાકિસ્તાન સ્ટ્રાઇકથી ગભરાય છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક, નોટબંધી, ટુકડે ટુકડે ગેંગ, લુટિયન્સ ગેંગ, નેરેટિવ, આઈટી સેલ, આપટાર્ડ, લિબરાન્ડુ, લિબટાર્ડ, સેફ્રૉન ટેરરિસ્ટ, સંઘી, પૉસ્ટ ટ્રુથ, ફેક ન્યૂઝ, ખાંગ્રેસી, ગોદી મિડિયા, ફેંકુ/પપ્પુ, સિકુલર, બડી બિન્દી ગેંગ, અર્બન નક્સલ, આ બધા શબ્દો પણ ૨૦૧૪ પછી પ્રચલિત થયા છે.

જોઈએ, ૨૩ મે ૨૦૧૯ પછી કયા નવા શબ્દો ચલણી બને છે.

 

Advertisements
abhiyaan, sangh parivar, vhp

વિહિપની ઓળખ રામમંદિર સિવાય પણ છે

(અભિયાન, તા.૨૮/૪/૧૮નો અંક)

મધ્ય પ્રદેશમાં ભારતીય જન સંઘ (એટલે કે ભાજપનો પૂર્વ અવતાર)એ ખ્રિસ્તી મિશનરીઓની સામે વિરોધ અભિયાન શરૂ કર્યું. તેથી તત્કાલીન કૉંગ્રેસની સરકારે એક કમિશન રચ્યું હતું જેનું નામ હતું નિયોગી કમિશન. નિયોગી કમિશને મધ્ય પ્રદેશમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓની પ્રવૃત્તિઓનું અધ્યયન કરીને અને ૧૧,૩૬૦ લોકોને મળીને ૧૯૫૭માં એક અહેવાલ સોંપ્યો હતો. તેમણે ૧૪ જિલ્લામાં હૉસ્પિટલો, શાળાઓ, ચર્ચો અને અન્ય સંસ્થાઓની મુલાકાત કરીને આ અહેવાલ આપ્યો હતો. આ અહેવાલથી સમગ્ર દેશમાં ખળભળાટ મચી ગયો હતો. અહેવાલથી એ સ્પષ્ટ થયું હતું કે વિદેશોથી ભારતમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓને મળતા ધનથી બનેલી શાળાઓ, હૉસ્પિટલો અને અનાથાશ્રમોનો દુરુપયોગ છળકપટ દ્વારા ગરીબ લોકોને, ખાસ કરીને વનવાસીઓને ખ્રિસ્તી બનાવવામાં થાય છે. આ પંથાતરણથી ભારતના વિભાજનનો ખતરો રહેતો હતો જે ૧૯૪૭માં ભારતે જોયું હતું.

આથી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક માધવરાવ સદાશિવરાવ ગોલવલકર જે આદરથી ગુરુજીના નામે જાણીતા હતા તેમને વિચાર આવ્યો કે હિન્દુ સમાજને એક રાખવો જરૂરી છે. અસ્પૃશ્યતા જેવાં દૂષણો દૂર કરવા જરૂરી છે. સાધુ-સંતોમાં પણ એકતા જરૂરી છે. અને વિશ્વ ભરના હિન્દુઓ વચ્ચે સંબંધ ટકેલો રહેવો જોઈએ. ખાસ કરીને વિદેશમાં વસતા હિન્દુઓ તેમના ધર્મ અને જીવનદર્શન સાથે જોડાયેલા રહેવા જોઈએ.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની સ્થાપનાનો નિર્ણય ૨૯ ઓગસ્ટ ૧૯૬૪ના રોજ જન્માષ્ટમીના દિવસે મુંબઈ સ્થિત સ્વામી ચિન્મયાનંદના સાન્દીપની આશ્રમમાં ધર્માચાર્યોની બેઠકમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારે સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક માધવરાવ ગોલવલકર અને સ્વામી ચિન્મયાનંદ, દલાઈ લામા સહિતના સાધુસંતો હાજર હતા. તેનો હેતુ હિન્દુ સમાજને એક અને મજબૂત કરવા, તેની સેવા કરવી અને હિન્દુ ધર્મની રક્ષા કરવી‌ તેવો હતો. હિન્દુ સમાજમાં વ્યાપેલી આંતરિક કુરીતિઓ અને બાહ્ય પડકારોના સંદર્ભમાં ધર્મશાસ્ત્રોની પુનઃ યોગ્ય રીતે વ્યાખ્યા અને પ્રથાઓનું નિરીક્ષણ કરીને ઉચિત રીતે યુગાનુકૂલ રૂપમાં પ્રસ્તુત કરવાની આવશ્યકતા હતી. આ કાર્ય માટે વિભિન્ન સંપ્રદાયો અને મઠના ધર્માચાર્યોની એક મંચ પર લાવીને તેમના માધ્યમથી ધર્મને સંસ્કૃતિના ક્ષેત્રમાં માર્ગદર્શન ઉપલબ્ધ કરાવવું આવશ્યક હતું. આ અત્યંત કઠિન કાર્યને સફળ બનાવવામાં સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક ગુરુજીની રહી.

જયારે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની સ્થાપના થઈ ત્યારે ગુજરાતી લેખક, નહેરુ મંત્રીમંડળમાં મંત્રી અને ભારતીય વિદ્યાભવનના સંસ્થાપક એવા કનૈયાલાલ મુનશી, ગુજરાતી વિદ્વાન કે.કા.શાસ્ત્રી, શીખ નેતા માસ્ટર તારાસિંહ, નામધારી શીખ નેતા સદગુરુ જગજીત સિંહ અને બનારસ હિન્દુ વિશ્વ વિદ્યાલયમાં કુલપતિ સી.પી રામસ્વામી ઐયર જેવા ખ્યાતનામ હાજર હતા.

એ સમયે દાદાસાહેબ આપ્ટેએ કહ્યું હતું કે આ વિશ્વ ખ્રિસ્તીઓ, મુસલમાનો અને સામ્યવાદીઓ વચ્ચે વહેંચાયેલું છે તે બધા જ હિંદુ સમાજને ખૂબ જ સારો ખોરાક માને છે જેના પર તેઓ મિજબાની ઉડાવવા માગે છે. આ યુગમાં એ જરૂરી છે કે હિન્દુ સમાજને આ ત્રણેયના દૂષણથી બચાવી શકાય. એનું સૂત્ર છે ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિત:. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અમેરિકા કેનેડા યુ.કે, ઑસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં પણ કાર્યરત છે.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદનું પ્રથમ વિશ્વ હિન્દુ સંમેલન કુંભ મેળાની સાથે સાથે ૧૯૬૬માં પ્રયાગમાં થયું હતું. આ સંમેલનને તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણને શુભકામના પાઠવતા સંદેશમાં લખ્યું હતું, “બધા જ કાળમાં આત્મ નવીનીકરણની પરંપરા પર વિભિન્ન પ્રકારથી બળ આપવામાં આવે છે. આજે તે જ પરંપરા પ્રસ્તુત કરવામાં આવી રહી છે, હિન્દુ ધર્મમાં આંતરિક સંશોધન થઈ રહ્યું છે. તેનો અર્થ એ નથી કે આપણે આપણા મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનો ત્યાગ કરી દેવો…” ૭ નવેમ્બર ૧૯૬૬ના રોજ દિલ્લીમાં સંસદ ભવનની સામે ગોરક્ષા અને ગોહત્યા બંધી કાયદો બનાવવા માટે પ્રદર્શનનો નિર્ણય આ જ સંમેલનમાં થયો હતો.

કેન્દ્રમાં નરેન્દ્ર મોદી સરકાર આવી તે પછી વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના ઘર વાપસી કાર્યક્રમનો બહુ હોબાળો થયો, પરંતુ આ કાર્યક્રમ કંઈ સરકાર આવી તે પછીથી શરૂ નથી થયો. ભૂતકાળમાં ઘણા હિન્દુઓ ભય કે લાલચનો શિકાર બનીને અથવા હિન્દુ ધર્મમાં પ્રવર્તમાન દૂષણોના કારણે મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી બની ગયા હતા. આવા લોકોને પુનઃ હિન્દુ સમાજમાં સ્વીકૃત બનાવવા માટે ઘર વાપસીનો વિચાર કરાયો હતો. ૧૯૬૬ના સંમેલનમાં પૂજ્ય સ્વામી વિશ્વેશતીર્થ મહારાજે ‘ન હિન્દુ પતિતો ભવેત્’નો ઉદ્ઘોષ કર્યો હતો. ઉડુપીમાં ૧૯૬૯માં થયેલા વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના પ્રથમ ક્ષેત્રીય સંમેલનમાં હજારો દલિતોએ પણ ભાગ લીધો હતો. તે સમયે પૂજ્ય પેજાવર સ્વામીએ ‘હિન્દવઃ સોદરાઃ સર્વે’ (બધા હિન્દુ ભાઈઓ છે)ની ઘોષણા કરી હતી. હાજર ધર્માચાર્યો અને જગતગુરુઓએ તેને વધાવી લીધી હતી. આ ઉપરાંત ‘મમ દીક્ષા હિન્દૂ રક્ષા, મમ મન્ત્રઃ સમાનતા’ એટલે હિન્દુની રક્ષા એ જ મારી દીક્ષા છે અને સમાનતાનો મંત્ર જ જપવાનું સૂચન કરાયું.

૧૯૭૦માં મહારાષ્ટ્રના પંઢરપુરમાં હિન્દુ સંમેલનમાં દાદાસાહેબ આપ્ટેએ કહ્યું હતું કે દ્વારકા, શ્રૃંગેરીના જગદગુરુ શંકરાચાર્યો તેમજ મધ્વ અને વલ્લભ સંપ્રદાયોના જગદગુરુ આચાર્યોએ પણ સ્પષ્ટ રીતે અસ્પૃશ્યતાનો નિષેધ કર્યો છે.

પહેલા હિન્દુ સંમેલનમાં જ વિશ્વ ભરમાંથી હિન્દુઓ આવ્યા હતા. દાદાસાહેબ આપ્ટેએ વિદેશોના પ્રમુખ હિન્દુઓ કે હિન્દુ સંસ્થાઓ સાથે પત્રવ્યવહાર શરૂ કરી દીધો હતો. અમેરિકામાં ૧૯૭૦માં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદનું કાર્ય શરૂ થઈ ગયું હતું. દાદાસાહેબ આપ્ટેએ ૧૯૭૧માં પરિષદની કાર્યવૃદ્ધિ માટે નવ મહિના સુધી વિદેશોમાં ભ્રમણ કર્યું, ૩૦ દેશોના ૧૧૭ શહેરોમાં ૧૪૦ સભાઓને સંબોધી હતી. તેમણે ઘોષણા કરી હતી કે “વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ નવી આચારસંહિતાનું નિર્માણ કરશે અને જે વ્યવસ્થા કાળપ્રવાહમાં અપ્રાસંગિક થઈ ગઈ છે તેને નિરસ્ત કરશે.” ૧૨ જૂન ૧૯૭૭ના રોજ દાદાસાહેબે પોતાનો મહામંત્રી તરીકેનો કાર્યભાર સંસ્કૃતના વિદ્વાન રાજાભાઉ ડિગ્વેકરને સોંપી દીધો અને પોતે પૂણે રહેવા ચાલ્યા ગયા.

બીજું સંમેલન ૧૯૭૯માં પ્રયાગરાજમાં થયું. તે વખતે ઉદ્યોગપતિ વિષ્ણુ હરિ ડાલમિયા સંમેલનના સ્વાગત અધ્યક્ષ બન્યા હતા. તેઓ બાદમાં વિહિપના અધ્યક્ષ બન્યા. તે સમયે સંમેલનનું ઉદ્ઘાટન કરવા દલાઈ લામાને બોલાવાયા હતા. એક સમયે કાશીમાં મહાત્મા બુદ્ધને પ્રવેશ નહોતો કરવા દેવાયો. પરંતુ વિહિપના માધ્યમથી આ ભૂલ સુધારી દેવામાં આવી. તે સમયે ધર્મ ગંગાના નામથી એક પ્રદર્શની રાખવામાં આવી હતી જેમાં હિન્દુઓ માટે લઘુતમ ધર્માચરણ કરવા અનુરોધ કરાયો જેમાં (૧) સૂર્યને રોજ પ્રણામ કરવા. (૨) બધા હિન્દુઓએ ૐને ગળામાં ધારણ કરવો. (૩) પ્રત્યેક હિન્દુ પરિવારમાં ગીતા જરૂર રાખે. (૪) પ્રત્યેક હિન્દુ ઘરમાં ઈષ્ટદેવનું ચિત્ર જરૂર રાખે અને યથાસંભવ રોજ પ્રાર્થના કરે. (૫) પ્રત્યેક પરિવારમાં તુલસીનો છોડ જરૂર હોય. (૬) પોતપોતાના શ્રદ્ધા કેન્દ્ર (મંદિર, ગુરુદ્વારા, દહેરાસર)માં પ્રતિ દિન દર્શન, પ્રાર્થના કરવા જરૂર જાય.

જુલાઈ ૧૯૮૨માં અશોક સિંહલ વિહિપના સંયુક્ત મહામંત્રી બન્યા. ૧૯૮૩માં આચાર્ય ગિરિરાજ કિશોર પણ વિહિપના કાર્યમાં જોડાયા. વિહિપના પહેલા અધ્યક્ષ હતા મૈસૂરના મહારાજા જયચામરાજ વાડિયાર. ૧૯૮૫થી ૧૯૯૨ ન્યાયમૂર્તિ શિવનાથ કાટજૂ, ૧૯૯૨થી ૨૦૦૫ સુધી વિષ્ણુ હરિ ડાલમિયા અને ૨૦૦૫થી ૨૦૧૧ સુધી અશોક સિંહલ વિહિપના અધ્યક્ષ રહ્યા. હરિમોહન લાલના દેહાવસાન પછી ૧૯૮૬માં અશોક સિંહલ, ૧૯૯૫થી ૧૯૯૮ સુધી આચાર્ય ગિરિરાજ કિશોર, ૧૯૯૮થી ૨૦૧૧ સુધી ડૉ. પ્રવીણ તોગડિયા મહામંત્રી રહ્યા.

૧૯૬૪માં ધર્મસંસદે અયોધ્યા, કાશી અને મથુરાના મંદિરોને મુક્ત કરાવવા ઠરાવ કરેલો. તે પછી ૧૯૮૪માં શ્રીરામ જાનકી રથ યાત્રા સીતામઢી (બિહાર)થી દિલ્લી સુધી કાઢવામાં આવી. ૧૯૮૬માં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે શાહબાનો કેસમાં શાહબાનોના પૂર્વ પતિને ભરણપોષણ આપવાનો ચુકાદો આપ્યો. મુસ્લિમ મતબૅંકને ખુશ કરવા તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ સંસદમાં બહુમતીના સહારે આ ચુકાદાને ફેરવી તોળ્યો. ૧૯૮૬માં જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે અયોધ્યામાં રામ જન્મભૂમિનાં તાળાં ખોલવાનો આદેશ આપ્યો. તે પછી ઘરેઘરેથી શિલા અને દાન ઉઘરાવવાનું અભિયાન હાથ ધરાયું. ૧૯૯૦માં અયોધ્યામાં કારસેવા કરવામાં આવી જેમાં મુખ્યપ્રધાન મુલાયમસિંહે નિર્દોષ કારસેવકો પર પોલીસ દ્વારા ગોળીબાર કરાવ્યો. તેમાં કોઠારી બંધુઓ સહિત અનેક કારસેવકોનાં મૃત્યુ થયાં. ડિસેમ્બર ૧૯૯૨ના રોજ કારસેવા દરમિયાન વિવાદિત ઢાંચાનો ધ્વંસ થયો.

તે પછી રામજન્મભૂમિ ખાતે ભવ્ય રામમંદિર બાંધવાની માગણી બુલંદ થઈ. ભાજપની સરકારો ૧૯૯૮માં અટલ બિહારી વાજપેયીના નેતૃત્વ નીચે અને ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં બની ત્યારે વિહિપ પોતાની આ માગણીને વ્યક્ત કરતી રહી. ૨૦૦૨માં અયોધ્યામાં કારસેવા કરીને પાછા ફરતા નિર્દોષ કારસેવકોને સાબરમતી ઍક્સ્પ્રેસમાં ષડયંત્રપૂર્વક નૃશંસ રીતે આગ લગાડીને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. આજે રામમંદિર નિર્માણ માટે મોટા ભાગે અનુકૂળ સ્થિતિ છે. સુન્ની સિવાય લગભગ બધા જ રામમંદિર માટે સંમત છે.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ દ્વારા આરોગ્ય તપાસ શિબિરનું સંચાલન કરવામાં આવે છે. વ્યાવસાયિક પ્રશિક્ષણ શિબિરોનું સંચાલન, ખેતી બગીચાની ટૅક્નિક, મધમાખીનું પાલન પશુપાલન, સીવણએ વગેરે શીખવવામાં આવે છે. શિક્ષણ માટે અંતરિયાળ દૂરસ્થ ક્ષેત્રોમાં શૈક્ષણિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. સામાજિક કલ્યાણ અંતર્ગત ગ્રામીણ વિકાસ ધાર્મિક તીર્થસ્થળોમાં સેવાઓ, મહિલા છાત્રાવાસ અનાથોની સહાય, વિવાહ સંમેલન, વગેરે કરવામાં આવે છે. વિશ્વ પરિષદ પોતાના કાર્યકર્તાઓની ગુણવત્તા કૌશલ્ય અને હિંદુત્વ પ્રત્યે સ્વાભિમાન જગાડવા અનેક પ્રકારની શિબિરનું આયોજન કરે છે. તેની યુવા પાંખનું નામ છે બજરંગ દળ. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની મહિલા પાંખનું નામ છે દુર્ગાવાહિની. તેની સ્થાપના ૧૯૯૧માં સાધ્વી ઋતંભરાએ કરી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યો માટે મહિલાઓને પ્રેરવી અને મહિલાઓને શારીરિક અને માનસિક રીતે પ્રબળ બનાવવી તેવો છે. તે મહિલાઓને માટે પણ આત્મરક્ષા પ્રશિક્ષણ શિબિર નું આયોજન કરે છે.

દુર્ગાવાહિનીને સંગઠનની કઈ શ્રેણીમાં મૂકવું જોઈએ, દુર્ગાવાહિની ભારતની મહિલાઓને કેવી રીતે પ્રશિક્ષિત કરે છે અને તેનું લક્ષ્ય શું છે તે પ્રશ્નો પર દસ્તાવેજી ફિલ્મકાર નિશા પાહુજાએ એક ફિલ્મ ‘ધ વર્લ્ડ બિફૉર હર’ બનાવી હતી જેને શ્રેષ્ઠ કેનેડિયન ફીચરનો એવૉર્ડ મળ્યો હતો. સ્વાભાવિક છે કે આ એવૉર્ડ મળે કારણકે નિશા પાહુજાએ એ દૃષ્ટિકોણથી જ ફિલ્મ બનાવી હતી. તેના કહેવા પ્રમાણે, દુર્ગાવાહિનીમાં સ્ત્રીઓનું બ્રેઇન વૉશિંગ થાય છે અને ઉશ્કેરણીજનક સૂત્રોચ્ચાર શીખવાડવામાં આવે છે.

એ હવે કોઈ છૂપી વાત નથી રહી કે ભારતમાં લવ જિહાદ મોટા પાયે ચાલે છે. દુર્ગાવાહિનીની મહિલાઓને જુડો-કરાટે અને હથિયારોની તાલીમ આપીને આત્મનિર્ભર બનાવવાની સાથોસાથ લવ જિહાદ સામે લડવા પણ શીખવવામાં આવે છે. ગત ૨૩ જાન્યુઆરીએ કર્ણાટકમાં લવ જિહાદ સામે બજરંગ દળ અને દુર્ગાવાહિનીએ અભિયાન પણ શરૂ કર્યું છે. બજરંગ દળમાં ત્રિશૂળ દીક્ષા આપીને ધર્મ યૌદ્ધા તૈયાર કરવામાં આવે છે. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ માને છે કે ત્રિશૂળ એ આત્મવિશ્વાસનું પ્રતીક અને ભગવાન શંકરની શક્તિ છે. ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં જ સમાચાર હતા કે ઉત્તર પ્રદેશમાં બજરંગ દળના બે લાખ કાર્યકરોને ત્રિશૂળ દીક્ષા અપાઈ હતી.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી હિન્દુઓને ષડયંત્રપૂર્વક ખદેડી દેવામાં આવ્યા તે રીતે ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાનામાંથી પણ હિન્દુઓને સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી હતી. આ સંદર્ભે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદે ઠરાવ પસાર કરી સ્વતંત્ર ભારતમાં હિન્દુઓને ખદેડવાની ચાલતી પ્રવૃત્તિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ઠરાવ મુજબ, કાશ્મીરથી લઈને કેરળ સુધી, દરેક જગ્યાએ હિન્દુઓને ખદેડવાની પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે. હજારો ગામો અને શહેરોમાંથી હિન્દુઓને બીજે જતા રહેવાની ફરજ પડી રહી છે. આ સંદર્ભે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના તત્કાલીન આંતરરાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ પ્રવીણભાઈ તોગડિયાએ ‘પલાયન નહીં, પરાક્રમ’ સૂત્ર પણ આપ્યું હતું. તેમના કહેવા પ્રમાણે, ઉત્તર પ્રદેશનાં ૨૦૦ સ્થળોએથી હિન્દુઓએ પલાયન કરવું પડ્યું હતું.

પરંતુ એવું નથી કે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ માત્ર વિધર્મીઓ સામે જ લડે છે. હિન્દુ ધર્મની અંદર પ્રવર્તમાન દૂષણો જેવાં કે અસ્પૃશ્યતા સામે પણ તે ઝુંબેશ ચલાવે છે. સમયેસમયે વિહિપે ધર્માચાર્યો અને સાધુસંતોની મદદથી આ દૂષણને વખોડી કાઢ્યું છે. હજુ ગત નવેમ્બરમાં ઉડુપીમાં ધર્મસંસદમાં તમામ જ્ઞાતિના સાધુસંતોએ એક સ્વરે કહ્યું હતું કે અસ્પૃશ્યતા હિન્દુ શાસ્ત્રમાં નથી. હિન્દુ સમાજમાં બધા લોકો એક સમાન જ છે અને બધાની સાથે સમાન વ્યવહાર જ કરવો જોઈએ. આ બેઠકમાં ૩૫થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા. માત્ર ઠરાવ કરીને બેસી રહેવાના બદલે વિહિપે એવી યોજના ઘડી હતી કે કથિત સવર્ણ કુટુંબ કથિત દલિત કુટુંબને મિત્ર બનાવશે. વિહિપ સમાજમાં સમરસતા લાવવા માટે બાબાસાહેબ આંબેડકર, મહર્ષિ વાલ્મીકિ, સંત કબીર, નારાયણ ગુરુ, રવિદાસ સહિતના મહાપુરુષોની જન્મજયંતિ પણ ઉજવે છે.

વર્ષ ૨૦૧૫માં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદે સૂત્ર આપ્યું હતું: એક કૂવા, મંદિર ઔર સ્મશાન, હિન્દુઓ કી યહી પહચાન. વિહિપ બૌદ્ધ જૈન શીખ અને આદિવાસી પંથને હિંદુ ધર્મનો ભાગ જ માને છે.

વિહિપ વનવાસી વિસ્તારમાં પણ આદિવાસીઓ માટે શાળો ચલાવે છે. આદિવાસીઓ અને દલિતો માટે ૩૯,૦૦૦ કરતાં વધુ પ્રૉજેક્ટ ચાલે છે. વિવિધ કુદરતી આપત્તિઓમાં પણ વિહિપના કાર્યકરો સંઘના સ્વયંસેવકોની જેમ જ ખડેપગે હાજર રહી કામ કરતા હોય છે. ૨૦૧૦માં પ્રવીણભાઈ તોગડિયા દ્વારા હિન્દુ હેલ્પલાઇન શરૂ કરવામાં આવી જેનો ઉદ્દેશ કોઈ મુશ્કેલીમાં મૂકાયેલા હિન્દુની મદદ કરવાનો છે.

આમ, વિહિપ દ્વારા જે કાર્યો કરાય છે તેનો લાભ સ્વાભાવિક જ ભાજપને મળતો રહ્યો છે. હવે સ્થિતિ અલગ બની છે. પ્રવીણભાઈનું વિહિપમાંથી નીકળી જવું એ સંઘ અને સંલગ્ન સંસ્થાઓના કરોડો લોકો માટે પીડા સમાન બની રહેશે.

national, sikka nee beejee baaju

કાશ્મીરમાં આતંકવાદી પ્રવૃત્તિ ૧૯૭૧થી ચાલુ થઈ

(ભાગ-૮)

મોટા ભાગે જનમાનસમાં એવી છાપ છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને તે રીતે ભારતમાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિની શરૂઆત ૮૦ના દાયકામાં થઈ. એ વાત ખોટી છે. રઝાકરોની મદદથી બક્ષી ગુલામ મોહમ્મદની સરકારને ઉથલાવી દઈ કાશ્મીરને પાકિસ્તાનમાં ભેળવવા શૈખે કાવતરું ઘડ્યું હતું તેમ તે વખતે સીબીઆઈના ડિરેક્ટર બી. એન. મલિકે ‘માય યર્સ વિથ નહેરુ’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે. ૧૯૫૭માં પાકિસ્તાનના પ્રમુખ ઇસ્કંદર મિર્ઝાએ ચૂપચાપ રીતે કાશ્મીર લિબરેશન ફ્રન્ટની રચનાને સમર્થન આપ્યું હતું જે સરહદ પારથી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ઘૂસણખોરો મોકલતો હતો. ૧૯૭૦માં જ પાકિસ્તાન પ્રેરિત એક ત્રાસવાદી સંગઠન અલ ફતેહ રચાયું હતું. ‘ધ હિન્દુ’ અને ‘ધ ડેઇલી ટેલિગ્રાફ’ જેવા માતબર અંગ્રેજી અખબારોમાં કામ કરનાર અને અત્યારે ‘ધ હિન્દુ’ના સ્ટ્રેટેજિક અફેર્સ એડિટર પ્રવીણ સ્વામીએ ‘ઇન્ડિયા, પાકિસ્તાન એન્ડ ધ સિક્રેટ જિહાદ: ધ કોવર્ટ વોર ઇન કાશ્મીર, ૧૯૪૭-૨૦૦૪’ પુસ્તકમાં અલ ફતેહ પર વિગતવાર લખ્યું છે.

કાશ્મીરના જહાંગીર, ફઝલ ઉલ હક કુરેશી અને મુસદાક હુસૈન પાકિસ્તાન જઈને આવ્યા હતા અને ત્યાં તેમને પાકિસ્તાનની સેના તરફથી છૂપી પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરવા ખાસ સૂચનાઓ મળી હતી. ત્રણેયને શીખવાડવામાં આવ્યું હતું કે સરળતાથી મળતી સામગ્રીમાંથી કઈ રીતે ઇમ્પ્રૂવાઇઝ્ડ અક્સ્પ્લોઝિવ ડિવાઇસ બનાવવી. ભારત આવતાંવેંત જહાંગીરે ભરતી ચાલુ કરી. અલ ફતેહનું મુખ્ય ભેજુ નાઝીર અહેમદ વાણીએ ગેરીલા પદ્ધતિએ લડવાનું શીખવાડવાનું ચાલુ કર્યું. મોટા પાયે હેન્ડ ગ્રેનેડને ઘૂસાડાયા. દરમિયાનમાં નેશનલ લિબરેશન ફ્રન્ટ (એનએલએફ)એ પણ દેશદ્રોહી પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવા લાગી હતી. બાંગ્લાદેશના મુદ્દે ભારત-પાકિસ્તાનનું યુદ્ધ થાય એ પહેલાં ૩૦ જાન્યુઆરી, ૧૯૭૧ના રોજ, કાશ્મીરમાંથી વિમાન અપહરણનું ત્રાસવાદી કૃત્ય થવાનું હતું.

૩૦ જાન્યુઆરી એટલે ગાંધીજીનો શહીદી દિવસ! ગાંધીજીએ આ દેશમાં અહિંસાના વિચારો એટલા જબરદસ્ત રોપ્યા કે આપણો દેશ આક્રમણ તો ઠીક, પણ પ્રતિકારની-સ્વબચાવની ભાષા પણ ભૂલી ગયો. પાકિસ્તાન ગમે તેટલાં આક્રમણો કરે, ગમે તેટલી ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કરે, આપણી સરકાર અને આપણાં માધ્યમો શાંતિની, પ્રેમની અને અહિંસાની માળા જપતા રહે. (સોરી માળા, કોમવાદી શબ્દ થઈ જશે, પણ બીજા શબ્દથી ધાર્મિક ભાવના દુભાવવાનો ખતરો છે.) આ દિવસે ૨૬ મુસાફરો અને ૪ ક્રુ સભ્યોને લઈને ઇન્ડિયન એરલાઇન્સ ફોકર ફ્રેન્ડશિપનું ગંગા નામનું વિમાન શ્રીનગરથી જમ્મુ જવા ઉડ્યું પરંતુ તેણે લાહોર વિમાનમથકે અણધાર્યું ઉતરાણ કર્યું. તેને બે જ માણસોએ અપહૃત કરી લીધું હતું. તેમની પાસે હેન્ડ ગ્રેનેડ અને પિસ્તોલ હતાં. આ અપહરણના કિસ્સામાં કોઈ લોહી રેડાયું નહોતું. કાશ્મીરનો માત્ર ૧૬ વર્ષનો હાસીમ કુરૈશી તેની બહેનનાં લગ્ન માટે પેશાવર ગયો હતો. પાકિસ્તાનમાં એનએલએફ નેતા મકબૂલ બટ્ટે હાસીમ કુરૈશીને પોતાની બાજુ લીધો હતે. મકબૂલ બટ્ટ જેલમાંથી છૂટ્યો તે પછી તે અને તેના સાથીદારો વિચારી રહ્યા હતા કે કાશ્મીર પ્રશ્ને વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચાય તે માટે શું કરવું જોઈએ. તે સમયે તેમનું ધ્યાન એક બનાવ તરફ ગયું. પશ્ચિમ એશિયામાં પેલેસ્ટાઇન માટે પોપ્યુલર ફ્રન્ટ ફોર ધ લિબરેશન ઑફ પેલેસ્ટાઇને પાંચ વિમાનોનું અપહરણ કર્યું હતું. તેમાં ત્રણને તો ફૂંકી માર્યા હતા. તેનાથી વિશ્વના દેશોમાં રોષ તો ફેલાયો પરંતુ સાથે પેલેસ્ટાઇનના પ્રશ્ન તરફ ધ્યાન દોરાયું. હાસીમ કુરૈશીએ એનએલએફની સ્થાનિક પાંખ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં શરૂ કરી હતી. તેણે અને તેના પિતરાઈ અલ્તાફ કુરેશીએ ‘ગંગા’નું અપહરણ કરવાનું નક્કી કર્યું.

આ થ્રિલર કોમેડીમાં ત્યારે પલટાઈ ગયું જ્યારે એનએલએફના મુઝફ્ફરાબાદના વડા મથકે પિસ્તોલ અને હેન્ડગ્રેનેડ આ અપહરણકારોને મોકલવા એક માણસને પસંદ કર્યો પણ તે માણસ ડબલ એજન્ટ નીકળ્યો અને તેણે ભારતીય ગુપ્તચરોને શસ્ત્રો આપી દીધાં! જોકે તોય અપહરણ ટુકડીએ લાકડાનાં શસ્ત્રો બનાવી લીધાં અને તે વિમાનનું અપહરણ કરવામાં સફળ રહ્યા. વિમાનને મૂળ લઈ જવાનું હતું રાવલપિંડી પણ ઈંધણની અછતના કારણે લાહોર ઉતારવું પડ્યું. અપહરણકારોએ તેમને પાકિસ્તાનમાં આશ્રય આપવાની, તેમના જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રહેલા પરિવારોને હાનિ નહીં પહોંચાડવાની અને એનએલએફના જે ૩૬ કેદીઓને છોડવાની માગણી કરી હતી. લાહોરમાં અપહરણકારોને ઉષ્માપૂર્ણ સત્કાર મળ્યો. આ ઘટનામાં આગમાં ઘી હોમતા હોય તેવું ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટોએ કર્યું!  હકીકતે તેઓ ત્યારે બળવાગ્રસ્ત પૂર્વ પાકિસ્તાન (આજનું બાંગ્લાદેશ)થી આવી રહ્યા હતા, પરંતુ તેમણે પરિસ્થિતિ પામી લીધી. તેઓ લોકોના દેખતાં બંને અપહરણકારોને ભેટી પડ્યા! તેમને પાકિસ્તાનના કાશ્મીર અભિયાનના સાચા યૌદ્ધા ગણાવ્યા! (અને, આ અપહરણ પછી, ભારત-પાકિસ્તાનના યુદ્ધ છતાં, ઈન્દિરા ગાંધી ભુટ્ટો સાથે મંત્રણામાં હારી ગયાં! અને આજ સુધી આપણા શાસકોનું, ચાહે કૉંગ્રેસના હોય કે ભાજપના કે ત્રીજા મોરચાના, વલણ ઠંડું જ રહ્યું છે. વિપક્ષમાં હોય ત્યારે સિંહગર્જના કરનારા ભાજપની આ ત્રીજી વારની સરકાર છે. પાકિસ્તાન અત્યારે પણ શસ્ત્રવિરામ ભંગ કર્યા રાખે છે. ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ આજે પણ કાશ્મીરમાં ચાલુ છે. અનેક જવાનો મોદી સરકાર આવ્યા પછી શહીદ થયા છે. હવે તો કાશ્મીરમાં પણ ભાજપની યુતિ સરકાર છે. શું કરી લીધું ભાજપે પણ?)

અપહરણકારોએ વિમાનને સળગાવ્યું. જોકે બંધકોને કોઈ નુકસાન પહોંચ્યું નહીં. પાકિસ્તાને અપહરણકારોને કસ્ટડીમાં લીધા. ભારત પરિસ્થિતિ પામી ગયું હતું એટલે તેણે અધીરાઈમાં આવીને કોઈ સમજૂતી ન કરી તે સારું થયું. આ બનાવ બાદ ભારતે પાકિસ્તાનનાં વિમાનોને ભારતના અવકાશ પ્રદેશ પરથી જવા પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો. આનાં સુફળ તેના મહિનાઓ પછી ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ અને બાંગ્લાદેશની સ્વતંત્રતા માટેની લડાઈમાં જોવાં મળ્યાં. પાકિસ્તાન સામે માત્ર યુદ્ધ જ એક માત્ર પગલું નથી તે વાત સ્વીકારીએ તો બીજાં અનેક પગલાં છે જેમાંનું આ એક છે. ૨૦૦૧માં જ્યારે સંસદ પર હુમલો થયો તે પછી અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકારે પાકિસ્તાનનાં વિમાનોને ભારતીય વાયુ સીમામાંથી જવા પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. તેના કારણે પાકિસ્તાનને ઘણું આર્થિક નુકસાન પહોંચ્યું હતું. આ ઉપરાંત પાકિસ્તાનના કલાકારો પણ અહીં આવે છે, કમાય છે અને પાછા ચાલ્યા જાય છે. તેના કારણે ભારતીય કલાકારોને નુકસાન થાય જ છે. તેમ છતાં તે બાબતે કોઈ પ્રતિબંધ મૂકાતો નથી. અદનાન સામી ગમે તેટલો પ્રતિભાવાન કલાકાર હોય, તેના વિઝા પૂરા થઈ જાય છે તેમ છતાં તે જલસાથી અહીં રહે છે. પોલીસ મોડી મોડી કાર્યવાહી કરે છે. ભારતીય કલાકારોને પાકિસ્તાનમાં કાર્યક્રમ પણ કરવા દેવાતા નથી. આ અંગે જાણીતા ગઝલ ગાયક સ્વ. જગજીતસિંહ અને ગાયક અભિજીત જેવા કલાકારોએ સમયે સમયે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો, પરંતુ તે દરેક સરકારના બહેરા કાને જ અથડાયો હતો.

લવ જિહાદના મામલે વિરોધ આજકાલ વધુ સંભળાય છે, પરંતુ જમ્મુ-કાશ્મીર તો ઈ. સ. ૧૯૬૭માં આ મામલે સળગ્યું હતું. અલબત્ત, એ વખતે આ શબ્દ વપરાતો નહોતો. બન્યું હતું એવું કે કાશ્મીરી પંડિતની સગીર છોકરી પરમેશ્વરી હાંડો એક જગ્યાએ તેની સાથે કામ કરતા મુસ્લિમ છોકરાના પ્રેમમાં પડી અને તે મુસ્લિમ બની ગઈ. તેને પરવીન અખ્તર નામ આપવામાં આવ્યું. એક વાત એવી પણ હતી કે મુસ્લિમ છોકરાએ પરમેશ્વરીનું અપહરણ કર્યું હતું અને તેને બંધક બનાવી હતી. આ કિસ્સામાં પંડિતો ભડકી ઉઠ્યા. તેમણે તે વખતના કાશ્મીરના મુખ્ય  પ્રધાન જી. એમ. સાદ્દિક સામે આંદોલન આદર્યું. સાદ્દિકે પહેલાં તો છોકરીને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ પછી તેમણે પણ પાછી પાની કરી લીધી. આથી પંડિતો વધુ ભડક્યા. તેમણે માગણી કરી કે સગીર પરમેશ્વરીને તેની માતાના કબજામાં રાખવામાં આવે. પરંતુ તેમની માગણી સ્વીકારાઈ નહીં. કાશ્મીરી પંડિતોને જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કાઢવાના પ્રયાસ રૂપે આ ઘટનાને જોવામાં આવે છે. સાદ્દિક સરકાર, રાજ્યનાં રાષ્ટ્રવિરોધી પરિબળો અને પ્લેબિસાઇટ ફ્રન્ટના નેતાઓ આ બધાની મિલીભગત હતી તેમ માનવામાં આવે છે. આ મામલે કેન્દ્ર સરકારના દરવાજા પણ ખખડાવવામાં આવ્યા, પરંતુ તેમાં નિરાશા જ સાંપડી. (અત્યારે મુંબઈમાં એક મુસ્લિમ પત્રકાર મિસબા કાદરી પોતાને ફ્લેટ ન મળતાં, ખોટી રીતે ગામ ગજવે છે કે તેને મુસ્લિમ હોવાના કારણે ફ્લેટ ન મળ્યો અને કોઈ સચ્ચાઈ જાણ્યા વગર જ આપણું અંગ્રેજી મિડિયા અને તેના કારણે સ્થાનિક મિડિયા પણ તેને ચગાવી દે છે. પરંતુ બીજા દિવસે સચ્ચાઈ જાણવા મળે છે ત્યારે તેને પણ કેટલી ચેનલો, કેટલા છાપાંઓ પ્રસિદ્ધિ આપે છે? જ્યારે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં તો વર્ષોથી સુવ્યવસ્થિત આયોજનપૂર્વક હિન્દુઓને પ્રતાડિત કરવામાં આવતા રહ્યા છે. તેને કેટલા મિડિયાએ પ્રસિદ્ધિ આપી?) જોકે, આ આંદોલનને કેન્દ્રના ઈશારે કચડી નાખવામાં આવ્યું હતું.

 

૧૯૭૨માં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં વિધાનસભા ચૂંટણી થઈ. તેમાં કૉંગ્રેસ ૫૮ બેઠકો સાથે વિજેતા થઈ. કૉંગ્રેસ ધારત તો કાશ્મીરને ભારતમાં સાચા અર્થમાં ભેળવી શકત, પરંતુ શૈખ અબ્દુલ્લા નામની પનોતી ભારતનો એમ સહેલાઈથી પીછો છોડે એમ નહોતી. નહેરુ-જેપી- તો ઠીક પણ ઈન્દિરા ગાંધી જેમણે પાકિસ્તાનના બે ટુકડા કરાવી દીધા અને સખ્તાઈવાળાં હતાં, તેમણે પણ ન જાણે કેમ, શૈખ અબ્દુલ્લા સાથે સમાધાન કર્યું, તેમને ફરી જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યપ્રધાન બનાવ્યા.

૧૯૭૨ના વર્ષમાં શૈખ અબ્દુલ્લાએ થોડી ડાહી ડાહી વાતો શું કરી, શૈખ અબ્દુલ્લા, જી. એમ. શાહ અને મિર્ઝા અફઝલ બેગ સામે તડીપારનો આદેશ પાછો ખેંચી લેવાયો અને (ભારત વિરોધી પ્રવૃત્તિ કરતા શેખ અબ્દુલ્લાના) પ્લેબિસાઇટ ફ્રન્ટ પરથી પ્રતિબંધ પણ ઉઠાવી લેવાયો. ૨૪ માર્ચ, ૧૯૭૨ના રોજ ઈન્દિરા ગાંધીએ ભારતની સંસદને જણાવ્યું કે શૈખ અબ્દુલ્લાના વિચારોમાં પરિવર્તન થયું છે. તેઓ કાશ્મીરને ભારતમાં ભેળવવાની અંતિમ વિધિ સાથે સંમત છે. આના પછી ૧૬ જૂન ૧૯૭૨ના રોજ ટોચના અધિકારી જી. પાર્થસારથી અને શૈખ અબ્દુલ્લાના પ્રતિનિધિ મિર્ઝા અફઝલ બેગ વચ્ચે ગુપ્ત મંત્રણાઓ શરૂ થઈ. ૨૬ સત્રો પછી ૨૪  ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૫ના રોજ આ મંત્રણા પૂરી થઈ.! ‘ઇસ્લામિક ફંડામેન્ટલિઝમ એન્ડ ઇન્ડિયા’ પુસ્તકમાં જે. બી. દાસગુપ્તા લખે છે કે ૧૯૭૨માં તડીપારનો આદેશ પાછો ખેંચાયો તે પછી શૈખ અબ્દુલ્લાનું વલણ બદલાયું નહોતું. તેમણે કાશ્મીરમાં આત્મનિર્ણયનો અધિકાર દેવાની માગણી પાછી કરી હતી. આ તરફ પાકિસ્તાન હારી ગયા પછી પણ ટંગડી ઊંચી રાખતું હતું. ભુટ્ટો કાશ્મીરીઓની સ્વતંત્રતાની વાત કરતા હતા.

૧૯૭૫માં ઈન્દિરા અને શૈખના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે મંત્રણા પૂરી થઈ. આ સમજૂતીમાં ઈન્દિરા અથવા ભારતે શું ખાટ્યું? તેમાં જે મુદ્દાઓ પર સમાધાન થયું તે તો કાશ્મીરને અલગ જ રખાય તેવા મુદ્દા હતા. એક મુદ્દો એ હતો કે કાશ્મીરમાં ૩૭૦મી કલમ ચાલુ રહેશે. એ તો ઠીક, જમ્મુ-કાશ્મીરને વધુ સ્વતંત્રતા આપતો બીજો મુદ્દો એ હતો કે જમ્મુ-કાશ્મીરની સરકાર ૧૯૫૩ પછી કેન્દ્ર સરકારે બનાવેલા સમવર્તી (કોન્કરન્ટ) યાદીમાં આવતા વિષયો પરના કાયદાની સમીક્ષા કરી શકશે! આ સમજૂતી પછી શૈખને કઈ રીતે નિયમોને તડકે મૂકીને ઈન્દિરાએ મુખ્ય પ્રધાન બનાવ્યા તેની વાત આવતા અંકે.

(ક્રમશઃ)

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની  બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૭/૬/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

ભાગ- ૧  કાશ્મીરી હિન્દુઓ પર અત્યાચારોનો સદીઓનો સિલસિલો

ભાગ-૨ કાશ્મીરમાં હિન્દુ રાજ પાછું કેવી રીતે આવ્યું?

ભાગ-૩ કાશ્મીર સળગતું હતું ત્યારે નહેરુ રશિયા ને આફ્રિકાની વાતો કરતા હતા!

ભાગ-૪ નહેરુની લુચ્ચાઈ: કલમ ૩૭૦ને સરદારના નામે ચડાવી દીધી!

ભાગ-૫ શ્યામાપ્રસાદનું રહસ્યમય મોત ને નેહરુનો શેખ પ્રત્યે આંધળો પ્રેમ

ભાગ-૬ હજ પઢવાના નામે શેખ અબ્દુલ્લાનું ચીન અને મુસ્લિમ દેશો સાથે ષડયંત્ર

ભાગ-૭  ઈન્દિરાની નિષ્ફળતાઃ યુદ્ધ જીત્યાં પણ કાશ્મીર પાછું ન મેળવ્યું

ભાગ-૯- શૈખ અબ્દુલ્લાએ ઈન્દિરા ગાંધીને ભૂ પીવડાવી દીધું!

ભાગ-૧૦ કાશ્મીરમાં શેર-બકરાનું રાજકારણ: બકરાઓની કેવી હાલત હતી?

ભાગ-૧૧ ફારુકના શાસનમાં શીખ ત્રાસવાદીઓને આશ્રય મળતો

ભાગ-૧૨ ઈન્દિરાની સભામાં ફારુકના કાર્યકરોએ પાયજામા કાઢી નાખ્યા!

ભાગ-૧૩ કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાન ઝિંદાબાદ, ખાલિસ્તાન ઝિંદાબાદના નારા

ભાગ-૧૪ ૨ જુલાઈ ૧૯૮૪ના રોજ રાજભવનમાં રસપ્રદ ધડાધડી

ભાગ-૧૫ જી. એમ. શાહ સરકારે વિશ્વાસ મત મેળવ્યો

ભાગ-૧૬ ત્રાસવાદીનો કોઈ ધર્મ નથી હોતો, ખરેખર?

ભાગ-૧૭ પાકિસ્તાનનું પ્રૉક્સી વોર અને ક્રિકેટ પોલિટિક્સ

ભાગ-૧૮ પાકિસ્તાનનું ક્રિકેટ પોલિટિક્સ, શારજાહ એટલે ભારત માટે હારજા

ભાગ-૧૯ શાહબાનો કેસ: રાજીવના નિર્ણયથી કાશ્મીરમાં ઉજવણીનો માહોલ

ભાગ-૨૦ કાશ્મીરમાં સાંપ્રદાયિક હુલ્લડોમાં હિન્દુઓને નિશાન બનાવાયા

ભાગ-૨૧ કટ્ટરવાદી ઉમેદવારોનો નારો રહેતો: એસેમ્બલી મેં ક્યા ચલેગા? નિઝામ-એ-મુસ્તફા!

film, hindu, sikka nee beejee baaju

‘પીકે’ સામે જ કેમ વિરોધ? ‘ઓહ માય ગોડ’ સામે કેમ નહીં?

કોઈ ધર્મના મૂળ અર્થને સમજ્યા વગર જ ફિલ્મ બનાવે તો કેવી ફિલ્મ બને?

જવાબ છે: ‘પીકે’ જેવી.

‘પીકે’ વિશે ઘણું બધું લખાયું છે અને લખાશે, પણ આપણે તેના વિશે નહીં, તેમાં ઉઠાવાયેલા પ્રશ્નો અને શા માટે માત્ર આ ફિલ્મનો જ વિરોધ થયો, ‘ઓહ માય ગોડ’ ફિલ્મ આના પૂર્વાવતાર જેવી હતી તો તેનો વિરોધ કેમ આટલો જલદ ન થયો, શા માટે આમીર ખાનનો જ વિરોધ થયો, અક્ષયકુમારનો કેમ નહીં આ સવાલના જવાબ મેળવવા પ્રયાસ કરીશું.

પ્રથમ વિરોધની વાત કરીએ. ‘ઓહ માય ગોડ’માં જે પ્રશ્નો ઉઠાવાયા હતા તે થોડા ગંભીર રૂપે હતા જ્યારે ‘પીકે’માં આ જ વાત મજાકરૂપે કરાઈ છે. બીજું, ‘ઓહ માય ગોડ’માં એ સમજાવાયું હતું કે એ વાત સાચી કે કેટલાક હિન્દુઓમાં પાખંડ પ્રવર્તે છે પરંતુ તમામ પ્રશ્નોનો જવાબ ‘ગીતા’ નામના ધર્મગ્રંથમાં છે. જ્યારે ‘પીકે’માં તો એલિયન આમીર ખાનના મોઢે સવાલ પૂછાયો છે કે મારે શું વાંચવું? ગીતા, કુર્આન કે બાઈબલ? અરે ભાઈ. ગમે તે ધર્મગ્રંથ વાંચ. બધા એક જ વસ્તુ કહે છે. એક જ ઉપદેશ આપે છે. એક દલીલ એવી પણ છે કે ‘ઓહ માય ગોડ’માં પ્રશ્નો ઉઠાવનાર પરેશ રાવલ ભાજપના સાંસદ છે અને હિન્દુ છે તેથી તેમની સામે વિરોધ નહોતો થયો. જ્યારે આમીર ખાન મુસ્લિમ છે તેથી તેની સામે વિરોધ થયો. આવું નથી. પરેશ રાવલ ૨૦૧૨માં ભાજપના સાંસદ ક્યાં હતા? અને આમીર ખાનનો વિરોધ તે મુસ્લિમ છે તેથી નથી થયો. તેના પાખંડ સામે થયો છે. વળી, અધૂરામાં પૂરું, રોજે રોજ અખબારોમાં મુસ્લિમ યુવક દ્વારા હિન્દુ યુવતી સાથે હિન્દુ બનીને લગ્ન અને પછી છેતરપિંડી કરીને છોડી દેવાના કિસ્સા, અથવા, હિન્દુવાદીઓની ભાષામાં કહો તો, લવ જિહાદના કિસ્સા આવતા હોય (જે મુસ્લિમ યુવકો હિન્દુ યુવતીને લગ્ન કરીને વફાદારીથી તેને સારી રીતે રાખે છે તેમની સામે વિરોધ છે જ નહીં, અને હોય તો તે અસ્થાને છે), વળી, પાકિસ્તાન દ્વારા સરહદ પર રોજ અટકચાળાં થતાં હોય એટલું જ નહીં, તેમાં આપણા લોકો, આપણા સૈનિકો મરતા હોય, પાકિસ્તાનમાં પેશાવરમાં ત્રાસવાદી ત્રાટકીને બાળકોને મારી નાખે તેમ છતાં તેમાંથી બોધપાઠ લેવાના બદલે પાકિસ્તાન તેની ભાષામાં સારા ત્રાસવાદી ‘લખવી’ને જામીન આપે, હાફીઝ સઈદને ભારત વિરોધી ઝેર ઓકતી રેલી કરવા દે, તેવા પાકિસ્તાનના યુવકને ‘પીકે’માં સારા પ્રેમી તરીકે બતાવાય તો સ્વાભાવિક છે કે લોકોનું લોહી ઉકળી જ ઉઠે ને?

આમીર ખાન ‘સત્યમેવ જયતે’ નામનો શો દૂરદર્શન પર અને સ્ટાર પ્લસ ચેનલો પર કરે છે. આવું બહુ ઓછું બનતું હોય છે કે એક જ શો સરકારી અને ખાનગી ચેનલ પર સમાંતર રજૂ થાય. અને ઊંચી લાગવગ બંને ચેનલોમાં હોય તો જ આવું બને. આ શોમાં બધા ધંધાઓને ઉઘાડા પડાય છે. બધી કુરીતિઓને ઉઘાડી પડાય છે. તેથી આમીર ખાન પોતે અળખામણો બની ગયો છે. કારણકે જેમ તે શોને હિટ કરવાની ક્રેડિટ પોતે લઈ જાય છે, વળી પ્રોડક્શન પણ તેનું છે, તેમ તેમાં આપતા ઉપદેશના કારણે લોકો તેના વિશે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવાના; જેમ કે, ડૉક્ટરો તરફી એક સંદેશ સોશિયલ મિડિયામાં ફરે છે કે એક તરફ આમીર ડૉક્ટરોને મફતમાં સેવા કરવાનો ઉપદેશ આપે છે અને બીજી તરફ તે પોતે ફિલ્મ અને સત્યમેવ જયતેમાં કામ કરવાના કરોડો રૂપિયા મેળવે છે. પેલી સાધુની વાર્તાની જેમ સાધુ પોતે ત્યારે જ બાળકને ગોળ ન ખાવાની શિખામણ આપી શકે જો પોતે ગોળ ન ખાતા હોય, તેમ આમીર ખાન એવું જીવન જીવતો હોય અને ‘સત્યમેવ જયતે’ જેવા શોમાં બીજાને સલાહ આપે તો સમજાય, પરંતુ આવું ન હોય ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે તેના શો, તેની ફિલ્મોનો એક યા બીજા સ્વરૂપે વિરોધ જાગી નીકળે.

‘પીકે’નો એક વિરોધ હિન્દુઓની ઘવાયેલી લાગણીઓના કારણે પણ છે. દરેક હિન્દુ તહેવાર વખતે જ તે તહેવાર ન ઉજવવાની અપીલ કરતાં મેસેજ ક્યાંકથી ઉગી નીકળે છે અને ફેલાવા લાગે છે. એમાં વર્તમાનપત્ર કે ચેનલ પણ ઝુંબેશ આદરીને જોડાય છે. પણ ઈસ્લામ કે ખ્રિસ્તીઓના તહેવાર વખતે આવા સંદેશા આવતા નથી. (જેમ કે, શ્રાવણમાં શિવલિંગ પર દૂધ ચડાવવાના બદલે ગરીબ બાળકોને દૂધ પહોંચાડવાના સંદેશા આવ્યા, પરંતુ ઇદ પર બકરી ન કાપવાના કે ૩૧ ડિસેમ્બરે કરોડો રૂપિયાનો દારૂ ન પીવાના મેસેજ આવ્યા?) વળી, તહેવાર ન હોય ત્યારે પણ એવા સંદેશા આવતા હોય છે જેના કારણે આવો વિરોધ પ્રબળ બને છે; જેમ કે આ મેસેજ: ભગવાન માટે કરાતા ઉપવાસથી જો ભગવાન ખુશ થતા હોત તો ભીખારીઓ ક્યારનાય સુખી થઈ ગયા હોત. આવા મેસેજ કે ‘પીકે’ જેવી ફિલ્મ ખરેખર ‘ઉપવાસ’નો અર્થ સમજ્યા વગર દે-ઠોક સંદેશાઓ પાઠવે છે. હકીકતે ‘ઉપવાસ’નો અર્થ માત્ર ભૂખ્યા રહેવું તેવો નથી, પરંતુ ભૂખ્યા રહીને કે સંયમિત સાત્વિક ભોજન કરીને ભગવાનનું ભજન કરવું તેવો અર્થ છે. અને ભીખારીઓ સુખી નથી હોતા તેવું કોણે કહ્યું? બલકે, અખબારોમાં આપણે એવા કિસ્સા વાંચ્યા જ છે કે કેટલાક ભીખારી મરે છે ત્યારે કરોડપતિ નીકળે છે. બીજી તરફ, હિન્દુઓનો આક્રોશ એટલે પણ છે કે સરકાર, સેન્સર બૉર્ડ અને કોર્ટ આ ત્રણેયની એકને ગોળ અને બીજાને ખોળ જેવી નીતિ.

જ્યારે તમિલનાડુમાં મુસ્લિમોએ ‘વિશ્વરૂપમ્’ ફિલ્મનો વિરોધ કર્યો ત્યારે જિલ્લા કલેક્ટરોએ આ ફિલ્મ ન દેખાડવા પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. મુસ્લિમોને પસંદ ન પડતા પુસ્તક ‘સેતાનિક વર્સીસ’ પર ભારતમાં પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો હતો. એટલું જ નહીં, તેના લેખક સલમાન રશ્દી બેએક વર્ષ પૂર્વે જયપુરમાં આયોજિત સાહિત્ય ઉત્સવમાં આવવાના હતા ત્યારે તેમને જયપુર આવવા દેવાયા નહોતા, કેમ તે વખતની કેન્દ્રની યુપીએ સરકારે કે રાજ્યની કૉંગ્રેસ સરકારે તેને સુરક્ષા પૂરી ન પાડી? ‘ધ વિન્ચી કોડ’ પુસ્તક અને ફિલ્મ સામે ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે પંજાબ, નાગાલેન્ડ, ગોવા, મેઘાલય, મહારાષ્ટ્ર, જ્યાં મોટા ભાગે કૉંગ્રેસ કે તેના મોરચાની સરકાર હતી, ત્યાં પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો હતો. પ્રિયદર્શનની કોમેડી ફિલ્મ ‘કમાલ ધમાલ માલામાલ’નાં કેટલાંક દૃશ્યોના કારણે કેથોલિક ખ્રિસ્તીઓની લાગણી દુભાઈ હતી. તેમણે તે વખતની યુપીએ સરકારના માહિતી-પ્રસારણ મંત્રી અંબિકા સોનીને ફરિયાદ કરી. સોનીના હસ્તક્ષેપના કારણે ખ્રિસ્તીઓની લાગણી દુભાય તેવાં દૃશ્યો કાપી નખાયાં. આની સામે ‘પીકે’ રજૂ થઈ ત્યારે હિન્દુઓને લાગ્યું કે માત્ર તેમની જ લાગણીઓની કોઈ દરકાર કરતું નથી (તે કેન્દ્રમાં ભાજપ, અને ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર સહિતનાં અનેક રાજ્યોમાં ભાજપના રાજમાં રજૂ થઈ છે એટલે ભાજપના શાસકો પણ ધાર્યું હોત તો ફિલ્મને અટકાવી શકત, કેમ? આ જ આમીર ખાનની ‘ફના’ ફિલ્મને ગુજરાતમાં રજૂ નહોતી જ થવા દેવાઈ ને?). જ્યારે બીજા પંથના લોકોની લાગણીઓને હંમેશાં ન્યાય મળે છે. આથી ‘પીકે’ સામે આટલો જલદ વિરોધ થયો.

હવે વાત તેમાં અને ‘ઓહ માય ગોડ’માં ઉઠાવાયેલા કેટલાક પ્રશ્નોની. ઉપવાસના પ્રશ્નનો જવાબ તો ઉપર આપી જ દીધો. તે ઉપરાંત એલિયન આટલી પૂજા કરે છે, આળોટતો મંદિરમાં જાય છે તેમ છતાં ભગવાન કેમ એલિયનનાં કામ કરતા નથી? આ પ્રશ્નનો જવાબ ફિલ્મમાં જ આપી દેવાયો છે! ફિલ્મમાં બતાવાયું છે કે જ્યારે તે ભૂખ્યો હોય છે ને મંદિરે ભીખારીઓ સાથે બેઠો હોય છે ત્યારે તેને કોઈક રોટી આપી જાય છે. પરંતુ ફિલ્મના અંત સુધીમાં તેને તેનું રિમોટ તો મળી જ જાય છે ને. એક વિડિયો જે ‘પીકે’ સામે સોશિયલ મિડિયામાં ફરી રહ્યો છે તેમાં સરસ ઉદાહરણ અપાયું છે કે કોઈ લાયકાત વગર રિલાયન્સ, વોડાફોન, ટાટા વગેરે કંપનીમાં જઈ કામ કર્યા વગર પગાર માગે તો શું કંપનીવાળા આપી દે? ના. તેના માટે એક મહિનો કંપની કહે તે શરતે અને તેટલા કલાક કામ કરવું પડે. અને બોનસ તો વર્ષમાં એક જ વાર મળે! કોઈ પણ કામનું તાત્કાલિક ફળ ન મળે. તેના માટે કર્મના હિસાબ ભોગવવા પડે.

મંદિરમાં ચપ્પલ ખોવાઈ જતા હશે પરંતુ કેટલાના? પ્રમાણ કાઢીએ તો ઓછું નીકળશે. ભગવાન જૂઠા છે, છેતરનારા છે તેવી વાત ફિલ્મમાં છેક સુધી ચલાવાય છે અને છેક છેલ્લે, જેમ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ડિસ્ક્લેઇમર ફટાફટ બોલી જવાય, તેમ આવે છે કે સાચા ભગવાન તો છે જ. પાખંડીઓના ભગવાન ખોટા છે, પરંતુ ત્યાં સુધી ૯૫ ટકા ફિલ્મમાં એવો જ સંદેશો દૃઢ થાય છે કે ભગવાન છે જ નહીં અને રોંગ નંબર લાગે છે. તો શું રામકૃષ્ણ પરમહંસ, વિવેકાનંદ, નરસિંહ મહેતા, સંત તુકારામ, સંત જ્ઞાનેશ્વર વગેરે ખોટા?

શું કોઈ પૂજારીને તમે પર્સમાંથી ફરજિયાત પૈસાનું દાનપેટીમાં દાન કરાવતા જોયા છે? માન્યું કે તપસ્વી મહારાજ પાખંડી હતા, પરંતુ તેના કારણે ભગવાન સાથે વાર્તાલાપ કરવાનું ખોટું સાબિત નથી થતું. જ્યારે વાયરલેસ ફોન નહોતા કે ટીવી નહોતા ત્યારે વાયર વગર વાત કરવી તે મહા જોક લાગતી- દૂર રમાતી મેચનું પ્રસારણ જોવું કલ્પના લાગતી, પરંતુ આજે મોબાઇલ અને ટીવી હકીકત છે. મંત્રજાપને પણ ‘પીકે’માં ખોટો ઠરાવાયો છે. ‘પીકે’ના બનાવનારા દિગ્દર્શક રાજકુમાર હિરાણીએ ‘થ્રી ઇડિયટ્સ’માં ‘ઓલ ઇઝ વેલ’ મંત્રના ગુણગાન નહોતા ગાયા? ‘ઓલ ઇઝ વેલ’થી જ જો બાળક પેટમાં લાત મારવાનું શરૂ કરી દે કે તેની પ્રસૂતિ સફળ રીતે થઈ જાય તો પછી હિન્દુ ધર્મશાસ્ત્રોમાં આપેલા મંત્રો તો વૈજ્ઞાનિક જેવા ઋષિમુનિઓએ સિદ્ધ કરેલા છે. કાશ, હિરાણી અને અભિજાત જોશીએ ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ અને અન્ય બાબતો પાછળ પાંચ વર્ષ ગાળ્યાં તેના બદલે હિન્દુ ધર્મને સાચી રીતે સમજવા પાંચ વર્ષ આપ્યાં હોત!

જે હિરાણી ફિલ્મમાં મંદિરમાં દાન ન કરવાનો સંદેશ આપે છે (પરંતુ તેને ખબર નહીં હોય કે મંદિરો દ્વારા સદાવ્રતથી માંડીને અનેક સેવાપ્રવૃત્તિઓ પણ થતી હોય છે અને તેને ત્યાં આવતા લોકોનાં કામ થાય તે તો ખરું જ, જો તેમ ન હોય તો મહારાષ્ટ્રમાં લાલ બાગચા રાજા સહિત ગણેશપૂજા મોટા પાયે કેમ થાય છે? લોકો શિરડી સાઇબાબા મંદિરમાં કેમ અધધ દાન ઠાલવે છે? અને માનો કે કામ નથી થતાં, પરંતુ તેમનામાં, ફિલ્મમાં આમીર જ કહે છે તેમ, એક આશા તો જાગેલી રહે છે ને. તે આત્મહત્યા કે ચોરી-લૂટફાટના કે અન્ય અપરાધોના માર્ગે તો નથી વળતા ને?) પાછા એ જ હિરાણીએ જે મંદિર અને ચર્ચમાં ફિલ્મનાં દૃશ્યો ફિલ્માવાયાં હતાં તે નાશિકના કલારામ મંદિર ટ્રસ્ટને રૂ.૨૫,૦૦૦નું અને જયપુરના ચર્ચને પણ રૂ.૨૫,૦૦૦નું દાન આપ્યું. મંદિરમાં દૃશ્યો ફિલ્માવા દેવામાં આવ્યાં જ્યારે ચર્ચમાં ક્રુસિફિક્સ આગળ નાળિયેર ફોડવાના દૃશ્યમાં બદલાવ કરાયો અને નાળિયર ફોડે  તે પહેલાં જ તેને બહાર કાઢવામાં આવે છે તેવું રખાયું. (ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ વેબસાઇટ, તા.૨/૧/૧૫, આતીખ રશીદની સ્ટોરી) અને એનડીટીવીની વેબસાઇટ મુજબ, ‘પીકે’ની ટીમ, જેમાં રાજુ હિરાણી અને આમીર ખાનનો સમાવેશ થાય છે તેમણે ‘ઓહ માય ગોડ’ ફિલ્મ ન બનાવવા તેને કથિત રીતે રૂ. ૮ કરોડ જેવી મોટી રકમની ઓફર કરી હતી. આમ, ફિલ્મમાં કંઈક સંદેશો દેવો અને તેનું પાલન ન કરવું તે અલગ વાત છે. જોકે ફિલ્મવાળા એવો દાવો કરી શકે કે અમે તો મનોરંજન માટે ફિલ્મ બનાવેલી. પરંતુ તે માટે કોઈની લાગણી ન દુભાવાય.

‘પીકે’થી હિન્દુઓની લાગણીને ઠેસ પહોંચી એટલે એમાં સેક્યુલર રાજકારણીઓ કૂદી પડ્યા. ઉત્તર પ્રદેશમાં અખિલેશ યાદવે અને બિહારમાં નીતીશકુમારના પ્રોક્સી માંઝીની સરકારે તેને કરમુક્તિ આપી દીધી. આ બનાવે હિન્દુઓના આક્રોશરૂપી અગ્નિમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું. હિન્દુઓએ તોય સહિષ્ણુ રીતે વિરોધ કર્યો (કહેવાતા હિન્દુવાદીઓએ પણ માત્ર અમુક સિનેમામાં તોડફોડ કરી એટલું જ) પરંતુ પેરિસમાં તો પયગંબરનાં કાર્ટૂનો દોરાયા તેમાં ૧૨ જણાની હત્યા કરી દેવાઈ. વૉટ્સ એપ પર આવેલા એક સંદેશામાં કહેવાયું:

ભગવાનની મજાક ઉડાવો તો ટૅક્સ ફ્રી, અલ્લાહની મજાક ઉડાવો તો ડેથ ફ્રી!

આ બહુ ગંભીર વાત છે. આ દેશમાં હિન્દુઓને તાલિબાનો જેવા કટ્ટર થતા અટકાવવા હશે તો તેમની લાગણીઓને વારંવાર ઠેસ પહોંચાડવાનું બંધ કરવું પડશે. તેમને એવું ન લાગવું જોઈએ કે તેઓ તેમના જ દેશમાં સેકન્ડ ક્લાસ સિટિઝન થઈને રહી ગયા છે ને તેમનું સાંભળનાર કોઈ નથી.

(પ્રસ્તુત લેખ મુંબઈ સમાચાર દૈનિકની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજી’ કૉલમમાં તા.૧૧/૧/૧૫ના રોજ છપાયો)