sanjog news, vichar valonun

અમેરિકામાં ફેમિનિઝમ અને સેક્સ ક્રાંતિનો પ્રણેતા- કલ્ચરલ ટેરરિઝમ વાદ!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૧૦/૬/૧૮)
(ગત અંકથી ચાલુ)
(લેખાંક-૧ વાંચવા ક્લિક કરો: https://jaywantpandya.wordpress.com/2018/06/03/hina-khan-priyanka-chopra-cultural-terrorism/)
ગયા રવિવારે આપણે હીના ખાન, પ્રિયંકા ચોપરા, ઇંગ્લેન્ડમાં નારીવાદીઓ પુરુષોના હોજમાં તરણ કરવા ઘૂસી ગઈ વગેરે ઉદાહરણો જોયાં અને તે પછી એ પણ જોયું કે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપમાં મજૂર વર્ગ બુર્જુઆ (મૂડીવાદી મધ્યમ વર્ગ) સામે સંઘર્ષે ન ચડ્યો એટલે ઈટાલીના ઍન્ટૉનિયો ગ્રામસ્કી અને હંગેરીના જ્યૉર્જી લ્યુકાસે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરી અપનાવી. ગ્રામસ્કીને તો ઈટાલીના ફાસિસ્ટ (જેની ગાળ નરેન્દ્ર મોદીને પડે છે, પણ હકીકતે કૉંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીના પિતા સ્ટીફેનો માઇનો મુસૉલિનીના પરમ વફાદાર હતા. જુઓ ‘આઉટલુક’ના ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮ના અંકમાં સોનિયાજીના પિતાનો ઇન્ટરવ્યૂ) મુસોલિનીએ પકડીને જેલમાં પૂરી દીધો હતો. જ્યારે જ્યૉર્જી લ્યુકાસે હંગેરીમાં સંસ્કૃતિ મંત્રી તરીકે આ ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરી અમલમાં મૂકી હતી.
તેણે સીધું શિક્ષણ સંસ્થાઓ દ્વારા બાળકોનું જ બ્રેઇન વૉશ ચાલુ કર્યું હતું. તેમના મનમાંથી ખ્રિસ્તી પંથ પ્રત્યેની આસ્થા મટાડવાનો તેનો ઈરાદો હતો અને એટલું જ નહીં તેઓમાં સેક્સની ભાવના ભડકે તે રીતે ચિત્રો સહિતની સામગ્રી મૂકાતી. પરંતુ ભારતમાં જ માત્ર નૈતિકતામાં માનતા લોકો હોય તેવું નથી. હંગેરીમાં પણ હતા. તેઓએ વિરોધ કર્યો. રોમાનિયાએ હંગેરી પર હુમલો કર્યો ત્યારે કાયર લ્યુકાસને ભાગી જવું પડ્યું. આ વાત હતી ૧૯૧૯ની.
૧૯૨૩ સુધી બધું બરાબર ચાલ્યું. ૧૯૨૩માં જર્મની (સામ્યવાદના જનક મનાતા કાર્લ માર્ક્સ પણ જર્મનીના હતા)ના ફ્રૅન્કફર્ટમાં ‘માર્ક્સિસ્ટ સ્ટડિઝ વીક’ માટે માર્ક્સવાદીઓ ભેગા થયા ત્યારે ફરીથી ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’નો મુદ્દો સળવળ્યો. ત્યારે આ ભાગેડુ જ્યૉર્જી લ્યુકાસ ફેલિક્સ વેઇલ નામના યુવાન ધનવાન વ્યક્તિને મળ્યો. અત્યાર સુધી સામ્યવાદીઓ માત્ર આર્થિક ક્રાંતિમાં જ માનતા હતા જેમાં મજૂરોએ બુર્જુઆને મારી હટાવવાના હતા. પરંતુ જ્યૉર્જી લ્યુકાસ નવી થિયરી લઈને આવ્યો હતો. તેના માર્ક્સવાદમાં સાંસ્કૃતિક (ખરેખર તો વિકૃતિ) દૃષ્ટિકોણ હતો જેનાથી વેઇલ પ્રભાવિત થયો.
આમ, સામ્યવાદી હોય કે અન્ય કોઈ પણ વાદી, તેને મૂડી વગર ચાલે નહીં. લ્યુકાસને પણ ધનની જરૂર હતી અને એટલે જ તેણે વેઇલને પકડ્યો હતો. વેઇલ આ નવા વિચારને ધન દ્વારા પોષવા તૈયાર થયો. આ રીતે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સૉશિયલ રિસર્ચ જે પછીથી ફ્રૅન્કફર્ટ સ્કૂલ તરીકે જાણીતી બની તેને ધન મળવા લાગ્યું.
૧૯૩૦માં મેક્સ હૉર્કહૈમર નવા ડાયરેક્ટર બન્યા. નવી ટીમે સિગમંડ ફ્રૉઇડ (જેના ઘણા વિચારોને દુનિયાના ઘણા લોકો ફગાવે છે, ખાસ કરીને સેક્સની બાબતમાં. કેટલાક તો એમ પણ માને છે કે ફ્રૉઇડ પોતે જ વિકૃત હતો. ફ્રૉઇડ વિશે એક અલગ લેખ થઈ શકે તેમ છે) અને માર્ક્સના વિચારોની ભેળસેળ કરી. આ રીતે કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમનો જન્મ થયો.
માર્ક્સિઝમમાં એવો વાદ હતો કે શ્રમજીવી વર્ગને સામંતો, જમીનદારો વગેરે (જેને સામ્યવાદીઓ રૂલિંગ ક્લાસ ગણે છે) દબાવે છે, તેમનું શોષણ કરે છે, તેમના પર અત્યાચારો કરે છે. પરંતુ આ જે નવી થિયરી આવી – કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ- તેમાં તો એવું દર્શાવવામાં આવ્યું કે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિની સંસ્થાઓ દ્વારા દરેક વ્યક્તિનું માનસિક રીતે શોષણ થાય છે. ભારતના સંદર્ભમાં અહીં પશ્ચિમીના બદલે હિન્દુ ધર્મ મૂકી દેવો. અર્થાત્ ભારતમાં એવું ઠસાવવામાં આવે છે કે હિન્દુ ધર્મ એ શોષણખોરોનો ધર્મ છે.
દરમિયાનમાં જર્મનીમાં ૧૯૩૩માં નેશનલ સૉશિયલિસ્ટ (હિટલર)ની સરકાર આવી. આથી મેક્સ હૉર્કહૈમરને ભાગવું પડ્યું. તે પહેલાં જીનેવા ગયો અને પછી ન્યૂયૉર્કમાં. ૧૯૩૪માં કૉલમ્બિયન યુનિવર્સિટીના પ્રમુખે મેક્સને પોતાની સંસ્થા દેશની બહાર અમેરિકામાં (જે રીતે તિબેટના લોકો ભારતમાં પોતાની સરકાર ચલાવે છે તેમ) ચલાવવા મંજૂરી આપી. આમ, અમેરિકામાં રહીને આ થિયરી અમેરિકી સંસ્કૃતિ સામે ચલાવવામાં આવી. જોકે અહીં મજાની વાત એ હતી કે અમેરિકામાં જે શાસકો હતા તેમણે પણ મૂળ ભારતીય વતની (નેટિવ ઇન્ડિયન)ની સંસ્કૃતિને દબાવીને પોતાની ખ્રિસ્તી સંસ્કૃતિ લાદી હતી. હવે તેમની સામે કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમની થિયરી આવી હતી.
મેક્સની સ્કૂલે જે સામગ્રી પ્રસિદ્ધ કરી તેમાંની એક હતી- ક્રિટિકલ થિયરી. આ થિયરીમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનાં તમામ પાસાંની ટીકા કરવામાં આવી હતી. પરિવાર, લોકશાહી, એક સમાન કાયદો, વાણીની સ્વતંત્રતા અને બીજું ઘણું બધું.
આ પછી બીજું પુસ્તક આવ્યું- ઑથૉટેરિયન પર્સનાલિટી. તેમાં પુરુષ અને મહિલાઓ બાબતે અમેરિકાના વિચારોની ટીકા કરવામાં આવી. આમ, આ સ્કૂલની થિયરીમાં દુનિયાને બે વિભાગમાં વહેંચી દેવાઈ- શોષણખોરો અને પીડિતો. પહેલાં આ વ્યાખ્યા માત્ર મજૂરો અને સામંતો પૂરતી હતી, પરંતુ આ નવી વ્યાખ્યામાં હવે શોષણખોરોમાં પુરુષો સહિત ઘણાનો સમાવેશ થતો હતો. આમ, આમાંથી જન્મ થયો નારીવાદ અથવા ફેમિનિઝમનો. તેમની દલીલ હતી કે આ તો શોષણખોરોએ પુરુષો અને મહિલાઓ વચ્ચે તફાવત રાખ્યો છે, બાકી તેમની વચ્ચે કોઈ તફાવત જ નથી. (તેમનું ચાલે તો તેઓ જેણે પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે શારીરિક-માનસિક એમ બધી રીતે તફાવત રાખ્યો છે તે કુદરત અથવા ઈશ્વરને પણ શોષણખોરમાં ખપાવી દે).
મેક્સની ટોળીમાં બીજા બે જણા પણ હતા- થિયોડર એડૉર્નો અને હર્બર્ટ માર્ક્યુઝ. બીજું વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થયું તે પછી મેક્સ અને એડૉર્નો જર્મની ભેગા થઈ ગયા (કારણકે હિટલરની હાર થઈ હતી એટલે હવે તેમનામાં હિંમત આવી હતી). પરંતુ હર્બર્ટ અમેરિકા જ રહ્યો.
હર્બર્ટે ‘ઇરૉઝ એન્ડ સિવિલાઇઝેશન: અ ફિલૉસૉફિકલ ઇન્ક્વાયરી ઇન ટૂ ફ્રૉઇડ’ નામનું પુસ્તક લખ્યું. આમાં પણ કાર્લ માર્ક્સ અને સિગમંડ ફ્રૉઇડના વિચારોની ભેળસેળ હતી. તેમાં ‘પૉલિમૉર્ફસ પર્વર્સિટી’ (જે ફ્રૉઇડનો કન્સેપ્ટ હતો) માટે અનુરોધ કરાયો. તેમાં પરંપરાગત નિયમોની બહાર સેક્સની મજા લેવાનો વિચાર મૂકાયો હતો. અર્થાત્ લફરા કરો અને મજા કરો! આ પુસ્તકે આ રીતે અમેરિકામાં ૧૯૬૦ના દશકમાં સેક્સ્યુઅલ ક્રાંતિના પાયા નાખ્યા. ૧૯૬૦ પછી જ અમેરિકામાં લગ્ન બહારના સેક્સને સ્વીકૃતિ મળવા લાગી અને તેની પાછળ હર્બર્ટનું આ પુસ્તક અને તેની પાછળ એન્ટૉનિયો ગ્રામસ્કી તેમજ જ્યૉર્જી લ્યુકાસનો ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’નો સિદ્ધાંત હતો.
હર્બર્ટે પોતાના ઉપરોક્ત પુસ્તકમાં માત્ર શ્રમથી જ સ્વતંત્રતા નહોતી વિચારી, તમામ પ્રકારની સ્વતંત્રતા વિચારી હતી જે ખરેખર તો સ્વચ્છંદતા જ હતી. ગુલઝારનું ગીત યાદ આવે છે ને? ‘સારે નિયમ તોડ દો, નિયમ પે ચલના છોડ દો, ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ.’ આપણા ફિલ્મના મોટા ભાગના કલાકારો-બલરાજ સહાની, એ. કે. હંગલ, કે. એ. અબ્બાસ (જેમણે રાજ કપૂરની ‘આવારા’, ‘જાગતે રહો’ વગેરે લખી હતી), ઋત્વિક ઘટક, ઉત્પલ દત્ત, સલીલ ચૌધરી વગેરે સામ્યવાદથી પ્રભાવિત સંસ્થા ‘ઇપ્ટા’ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન)ના સભ્યો હતા. એટલે જ આપણી ફિલ્મોના પ્રારંભિક કાળને બાદ કરો તો તે પછી આવેલી ફિલ્મોમાં જ્યૉર્જી લ્યુકાસની ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરીનો પડઘો હળવા સૂરે દેખાતો- ગરીબ અને વંચિતને પીડિત બતાવાતો અને સામે પક્ષે કથિત ઉચ્ચ વર્ણની વ્યક્તિને શોષણખોર જ બતાવાતો. સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાના તમામ નિયમોને તોડવાની વાત થતી. પરંતુ તે વખતે ફિલ્મોના વિતરકો બહુ પ્રભાવશાળી હતા. આથી તેઓ વાર્તામાં-ગીતોમાં ફેરફાર કરાવતા. અને દર્શકો પણ એટલા આધુનિક વિચારસરણીથી પ્રભાવિત નહોતા. તેથી ફિલ્મોમાં વાર્તા ગમે તે હોય, અંતે તો નૈતિકતાનો વિજય દેખાડવો જ પડતો.
પરંતુ ૧૯૮૦માં કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ અથવા કલ્ચરલ ટેરરિઝમ ભારતની યુનિવર્સિટીઓમાં કલ્ચરલ સ્ટડિઝના રૂપે છવાયું. ૧૯૬૯માં ઈન્દિરા ગાંધી સામે મોરારજી દેસાઈ અને તેમના સાથીઓનો પડકાર જોતાં ઈન્દિરાજીને સામ્યવાદીઓનો સહારો લેવો પડ્યો. પરિણામે શિક્ષણ સંસ્થાઓ, ઇતિહાસ વગેરે દરેક સંસ્થાઓમાં સામ્યવાદી વિચારસરણીના લોકો ઘૂસ્યા. એટલી હદે ઘૂસ્યા કે આજના પ્રખર સામ્યવાદી સીતારામ યેચૂરીના નેતૃત્વમાં જેએનયુના વિદ્યાર્થીઓએ ઈન્દિરાજીને યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડેલી. ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા, પૂણે પણ આવી સંસ્થાઓમાં સામેલ છે. જેએનયુ હોય, પશ્ચિમ બંગાળની જાદવપુર હોય કે એફટીઆઈઆઈ વગેરેમાં લ્યુકાસ જેવા કેટલાક અધ્યાપકો તેમના વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસના બહાને વૈશ્વિક વિચારવાનું કહે છે. ફ્રી સેક્સ બાબતે પ્રેરે છે જેથી તેઓ પોતે પણ વ્યભિચાર કરી શકે. તેથી તેમને ભારત કરતાં વધુ ચિંતા પાકિસ્તાનની હોય છે. અફઝલ ગુરુની હોય છે. તેમને કાશ્મીરમાં સેના બળાત્કારી લાગે છે. દુઃખની વાત એ છે કે હમણાં એક ટેલિવિઝન ચર્ચામાં એક ગુજરાતી મહિલા ઉદ્યોગપતિ (મોટા ભાગે ભાગ્યેશ સોનેજી)એ પણ કહ્યું કે શિક્ષણમાં તો દાઉદના પણ સમર્થકો હોવા જોઈએ અને દાઉદના વિરોધી પણ! શું આપણે આવું શિક્ષણ રાખવું છે જેમાંથી દાઉદના સમર્થકો નીકળે?
આ રીતે એકતા કપૂર હોય કે પછી રામગોપાલ વર્મા, મોટા ભાગના ફિલ્મકારો ફ્રી સેક્સ અને લિબર્ટીની વાત કરતા થઈ ગયા છે. આ લોકો જાણેઅજાણે કલ્ચરલ ટેરરિઝમની થિયરી પર ચાલી રહ્યા છે. પરિવાર, લોકશાહી, વાણીની સ્વતંત્રતા, હિન્દુ ધર્મ આ બધા પર રોજ દિવસ પડે ને નવો આઘાત થઈ રહ્યો છે. રૅન્ડી ડી. શિલરે ‘ધ નેકેડ લૅફ્ટિસ્ટઃ અ કન્ઝર્વેટિવ્સ પર્સ્પેક્ટિવ ટૂ અંડરસ્ટેન્ડિંગ લિબરલ્સ ઍન્ડ સૉશિયલિસ્ટ્સ’ નામના પુસ્તકમાં અંતિમ પ્રકરણ લખ્યું છે તેનું નામ ‘કલ્ચરલ શૉક’ રાખ્યું છે.
આ લિબરલો, સામ્યવાદીઓ પોતાની કોઈ ને કોઈ હરકત દ્વારા રોજ આપણને સાંસ્કૃતિક આઘાત પહોંચાડતા રહે છે. સોનમ કપૂરે તાજેતરમાં મંગળસૂત્રને કાંડા પર ઘડિયાળની જેમ બાંધી આવો આઘાત આપ્યો હતો. ચાહે તે એમ. એફ. હુસૈન હોય, હીના ખાન હોય કે પ્રિયંકા ચોપરા (જેની ગયા સપ્તાહે આપણે વાત કરી હતી) કે પછી ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની શ્વેતા કૌશલ જેને ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’માં પોતાના ભાવિ ભરથાર યુવરાજના કુટુંબના મિલનથી ખુશી થતાં દોડવા લાગતી સોનમ કપૂરની એ ખુશીમાં ‘સંસ્કારી ઑર્ગેઝમ’ દેખાય છે, તે બધાં પોતાનાં લખાણો, પોતાનાં વક્તવ્યો, પોતાની કલા-સંસ્કૃતિ દ્વારા નવું કરવાના બહાને સાંસ્કૃતિક આઘાત આપી રહ્યા છે. જરા વિચાર કરજો કે ૨૦૦૧માં એકતા કપૂરની ‘ક્યોંકિ સાસ કભી બહુ થી’ સિરિયલ શરૂ થઈ, તે પછી કેટલા પરિવારો તૂટ્યા?
હર્બર્ટની વિચારસરણી તો આજે ભારતમાં ઠેરઠેર ફેલાઈ ગઈ છે. સ્ત્રી હોય, દલિત હોય, મુસ્લિમ હોય, ખેડૂત હોય કે પછી નોકરિયાત હોય, દરેકને પોતે શોષિત જ લાગે છે. દરેકને હિન્દુ ધર્મ સાથે જોડાયેલી વાતો હવે બંધનકારી અને પોતાનું શોષણ કરનારી લાગે છે. હિન્દુ અને ખ્રિસ્તી પંથમાં આવા આઘાતો પહોંચાડી શકાય છે પરંતુ મુસ્લિમોમાં કટ્ટરવાદીઓ આવા આઘાત પહોંચાડનારની સામે કોઈ પણ હદે જઈ શકે છે અને તેના દાખલા છે, તેથી ત્યાં આવો કોઈ ચાળો આ લોકો કરી શકતા નથી.
જો સંઘ, હિન્દુ મહાસભા, સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય, ગાયત્રી પરિવાર, સ્વાધ્યાય પરિવાર, આર્ટ ઑફ લિવિંગ, સદ્ગુરુ જગ્ગી વાસુદેવ વગેરે હિન્દુવાદી સંસ્થાઓ તેમજ જૈનો-શીખો વગેરેની સંસ્થાઓએ ખરેખર આ દેશ-પોતાનો ધર્મ બચાવવો હશે તો માત્ર રાજકીય, મજદૂર કે ધર્મના ક્ષેત્રે ધ્યાન આપવાથી નહીં ચાલે. બાળકોને ભણતરથી જ કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટ બનાવતી અને પોતાની કલા દ્વારા કલ્ચરલ ટેરરિઝમ ફેલાવતી વિચારસરણીને શિક્ષણ, કલા અને સાહિત્ય વગેરે ક્ષેત્રમાં મજબૂત પગપેસારો કરી ઉખાડી ફેંકવી પડશે.
(સમાપ્ત)

Advertisements
crime, gujarat, sanjog news, satsanshodhan

ગુજરાતની યુવા પેઢીને ખોખલી બનાવી દેવાનું આ ષડયંત્ર તો નથી ને?

(સંજોગ ન્યૂઝમાં સત્સંશોધન કોલમમાં તા.૧૮/૧૦/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત લેખ.)
આપણા મિડિયામાં મોટા ભાગે આંખ મીંચીને રાજકીય અથવા સનસનાટીભર્યા અપરાધિક સમાચારોને પહેલાં પાને ચમકાવવાનો વર્ષો જૂનો શિરસ્તો છે. એ ચીલાચાલુ રસ્તેથી હટવા કોઈ તૈયાર નથી, કારણકે બધાને ડર છે કે બીજા બધા આવું નહીં કરે અને આપણું છાપું એકલું પડી જશે અને કાલે સવારે આપણને શેઠ તરફથી ઠપકો મળશે. ટીવી પર જે ટોપ ટેન કે ટોપ ફિફ્ટીન સમાચારો બહુ ચગ્યા હોય (અલગ-અલગ ચેનલોનો લ.સા.અ. કાઢી લેવાનો) તે સમાચાર છાપામાં છાપી નાખવાના. માથાકુટ જ નહીં. પરિણામે નેધરલેન્ડ અને તુર્કી વચ્ચે લગભગ યુદ્ધની કક્ષાએ રાજકીય તણાવ વ્યાપી જાય, નેધરલેન્ડ તુર્કીના વિદેશ પ્રધાનને પોતાના દેશમાં રાજકીય રેલી સંબોધવા આવવા દેવાની પરવાનગી ન આપે તે સમાચાર આપણા મિડિયામાં ચમકતાં જ
નથી.

જર્મનીમાં બે વર્ષ પહેલાં ૩૧ ડિસેમ્બર આસપાસ ૨૪ મહિલાઓ પર બળાત્કાર થાય, ૧,૨૦૦ મહિલાઓ પર જાતીય હુમલાઓ થાય અને તે પણ ત્યાં અફઘાનિસ્તાન, ઈરાક વગેરે જગ્યાએથી આવેલા મુસ્લિમ શરણાર્થીઓ દ્વારા તે સમાચાર આપણા મિડિયામાં ચમકતા જ નથી.

અમેરિકા-ઉત્તર કોરિયાના હાકલા પડકારા કે ચીનની ધમકી પુનરાવર્તનના ભય છતાં સતત રોજેરોજ છપાય છે. ભાજપ-કૉંગ્રેસની હુંસાતુંસી વચ્ચે સાચા સમાચારો ક્યાં દબાઈ જાય છે તે ખબર પડતી નથી. અત્યારે ચૂંટણીનો માહોલ છે ત્યારે આવા જ એક મહત્ત્વના સમાચાર ધ્યાન બહાર ચાલ્યા ગયા. સમાચાર કલા અને સંસ્કારી નગરી ગણાતા વડોદરા શહેરના હતા. વડોદરા શહેરમાં મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ યુનિવર્સિટી છે. તેમાં તાજેતરમાં લેડિઝ હૉસ્ટેલમાં ગાંજો પીવાનું પ્રકરણ બહાર આવ્યું છે.

ગત ૧૫ ઑક્ટોબરના એક દૈનિકમાં એક ચોંકાવનારા સમાચાર છપાયા છે. અલબત્ત, તેને કદાચ સ્થાનિક સ્તરે જે મહત્ત્વ મળવું જોઈએ તે મળ્યું હશે પરંતુ અન્યત્ર એડિશનોમાં ખાસ મહત્ત્વ અપાયું નથી. આ સમાચાર આ ગાંજા પ્રકરણને લગતા જ છે. ફાઇન આર્ટ્સના એક વિદ્યાર્થીએ અનામ રહેવાની શરતે કહ્યું છે કે ફેકલ્ટીમાં સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ, પાસ થઈ ગયેલા વિદ્યાર્થીઓ ભણી રહેલા વિદ્યાર્થીઓને ગાંજા, ચરસની લત લગાડે છે. આ માટે પાવાગઢ, સાપુતારાની સ્ટડી ટૂર હેઠળ સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ લઈ જાય છે અને ધીમે ધીમે જુનિયર વિદ્યાર્થીઓને તેની ટેવ પાડે છે. તેમને નોકરી શોધી અપાવવામાં મદદ કરે છે. આથી જુનિયર વિદ્યાર્થીઓ તેમને વશ થઈ જાય છે. નોકરી અપાવવામાં મદદ કરતા હોવાથી જુનિયર વિદ્યાર્થીઓ સિનિયર વિદ્યાર્થી વિરુદ્ધ આવી મોટી ગુનાલક્ષી વાત જાહેર કરતા ખચકાય છે. આ સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ મોટા ભાગે ગુજરાત બહારના હોય છે.

તો, ગત વર્ષે ઑક્ટોબર માસમાં જ સમાચાર આવ્યા હતા અને તે સમાચાર અમદાવાદના હતા. સમાચાર સારા નહોતા. યુનિવર્સિટી વિસ્તારમાં ડ્રગ્ઝનું ખુલ્લેઆમ વેચાણ થાય છે તેવી સંખ્યાબંધ ફરિયાદના આધારે નાર્કોટિક્સ બ્યુરોએ સેપ્ટ યુનિવર્સિટી અને તેની હૉસ્ટેલમાં દરોડા પાડ્યા હતા. જોકે તે સમયે વિદ્યાર્થીઓ ગરબા રમવા ગયા હોવાથી હૉસ્ટેલમાં કંઈ હાથ લાગ્યું નહોતું.

વડોદરાની બાબતમાં ડ્રગ્ઝના સમાચાર પહેલી વાર નથી આવ્યા. વર્ષ ૨૦૧૫માં વડોદરાના ધો. ૧૨ના એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થીએ ડ્રગ્ઝનો કારોબાર કરનારા બદમાશનું સ્ટિંગ ઑપરેશન કરી માહિતી જાહેર કરવાની હિંમત કરી હતી. આ વિદ્યાર્થી પોતે પણ ડ્રગ્ઝનો ભયંકર વ્યસની બની ગયો હતો તેવું તે સમયે રિપોર્ટમાં જણાાવાયું હતું. જો ડ્રગ્ઝ લેવા પૈસા ન મળે તો ઘરમાં ચોરી પણ
કરતો હતો!

હવે આ સમાચાર પર નજર નાખો. એક વર્ષ પહેલાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીના માસ્ટર ઑફ સૉશિયલ વર્ક (એમએસડબ્લ્યૂ)ના વિદ્યાર્થીઓએ નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરોના હેલ્થી કેમ્પસ ઇનિશિએટિવના ભાગરૂપે એક અભ્યાસ કર્યો હતો. અભ્યાસમાં શહેરની ૧૨ કૉલેજોને આવરી લેવામાં આવી હતી. આમાં જેમની સાથે પ્રશ્નોત્તરી કરાઈ તેવા વિદ્યાર્થીઓએ સ્વીકાર્યું કે તેમના વર્ગમાં ઘણા ડ્રગ્ઝના વ્યસનીઓ છે.

પોરબંદર દરિયા કાંઠે ગત ઑગસ્ટ માસમાં ૧,૪૦૦ કિલો હિરોઇન પનામાનિયન શિપમાંથી પકડાયું હતું. આ વાત પોતે પણ ચોંકાવનારી છે. પંજાબ જેવા સરહદી રાજ્યના યુવાનોને ડ્રગ્ઝના શિકાર બનાવ્યા પછી ગુજરાત જેવા સરહદી અને સમૃદ્ધ રાજ્યના યુવાનોને ડ્રગ્ઝના શિકાર બનાવવાનું ષડયંત્ર તો નથી ને? ગુજરાત જે હિન્દુત્વની પ્રયોગશાળા કહેવાય છે, જ્યાં હિન્દુઓ બહુમતીમાં છે તેમની નવી પેઢીને ખોખલી કરવાનું ષડયંત્ર તો નથી ને? પોરબંદરમાં જે જહાજમાંથી ડ્રગ્ઝ પકડાયું તે પાકિસ્તાન થઈને આવ્યું હતું. આ વાત ખાસ નોંધવા જેવી છે. વડોદરાની ઘટના તરફ ફરી નજર કરીએ તો ગાંજા પ્રકરણ અંગે જેણે ફરિયાદ કરી છે તે પૂર્વી નામની વિદ્યાર્થિનીના કહેવા પ્રમાણે, ઘણી વિદ્યાર્થિનીઓ ડ્રગ્ઝ પીતી હતી, પરંતુ સજા માત્ર એક વિદ્યાર્થિનીને જ થઈ છે. આ વિદ્યાર્થિની પૂર્વીએ તો ગાંજો પીવાતો હોવાનો મોબાઇલ વિડિયો રેકોર્ડિંગ કરીને પુરાવા સાથે ફરિયાદ કરી હતી. તો ગુજરાત બહારના સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા જુનિયર વિદ્યાર્થીઓને યેનકેન પ્રકારેણ પોતાની જાળમાં ઘેરી તેમને ડ્રગ્ઝના લતવાળા બનાવવાના અહેવાલ પણ ચોંકાવનારા છે.

અમદાવાદ, વડોદરા વગેરે શહેરોમાં મેડિકલ, એન્જિનિયરિંગ, આર્કિટેક્ટ, એમબીએ જેવા ઉચ્ચ અભ્યાસક્રમોથી લઈને નાના અભ્યાસક્રમોમાં વિદ્યાર્થી તો ઠીક, વિદ્યાર્થિની હવે સિગરેટ પીતી જોવા મળે છે. છાશવારે સમાચાર છપાય છે કે ગુજરાતની વિદ્યાર્થિનીઓ પણ બહારની વિદ્યાર્થિનીઓ-વિદ્યાર્થીઓ સાથે દારૂની મહેફિલ માણતી પકડાય છે. આ ઘટનાક્રમ-આ વલણ બહુ જૂનું નથી. પરંતુ હવે જો યુવા પેઢીને સંસ્કારની સલાહ આપવા જાવ તો બોલકા વર્ગની એક મોટી ટોળી તૂટી પડે છે. સલાહ આપનારા તમે કોણ? પહેલાં તો કોઈ યુવતી યુવાન સાથે જાહેરમાં ઊભી હોય અને કોઈ પોતાની શેરી કે ગામના વડીલ નીકળે તો પણ યુવતીની આંખો ઝૂકી જતી હતી. વડીલો યુવા પેઢીને પ્રેમથી કે ક્યારેક ઠપકાથી સલાહ પણ આપી શકતી હતી અને ક્યારેક સંબંધના નાતે ખરાબ રસ્તે જતા હકથી વાળી શકતી હતી પરંતુ આજે યુવા પેઢીને બળવાખોર બનાવી દેવાઈ છે અને તેની પાછળ એક મોટી ટોળી રહેલી છે.

ગુજરાતની સમૃદ્ધિ, ગુજરાતની સંસ્કારશીલતા, ગુજરાતના લોકોનો ધર્મપ્રેમ આમ પણ અનેક બદમાશોની આંખોમાં ખટકે છે અને અનેક માર્ગે ગુજરાતની જનતાને ધર્મથી દૂર વાળવા, સંસ્કારોના માર્ગેથી ભટકાવવા, ખાસ કરીને યુવાનોને બહેકાવવા, સેક્સ અને ડ્રગ્ઝના માર્ગે ચડાવવા એક મોટી ટોળકી સક્રિય હોય તેમ જણાય છે. હિન્દુ ધર્મમાંથી માત્ર સેક્સના સંદર્ભો જ શોધવા, દેવો પણ સોમપાનના બદલે દારૂ પીતા હતા તેવા રેફરન્સ આપવા, નવરાત્રિ જેવા હિન્દુ તહેવારોને સેક્સના તહેવારો ગણાવી તેની વિકૃત બની ગયેલી ઉજવણીને વધુ વિકૃત કરવી અથવા દિવાળી-મકરસંક્રાંતિ- હોળી જેવા રંગબેરંગી અને પ્રકાશના તહેવારો આનંદના તહેવારના બદલે શોક-માતમના તહેવારો બની જાય તે માટે માનસિક રીતે પર્યાવરણ અને પ્રદૂષણ સાથે જોડી તેની ઉજવણીને ફિક્કી પાડી દેવી, ગુજરાતની સ્ત્રી ધર્મ સાચવીને બેઠી હતી તેમને ધર્મનું વિકૃત અર્થઘટન કરી ભટકાવવી…ક્યાંક આ બધા તાર જોડીને જુઓ તો આખું ભયાવહ ચિત્ર સમજાશે. અને માત્ર કૉંગ્રેસ-ભાજપની લડાઈમાં જ ગુજરાતને જોવાથી ક્યાંક એવું ન બને કે પાંચ-દસ વર્ષ પછી પંજાબની જેમ ગુજરાતના યુવાનો પણ સેક્સ અને ડ્રગ્ઝના રવાડે ચડીને ખોખલા ન બની ગયા હોય. ગુજરાતની સ્ત્રીઓ ભટકીને અધર્મના માર્ગે ન ચાલી ગઈ હોય.

ગુજરાતી ભાષાનું સત્યાનાશ કાઢવા તો ઘણા લોકો પ્રયત્નશીલ છે જ. ગુજરાતીઓની છબી પણ સિરિયલો અને ફિલ્મોમાં ખરાબ રીતે રજૂ કરાય છે અને ગુજરાતીઓ માત્ર લક્ષ્મીપૂજક છે તેવી છાપ ઉપસાવાઈ રહી છે. ગુજરાતીઓ કળાના એટલા જ પૂજક છે જેટલા લક્ષ્મીજીના. એવું ન હોત તો હિન્દી ફિલ્મોની શરૂઆતથી અત્યાર સુધી ગુજરાતીઓનો દબદબો ન હોત. ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન અખિલેશ યાદવ કહે છે કે ગુજરાતીઓ સરહદે લડીને શહીદ થતાં નથી! આનાથી મોટું જૂઠાણું બીજું કયું હોઈ શકે? સરહદે લડવામાં પણ ગુજરાતીઓ પાછળ નથી. જો ગુજરાતીઓ માત્ર લક્ષ્મીપૂજકો જ હોત તો આટલાં (ઉત્તમ સાથે વાહિયાત) પુસ્તકો વેચાતાં ન હોત. રમત ક્ષેત્રે પણ હાર્દિક પંડ્યા, લજ્જા ગોસ્વામી સહિત અનેક ગુજરાતીઓ કાઠું કાઢતા રહ્યા છે. જે કામ અખિલેશ યાદવ, રાજ ઠાકરે ગુજરાત બહાર રહીને કરી રહ્યા છે, બિનગુજરાતી તરીકે કરી રહ્યા છે તે કામ
કેટલાક શલ્યવૃત્તિઓવાળા (વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ શલ્ય વૃત્તિ શબ્દ વાપર્યો હતો પરંતુ તેને શલ્ય સાથે જોડી દઈ મોદીને કૌરવ ગણાવવામાં આવ્યા તે તર્કસંગત નથી) કહેવાતા ગુજરાતી લોકો કરી રહ્યા છે. તેમને માત્ર ગુજરાતની, ગુજરાતની નકારાત્મક બાબતો જ દેખાય છે અને વારતહેવારે તેઓ ગુજરાતને-ગુજરાતીઓને ઉતારી પાડવામાં ગૌરવ અનુભવે છે. આવાં બુદ્ધુજીવી
તત્ત્વો સેક્સ-ડ્રગ્ઝ અને અન્ય રીતે ગુજરાતને ખોખલું કરવા માગતા, ધર્મવિમુખ કરવા માગતાં તત્ત્વો માટે કવર ફાયરિંગનું કામ કરતા હોય છે. આવાં તત્ત્વો અને ગુજરાતને નિશાન બનાવવા માગતા તત્ત્વોથી સાવધાન હોવું ઘટે.

film, sanjog news, vichar valonun

અમિતાભ બચ્ચનઃ તૂ ન થકેગા કભી તૂ ન થમેગા કભી

(સંજોગ ન્યૂઝ’ દૈનિકની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘વિચારવલોણું’ કૉલમમાં આ લેખ તા. ૦૮-૧૦-૨૦૧૭નાં રોજ છપાયો.)

આવતા બુધવારે અમિતાભ બચ્ચનનો જન્મદિન આવે છે. તેઓ ૭૫ વર્ષ પૂરાં કરશે. અમિતાભ પર જો લખવા બેસીએ તો પુસ્તકોનાં પુસ્તકો લખાય જાય એટલું મહાન જીવન તેમનું છે. તેમને લિવિંગ લિજેન્ડ કહેવાય છે તે ખોટું નથી. નિષ્ફળતા અને સફળતા, જીવન અને મૃત્યુ આ બંને અંતિમોમાંથી તેઓ પસાર થયા છે. શરૂઆતની કારકિર્દી નિષ્ફળતા ભરી રહી. સફળતા મળી તે પછી બૉફૉર્સ કૌભાંડમાં નામ બહાર આવ્યું તે કાળ કટોકટીનો રહ્યો. તેમાંથી નિર્દોષ બહાર આવ્યા તે પછી એબીસીએલમાં ખતા ખાધી. દેવામાં ખૂંપી ગયા.

બ્રેક પછીની ફિલ્મો મૃત્યુદાતા, કોહરામ, મેજરસાબ વગેરે નિષ્ફળ નિવડી. પરંતુ સમય બદલાયો અને ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’થી સ્પર્ધકોને તો નાણાં રળાવ્યા જ, પરંતુ પોતે પણ દેવામાંથી ધીમેધીમે બહાર આવ્યા અને દરમિયાનમાં યશ ચોપરા નિર્મિત ‘મોહબ્બતેં’ પણ હિટ રહી. એ પછી અમિતાભની ગાડી સુપરફાસ્ટ દોડવા લાગી. દરમિયાનમાં ‘કુલી’ના શૂટિંગ વખતે અને તે પછી ૨૦૦૫માં ફરી ગંભીર માંદગી આવી. બંનેમાંથી દેવહુમા પક્ષીની જેમ  આજના કોઈ ટોચના સ્ટારને પણ ન મળે તેટલી જાહેરખબરો તેમને મળી રહી છે. ફરીથી તેમની ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’ શ્રેણી ચાલુ થઈ છે. લોકો આજે પણ અમિતાભ બચ્ચનને જોવા, સાંભળવા અને જ્ઞાનવર્ધન કરવા વાળુ કરીને નવ વાગે ટીવી સામે ગોઠવાઈ જાય છે.

અમિતાભ બચ્ચનની ફિલ્મ કારકિર્દીની વાતો તો ઘણા લોકો કરશે, પરંતુ આપણે વાત કરવી છે અમિતાભ બચ્ચનના વ્યક્તિત્વની. ઘણા કલાકારો પોતે પડદા પર આવે ત્યારે જાદુ કરી નાખે, તમે વાહ વાહ પોકારી ઊઠો પરંતુ ક્યારેક તેમને ઇન્ટરવ્યૂ આપતા જુઓ તો તમને થાય કે વ્યક્તિ તરીકે આ કલાકાર એટલો ખિલી નથી શકતો જેટલો કલાકાર તરીકે ખિલે છે. શ્રીદેવી આવી જ એક કલાકાર છે. અક્ષયકુમાર અને અજય દેવગનનું પણ આવું જ. સલમાન ખાન પણ હવે કંઈક બોલતો થયો જ્યારે શાહરુખ ખાન ઇન્ટરવ્યૂમાં ચોગ્ગા-છગ્ગા જ મારે. આમીર ખાન પણ બુદ્ધિશાળી હોવાની છાપ ઉપસાવી જાય. પરંતુ માત્ર ઇન્ટરવ્યૂની વાત ન કરતાં સમગ્ર વ્યક્તિત્વની વાત કરીએ તો અમિતાભ બચ્ચન એમ કહી શકે કે “હમ જહાં ખડે હોતે હૈં, લાઇન વહીં સે શુરૂ હોતી હૈ” (અલબત્ત, તેઓ આવું કહેશે નહીં). જો કોઈ યુવાને કે યુવતીએ સફળ થવું હોય તો અમિતાભમાંથી શું શીખવા જેવું છે?

સૌ પ્રથમ તો નમ્રતા. અમિતાભ બચ્ચન ક્યારેય શાહરુખ ખાન કે સલમાન ખાન જેવા ઉદ્દંડ લાગ્યા નથી. ઇન્ટરવ્યૂમાં પત્રકાર શીખાઉ હોય અને ફાલતુ પ્રશ્ન પૂછી નાખે અથવા કોઈ હોશિયાર પત્રકાર હોય અને પજવતા પ્રશ્ન પૂછે તો પણ ક્યારેય મિજાજ ગુમાવવાનો નહીં. શાહરુખ, સલમાન જેવા કલાકારો કે ઘણા લેખકો કે અન્ય ક્ષેત્રના લોકો સહેજ વિરોધ થાય તો પણ પોતાનું અસલી શેરી છાપ રૂપ દેખાડી બેસે છે. અમિતાભ આવા વર્તનથી મોટા ભાગે બચ્યા છે.

આની સાથે સમય પાલન પણ ખૂબ જ જરૂરી છે. અમિતાભ બચ્ચન હોય કે નરેન્દ્ર મોદી, સમયપાલનમાં ખૂબ જ માને છે. સેલિબ્રિટી કે મોટી હસ્તી થઈ ગયા એટલે એવું ગુમાન નહીં રાખવાનું કે “એ તો બધા રાહ જુએ.” હા, ક્યારેક ટ્રાફિક કે બીજા કોઈ અણધાર્યા વાસ્તવિક કારણસર મોડું થાય તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ સમયપાલન એ ખૂબ જ જરૂરી ગુણ કારકિર્દીમાં રહે છે. જો તમે સમયને સાચવી લો તો સમય તમને સાચવી લેશે.

ત્રીજો ગુણ છે સતત નવું નવું શીખતા રહેવું. નવી પેઢી સાથે, નવા જમાના સાથે, નવા વિચારો સાથે તાલમેળ બેસાડીને ચાલવું. વ્યક્તિ ચાલીસ-પચાસ વર્ષની થાય તે પછી પોતાના જૂના સમયમાં જ રાચવા લાગે તો તે નવા જમાના સાથે તાલમેળ બેસાડી નહીં શકે. વ્યવસાય હોય કે કુટુંબ કે પછી સમાજ, બંનેમાં તે ખૂણામાં ધકેલાતી થઈ જશે. કાં તો પછી સમવયસ્કો સાથે બેસીને નવા જમાનાની નિંદા અને ટીકા કરતી બેસી રહેશે. પરંતુ જો નવી પેઢી પાસેથી કંઈ સારું શીખવા મળતું હોય તો તે શીખવામાં કંઈ ખોટું નથી.

બ્લૉગની દુનિયામાં પ્રવેશનાર અમિતાભ બચ્ચન, એલ. કે. અડવાણી જેવા ઉંમરથી વૃદ્ધ પરંતુ કામ અને મનથી યુવાન એવા વ્યક્તિઓ સર્વપ્રથમ પૈકીના હતા. અમિતાભ ઇન્ટરનેટ પર બ્લૉગ લખીને એક સાથે બે કામ કર્યાં. એક તો તેઓ યુવા પેઢી તેમજ ઇન્ટરનેટથી માહિતગાર વ્યક્તિઓ સાથે જોડાયા. અને બીજું, મિડિયામાં પોતાના વિરુદ્ધ કંઈ આવે તો તેના વિશે તેઓ બ્લૉગ પર લખી નાખતા. આમ, નરેન્દ્ર મોદી કરતાંય કદાચ પહેલાં સોશિયલ મિડિયાનો ઉપયોગ અમિતાભે શરૂ કરેલો. તેમના બ્લૉગની મિડિયાને પણ નોંધ લેવી પડતી. તે પછી તો તેઓ ટ્વિટર અને ફેસબુક પર પણ આવ્યા. એટલે જ એક મોબાઇલ એપની જાહેરાતમાં રણવીરસિંહ કે વરુણ ધવન જેવા યુવાન અભિનેતાના બદલે અમિતાભ બચ્ચન જોવા મળે છે.

અમિતાભનો ચોથો ગુણ માતાપિતાની સેવા અને ભક્તિનો અપનાવવા જેવો છે. અમિતાભે ગયા વર્ષે કહેલું કે “મારી માતાનો ખૂબ જ પ્રભાવ મારા પર હતો. તેમની કોઈ પણ બાબત, ચાહે તે સારી હોય કે ખરાબ, હું તેને માનતો. મારી માતા પશ્ચિમી વાતાવરણમાં અંગ્રેજી આયાઓની વચ્ચે ઉછરેલાં. મારાં પિતા નિમ્ન મધ્યમ વર્ગના હતા.” તેઓ તેમની માતાને આ પૃથ્વી પરની સૌથી સુંદર સ્ત્રી માને છે. તેઓ તેમનાં માતાપિતામાંથી હંમેશાં પ્રેરણા લેતા રહે છે. માતાપિતાના આશીર્વાદ માત્ર સફળતા અપાવવામાં જ કામ નથી આવતા, પરંતુ સાથે સાથે મુસીબતોમાંથી બચાવનારા પણ સાબિત થતા હોય છે. એટલે જ અમિતાભ બચ્ચનની એક સિમેન્ટની જાહેરખબરમાં તેમનો માતાપિતા પ્રેમ દેખાઈ આવે છે.

અમિતાભ બચ્ચનનો કુટુંબપ્રેમ પણ દાદ માગી લે તેવો છે. આજે જ્યારે કુટુંબો છિન્નભિન્ન થતાં જાય છે ત્યારે અમિતાભ બચ્ચને પત્ની જયા, દીકરા અભિષેક અને પુત્રવધૂ ઐશ્વર્યા રાય બચ્ચનને એક જ છત નીચે રાખવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવી છે. કુટુંબ સાથે હશે તો કોઈ પણ મુશ્કેલી સામે લડી શકાશે.

ધર્મને ક્યારેય છોડવો નહીં. અમિતાભ બચ્ચનનું જીવન આ શીખવે છે. મોટી સેલિબ્રિટી થાવ એટલે કહેવાતા પ્રગતિશીલોમાં તમારી ઉઠકબેઠક થાય. પાર્ટીઓ થાય અને ગુણો કરતાં અવગુણોનો પ્રચાર વધુ થાય. પરિણામે તમારો ધર્મ તમારાથી છૂટતો જાય. આઈ ડૉન્ટ લાઇક ટૂ વિઝિટ ટેમ્પલ્સ, યૂ નો. આઈ બિલિવ ઇન ઇનર ગૉડ. આવા વાક્યો સાથે વાત ચાલુ થાય અને પછી ખરેખર બોલનારા ભાઈ કે બહેન ખરેખર તો અંદર રહેલા ઈશ્વરમાં કંઈ માનતા-બાનતા ન હોય, પરંતુ ધીમેધીમે આ વાતો, સંગ તમને તમારા ધર્મથી દૂર લેતો જાય. તમને મંદિરે જવાનું ન ગમે. તમને તમારા રીતરિવાજો ન ગમે. ગમતા હોય તો તમારી જેની સાથે ઉઠકબેઠક છે તે તમારા વિશે શું કહેશે? તે વિચારીને તમે આ બધું છોડતા જાવ. પરંતુ અમિતાભે દૃઢપણે હિન્દુ ધર્મને અપનાવી રાખ્યો છે. ગણેશચતુર્થી નિમિત્તે ઘરમાં ગણપતિજીની પૂજા હોય કે પછી વારેતહેવારે સિદ્ધિવિનાયકજીના દર્શને જવાનું હોય, અમિતાભ સપરિવાર ધાર્મિક વિધિવિધાન સાથે પૂજાપાઠ કરે છે. ઐશ્વર્યા રાયને મંગળ હોવાથી તેના કુંભવિવાહ કરાયા તેની ટીકા થઈ હતી, પરંતુ અમિતાભે કહેવાતા ભદ્ર વર્ગની પરવા નહોતી કરી. જ્યોતિષને અંધશ્રદ્ધા ગણવી તે હિન્દી ફિલ્મ જગતમાં ઘણા સમયથી ફેશન છે. પરંતુ અમિતાભે પોતે જેમાં માને છે તે પૂજાપાઠ કરાવ્યા જ.

દુશ્મનોને ઉચિત જવાબ આપવો. અમિતાભ સત્તાધારી વર્ગની હંમેશાં નજીક રહે છે તેવી એક ટીકા થાય છે. માતાપિતાને જવાહરલાલ નહેરુ, ઈન્દિરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધી સાથે ખૂબ જ સારા સંબંધ. રાજીવ-સોનિયાનાં લગ્ન થયાં ત્યારે શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે, કન્યા તેના સાસરે નથી રહેતી. આથી લગ્ન વખતે સોનિયા અમિતાભનાં ઘરે રહ્યાં હતાં. એટલું જ નહીં, તેજીએ સોનિયાની માતાની ગેરહાજરીમાં તેમની માતા તરીકે વિધિ કરી હતી. અમિતાભ કૉંગ્રેસમાંથી ચૂંટણી લડેલા અને જીત્યા પણ ખરા. રાજીવ ગાંધીના ખૂબ જ ઘનિષ્ઠ મિત્ર. તે પછી અમિતાભ-જયા સમાજવાદી પક્ષના એક સમયના સર્વેસર્વા મુલાયમસિંહની નજીક સર્યા અને થોડાં વર્ષો પહેલાં તેમણે પવન પારખીને ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર ગુજરાત પર્યટનની જાહેરખબર કરી. અત્યારે પણ તેઓ કેન્દ્ર સરકારની જાહેરખબરો કરે છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે અમિતાભ સત્તા સામે બાથ નથી ભીડતા. તેમણે રાજીવની હત્યા પછી સોનિયા ગાંધીના વર્ચસ્વવાળા ગાંધી પરિવારના પોતાના પરિવાર પ્રત્યે બદલાયેલા વલણના સંદર્ભમાં બહુ જ સારા શબ્દોમાં કહેલું, “વો રાજા હૈ ઔર હમ રંક.” આવકવેરા ખાતાએ અમિતાભ બચ્ચન તથા તેમના પરિવારને હેરાન કરવામાં કંઈ બાકી નહોતું રાખ્યું પરંતુ અમિતાભ ન ઝૂક્યા તે ન જ ઝૂક્યા.

ઉંમર ગમે તેટલી થાય, હંમેશાં કામ કરતા રહો તે મંત્ર પણ અમિતાભમાંથી ઘરડા લોકોએ શીખવા જેવો છે. અમિતાભ પાસે ઘણી સંપત્તિ છે તેમ છતાં તેઓ ફિલ્મો કરતા રહે છે, જાહેરખબરો કરતા રહે છે, ટીવી શો કરતા રહે છે અને દર વખતે તેઓ એક નવું શિખર સર કરે છે. અમિતાભે તેમના બાબુજીની કવિતાને મંત્ર તરીકે અપનાવી છે તે આપણે પણ અપનાવા જેવી છે.

તૂ ન થકેગા કભી, તૂ ન થમેગા કભી, તૂ ન મૂડેગા કભી, કર શપથ! કર શપથ! કર શપથ! અગ્નિપથ! અગ્નિપથ! અગ્નિપથ!

literature, terrorism

ધર્મ અમારો એક માત્ર એ સર્વ ધર્મની હત્યા કરવી

(ધર્મ અમારો એક માત્ર એ સર્વ ધર્મની સેવા કરવીની પેરોડી, મૂળ લખનારની માફી સાથે)

ધર્મ અમારો એક માત્ર એ સર્વ ધર્મની હત્યા કરવી
ધ્યેય અમારું છે ક્રુરતા વિશ્વ મહીં એને આચરવી

સકળ જગતના બની શત્રુ વેર-ઝેર સહુમાં રેડું
એ જ ભાવનાના અનુયાયી બનવાને સહુને તેડું

નાત જાતના ભેદ અમોને હત્યા માટે નથી આભડતા
દેશવેશના શિષ્ટાચારો વિનાશ માટે નહિ નડતા

કટ્ટર બનીને જાનમાલની પરવા કદીએ ના કરીએ
અમ માલિકીનો દાવો સર્વ જગતમાં કરી ફરીએ

૭૨ હૂરની લાલચ જગાવી અસત્ય અલ્લાહ ને મદરેસિયે
જગત આખાને આંચ આવે એ વ્યવસાયો આચરીએ

દુર્ગુણ સ્તુતિ કરીએ સહુની નિંદાથી ન્યારા ન રહીએ
વ્યસનો ત્યજીએ દુર્ગણ સજીએ ટાપટીપ ખોટી ત્યજીએ

ખાવું પીવું હરવું ફરવું સૂવું જાગવું ને વદવું
સર્વ ક્રિયાઓ કરતાં પહેલાં ગજવા એ હિન્દને સ્મરવું

(ઇસ્લામી ત્રાસવાદીઓ સિવાય કોઈએ બંધબેસતી પાઘડી ન પહેરવી.)

hindu, Mumbai Samachar, religion

વેદકાળથી હિન્દુ ધર્મમાં નારીઓનું સ્થાન મુઠ્ઠી ઊંચેરું રહ્યું છે

(મુંબઈ સમાચાર દિવાળી અંક,. વિક્રમ સંવત ૨૦૭૨- ગ્રે.કેલેન્ડર-ઑક્ટોબર ૨૦૧૬)
સનાતન ધર્મ મોગલોના અત્યાચારી સમયમાં પણ તૂટ્યો નહીં, પરંતુ વધુ મજબૂત રીતે જળવાઈ રહ્યો હતો. પરંતુ અંગ્રેજોએ મેક્સમૂલર પાસે સનાતન ધર્મ ગ્રંથોનું વિકૃત ટ્રાન્સ્લેશન કરાવ્યું અને શિક્ષણ પદ્ધતિ બદલી નાખી. અને વર્તમાન સમયમાં તો સનાતન કહેતાં, હિન્દુ ધર્મના બે મુખ્ય આધાર સ્ત્રીઓ અને કહેવાતા દલિતોને ધર્મથી અલગ પાડવા એનજીઓ અને ફિલ્મો-ટીવી ચેનલો દ્વારા પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
દા.ત. દલિતોની કહેવાતી સંસ્થાઓ દલિતોની વ્યવસ્થા કેવી જાતિગત હતી અને તેમને કેવો કેવો અન્યાય થયો છે તેનું મરીમસાલા ભભરાવીને પ્રચાર કરે છે અને બ્રાહ્મણવાદને ગાળો આપે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં શરૂઆતથી જ સામ્યવાદી કલાકારો ઘૂસી ગયેલા. આથી ફિલ્મોમાં પણ આવું જ બતાવવામાં આવ્યું કે બ્રાહ્મણ, વાણિયા અને ક્ષત્રિય તો ગરીબ અને દલિત પર અત્યાચાર જ કરે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં સ્ત્રીઓ પરના અત્યાચાર પણ બતાવાયા. અને અત્યારે ટીવી ચેનલો પર ‘સિયા કે રામ’, ‘અશોક’ વગેરે સિરિયલો દ્વારા વિકૃતિ ફેલાવીને આપણા ગ્રંથ અને ઇતિહાસની ખોટી રજૂઆત કરાય છે.
આપણો વિષય છે હિન્દુ ધર્મમાં નારીશક્તિ. આથી આપણે બીજી વાત નહીં કરીએ. ‘મુંબઈ સમાચાર’ની ‘પુરુષ’ પૂર્તિમાં ‘નાયક ખલનાયક’ કૉલમની શરૂઆતમાં જ ‘મનુસ્મૃતિ’ સ્ત્રી વિરોધી નથી તેના પર આખો લેખ આ લેખકે લખેલો. (જુઓ, મુંબઈ સમાચાર, ૨૦-૧-૧૫). જે મનુસ્મૃતિમાં નીચેનો શ્લોક લખાયો હોય તે સ્ત્રી વિરોધી કેવી રીતે હોઈ શકે?
यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः ।
यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः ।।
જ્યાં નારીઓની પૂજા થાય છે, સ્ત્રીને આદર અપાય છે, તેનું માન જળવાય છે, તેની આવશ્યકતાઓ પૂરી થાય છે, તેની અપેક્ષાઓ સંતોષાય છે, તે સ્થાન, સમાજ અને પરિવાર પર દેવતાઓ પ્રસન્ન રહે છે. આદ્ય શક્તિ જગદંબાથી લઈને મા દુર્ગા, ચંડી, અંબા, મહા કાળી વગેરે પરમ શક્તિની આરાધના આ દેશમાં જ થાય.
શાસ્ત્રોમાં અનેક દાખલા છે કે સ્ત્રીનું અપમાન થાય, તેનું માન ભંગ થાય એટલે આખો ને આખો વંશ સમાપ્ત થઈ જાય છે. દ્રૌપદીનું ભર સભામાં ચીરહરણ કરવામાં આવ્યું ત્યારે સ્વયં ભગવાનને પણ પ્રગટ થવું પડે છે. દ્રૌપદીના આ અપમાનનું પરિણામ એ આવ્યું કે લગભગ સમસ્ત કૌરવો નાશ પામ્યા! રાવણ સીતા માતાને ઉપાડી આવ્યો તો રાવણ, તેના ભાઈ કુંભકર્ણ, તેના દીકરા ઈન્દ્રજીત અથવા મેઘનાદનો નાશ થયો. ગાંધારીના દીકરાઓ એટલે કે કૌરવોનો નાશ થયો તો તેમના શાપથી શ્રી કૃષ્ણના વંશજોનો પણ નાશ થયો. વિષ્ણુ ભગવાને દાનવોને જીવિત કરતાં પોતાના સાસુ ખ્યાતિનું માથું કાપી નાખ્યું તો સસરા ભૃગુએ તેમણે વારંવાર સ્ત્રી પેટે જન્મ લેવો પડશે તેવો શાપ આપેલો જે ભગવાને હસતા મોઢે સ્વીકાર્યો. રાક્ષસ જલંધર પત્ની વૃંદાના અનુષ્ઠાનમાં એટલી તાકાત હતી કે તે તેના રાક્ષસ પતિને પણ જીવિત રાખી શકતી હતી અને દેવોથી માંડીને ભગવાન પણ કંઈ કરી શકતા નહોતા. આથી ભગવાને છળનો સહારો લેવો પડ્યો અને જલંધરનું રૂપ ધરીને આવ્યા. જ્યારે વૃંદાએ તેમને જોયા ત્યારે અનુષ્ઠાનમાંથી ઊભા થઈ પતિ તરીકે આવેલા વિષ્ણુને પગે લાગી. તેનું તપ ભંગ થયું. જલંધરનો નાશ થયો. આથી વૃંદાએ વિષ્ણુને પથ્થરના બની જવા શાપ આપ્યો અને વિષ્ણુને શાલિગ્રામ બનવું પડ્યું. સ્ત્રીઓની આ તાકાત હતી અને છે.
સ્ત્રીનું સન્માન કેટલું હતું તેની એક કથા મહાભારતમાં જોવા મળે છે. અંબા નામની રાજકુમારીને હરણ કરીને ભીષ્મ હસ્તિનાપુર લાવ્યા હતા, પોતાના ભાઈ વિચિત્રવીર્ય સાથે પરણાવવા. પણ અંબાએ કહ્યું કે તે તો રાજા શાલ્વને પોતાના પતિ માની ચૂકી છે તો વિચિત્રવીર્યએ તેની સાથે પરણવા બળજબરી કરી નહીં. ભીષ્મ પણ કંઈ ન બોલ્યા અને અંબાને શાલ્વ પાસે જવા દીધી. શાલ્વએ અંબાનો સ્વીકાર ન કર્યો ત્યારે અંબા ભીષ્મ પાસે આવી પરંતુ બ્રહ્મચર્યની ભીષણ પ્રતિજ્ઞા લીધી હોવાથી ભીષ્મએ પરણવા ના પાડી. આથી અંબાએ પોતાનું જીવન બગાડનાર ભીષ્મના મૃત્યુ માટે કઠોર તપ કર્યું અને બીજા જન્મે તે શિખંડી તરીકે અવતરી અને ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બને છે.
કેટકેટલાં ઉદાહરણો છે નારી શક્તિના! અશ્વપતિ રાજાને ત્યાં જન્મેલી સાવિત્રી પોતાના પતિની પસંદગી જાતે કરે છે. તે વનવાસી રાજા દ્યુમસ્તેનના પુત્ર સત્યવાનને પતિ તરીકે પસંદ કરે છે. (અહીં એ પણ નોંધવું જોઈએ કે દલિતો અને વનવાસી અથવા આદિવાસી તરફી કહેવાતી સંસ્થાઓ જે કુપ્રચાર કરે છે તેનું આ ઉદાહરણ દ્વારા ફરી એક વાર નિરસન થાય છે. રાજકુમારી સાવિત્રી વનવાસી રાજાના પુત્રને પતિ તરીકે પસંદ કરે છે.) સત્યવાનનું મૃત્યુ થાય છે ત્યારે આ સાવિત્રી તેના પતિની પાછળ પાછળ જઈને યમરાજા પાસેથી તેના પ્રાણ બચાવે છે. આથી તો વટ સાવિત્રીનું વ્રત થાય છે.
અંગિરસના વંશજ ઋષિ કક્ષીવાનની પુત્રી અને દીર્ઘતમસની પૌત્રી ઘોષાને ચામડીનો રોગ હતો. તે ઘણા સમય સુધી કુંવારી રહી હતી. એટલે એ પણ નોંધવું જોઈએ કે કુંવારી રહેવું શાપ ગણાતું નહોતું. આ વિદેશી આક્રાંતાઓના સમયમાં આવ્યું કે દીકરી કુંવારી રહે તો શાપ ગણાય. ઘોષાએ અશ્વિનીકુમારની તપસ્યા કરી. તેમને પ્રસન્ન કર્યા. અશ્વિનીકુમારોએ તેને મધુવિદ્યા શીખવાડી. યુવાની પુન:સ્થાપિત કરવા અને જ્ઞાન મેળવવાની આ ગુપ્ત વિદ્યા છે. (ભારતનું દુર્ભાગ્ય એ છે કે ભારતમાં નવી પેઢી ભારત વિરુદ્ધ થાય તેવું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. આવી ગુપ્ત વિદ્યા કેમ શાળામાં ન શિખવાડાય? જો શિખવાડવાનો નિર્ણય કરાય તો ભગવાકરણનો આરોપ સરકાર પર લિબરલ અને સેક્યુલર હિન્દુઓ લગાડી દે.) તેનાથી ઘોષા ફરી યુવાન થઈ ગઈ અને તેની બીમારી પણ મટી ગઈ. તેનાં લગ્ન થયાં અને સુહસ્ત્ય નામનો દીકરો પણ થયો. એટલું જ નહીં, પણ ઘોષાએ ઋગ્વેદમાં અશ્વિનીકુમારની સ્તુતિમાં બે શ્લોક (૩૯ અને ૪૦) ઉમેર્યા. ઋગ્વેદની મંત્રદૃષ્ટા અનેક સ્ત્રી વિદૂષીઓ હતી. તે બધાનાં નામોને એક સાથે રજૂ કરતો શ્લોક શૌનક ઋષિએ ‘બૃહદ દેવતા’માં લખ્યો છે. આ પુસ્તક ઋગ્વેદના સૂક્તોમાં પૂજાયેલા દેવતાઓની અનુક્રમણિકા જેવો છે.
घोषा गोधा विश्ववारा अपालोपनिषन्नित ।
ब्रह्म जाया जहुर्नाम अगस्तस्य स्वसादिती !!
इन्द्राणी चेन्द्र माता चा सरमा रोमशोर्वशी ।
लोपामुद्रा च नद्यस्य यमी नारी च शाश्वती !!
श्री लक्ष्मिः सार्पराज्ञी वाक्श्रद्धा मेधाच दक्षिण ।
रात्रि सूर्या च सावित्री ब्रह्मवादिन्य ईरितः !!
ઘોષા, અપાલા, લોપામુદ્રા, ગોધા, વિશ્વવારા, સૂર્યા, ઈન્દ્રાણી, યમી, રોમાશા, ગાર્ગી, મૈત્રેયી વગેરે કેટકેટલી વિદૂષીઓ તો વૈદિક કાળમાં જ થઈ ગઈ! બૃહદારણ્યક ઉપનિષદમાં દાખલો છે કે જ્યારે ઋષિ યાજ્ઞવલ્ક્ય ગૃહસ્થાશ્રમ છોડવા માગતા હોય છે અને સંપત્તિનું વિભાજન બંને પત્નીઓ મૈત્રેયી તથા કાત્યાયની વચ્ચે કરવા માગતા હોય છે ત્યારે મૈત્રેયી સંપત્તિ અને દુન્યવી સુખના બદલે બ્રહ્મવિદ્યા માગે છે!
વિદૂષી સુલભા અને જનક રાજાનો સંવાદ તો ભલભલાની આંખો ઉઘાડનારો છે. ૧૬ વર્ષની સુલભાએ તેનાં માતાપિતાના ગુરુ પાસેથી દીક્ષા મેળવી અને નાની ઉંમરમાં જ તેણે ધ્યાન-તપ-પ્રાણાયમ વગેરેથી પોતાની સુષુપ્ત શક્તિઓ જાગૃત કરી. તે એક દિવસ જનક રાજાના દરબારમાં ગઈ અને તેણે કહ્યું, “હું તમારી પરીક્ષા લેવા માગું છું.” સામાન્ય રીતે રાજાની પરીક્ષા લેવાનું કોઈ સપનામાં પણ વિચારી ન શકે. રાજા ખોટું બોલે તોય તેની પ્રશંસા, તેની વાહ વાહ જ થાય. પણ આ છોકરીની હિંમત જુઓ! અને સામે જનક રાજાની પાત્રતા પણ જુઓ! જનકે પણ પરીક્ષા માટે તૈયારી બતાવી. સુલભાએ પૂછ્યું, “તમે એટલા જ્ઞાની છો પછી સંસારના નશ્વર સુખની વચ્ચે કેમ રહો છો? તમારે આ ચામર ઢોળતી લલનાઓ અને છત્રની શું જરૂરત છે?”
જનકે કહ્યું કે “ગયા જન્મમાં મેં મારા સહાધ્યાયીને માથામાં માર્યું ત્યારે ગુરુએ કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી આ નાના સહાધ્યાયીને પરમાત્માનો અનુભવ નહીં થાય ત્યાં સુધી તને પણ નહીં થાય. આથી આ જન્મમાં આ નાનો સહાધ્યાયી અષ્ટાવક્ર બન્યા જેમને માતાના ગર્ભમાં જ આત્મજ્ઞાન થઈ ગયું હતું. તેઓ જ્યારે મારી પાસે આવ્યા અને તેમણે મારી પરીક્ષા લીધી ત્યારે મને પરમાત્માનો સાક્ષાત્કાર થયો. હવે મને સુખ અને દુઃખ કંઈ લાગતું નથી. સુલભા! તારા બીજા પ્રશ્નનો જવાબ એ છે કે જો સારી વ્યક્તિ રાજગાદી પરથી ઉતરી જશે તો સ્વાર્થી, લોલુપ અને એકબીજાના ટાંટિયા ખેંચનારા લોકોનો પ્રભાવ વધી જશે. તેઓ સત્તામાં આવી જશે. બ્રહ્મજ્ઞાની જો રાજ્ય કરશે તો પ્રજામાં પણ બ્રહ્મજ્ઞાનનો પ્રચાર થશે.” એ પછી જનક જેવો જનક રાજા સુલભાનું પૂજન કરે છે!
શંકરાચાર્ય અને મંડન મિશ્ર વચ્ચેના શાસ્ત્રાર્થમાં મંડન મિશ્રનાં પત્ની ભારતી દેવી ન્યાયાધીશ હતાં. આ પદવી તેમના ખૂબ જ જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક કક્ષાના લીધે મળી હતી. પતિ મંડન મિશ્ર પરાજિત થયા પછી ભારતી દેવીએ શંકરાચાર્યને પડકાર ફેંક્યો હતો. પણ શંકરાચાર્યએ “સ્ત્રી સાથે શાસ્ત્રાર્થ કરવાની શાસ્ત્ર ના પાડે છે” તેમ કહેતાં ભારતી દેવીએ તેમને ગાર્ગીએ યાજ્ઞવલ્ક્ય અને સુલભાએ જનક રાજા સાથે કરેલા શાસ્ત્રાર્થની યાદ અપાવી. પરિણામે શંકરાચાર્ય શાસ્ત્રાર્થ કરવા તૈયાર થયા! બંને વચ્ચે સત્તર દિવસ સુધી શાસ્ત્રાર્થ ચાલ્યો! છેવટે ભારતી દેવીએ કામકળા વિશે પ્રશ્ન પૂછીને ગૂગલી ફેંકી જેની સામે શંકરાચાર્ય પણ બે ઘડી તો વિમાસણમાં મૂકાઈ ગયા કેમ કે તેઓ તો સન્યાસી અને એટલે બ્રહ્મચારી! પછી તેમણે પરકાયા પ્રવેશ કરીને જવાબ આપ્યો તે જુદી વાત છે પણ કહેવાનો અર્થ એ કે પતિ મંડન મિશ્ર જેને ન મૂંઝવી શક્યા તેને એક વિદૂષી મહિલાએ મૂંઝવી દીધા અને બે ઘડી પરાજિત થવાની અણીએ લાવી દીધા.
આવો જ એક કિસ્સો મારા પૂર્વજોનો છે, જે મારા પિતા શ્રી ગજેન્દ્રભાઈ ઘણી વાર કહેતા. તળાજાના શોભવડ ગામે અમારા પૂર્વજ (નામ લગભગ હરિરામ હતું) રહેતા. તેમની વિદ્વતાની ખ્યાતિ સાંભળીને દક્ષિણથી પંડિતો આવેલા. તેમને શાસ્ત્રાર્થ કરવો હતો પરંતુ હરિરામ ખેતરે ગયેલા. એ વખતે તેમનાં પત્ની (તેમનું નામ લગભગ સરસ્વતીબહેન હતું) ઘરે હતાં. પંડિતોને ઉતાવળ હતી આથી તે મહિલાએ કહ્યું કે તમારે જે પૂછવું હોય તે મને પૂછો. પંડિતોએ પૂછ્યું અને મહિલાએ દરેકના સંતોષકારક જવાબ આપ્યા. પંડિતો તો છક થઈ ગયા. તેમણે ભાવનગરના રાજાને કહ્યું કે આપના રાજ્યમાં આવા વિદ્વાન લોકો રહે છે તેની તમારે કદર કરવી જોઈએ. અને પછી મારા પૂર્વજને રાજજ્યોતિષ બનાવી રાજાએ રાજ્યાશ્રય આપ્યો હતો. વર્ષાસન પણ ચાલુ કર્યું હતું અને જશોનાથ મંદિરનો હક આપેલો પરંતુ મારા પરદાદા શ્રી બળવંતરાયે તેમની રેલવેમાં નોકરી હોઈ આ બધી સુવિધાઓ જતી કરેલી.
વેદકાળથી લઈને વિદેશી આક્રાંતાઓ સુધીના સમય ગાળામાં સ્ત્રીઓને અપરિણિત રહેવાની પણ છૂટ હતી. (અથર્વવેદ ૧૨.૩.૧૭) વેદોના અભ્યાસની છૂટ હતી. અશ્વલયના ગૃહ્ય સૂત્ર, ગોભીલ ગૃહ્ય સૂત્ર અને હરિત ધર્મસૂત્ર મુજબ, સ્ત્રીઓને ઉપનયન સંસ્કાર (જનોઈ) પણ અપાતા. સ્ત્રીઓ શિખવતી પણ ખરી. (જુઓ ડૉ. વાસુદેવ શરણ અગરવાલના પાણિનીકાલન ભારત) મહારાણી કૈકેયી તેમના પતિ દશરથ સાથે યુદ્ધ લડવા ગઈ હતી અને જ્યારે રથના પૈડામાંથી ધરી નીકળી ગઈ ત્યારે પોતાની આંગળી ખોસી દીધી જેથી રથનું પૈડું નીકળી ન જાય. અર્થાત એ સમયે એવું એક પણ ક્ષેત્ર નહોતું જેમાં સ્ત્રીઓ ભાગ નહોતી લેતી. (અને વિચાર કરો કે એ જ સમયના દશરથના પુત્ર રામ ગર્ભવતી સીતાને વનવાસ મોકલે? આ બધું પછીથી જોડવામાં આવ્યું. વાલ્મીકિ રામાયણમાં ઉત્તરકાંડ છે જ નહીં.)
સ્ત્રીઓને પતિ પસંદ કરવાનો અધિકાર હતો. તેમના માટે સ્વયંવર થતા. સીતા, દમયંતી, દ્રૌપદીના સ્વયંવરના કિસ્સા જાણીતા છે. શકુંતલાએ ગાંધર્વ વિવાહ કર્યા હતા. જન્મથી લઈ મરણ સુધી અનેક હિન્દુ વિધિઓ-સમારંભો થતાં પરંતુ સ્ત્રીની હાજરી વગર એકેય સમારંભ નહોતા થઈ શકતા. મહાભારત શાંતિપર્વ ૨૬૭.૩૧, ૩૪૮.૧૮, વનપર્વ ૩૧૩.૬૦ અને મનુસ્મૃતિ ૨.૧૪૫ મુજબ, પહેલી પૂજા માતાની કરવી જોઈએ.
સાતમી અને નવમી સદીમાં ઉચ્ચ વર્ગની સ્ત્રીઓને શિક્ષણ, કળા વગેરે તમામ બાબતોમાં પ્રગતિની છૂટ અને તકો હતી. ચીનના મુસાફર હ્યુ એન ત્સાંગે નોંધ્યા મુજબ, સમ્રાટ હર્ષવર્ધન રાજ્યની તમામ અગત્યની બાબતોમાં તેમની બહેન રાજ્યશ્રીની સલાહ લેતા. રાજ્યશ્રી ભગવાન બુદ્ધની શિષ્યા હતી. ‘કાવ્યમીમાંસા’ ખ્યાત મહારાષ્ટ્રના મહાકવિ રાજશેખરે રાજકુમારીઓ, ઉચ્ચ અધિકારીઓની દીકરીઓ, ગણિકાઓ, કવિ, વૈજ્ઞાનિકોના દાખલા આપ્યા છે. તેમણે લખ્યું છે કે “પુરુષ જેટલા સારા કવિ હોય છે તેટલી જ સ્ત્રીઓ સારી કવયિત્રી હોય છે. પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે કોઈ ભેદ આ બાબતમાં નથી. રાજકુમારીઓ, મંત્રીઓની પુત્રીઓ, કુલીન કન્યાઓ તેમજ ગણિકાઓ શાસ્ત્રોના જ્ઞાન સાથે જ જન્મ્યાં હોય અને સારી કવિતા પણ લખતાં હોય તેવાં અસંખ્ય ઉદાહરણો છે. ” રાજશેખરની પત્ની અવંતિસુંદરી પણ ખૂબ જ વિદ્વાન હતી. રાજશેખરે ‘કર્પૂરમંજરી’ નાટક પત્નીની વિનંતી પર રચ્યું હતું. તે સમયનાં નાટકો અને સાહિત્ય પરથી તે વખતની સ્ત્રીઓની સ્થિતિનો ખ્યાલ આવે છે.
આઠમી સદીમાં ઉત્તરમાં વિંધ્યથી દક્ષિણમાંપલ્લવ સુધી ફેલાયેલા રાજ્યનું શાસન રાષ્ટ્રકુટ વંશના સમ્રાટ ધ્રૂવ તેમની પત્ની શીલા મહાદેવી સંયુક્ત રીતે કરતાં હતાં. ઑડિશામાં કારા વંશમાં અનેક રાણીઓએ રાજ્ય કર્યું હતું. ૧૦મી સદીમાં સુગંધા અને ડિડ્ડાએ તેમજ ૧૪મી સદીમાં કોટા રાણીએ કાશ્મીર પર રાજ્ય કર્યું હતું. રાણી લક્ષ્મીબાઈ, રાણી અહલ્યાબાઈ…કેટકેટલાં નામ લેવા! અને અત્યારે પણ ઉત્તરમાં મહેબૂબા મુફ્તિ, દક્ષિણમાં જયલલિતા, પૂર્વમાં મમતા બેનર્જી અને પશ્ચિમમાં વસુંધરા રાજે સિંધિયા (હમણાં સુધી આનંદીબહેન પટેલ પણ હતાં) એમ મોટા ભાગે મહિલાઓનું જ રાજ છે ને. વડાં પ્રધાન તરીકે ઈન્દિરા ગાંધી તો ૧૯૬૬માં વડાં પ્રધાન બની ગયેલા. પ્રતિભા પાટીલ વર્ષ ૨૦૦૭માં ભારતના પહેલા મહિલા પ્રમુખ બની ગયેલા. લોકસભાનાં અધ્યક્ષ પણ મીરાકુમારીથી લઈને અત્યારે સુમિત્રા મહાજન છે. જ્યારે વિકસિત કહેવાતા દેશોમાં કેટલા મહિલા સત્તાધીશો થયાં? અમેરિકામાં હિલેરી ક્લિન્ટન આ વખતે ચૂંટાશે તો પ્રથમ મહિલા પ્રમુખ બનશે! ચાહે તે ઇસાઈ પંથ હોય કે મુસ્લિમ સમુદાય, કદાચ મને કહેવા દો કે હિન્દુ ધર્મ જેટલું માન અને સન્માન બીજા કોઈ પંથમાં સ્ત્રીઓને મળતું નથી.
ભારતમાં હિન્દુ સ્ત્રીઓની સ્થિતિ મુસ્લિમ આક્રાંતાઓના હુમલા પછી જ બદલાઈ. આક્રમણખોરો માટે સ્ત્રીનું જીવન, સંપત્તિ અને તેની આબરૂની કોઈ કિંમત નહોતી. આથી દરેક સમુદાયે સ્ત્રીની આબરૂની રક્ષા કરવા માટે નિયમો બનાવ્યા. બાળ લગ્ન, વિધવા થાય તો માથું મુંડાવી નાખવું (જેથી સ્ત્રી સુંદર ન લાગે), સતી પ્રથા (જોકે આલ્બરુનીસ ઇન્ડિયામાં આલ્બરુનીએ લખ્યું છે કે વિધવાને સતી થવાની ફરજ નહોતી. તે પોતાની ઈચ્છાથી જ સતી થતી.) આ બધું આવ્યું. ઋગ્વેદમાં લખ્યું છે કે વિધવાને મૃત પતિના ભાઈની સાથે લગ્ન કરવાની છૂટ હતી. આ પછી તે નિયમ બની ગયો. મનુસ્મૃતિ, જેને સામ્યવાદીઓ અને સેક્યુલરો બ્રાહ્મણવાદી કહીને વખોડે છે તેમાં ગર્ભવતી મહિલાઓનું ખાસ ધ્યાન રાખવા સલાહ છે. સ્ત્રીના ભરણપોષણની ચિંતા તેમાં કરાઈ છે. જે ધન માતાને દહેજમાં મળ્યું હોય તે કન્યાને જ મળવું જોઈએ તેમ તેમાં કહેવાયું છે. છૂટાછેડા લીધેલી સ્ત્રીને પૂર્વ પતિ તરફથી ભરણપોષણ મળવું જોઈએ તેવો કાયદો હિન્દુઓને જ લાગુ પડે છે. મુસ્લિમોએ તે સ્વીકાર્યો નથી. મુસ્લિમોમાં તો ત્રણ વાર તલાક કહી દે એટલે છૂટાછેડા મળી જાય. હિન્દુઓમાં તેવું નથી. હિન્દુ દીકરીને પૈતૃક સંપત્તિમાં સમાન હક મળ્યો છે. હિન્દુ પ્રણાલિ પુરુષપ્રધાન છે તે વાત સાચી છે પણ સ્ત્રીનું સ્થાન ઉતરતું ક્યારેય નથી રહ્યું.

religion, sikka nee beejee baaju

બિલ ગેટ્સ લક્ષ્મીજીની પૂજા નથી કરતા તોય ધનિક છે?

(મુંબઈ સમાચારની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૬/૧૧/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)
ગયા અઠવાડિયે દિવાળીના તહેવારો હતા. હિન્દુ તહેવારો પર હિન્દુ શ્રદ્ધાને ‘ઘા નહીં તો ઘસરકો’ લાગે તેવા સંદેશા ફરતા થઈ જતા હોય છે. (એ ક્યાંથી ઉદ્ભવે છે તે રહસ્ય છે.) આવો એક સંદેશો હતો: બિલ ગેટ્સ અને આઇનસ્ટાઇન ક્યાં લક્ષ્મીજીની કે સરસ્વતી માની પૂજા કરતા હતા? આનો કહેવાનો અર્થ એ કે હે ભારતના અને ભારત બહાર વસતા કરોડો બુદ્ધુ હિન્દુઓ! તમે દિવાળીના તહેવારોમાં લક્ષ્મીજીની અને સરસ્વતી માની પૂજા ન કરો.
જોકે હિન્દુ ધર્મ ઉદાર છે કે તેમાં આસ્તિક અને નાસ્તિક બંનેનો સમાવેશ થાય છે અને કોઈ એમ કહેતું હોય કે ભગવાનની પૂજા ન કરવી જોઈએ તો તેના મતને તેના પૂરતો આદર આપીએ. પરંતુ લક્ષ્મીજીની ઉપાસના કરવાના કારણે ભારતના લોકો ગરીબ છે તે વાત ખોટી છે. અને એ વાત પણ ખોટી છે કે બિલ ગેટ્સ ભગવાનમાં નથી માનતા અને તોય તે અત્યંત ધનિક છે.
‘રૉલિંગ સ્ટોન’ નામના એક મેગેઝિનને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં બિલ ગેટ્સે કહ્યું છે: “હું માનું છું કે ધર્મની નૈતિક પ્રણાલિઓ અત્યંત મહત્ત્વની છે. અમે અમારાં બાળકોને ધાર્મિક રીતે ઉછેર્યા છે. હું અને મિલિન્ડા જે ચર્ચમાં જઈએ છીએ તેમાં અમારાં બાળકો પણ જાય છે. હું નસીબદાર છું અને તેથી હું વિશ્વમાં અસમાનતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરું છું. અને આ એક પ્રકારની ધાર્મિક માન્યતા છે. હું માનું છું કે તે ઓછામાં ઓછું નૈતિક માન્યતા (તો) છે (જ).”
પશ્ચિમી મિડિયાના પ્રચારમાં આવી જઈને તેનો અનુવાદ ઢસડતા કોલમિસ્ટો અને કેટલાક મિડિયાના લીધે આપણે એવું જ માની બેઠા છીએ કે બધું પશ્ચિમનું જ સારું (આનો અર્થ એવો પણ નથી કે પશ્ચિમનું બધું ખરાબ જ છે). પરિણામે આપણી સામે દાનવીર તરીકે બિલ ગેટ્સનું ચિત્ર જ આવે છે. હૉલિવૂડની ફિલ્મો જ આપણને સારી લાગે છે. વિજેતા તરીકે નેપોલિયનનું નામ આવે છે. ન્યાયી તરીકે જહાંગીરનું નામ આવે છે. સેક્યુલર તરીકે અકબરનું નામ આવે છે. ભારતનો વિકાસ અંગ્રેજોએ જ કર્યો તેવો વૈચારિક મારો સતત આપણા અચેતન મન પર કરાતો રહે છે. પરંતુ ભારતની જ વાત ન કરીએ અને માત્ર ગુજરાતની જ વાત કરીએ તોય નાનજી કાળીદાસ મહેતા, સી.યૂ.શાહ, શાંતિલાલ શાહ, દીપચંદ ગાર્ડી, કસ્તૂરભાઈ લાલભાઈ, મહેશ સવાણી જેવા કેટલાય નામી-અનામી ભામાશાઓ થઈ ગયા અથવા આજે પણ છે. આ બધા એવા દાનવીરો હતા અથવા છે જે બિલ ગેટ્સની જેમ સતત મિડિયામાં છવાઈ રહેતા નથી. પરિણામે તેમનું નામ આપણા મગજ પર ઝટ દઈને આવે નહીં.
આપણે વાત કરતા હતા લક્ષ્મી પૂજા અને તેના લીધે ધન પ્રાપ્તિની. જે લોકો ઉપર કહ્યા તેવા સંદેશા ફેલાવે છે તે કદાચ પાછા પૉઝિટિવ થિંકિંગમાં માનતા હશે. રોજ પોતાની ઑફિસના ડેસ્ક પર પ્રાપ્ત કરવાના લક્ષ્યને લખીને તેને નજર પડે તે રીતે સામે બૉર્ડ પર ટાંકણી મારીને રાખશે પરંતુ લક્ષ્મી પૂજામાં રોજ આજ્ઞાચક્ર પર સતત આવા લક્ષ્યની પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું અને તે સાથે વૈજ્ઞાનિક જેવા ઋષિ-મુનિઓએ સર્જેલા મંત્રોનું વિજ્ઞાન આપણને સમજાતું નથી. આપણે એ માનીએ છીએ કે પાણી એ વિદ્યુત પ્રવાહનું વાહક છે. આપણું શરીર પણ વિદ્યુત પ્રવાહનું વાહક છે. પરંતુ આપણે એ નથી માની શકતા કે ચોક્કસ શબ્દોના માત્રામેળ અને છંદમેળ દ્વારા ઋષિ-મુનિઓએ રચેલા મંત્રોને યોગ્ય વિધિ-યોગ્ય દિશામાં-યોગ્ય આસન પર-યોગ્ય સમયગાળા દરમિયાન બેસીને કરવાથી અભિમંત્રિત (પ્રૉસેસ્ડ) પાણીથી ફાયદો થઈ શકે છે. ભગવાન કંઈ સીધા ચમત્કાર કરી દે તેવું ન બને કે કોઈ આપણા ઘરે આવીને આપણને કારણ વગર લાખો રૂપિયા આપી જાય પરંતુ એ તો સ્વાનુભાવ છે કે યોગ્ય વિધિ-યોગ્ય દિશામાં-યોગ્ય આસન પર-યોગ્ય સમયગાળા દરમિયાન બેસીને મંત્રજાપ કરવાથી જે લક્ષ્ય સિદ્ધ કરવું હોય તે અંગેનો રસ્તો મનમાં જરૂર સૂજે.
અને રહી વાત ભારતીયો ગરીબ હોવાની તો ભારતનાં મંદિરોમાં જ અઢળક સોનુ પડેલું છે. કેરળના પદ્મનાભસ્વામી મંદિર પાસે અંદાજે ૧૦ હજાર અબજની સંપત્તિ છે. આંધ્રપ્રદેશના તિરુપતિ મંદિર પાસે ૧૭ અબજની સંપત્તિ છે. શિર્ડીના સાઇબાબા મંદિરની વાર્ષિક આવક અંદાજે રૂ. ૩.૫ અબજ છે. જમ્મુના વૈષ્ણોદેવી મંદિરની રૂ. ૫ અબજની સંપત્તિ છે. મુંબઈના પ્રસિદ્ધ સિદ્ધિવિનાયક મંદિર પાસે રૂ. ૧.૨૫ અબજનું ધન છે. અમૃતસરના સુવર્ણ મંદિરની સંપત્તિ જાહેર નથી પરંતુ મંદિર જ સુવર્ણનું બનેલું છે તે જ બતાવે છે કે મંદિર ધનિક જ હશે. મદુરાઈનું મીનાક્ષી મંદિર અંદાજે ૬૦ કરોડની સંપત્તિ ધરાવે છે. કેરળનું સબરીમાલા રૂ. ૧.૦૫ અબજની સંપત્તિનું સ્વામી છે. કેરળનું જ ગુરુવયુરપ્પન મંદિર રૂ. ૫૦ કરોડની સંપત્તિ ધરાવે છે. પુરીના જગન્નાથ મંદિર પાસે ૨૦૮ કિગ્રા જમીન અને ૨૫,૭૧૧ એકરની જમીન છે. ગુજરાતના સોમનાથ મંદિર પાસે અંદાજે ૧૦૯ કિગ્રા સોનુ છે.
દર ધનતેરસ-દિવાળી પર ગમે તેવી મંદી છતાં કેટલા કરોડ રૂપિયાનું સોનુ-ચાંદી ખરીદાય છે! આ વર્ષની જ વાત કરીએ તો આ ધનતેરસે ગયા વર્ષ કરતાં સોના વેચાણમાં ૪૦થી ૫૦ ટકા વધારો નોંધાયો છે! લક્ષ્મીજીની પૂજા કરતા મૂકેશ અંબાણી વિશ્વના ૩૬મા સૌથી ધનિક વ્યક્તિ તો છે જ. વર્ષ ૨૦૧૧ના આંકડા મુજબ માત્ર ૨૨ ટકા ગરીબી રેખાની નીચે જીવનારા લોકો છે. આ આંકડો કદાચ વધુ દેખાતો હશે કેમ કે ભારતની ‘ગરીબી’ને વેચીને વિદેશથી ફંડ મેળવતી અનેક એનજીઓ દ્વારા સ્પૂન ફીડિંગ કરાવાથી ટીવી-પ્રિન્ટ મિડિયામાં ગરીબી છવાયેલી રહે છે. (જોકે એનો અર્થ એ પણ નથી કે ગરીબી અને ગરીબીને લગતા સમાચારોને સ્થાન જ ન અપાય)
ભારતમાં ગરીબો નથી તેવું નથી. ગરીબોની સંખ્યા પણ નાની સૂની નથી પરંતુ ગરીબો ગરીબ જ રહે તેવી નીતિઓના કારણે આ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. કેટલાક ગરીબોને પણ ગરીબ રહેવામાં જ મજા આવતી હોય છે. ‘નાયક’ ફિલ્મમાં દેખાડાતી સ્થિતિ વાસ્તવમાં કેટલાક કિસ્સામાં સાચી હોઈ શકે છે. સરકારે આવાસ ફાળવ્યું હોય તોય તેને ભાડે આપીને પોતે ઝૂંપડામાં જ રહે. અરે! ભારતના તો ભીખારીઓ પણ ધનવાન છે! મુંબઈના ૪૯ વર્ષના ભરત જૈન નામના ભીખારી પાસે પરેલ જેવા પોશ વિસ્તારમાં અંદાજે ૭૦ લાખની કિંમતના બે ફ્લેટ અને એક દુકાન છે જે તેણે રૂ. ૧૦,૦૦૦ પ્રતિ માસના ભાડે આપી છે! મુંબઈનો ભીખારી સંભાજી કાળે વિરારમાં એક ફ્લેટ અને સોલાપુરમાં બે ઘર ધરાવે છે! કોલકાતામાં ૧૯૬૪થી ભીખ માગતી લક્ષ્મી દાસ નામની ભિખારણ પાસે તગડું બૅંક બેલેન્સ છે. કૃષ્ણકુમાર ગીતે નામનો મુંબઈનો ભીખારી દરરોજ અંદાજે રૂ. ૧,૫૦૦ જેટલું કમાઈ લે છે! પટનાની સર્વતિયા દેવી વીમાના વાર્ષિક પ્રીમિયમ પેટે રૂ. ૩૬,૦૦૦ ભરે છે. પટનાનો પપ્પુકુમાર નામનો ભીખારી બૅંકમાં સવા કરોડ રૂપિયાની મૂડી ધરાવે છે અને તેનો દીકરો અંગ્રેજી માધ્યમની શાળામાં ભણે છે. મુંબઈના માસુ નામના ભીખારી પાસે લગભગ રૂ. ૫૦ લાખની સંપત્તિ છે અને દિવસે ને દિવસે તેમાં વધારો થઈ રહ્યો છે.
સરેરાશ ભારતીય બચત કરવાની અને દર ધનતેરસે સોનુ ખરીદવાની એક સુટેવ ધરાવે છે. ગામડામાં રહેતા લોકો પણ સોના-ચાંદીની ખરીદી જરૂર કરે છે. અને એટલે જ તો વિશ્વની તમામ કંપનીઓની નજર ભારતીયોની બચત ખાલી કરવા પર છે. માત્ર કંપનીઓની જ શું કામ, સરકારની પણ છે અને એટલે તો સરકાર- ચાહે તે કૉંગ્રેસની હોય કે ભાજપની- લઘુ બચતના વ્યાજના દર નહીંવત્ જેવા રાખે છે. અને એનું કારણ એ છે કે મહત્ત્વની આર્થિક નીતિ આઈએમએફ કે વર્લ્ડ બૅંકના પ્રભાવમાં તૈયાર થાય છે. તેમાં કોઈ સ્વદેશી દૃષ્ટિકોણ નથી.
અને લક્ષ્મીજીને પૂજતા આ દેશની સંપત્તિને મોહમ્મદ ગઝનવીથી માંડીને અંગ્રેજો અને તે પછી રાજકારણીઓ એમ અનેક લૂટારાઓ લૂટી ગયા છતાં આ ભંડાર ખાલી નથી થયો. સ્વતંત્રતા પછી વિભાજન છતાં અને બીજી અનેક કુદરતી આપત્તિઓ છતાં તે ભંડાર સતત વધી રહ્યો છે અને હવે તેમાં ટૅક્નૉલૉજી, ઉદારીકરણ વગેરે અનેક સુવિધાના કારણે ભરતી આવી છે. ઑગસ્ટ ૨૦૧૬ના અહેવાલ મુજબ, ભારત વિશ્વમાં સૌથી સાતમો સંપત્તિવાન દેશ છે. સંપત્તિવાન દેશોની યાદીમાં ટોચે અમેરિકા છે પરંતુ જો દેવા (ડેબ્ટ પર કેપિટા)ની રીતે સરખામણી કરવામાં આવે તો સૌથી દેવાદાર દેશ પણ અમેરિકા છે. અમેરિકામાં ડેબ્ટ પર કેપિટા ૬૦,૩૪૦ અમેરિકી ડૉલર છે. ભારતમાં તે માત્ર ૪૬ અમેરિકી ડૉલર જ છે. અને જીડીપીની રીતે ગણતરી જે કરાઈ છે તે મુજબ, અમેરિકામાં જીડીપીના ૧૧૪ ટકા દેવું છે જ્યારે ભારતમાં તે માત્ર ૬ ટકા જ છે. જોકે ભારતમાં વ્યક્તિગત રીતે દેવામાં થઈ રહેલો વધારો ચિંતાજનક છે. જે રીતે આપણને છૂટથી લૉન લેવા ઘર-ઑફિસ (પહેલી વાર ઘર લેવું હોય તો વાંધો નથી પણ વધુ સંપત્તિના મોહમાં ઘર કે ઑફિસ માટે લૉન લેવી તે જોખમી છે), કાર, હૉમ એપ્લાયન્સીસ, મોબાઇલ વગેરેની કંપનીઓથી માંડીને બૅંકો લલચાવે છે અને લોકો પણ વગર વિચાર્યે દેવું કરી રહ્યા છે તે ચિંતાજનક છે. ચાર્વાક ભલે કહી ગયા હોય કે ‘ઋણ કૃત્વા ઘૃતં પિબેત’ પણ એ રીતે ઘી પીધા પછી જ્યારે દેવું ચૂકવવાનું આવે ત્યારે ઝાડા થઈ જાય અને છેવટે પરિવાર સાથે આત્મહત્યા કરવાના પણ વારા આવે છે તે સમજવું પણ જરૂરી છે.

politics, sikka nee beejee baaju

તુષ્ટીકરણ: ભાજપ પણ કૉંગ્રેસના જ માર્ગે ચાલવા લાગ્યો!

(મુંબઈ સમાચારની રવિ પૂર્તિની ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૪/૯૧૬ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયેલો લેખ.)

અંગ્રેજી કૉન્વેન્ટિયા પત્રકારો ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રત્યે કેટલા પૂર્વગ્રહિત છે! તેઓ હરિયાણામાં દિગંબર જૈન મુનિ તરુણ સાગરજીના વિધાનસભાને સંબોધનના અહેવાલમાં મુનિના નામની આગળ ‘ન્યૂડ જૈન મોન્ક’ લખવાનું ભૂલ્યા નહીં. આ જ પત્રકારો હિન્દી ફિલ્મમાં નગ્નતાના નામે અશ્લીલતા પર સેન્સર બૉર્ડની કાતર ચાલે ત્યારે ઉકળી ઊઠે છે. આ જ પત્રકારો જ્યારે વિદેશી સ્ત્રીઓને સ્કર્ટ ન પહેરવાની માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવે છે ત્યારે રોષિત બને છે. (આ માર્ગદર્શિકા હતી. કાયદો નહીં. એટલી સીધી સાદી વાત પણ એ લોકો સમજી નથી શકતા.) આ પત્રકારો સ્મૃતિ ઈરાનીના નામની આગળ એક્ટ્રેસ ટર્નડ પોલિટિશયન અચૂક લખે છે પરંતુ સોનિયા ગાંધીના નામની આગળ તેમનો પૂર્વ વ્યવસાય લખવાની તેમની હિંમત નથી.

આમ આદમી પાર્ટીના નેતા અને સંગીતકાર વિશાલ દદલાનીએ તરુણ સાગરજીની નગ્નતાને નિશાન બનાવી ટ્વીટ કર્યું. મોટા ભાગના ફિલ્મ કલાકારોનાં પણ પેલા અંગ્રેજી કૉન્વેન્ટિયા પત્રકારો જેવાં જ બેવડાં ધોરણ હોય છે. તેઓ ફિલ્મમાં અશ્લીલતા અને હિંસા વગેરેનો બચાવ કરશે પણ બુરખા સામે બોલવાની હિંમત નહીં કરે. તેઓ હિન્દુ સ્ત્રીઓના અધિકારો વિશે ઉછળી-ઉછળીને બોલશે પરંતુ મુસ્લિમ સ્ત્રીઓના અધિકારની વાત આવશે ત્યારે તેમનાં મોઢાં સિવાઈ જશે.

વિશાલનો મૂળ આશય કદાચ રિલિજિયન અને રાજકારણની ભેળસેળ સામે હતો. રિલિજિયનનો અર્થ લગભગ સંપ્રદાય કરી શકાય. પરંપરા કરી શકાય. પરંતુ ધર્મ ન કરી શકાય. ધર્મને રાજકારણ તો શું, કોઈ ક્ષેત્રથી અલગ ન પાડી શકાય. ધર્મનો એક અર્થ ફરજ છે. પરંતુ વર્ષો જતાં ધર્મનો સંકુચિત અર્થ ઉપાસના પદ્ધતિ પૂરતો સમેટાઈ ગયો છે. રામાયણમાં પિતા, માતા, પુત્ર, પત્ની, ભાઈ વગેરે દરેકનો શું ધર્મ છે તેની વાત વિગતે છે. મહાભારતમાં ભીષ્મ બાણની શય્યા પરથી યુધિષ્ઠિરને રાજધર્મનો ઉપદેશ આપે છે. રાજ ધર્મને અંગ્રેજીમાં રોયલ કૉડ ઑફ કન્ડક્ટ કહી શકાય. આમ ધર્મ માટે અંગ્રેજીમાં રિલિજિયન શબ્દ વાપરવો ખોટો છે. તે જ રીતે ધર્મ માટે કૉડ ઑફ કન્ડક્ટ, ડ્યુટી કે લૉ આ શબ્દોને જે-તે સંદર્ભમાં આંશિક રીતે વાપરી શકાય પણ ધર્મ આ પૈકી કોઈ એક ચોક્કસ અંગ્રેજી શબ્દના ચોકઠામાં બંધ બેસતો નથી.

સંપ્રદાય અને રાજકારણની ભેળસેળ જરૂરી છે? ‘કડવે પ્રવચન’ માટે જાણીતા તરુણ સાગરજીનું પ્રવચન ધારાસભ્યો સાંભળે તેમાં કંઈ ખોટું નથી. તરુણ સાગરજી હોય કે અન્ય કોઈ ધર્મોપદેશક, તેમની વાતો, આપણા ધર્મગ્રંથોમાં ઉપદેશાયેલી વાતોને શાસકો વ્યવહારમાં ઉતારે તો ખરેખર રામરાજ્ય આવે. વર્ષ ૨૦૦૨માં રાજસ્થાનના રાજ્યપાલ અંશુમાનસિંહે દુષ્કાળ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવા મોરારીબાપુની રામકથા યોજી હતી. તે વખતે ભાજપ વિરોધી પક્ષોએ કાગરોળ મચાવી દીધી હતી.

પહેલી નજરે તરુણ સાગરજી અને મોરારી બાપુના આ કાર્યક્રમો પ્રત્યે કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે. પરંતુ શું આ મુનિ-સંતોનું સ્થાન એટલું ઊંચું ન હોવું જોઈએ કે તેમને વિધાનસભામાં જવું પડે તે કરતાં રાજાથી માંડીને રંક તેમનાં પ્રવચન સાંભળવા તેમની પાસે તેમના આશ્રમો, તેમનાં ઉપાશ્રયોમાં આવે? ભારતમાં સંપ્રદાય અને રાજકારણની ભેળસેળનાં ખતરનાક પરિણામો આપણે જોઈ ચૂક્યા છીએ. મહાત્મા ગાંધીજીએ આની શરૂઆત કરી હતી. તેઓ તેમની સભામાં રઘુપતિ રાઘવ રાજા રામની ધૂન બોલાવતા. અલબત્ત, ઈશ્વર અલ્લાહ તેરો નામ પંક્તિ ઉમેરીને આ ભજનને બિનસાંપ્રદાયિક બનાવી દેવાયું હતું. ગાંધીજીએ રાષ્ટ્રવાદી મુસ્લિમ નેતાઓના વિરોધ છતાં તુર્કીની ખિલાફત ચળવળને ટેકો આપીને મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણની ખોટી પરંપરા ઊભી કરી હતી. કટ્ટર મુસ્લિમોને ગાંધીજી ખૂંચતા હતા કારણ કે તેઓ ગોરક્ષાની, રામરાજ્યની વાતો કરતા. કટ્ટર હિન્દુઓને તેઓ નહોતા ગમતા કારણકે તેઓ મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ માટે વધુ ને વધુ ઝૂકતા જતા હતા. દેશને પણ ઝૂકવાની ફરજ પાડતા હતા.

ગાંધીજીના પગલાં પછી મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ સતત થતું જ ગયું. વંદેમાતરમ્ ને રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે સ્વીકારાયું નહીં. તેના બદલે બ્રિટિશ રાજા જ્યોર્જની પ્રશસ્તિમાં રચાયેલું મનાતું જન ગણ મન સ્વીકારાયું. ડૉ. આંબેડકરે સૂચવેલા હિન્દુઓમાં સુધારા કરતા કાયદાને હિન્દુઓના વિરોધ છતાં પસાર કરાયા જે સારું જ થયું પરંતુ મુસ્લિમોના પર્સનલ લૉને સુધારાયા નહીં. ૬૦ વર્ષીય શાહબાનોને તેને છૂટાછેડા આપનાર પતિએ ભરણપોષણ આપવું તેવો સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે ચુકાદો આપ્યો હતો. કટ્ટર મુસ્લિમોને રાજી કરવા માટે રાજીવ ગાંધી સરકારે બહુમતીના જોરે કાયદામાં સુધારો કરી નાખ્યો. સલમાન રશદીના ભારતમાં પ્રકાશિત નહીં થયેલા પુસ્તક ‘સેતાનિક વર્સિસ’ પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો. રાજીવ ગાંધીની કૉંગ્રેસ અને ફારુક અબ્દુલ્લાની મિશ્ર સરકારે કાશ્મીરમાં ગાંધીજીની પ્રતિમા મૂકવાનો નિર્ણય પાછો લીધો કેમ કે કાશ્મીરના મુસ્લિમ વકીલોનો વિરોધ હતો! મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણના આવા તો અસંખ્ય કિસ્સાઓ મળશે.

કૉંગ્રેસ અને જનતા દળ, રાષ્ટ્રીય જનતા દળ, સમાજવાદી પક્ષ, તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ તેમજ ડાબેરી પક્ષો દ્વારા મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ ચાલુ રહ્યું. ઈફ્તાર પાર્ટીઓમાં જવા માટે નેતાઓ વચ્ચે હોડ લાગવા લાગી પરંતુ હિન્દુ તહેવારો પર શુભેચ્છાઓ આપવાનું યાદ પણ ન આવે. આ બધું ખોટું હતું. કૉંગ્રેસની લઘુમતી સરકારના વડા પ્રધાન પી. વી. નરસિંહરાવ ૧૯૯૩માં ઉતાવળે સંપ્રદાય (રિલિજિયન) અને રાજકારણની સાંઠગાંઠને તોડતા બે વિધેયક- બંધારણમાં ૮૦મો સુધારો અને જનપ્રતિનિધિત્વ કાયદામાં સુધારો- લાવેલા. મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણથી ત્રાસીને અન્યાયની લાગણી અનુભવતા હિન્દુઓની લાગણી બરાબર ઉકળેલી હતી. અયોધ્યામાં વિવાદિત ઢાંચો તૂટ્યા પછી કૉંગ્રેસને ડર હતો કે હિન્દુત્વની ભાવના આ જ રીતે પ્રબળ રહેશે (અને હિન્દુઓ નાતજાતમાં નહીં વહેંચાય) તો ભાજપ બહુમતી મેળવીને સરકારમાં આવી જશે. સ્વાભાવિક જ ભાજપે આ વિધેયકોનો વિરોધ કર્યો હતો. વિરોધ કરવામાં ‘બિનસાંપ્રદાયિક’ કહેવાતા રાજકીય પક્ષો -જનતા દળ, તેલુગુ દેશમ પક્ષ અને ડીએમક પણ હતા. અરે! રિલિજિયનને અફીણ ગણાવતા ડાબેરી પક્ષોએ પણ તેનો વિરોધ કર્યો હતો! આ વિધેયકમાં એવી જોગવાઈ હતી કે જો ઉમેદવારો સંપ્રદાય કે સાંપ્રદાયિક પ્રતીકોનો ઉપયોગ ચૂંટણી જીતવા કરે તો તેઓ સંસદ કે ધારાસભાની ચૂંટણી પહેલાં અથવા ચૂંટણી દરમિયાન જ અમાન્ય ઠરી શકે. આ ઉપરાંત જો તેઓ ભારતના નાગરિકોમાં સંપ્રદાય, વંશ, સમુદાય કે ભાષાના આધારે શત્રુતા કે ધિક્કારની લાગણીને ઉત્તેજન આપે કે ઉત્તેજન આપવાનો પ્રયાસ કરે તો પણ તેઓ અમાન્ય ઠરે. માત્ર ઉમેદવારો જ નહીં, આ જોગવાઈ હેઠળ તો આખો રાજકીય પક્ષ પણ અમાન્ય ઠરી શકે. વિરોધના કારણે આ વિધેયકો મોકૂફ રખાયા હતા.

સંપ્રદાયને રાજકારણથી અલગ રાખનાર દેશોનો વિકાસ થયો છે. ફ્રાન્સમાં ચર્ચની દખલગીરી ટાળવા માટે ૧૯૦૫માં સેક્યુલરિઝમનો કાયદો લવાયેલો. ત્યાં બુરખા પર હિંમતપૂર્વક પ્રતિબંધ લાદી શકાય છે. જોકે ફ્રાન્સનો ઝોક ખ્રિસ્તીઓ પ્રત્યે તો છે જ. જેમ કે ખ્રિસ્તીઓના પવિત્ર દિવસોના રોજ જાહેર રજા છે (આપણે ત્યાં રામનવમીથી માંડીને જન્માષ્ટમીની રજાઓ હવે કહેવાતી હિન્દુવાદી ભાજપ સરકારો પણ નાબૂદ કરી રહી છે. પરંતુ અન્ય મતાવલંબીઓની રજા નાબૂદ કરવાની હિંમત તેનામાં નથી.), ફ્રાન્સમાં કેથોલિક શાળાઓના શિક્ષકોના પગાર સરકાર ચૂકવે છે. સ્પેનમાં પણ આવું જ છે. અમેરિકામાં વ્યક્તિ કોઈ પણ પંથની હોય, એરપૉર્ટ સિક્યોરિટી કે અન્ય નિયમોમાંથી છટકી ન શકે. યુકેના વેસ્ટ યૉર્કશરમાં મીરફિલ્ડ ફ્રી ગ્રામર સ્કૂલે શાળાની અંદર મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓને નમાઝની મનાઈ કરી દીધી હતી. જર્મનીના કૉલોનમાં સેન્ટ્રલ મસ્જિદ બાંધવાની હતી ત્યારે મસ્જિદ પર લાઉડસ્પીકર નહીં મૂકવામાં આવે તેવી સરકારની શરત મુસ્લિમોએ માનવી પડી હતી. ડેનમાર્કમાં હેલ્થ કેર અને એજ્યુકેશનની શાળામાં મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓને ચોખ્ખું કહી દેવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ નમાઝ નહીં પઢી શકે. ચીનમાં મુસ્લિમ બાળા કુરાન વાંચતી હોય તેવો વિડિયો બહાર આવ્યા પછી ગાંસુ પ્રાંતમાં સરકારી શાળાઓમાં તમામ સાંપ્રદાયિક પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો હતો. સાંપ્રદાયિક હિંસાથી ગ્રસ્ત શિનજિયાંગ પ્રાતમાં તો રમઝાનમાં રોજા રાખવા પર જ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો! ચીનમાં માત્ર ઈસ્લામ નહીં, નાતાલની ઉજવણી પર પણ મનાઈ મૂકાઈ હતી.

પરંતુ ભારતીય રાજકારણીઓને સંપ્રદાયો વગર ચાલતું નથી. કૉંગ્રેસ અને અન્ય રાજકીય પક્ષો દ્વારા મુસ્લિમોના તુષ્ટીકરણની વાતો કરી કરીને સત્તામાં આવનાર ભાજપ પણ હવે તુષ્ટીકરણ કરે તે કેવું! તરુણ સાગરજીનું સંબોધન એક માત્ર દાખલો નથી. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિશે હમણાં સુધી એવી છાપ હતી કે તેઓ હિન્દુઓનું પણ તુષ્ટીકરણ નથી કરતા અને તેમણે વિહિપના પ્રવીણ તોગડિયાને ગુજરાતમાં ઘણા અંશે કાબૂમાં રાખ્યા હતા. તેમણે અત્યાર સુધી ઇફ્તાર પાર્ટીમાં પણ જવાનું ટાળ્યું છે. ગયા વર્ષે સંઘના વડા મોહન ભાગવતે નિવેદન કરેલું કે મધર ટેરેસાનું ખરું ધ્યેય મતાંતરણ હતું. (આ કૉલમમાં ૧ અને ૮ માર્ચ ૨૦૧૫ના રોજ તે વિશે બે ભાગમાં લખાયું હતું. વાંચો: (૧) ભાગવત, મધર ટેરેસા અને ભારતનું સેક્યુલરિઝમ અને (૨) મધર ટેરેસાના ચમત્કાર અને શરતી સેવા) સંઘના વડાની વાતને (એટલે કે આદેશને) ઉથાપીને મોદીજી ‘મન કી બાત’માં મધર ટેરેસાની પ્રશંસા કરે છે, સુષમાજીને વેટિકનમાં મધર ટેરેસાના સંતત્વના સમારોહમાં મોકલે છે! આવું કામ તો અટલ બિહારી વાજપેયીની એનડીએ સરકારે તૃણમૂલ, ટીડીપી, સમતા, નેશનલ કૉન્ફરન્સ જેવા પક્ષોનો ટેકો હોવાથી મોરચા ધર્મની વિવશતા છતાં નહોતું કર્યું.

આ પગલાંથી ભારતમાં મિશનરીઓ દ્વારા વટાળ પ્રવૃત્તિને કેટલો વેગ મળશે તેની તેમને કલ્પના હોય જ છતાં કેમ આમ કર્યું? દિલ્લી વિધાનસભાની ચૂંટણી પૂર્વે એક-બે ચર્ચ પર હુમલા થયાના કિસ્સા પછી અમેરિકા દ્વારા લઘુમતીઓની સલામતી માટે દબાણ કરાતા (એ અમેરિકામાં ભલે હિન્દુઓ, શીખો અને મુસ્લિમો પર હેટ્રેડ ક્રાઇમ થતા હોય) મોદીજીને હવે બિનસાંપ્રદાયિક છબી ઉપસાવવાની ઈચ્છા થઈ છે? નોબેલના ધખારા છે? ગુજરાતમાં ‘સૌની’ યોજનાના લોકાર્પણ વખતે મોદીજીએ પૂછેલું, ‘તમે જેવો મોકલ્યો તેવો જ છું ને?’ પરંતુ આપણે કહેવું જોઈએ કે મોદીજી, તમે ગુજરાતમાં આવા સ્યુડો સેક્યુલર નહોતા. શું મોદીજીને ખબર નથી કે તેમના આ પગલાંથી હિન્દુઓમાં અન્યાયની લાગણી બળવત્તર જ બનશે? હિન્દુઓના કહેવાતા સાધુ-સંતો જેલમાં છે અને શાહી ઈમામ પોતાને આઈએસઆઈ એજન્ટ કહેવડાવીને પણ છૂટા ફરે છે. ઝાકિર નાઈક દેશમાંથી ભાગી ગયો છે. હવે જૈનો પણ લઘુમતીનો દરજ્જો ધરાવે છે. આ દરજ્જો ગુજરાતની ભાજપ સરકારે જ આપ્યો છે. એટલે તરુણ સાગરજીને બોલાવીને ભાજપે લઘુમતીનું તુષ્ટીકરણ કર્યાની છાપ ઉપસે છે. કાલે સવારે અરવિંદ કેજરીવાલ કે કૉંગ્રેસ વિધાનસભા/સંસદમાં ઝાકિર નાઈકને, શાહી ઈમામ કે પોપને બોલાવશે ત્યારે ભાજપ કયા મોઢે તેનો વિરોધ કરશે?