sanjog news, society, vichar valonun

સજાતીયતા: પોપથી માંડીને સંઘ-રામદેવના વલણમાં આઘાતજનક યૂટર્ન!


(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ. ૩૦/૦૯/૧૮)

(ભાગ-૧)

સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે ૩૭૭ કલમ પર ચુકાદો આપ્યો. તેણે કહ્યું કે સજાતીય સંબંધો સંમતિથી બંધાય તો તે ગુનો નથી. આના પરિણામે દેશભરમાં કેટલાક સજાતીય લોકોએ ઉત્સવ જેવું વાતાવરણ કર્યું. ટીવી પર પણ આ બધું બહુ બતાવાયું. આના પર મોદી સરકારે કોઈ વલણ ન લીધું અને એટલે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો આ ચુકાદો આવ્યો.

મોદી સરકારે જુલાઈમાં કહી દીધું હતું કે તે હૉમોસેક્સ્યુઆલિટીને અપરાધ ગણવાથી મુક્ત કરવાની અરજીનો વિરોધ નહીં કરે. ભાજપ ૨૦૧૩માં જ્યારે સુપ્રીમે દિલ્લી ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાને ફેરવી તોળ્યો ત્યારે પણ વહેંચાયેલો હતો. રાજનાથસિંહ ત્યારે ૩૭૭ની તરફેણમાં હતા જ્યારે અરુણ જેટલી અને શાઇના એન.સી. આને અપરાધ નહીં માનવાના મતના હતા. ૨૦૧૩માં કૉંગ્રેસના ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી જેને એલજીબીટી કૉમ્યૂનિટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે તેવા સજાતીયોના અધિકારોની તરફેણમાં હતા. આમ આદમી પાર્ટીએ તે વખતે સર્વોચ્ચના ચુકાદા બાબતે નિરાશા વ્યક્ત કરી સજાતીયોની તરફેણ કરેલી. આ બધા તો સજાતીયોને મત બૅન્ક ગણતા હોય તેથી સ્વાભાવિક છે કે આવી વાત કરે. પરંતુ આઘાતની વાત એ હતી કે તે વખતે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘે નરો વા કુંજરો વા જેવું વલણ અપનાવેલું. સંઘના દત્તાત્રેય હોસબોળેએ તે વખતે કહેલું કે અપરાધ નથી, પણ તેને બહુ માનથી જોવાની પણ જરૂર નથી.

આ જ રીતે સજાતીય સંબંધોનો જોરશોરથી વિરોધ કરતા આવેલા ખ્રિસ્તીના રોમન કેથોલિક સંપ્રદાયના વડા પોપ ફ્રાન્સિસે પણ ૨૦૧૩માં આઘાતજનક રીતે યુટર્ન લીધેલો અને કહેલું કે “હું નિર્ણય કરનાર કોણ?” જોકે સાથે તેમણે એમ પણ કહેલું કે ગે લગ્ન કૌટુંબિક માળખા માટે જોખમરૂપ છે. હમણાં દિલ્લીમાં ત્રણ દિવસીય વ્યાખ્યાન માળામાં સંઘના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતે પણ કહ્યું કે “તેઓ છે તો સમાજનાં અંગ. તેમની વ્યવસ્થા કરવાનું કામ સમાજે કરવું પડશે. હવે સમય બદલાયો છે તો અલગ પ્રકારની વ્યવસ્થા કરવી પડશે. તેને મોટી ચર્ચા અને સમસ્યા બનાવીને હોહલ્લા કરવાથી કામ નહીં ચાલે. તે સહૃદયતાથી જોવાની વાત છે.” (પાંચજન્ય, http://www.panchjanya.com/Encyc/2018/9/25/Bharat-of-Future-RSS-Perspective-Day-3.html)

૨૦૧૩માં બાબા રામદેવ પણ પ્રગટપણે ૩૭૭ના સમર્થનમાં અને સજાતીયોના વિરોધમાં બહાર આવેલા. તેમણે કહેલું કે આ એક રોગ છે અને યોગ દ્વારા તેને ઠીક કરી શકાય છે. પરંતુ આ વખતે તેઓ પણ મૌન છે.

સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયની સામે ચાર ન્યાયાધીશોએ જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરી અને વિપક્ષોએ પણ સર્વોચ્ચની સામે અવિશ્વાસનું વાતાવરણ સર્જવા પ્રયાસ કર્યો, મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર વિરુદ્ધ મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવા પ્રયાસ કર્યો તે પછી સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાઓ આવ્યા છે તે નોંધવા લાયક છે. સર્વોચ્ચે અર્બન નક્સલોના કેસમાં સેક્યુલર અને ડાબેરી રોમીલા થાપર અને અન્યોએ કરેલી અરજીના સંદર્ભમાં કહ્યું કે “અસંમતિ અથવા મતભેદ તો લોકશાહીના સેફ્ટી વાલ્વ છે. જો સેફ્ટી વાલ્વ નહીં હોય તો પ્રેશર કૂકર ફાટી જશે.”
દહેજ અંગેના કેસમાં પણ સર્વોચ્ચે પોતાના જ અગાઉના આદેશને ફેરવી તોળ્યો! અગાઉ સર્વોચ્ચે કહેલું કે કલમ ૪૯૮એ હેઠળ ફરિયાદ થાય તો તરત જ ધરપકડ કરવાના બદલે પરિવાર કલ્યાણ સમિતિ દ્વારા તેની તપાસ થાય પછી જ ધરપકડ થશે. જુલાઈ ૨૦૧૭માં સર્વોચ્ચે કહેલું કે આ સમિતિ પોતાનો અહેવાલ ન સોંપે ત્યાં સુધી કોઈ ધરપકડ નહીં કરવામાં આવે. ૧૪ સપ્ટેમ્બરે સર્વોચ્ચના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર કહે છે કે આવી ફરિયાદોની તપાસ કરવા માટે પરિવાર કલ્યાણ સમિતિની કોઈ જરૂર નથી! કેસની હકીકતોના આધારે પોલીસ અધિકારીઓ જ નિર્ણય લેશે.

૩૦ નવેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ દીપક મિશ્ર (ત્યારે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ નહોતા બન્યા) અને અમિતાવ રોયની બૅન્ચ ચુકાદો આપે છે કે દેશભરના સિનેમા હૉલમાં ફિલ્મો બતાવતા પહેલાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવું ફરજિયાત છે અને હૉલમાં હાજર તમામ લોકોએ તેના સન્માનમાં રાષ્ટ્રગીત પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી ઊભા રહેવું પડશે. આ જ દીપક મિશ્ર મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા પછી ૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ના રોજ ચુકાદો આપે છે કે “સિનેમા હૉલ માટે રાષ્ટ્રગીત વગાડવું ફરજિયાત નથી! લોકોએ પોતાને દેશભક્ત સાબિત કરવા માટે સિનેમા હૉલમાં (રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે) ઊભા થવું જરૂરી નથી!”

અને આ જ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય ૨૦૧૩માં ૩૭૭ને માન્ય રાખી સજાતીય સંબંધોને અપરાધી ગણાવે છે. તે વખતે તે દિલ્લી ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદા વિરુદ્ધ પોતાનો ચુકાદો આપે છે, પરંતુ ૨૦૧૮માં આ જ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય સજાતીય સંબંધો હવે અપરાધ નથી તેમ કહે છે. એટલું જ નહીં, પરંતુ એમ કહે છે કે “ઇતિહાસ એલજીબીટી સમુદાયની માફી માગે છે, સજાતીય સંબંધો વ્યક્તિગત બાબત છે.”

સજાતીય સંબંધોની બાબતમાં પોપથી માંડીને ભાગવત-બાબા રામદેવ સુધીના લોકોનું યૂટર્ન જેવું વલણ આશ્ચર્યજનક જ નથી, આઘાતજનક પણ છે. સજાતીય સંબંધ અકુદરતી છે તે બધા જ પંથો અને સમાજચિંતકો માને છે. હિન્દુ ધર્મમાં અર્ધનારીશ્વર, વિષ્ણુ ભગવાનના મોહિની સ્વરૂપ સહિત કેટલાંક ઉદાહરણોને હવે સજાતીયતાના ઉદાહરણ તરીકે વિકૃત રીતે ચિતરવામાં આવી રહ્યાં છે! ખજૂરાહોનાં શિલ્પનાં ઉદાહરણોને પણ પ્રસ્તુત કરવામાં આવે છે. ખરેખર તો અર્ધનારીશ્વર તો એ સમજાવવા માટે છે કે આ વિશ્વ શિવ અને શક્તિ- પુરુષ અને સ્ત્રીથી બનેલું છે અને બંને એકબીજા વગર અધૂરાં છે!
હકીકતે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પછી કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમનો વાદ જર્મનીથી અમેરિકા ગયો ત્યાર પછી સેક્સુઅલ ક્રાંતિ અમેરિકામાં સર્જાઈ. (જુઓ સંજોગ ન્યૂઝ તા.૧૦ જૂન ૨૦૧૮) આ પ્રકારના સામ્યવાદે ધનિક અને ગરીબ જ નહીં, પરંતુ પુરુષ અને સ્ત્રીને પણ સામસામે લડતા કરી દીધા. તેમાંથી ફેમિનિઝમ આવ્યું અને તે પછી સેક્સ ક્રાંતિ સર્જાઈ.

૨૦૧૬માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની ઇન્ટરનેશનલ એઇડ્સ કૉન્ફરન્સમાં અભિનેત્રી અને સ્વઘોષિત એઇડ્સ એક્ટિવિસ્ટ ચાર્લીઝ થેરોને તો એઇડ્સ પર એવું કહ્યું કે એઇડ્સ માટે સેક્સ જવાબદાર નથી! (આપણે કલાકારોને તેમની કલાના સંદર્ભમાં જ મૂલવવા જોઈએ. રાષ્ટ્રીય કે સામાજિક મુદ્દાઓ પર તેમનાં મંતવ્યોને બહુ ગંભીરતાથી અને આદર્શ તરીકે ન લેવાં જોઈએ, પરંતુ આજકાલ ઉલટું થઈ રહ્યું છે.) ચાર્લીઝ થેરોન તો આ બાબતે પુરુષ-સ્ત્રી, શ્વેત-અશ્વેત, સ્ટ્રેઇટ-ગેને લઈ આવી. તેણે કહ્યું કે “આપણે સ્ત્રી કરતાં પુરુષોને વધુ મહત્ત્વ આપીએ છીએ. સ્ટ્રેઇટ લવને ગે લવ કરતાં વધુ મહત્ત્વ આપીએ છીએ. શ્વેત ત્વચાને કાળા લોકો કરતાં વધુ મહત્ત્વ આપીએ છીએ. ધનિકોને ગરીબો કરતાં વધુ મહત્ત્વ આપીએ છીએ.” આવી વાહિયાત બાબતોને એઇડ્સ સંદર્ભે લઈ આવતા, ચાર્લીઝ થેરોને આગળ કહ્યું કે “એચઆઈવી માત્ર સેક્સ દ્વારા જ ફેલાતો નથી! તે સેક્સિઝમ, રેસિઝમ, પોવર્ટી અને હૉમૉફૉબિયા દ્વારા ફેલાય છે.” અર્થાત્ તમે મહિલાઓ પ્રત્યે, કાળા લોકો પ્રત્યે, ગરીબો અને સજાતીય લોકો પ્રત્યે જે ભેદભાવ કરો છો તેના દ્વારા એઇડ્સ ફેલાય છે! શું લૉજિક છે ચાર્લીઝ થેરોનનું!

નેશનલ કેથોલિક બાયોએથિક્સ સેન્ટરમાં સિનિયર ફૅલો મેથ્યૂ હેન્લી આના વિરુદ્ધમાં સ્પષ્ટ રીતે લખે છે કે “ચાર્લીઝ થેરોન સેક્સથી ધ્યાન હટાવવા માગે છે. તેની (એઇડ્સ ફેલાવવામાં) મુખ્ય ભૂમિકાને લઘુતમ કરવા માગે છે અને કોઈ બીજી બાબત પર દોષારોપણ કરવા માગે છે. આ પ્રકારનાં નિવેદન કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમમાંથી આવે છે…” હેન્લી લખે છે કે “કોઈ એમ નહીં કહે કે સિગરેટ પીવી કે જે પીણાંમાં ખાંડ વધુ પ્રમાણમાં હોય તે પીવાં આરોગ્યપ્રદ છે. તેના માટે કોઈ દવા સ્કૂલમાં વહેંચવામાં આવતી નથી. તેના બદલે આપણે યુવાનોને સિગરેટ જ છોડી દેવા કે ઠંડાં પીણાં ઘટાડી દેવા અનુરોધ કરીએ છીએ. પરંતુ સેક્સ બાબતે આવું નથી કહેતા.”

એઇડ્સ અને સજાતીયતા બાબતે કોઈ મોટા વૈશ્વિક કૌભાંડની આશંકા જાગ્યા વગર રહેતી નથી. યુરોલૉજિસ્ટ ડૉ. પૉલ ચર્ચને ૨૦૧૫માં બેથ ઇઝરાયેલ ડેકનેસ મેડિકલ સેન્ટરમાંથી તગેડી દેવામાં આવ્યા. ત્યાર પછી તેમને બૉસ્ટન વિસ્તારની ચાર હૉસ્પિટલોમાંથી પણ હાંકી કઢાયા. ડૉ. પૉલ ચર્ચ હાવર્ડ મેડિકલ સ્કૂલ ફેકલ્ટીના સભ્ય છે. તેઓ જેવી તેવી વ્યક્તિ નથી. પણ તેમને આ સજા મળી તેનું કારણ એ છે કે તેમણે કહ્યું કે હૉમૉસેક્સ્યુઆલિટી મેડિકલી અનહેલ્ધી છે. અર્થાત્ સજાતીયતા એ તબીબી રીતે આરોગ્યપ્રદ નથી અને હૉસ્પિટલે ગે પ્રાઇડ (એટલે કે સજાતીય હોવું એ ગર્વની વાત છે) પ્રકારની ઇવેન્ટને પ્રમૉટ ન કરવી જોઈએ અને તેને ઉજવવી ન જોઈએ. વિશ્વના લગભગ દરેક પંથ-સમુદાય સજાતીય સંબંધોનો વિરોધ કરે છે તેને તો સજાતીય તરફી લોકો એમ કહીને ઉડાવી દેતા હતા કે ધર્મ તો કહ્યા કરે. કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમે લોકોને ધર્મથી વિમુખ તો કરી જ નાખ્યા છે. પરંતુ જ્યારે તબીબી નિષ્ણાત એમ કહેતા હોય કે સજાતીયતા આરોગ્યપ્રદ નથી અને તેના લીધે એચઆઈવી, એઇડ્સ વગેરે રોગો ફેલાય છે ત્યારે તેમને સજા આપવામાં આવે છે. શું આ કોઈ વૈશ્વિક કૌભાંડ તરફ ઈશારો કરતી બાબત નથી?
અમેરિકન ફેમિલી એસોસિએશન (એએફએ)ના ઇસ્યૂઝ એનાલિસિસના પૂર્વ ડિરેક્ટર બ્રાયન જૉનાથન ફિશ્ચર માને છે કે હૉમૉસેક્સ્યુઆલિટી એ અનૈતિક, અકુદરતી અને બિનઆરોગ્યપ્રદ છે. તેઓ તો એવું કહે છે કે હૉમૉસેક્સ્યુઆલિટી એ નાઝીઝમના કેન્દ્રમાં છે. એડૉલ્ફ હિટલર હૉમૉસેક્સ્યુઅલ હતો. નાઝી પાર્ટી મ્યુનિચના એક ગે બારમાં શરૂ થઈ હતી. ફિશ્ચર હૉમોસેક્સ્યુઆલિટીને પિડોફિલિયા, ઇન્સેસ્ટ અને બેસ્ટિઆલિટી સાથે સરખાવે છે. ડૉ. પૉલ ચર્ચની જેમ બ્રાયન ફિશ્ચરને પણ હૉમોસેક્સ્યુઆલિટીના વિરોધની સજા મળી. વર્ષ ૨૦૧૫માં તેમને એએફએના પ્રવક્તા તરીકે હાંકી કઢાયા!

હવે કેટલાક આંકડા પર નજર નાખો. યુએસ સેન્ટર્સ ફૉર ડિસિઝ કંટ્રૉલ એન્ડ પિવેન્શન્સ (સીડીસી) મુજબ, ૬૧ ટકા એચઆઈવી ચેપ ગે અને બાયસેક્સ્યુઅલ પુરુષોના લીધે છે (અને આ આંકડો વર્ષ ૨૦૦૯નો છે! અને માત્ર અમેરિકાનો જ છે!) તેમાં યુવાન ગે (૧૩થી ૨૯ના) સૌથી વધુ ગ્રસિત છે. ૨૦૦૮ના સીડીસીના અભ્યાસ મુજબ, અમેરિકાનાં ૨૧ મોટાં શહેરોમાં દર પાંચ ગે વ્યક્તિએ એક એચઆઈવીથી ગ્રસિત છે અને ૪૪ ટકા આવા લોકોને તો પોતાને લાગેલા ઇન્ફેક્શનની ખબર જ નથી! આ આંકડા બતાવે છે કે સજાતીય લોકો પોતાને જ નુકસાન નથી કરતા, બીજાને પણ કરે છે! આની અસર આર્થિક પણ પડે છે. અમેરિકામાં એચઆઈવી ગ્રસિત લોકોની સારવારનો વાર્ષિક ખર્ચ ૧૨.૧ અબજ ડૉલર છે. અને માત્ર આર્થિક ખર્ચની વાત જ નથી, માનસિક અસરની વાત પણ ચિંતાજનક છે. હૅલ્થ૨૪ ડૉટ કૉમ મુજબ, હૉમૉસેક્સ્યુઅલ ડિપ્રેશનથી પીડિત હોવાની સંભાવના ૫૦ ટકા વધુ છે. તેઓ ડ્રગ્ઝના રવાડે પણ ચડી શકે તેની સંભાવના પણ ૫૦ ટકા વધુ છે. જો વ્યક્તિ હૉમોસેક્સ્યુઅલ પ્રવૃત્તિમાં લાગેલી હોય તો આત્મહત્યાનું જોખમ ૨૦૦ ટકાથી વધુ છે. હૉમૉસેક્સ્યુઅલનું આયુષ્ય પ્રાકૃતિક સેક્સ તરફી (હિટિરોસેક્સ્યુઅલ) વ્યક્તિ કરતાં ૨૪ વર્ષ ઓછું હોય છે. એક સર્વેમાં અમેરિકાના ૭૩ ટકા સાઇકિયાટ્રિસ્ટે એવું માન્યું હતું કે હૉમોસેક્સ્યુઅલ લોકો અન્ય લોકો કરતાં ઓછા સુખી હોય છે. એટલું જ નહીં, આ સજાતીય લોકોમાં બાળકો/બાળકીઓનું શોષણ કરવાનો કુછંદ પણ નોંધવામાં આવ્યો છે! હૉમોસેક્સ્યુઅલ પેરન્ટ્સના ૨૯ ટકા બાળકોનું સેક્સ્યુઅલ મૉલેસ્ટેશન થાય છે જ્યારે હિટિરોસેક્સ્યુઅલ પેરન્ટ્સના ૦.૬ ટકા બાળકોનું સેક્સ્યુઅલ મૉલેસ્ટેશન થાય છે. આ વાત પી. કેમેરોન અને કે. કેમેરોને ૧૯૯૬ના ‘હૉમોસેક્સ્યુઅલ પેરન્ટ્સ’ પુસ્તકમાં નોંધી છે. તેમણે ૨૦૦૨માં ‘ચિલ્ડ્રન ઑફ હૉમોસેક્સ્યુઅલ પેરન્ટ્સ રિપૉર્ટ ચાઇલ્ડહૂડ ડિફિકલ્ટિઝ’ પુસ્તકમાં પણ આ જ પ્રકારની વાત નોંધી છે.

સજાતીયતા અને કિન્નરો વિશે આવતા અંકે વધુ માહિતી અને વિશ્લેષણ કરીશું.
(ક્રમશઃ)

(ભાગ-૨ : ‘સજાતીયોની ‘બૉર્ન ધેટ વે’ દલીલ ખોટી છે’ અહીં વાંચો)

Advertisements
abhiyaan, sangh parivar, vhp

વિહિપની ઓળખ રામમંદિર સિવાય પણ છે

(અભિયાન, તા.૨૮/૪/૧૮નો અંક)

મધ્ય પ્રદેશમાં ભારતીય જન સંઘ (એટલે કે ભાજપનો પૂર્વ અવતાર)એ ખ્રિસ્તી મિશનરીઓની સામે વિરોધ અભિયાન શરૂ કર્યું. તેથી તત્કાલીન કૉંગ્રેસની સરકારે એક કમિશન રચ્યું હતું જેનું નામ હતું નિયોગી કમિશન. નિયોગી કમિશને મધ્ય પ્રદેશમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓની પ્રવૃત્તિઓનું અધ્યયન કરીને અને ૧૧,૩૬૦ લોકોને મળીને ૧૯૫૭માં એક અહેવાલ સોંપ્યો હતો. તેમણે ૧૪ જિલ્લામાં હૉસ્પિટલો, શાળાઓ, ચર્ચો અને અન્ય સંસ્થાઓની મુલાકાત કરીને આ અહેવાલ આપ્યો હતો. આ અહેવાલથી સમગ્ર દેશમાં ખળભળાટ મચી ગયો હતો. અહેવાલથી એ સ્પષ્ટ થયું હતું કે વિદેશોથી ભારતમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓને મળતા ધનથી બનેલી શાળાઓ, હૉસ્પિટલો અને અનાથાશ્રમોનો દુરુપયોગ છળકપટ દ્વારા ગરીબ લોકોને, ખાસ કરીને વનવાસીઓને ખ્રિસ્તી બનાવવામાં થાય છે. આ પંથાતરણથી ભારતના વિભાજનનો ખતરો રહેતો હતો જે ૧૯૪૭માં ભારતે જોયું હતું.

આથી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક માધવરાવ સદાશિવરાવ ગોલવલકર જે આદરથી ગુરુજીના નામે જાણીતા હતા તેમને વિચાર આવ્યો કે હિન્દુ સમાજને એક રાખવો જરૂરી છે. અસ્પૃશ્યતા જેવાં દૂષણો દૂર કરવા જરૂરી છે. સાધુ-સંતોમાં પણ એકતા જરૂરી છે. અને વિશ્વ ભરના હિન્દુઓ વચ્ચે સંબંધ ટકેલો રહેવો જોઈએ. ખાસ કરીને વિદેશમાં વસતા હિન્દુઓ તેમના ધર્મ અને જીવનદર્શન સાથે જોડાયેલા રહેવા જોઈએ.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની સ્થાપનાનો નિર્ણય ૨૯ ઓગસ્ટ ૧૯૬૪ના રોજ જન્માષ્ટમીના દિવસે મુંબઈ સ્થિત સ્વામી ચિન્મયાનંદના સાન્દીપની આશ્રમમાં ધર્માચાર્યોની બેઠકમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારે સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક માધવરાવ ગોલવલકર અને સ્વામી ચિન્મયાનંદ, દલાઈ લામા સહિતના સાધુસંતો હાજર હતા. તેનો હેતુ હિન્દુ સમાજને એક અને મજબૂત કરવા, તેની સેવા કરવી અને હિન્દુ ધર્મની રક્ષા કરવી‌ તેવો હતો. હિન્દુ સમાજમાં વ્યાપેલી આંતરિક કુરીતિઓ અને બાહ્ય પડકારોના સંદર્ભમાં ધર્મશાસ્ત્રોની પુનઃ યોગ્ય રીતે વ્યાખ્યા અને પ્રથાઓનું નિરીક્ષણ કરીને ઉચિત રીતે યુગાનુકૂલ રૂપમાં પ્રસ્તુત કરવાની આવશ્યકતા હતી. આ કાર્ય માટે વિભિન્ન સંપ્રદાયો અને મઠના ધર્માચાર્યોની એક મંચ પર લાવીને તેમના માધ્યમથી ધર્મને સંસ્કૃતિના ક્ષેત્રમાં માર્ગદર્શન ઉપલબ્ધ કરાવવું આવશ્યક હતું. આ અત્યંત કઠિન કાર્યને સફળ બનાવવામાં સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક ગુરુજીની રહી.

જયારે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની સ્થાપના થઈ ત્યારે ગુજરાતી લેખક, નહેરુ મંત્રીમંડળમાં મંત્રી અને ભારતીય વિદ્યાભવનના સંસ્થાપક એવા કનૈયાલાલ મુનશી, ગુજરાતી વિદ્વાન કે.કા.શાસ્ત્રી, શીખ નેતા માસ્ટર તારાસિંહ, નામધારી શીખ નેતા સદગુરુ જગજીત સિંહ અને બનારસ હિન્દુ વિશ્વ વિદ્યાલયમાં કુલપતિ સી.પી રામસ્વામી ઐયર જેવા ખ્યાતનામ હાજર હતા.

એ સમયે દાદાસાહેબ આપ્ટેએ કહ્યું હતું કે આ વિશ્વ ખ્રિસ્તીઓ, મુસલમાનો અને સામ્યવાદીઓ વચ્ચે વહેંચાયેલું છે તે બધા જ હિંદુ સમાજને ખૂબ જ સારો ખોરાક માને છે જેના પર તેઓ મિજબાની ઉડાવવા માગે છે. આ યુગમાં એ જરૂરી છે કે હિન્દુ સમાજને આ ત્રણેયના દૂષણથી બચાવી શકાય. એનું સૂત્ર છે ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિત:. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અમેરિકા કેનેડા યુ.કે, ઑસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં પણ કાર્યરત છે.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદનું પ્રથમ વિશ્વ હિન્દુ સંમેલન કુંભ મેળાની સાથે સાથે ૧૯૬૬માં પ્રયાગમાં થયું હતું. આ સંમેલનને તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણને શુભકામના પાઠવતા સંદેશમાં લખ્યું હતું, “બધા જ કાળમાં આત્મ નવીનીકરણની પરંપરા પર વિભિન્ન પ્રકારથી બળ આપવામાં આવે છે. આજે તે જ પરંપરા પ્રસ્તુત કરવામાં આવી રહી છે, હિન્દુ ધર્મમાં આંતરિક સંશોધન થઈ રહ્યું છે. તેનો અર્થ એ નથી કે આપણે આપણા મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનો ત્યાગ કરી દેવો…” ૭ નવેમ્બર ૧૯૬૬ના રોજ દિલ્લીમાં સંસદ ભવનની સામે ગોરક્ષા અને ગોહત્યા બંધી કાયદો બનાવવા માટે પ્રદર્શનનો નિર્ણય આ જ સંમેલનમાં થયો હતો.

કેન્દ્રમાં નરેન્દ્ર મોદી સરકાર આવી તે પછી વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના ઘર વાપસી કાર્યક્રમનો બહુ હોબાળો થયો, પરંતુ આ કાર્યક્રમ કંઈ સરકાર આવી તે પછીથી શરૂ નથી થયો. ભૂતકાળમાં ઘણા હિન્દુઓ ભય કે લાલચનો શિકાર બનીને અથવા હિન્દુ ધર્મમાં પ્રવર્તમાન દૂષણોના કારણે મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી બની ગયા હતા. આવા લોકોને પુનઃ હિન્દુ સમાજમાં સ્વીકૃત બનાવવા માટે ઘર વાપસીનો વિચાર કરાયો હતો. ૧૯૬૬ના સંમેલનમાં પૂજ્ય સ્વામી વિશ્વેશતીર્થ મહારાજે ‘ન હિન્દુ પતિતો ભવેત્’નો ઉદ્ઘોષ કર્યો હતો. ઉડુપીમાં ૧૯૬૯માં થયેલા વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના પ્રથમ ક્ષેત્રીય સંમેલનમાં હજારો દલિતોએ પણ ભાગ લીધો હતો. તે સમયે પૂજ્ય પેજાવર સ્વામીએ ‘હિન્દવઃ સોદરાઃ સર્વે’ (બધા હિન્દુ ભાઈઓ છે)ની ઘોષણા કરી હતી. હાજર ધર્માચાર્યો અને જગતગુરુઓએ તેને વધાવી લીધી હતી. આ ઉપરાંત ‘મમ દીક્ષા હિન્દૂ રક્ષા, મમ મન્ત્રઃ સમાનતા’ એટલે હિન્દુની રક્ષા એ જ મારી દીક્ષા છે અને સમાનતાનો મંત્ર જ જપવાનું સૂચન કરાયું.

૧૯૭૦માં મહારાષ્ટ્રના પંઢરપુરમાં હિન્દુ સંમેલનમાં દાદાસાહેબ આપ્ટેએ કહ્યું હતું કે દ્વારકા, શ્રૃંગેરીના જગદગુરુ શંકરાચાર્યો તેમજ મધ્વ અને વલ્લભ સંપ્રદાયોના જગદગુરુ આચાર્યોએ પણ સ્પષ્ટ રીતે અસ્પૃશ્યતાનો નિષેધ કર્યો છે.

પહેલા હિન્દુ સંમેલનમાં જ વિશ્વ ભરમાંથી હિન્દુઓ આવ્યા હતા. દાદાસાહેબ આપ્ટેએ વિદેશોના પ્રમુખ હિન્દુઓ કે હિન્દુ સંસ્થાઓ સાથે પત્રવ્યવહાર શરૂ કરી દીધો હતો. અમેરિકામાં ૧૯૭૦માં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદનું કાર્ય શરૂ થઈ ગયું હતું. દાદાસાહેબ આપ્ટેએ ૧૯૭૧માં પરિષદની કાર્યવૃદ્ધિ માટે નવ મહિના સુધી વિદેશોમાં ભ્રમણ કર્યું, ૩૦ દેશોના ૧૧૭ શહેરોમાં ૧૪૦ સભાઓને સંબોધી હતી. તેમણે ઘોષણા કરી હતી કે “વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ નવી આચારસંહિતાનું નિર્માણ કરશે અને જે વ્યવસ્થા કાળપ્રવાહમાં અપ્રાસંગિક થઈ ગઈ છે તેને નિરસ્ત કરશે.” ૧૨ જૂન ૧૯૭૭ના રોજ દાદાસાહેબે પોતાનો મહામંત્રી તરીકેનો કાર્યભાર સંસ્કૃતના વિદ્વાન રાજાભાઉ ડિગ્વેકરને સોંપી દીધો અને પોતે પૂણે રહેવા ચાલ્યા ગયા.

બીજું સંમેલન ૧૯૭૯માં પ્રયાગરાજમાં થયું. તે વખતે ઉદ્યોગપતિ વિષ્ણુ હરિ ડાલમિયા સંમેલનના સ્વાગત અધ્યક્ષ બન્યા હતા. તેઓ બાદમાં વિહિપના અધ્યક્ષ બન્યા. તે સમયે સંમેલનનું ઉદ્ઘાટન કરવા દલાઈ લામાને બોલાવાયા હતા. એક સમયે કાશીમાં મહાત્મા બુદ્ધને પ્રવેશ નહોતો કરવા દેવાયો. પરંતુ વિહિપના માધ્યમથી આ ભૂલ સુધારી દેવામાં આવી. તે સમયે ધર્મ ગંગાના નામથી એક પ્રદર્શની રાખવામાં આવી હતી જેમાં હિન્દુઓ માટે લઘુતમ ધર્માચરણ કરવા અનુરોધ કરાયો જેમાં (૧) સૂર્યને રોજ પ્રણામ કરવા. (૨) બધા હિન્દુઓએ ૐને ગળામાં ધારણ કરવો. (૩) પ્રત્યેક હિન્દુ પરિવારમાં ગીતા જરૂર રાખે. (૪) પ્રત્યેક હિન્દુ ઘરમાં ઈષ્ટદેવનું ચિત્ર જરૂર રાખે અને યથાસંભવ રોજ પ્રાર્થના કરે. (૫) પ્રત્યેક પરિવારમાં તુલસીનો છોડ જરૂર હોય. (૬) પોતપોતાના શ્રદ્ધા કેન્દ્ર (મંદિર, ગુરુદ્વારા, દહેરાસર)માં પ્રતિ દિન દર્શન, પ્રાર્થના કરવા જરૂર જાય.

જુલાઈ ૧૯૮૨માં અશોક સિંહલ વિહિપના સંયુક્ત મહામંત્રી બન્યા. ૧૯૮૩માં આચાર્ય ગિરિરાજ કિશોર પણ વિહિપના કાર્યમાં જોડાયા. વિહિપના પહેલા અધ્યક્ષ હતા મૈસૂરના મહારાજા જયચામરાજ વાડિયાર. ૧૯૮૫થી ૧૯૯૨ ન્યાયમૂર્તિ શિવનાથ કાટજૂ, ૧૯૯૨થી ૨૦૦૫ સુધી વિષ્ણુ હરિ ડાલમિયા અને ૨૦૦૫થી ૨૦૧૧ સુધી અશોક સિંહલ વિહિપના અધ્યક્ષ રહ્યા. હરિમોહન લાલના દેહાવસાન પછી ૧૯૮૬માં અશોક સિંહલ, ૧૯૯૫થી ૧૯૯૮ સુધી આચાર્ય ગિરિરાજ કિશોર, ૧૯૯૮થી ૨૦૧૧ સુધી ડૉ. પ્રવીણ તોગડિયા મહામંત્રી રહ્યા.

૧૯૬૪માં ધર્મસંસદે અયોધ્યા, કાશી અને મથુરાના મંદિરોને મુક્ત કરાવવા ઠરાવ કરેલો. તે પછી ૧૯૮૪માં શ્રીરામ જાનકી રથ યાત્રા સીતામઢી (બિહાર)થી દિલ્લી સુધી કાઢવામાં આવી. ૧૯૮૬માં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે શાહબાનો કેસમાં શાહબાનોના પૂર્વ પતિને ભરણપોષણ આપવાનો ચુકાદો આપ્યો. મુસ્લિમ મતબૅંકને ખુશ કરવા તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ સંસદમાં બહુમતીના સહારે આ ચુકાદાને ફેરવી તોળ્યો. ૧૯૮૬માં જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે અયોધ્યામાં રામ જન્મભૂમિનાં તાળાં ખોલવાનો આદેશ આપ્યો. તે પછી ઘરેઘરેથી શિલા અને દાન ઉઘરાવવાનું અભિયાન હાથ ધરાયું. ૧૯૯૦માં અયોધ્યામાં કારસેવા કરવામાં આવી જેમાં મુખ્યપ્રધાન મુલાયમસિંહે નિર્દોષ કારસેવકો પર પોલીસ દ્વારા ગોળીબાર કરાવ્યો. તેમાં કોઠારી બંધુઓ સહિત અનેક કારસેવકોનાં મૃત્યુ થયાં. ડિસેમ્બર ૧૯૯૨ના રોજ કારસેવા દરમિયાન વિવાદિત ઢાંચાનો ધ્વંસ થયો.

તે પછી રામજન્મભૂમિ ખાતે ભવ્ય રામમંદિર બાંધવાની માગણી બુલંદ થઈ. ભાજપની સરકારો ૧૯૯૮માં અટલ બિહારી વાજપેયીના નેતૃત્વ નીચે અને ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં બની ત્યારે વિહિપ પોતાની આ માગણીને વ્યક્ત કરતી રહી. ૨૦૦૨માં અયોધ્યામાં કારસેવા કરીને પાછા ફરતા નિર્દોષ કારસેવકોને સાબરમતી ઍક્સ્પ્રેસમાં ષડયંત્રપૂર્વક નૃશંસ રીતે આગ લગાડીને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. આજે રામમંદિર નિર્માણ માટે મોટા ભાગે અનુકૂળ સ્થિતિ છે. સુન્ની સિવાય લગભગ બધા જ રામમંદિર માટે સંમત છે.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ દ્વારા આરોગ્ય તપાસ શિબિરનું સંચાલન કરવામાં આવે છે. વ્યાવસાયિક પ્રશિક્ષણ શિબિરોનું સંચાલન, ખેતી બગીચાની ટૅક્નિક, મધમાખીનું પાલન પશુપાલન, સીવણએ વગેરે શીખવવામાં આવે છે. શિક્ષણ માટે અંતરિયાળ દૂરસ્થ ક્ષેત્રોમાં શૈક્ષણિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. સામાજિક કલ્યાણ અંતર્ગત ગ્રામીણ વિકાસ ધાર્મિક તીર્થસ્થળોમાં સેવાઓ, મહિલા છાત્રાવાસ અનાથોની સહાય, વિવાહ સંમેલન, વગેરે કરવામાં આવે છે. વિશ્વ પરિષદ પોતાના કાર્યકર્તાઓની ગુણવત્તા કૌશલ્ય અને હિંદુત્વ પ્રત્યે સ્વાભિમાન જગાડવા અનેક પ્રકારની શિબિરનું આયોજન કરે છે. તેની યુવા પાંખનું નામ છે બજરંગ દળ. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની મહિલા પાંખનું નામ છે દુર્ગાવાહિની. તેની સ્થાપના ૧૯૯૧માં સાધ્વી ઋતંભરાએ કરી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યો માટે મહિલાઓને પ્રેરવી અને મહિલાઓને શારીરિક અને માનસિક રીતે પ્રબળ બનાવવી તેવો છે. તે મહિલાઓને માટે પણ આત્મરક્ષા પ્રશિક્ષણ શિબિર નું આયોજન કરે છે.

દુર્ગાવાહિનીને સંગઠનની કઈ શ્રેણીમાં મૂકવું જોઈએ, દુર્ગાવાહિની ભારતની મહિલાઓને કેવી રીતે પ્રશિક્ષિત કરે છે અને તેનું લક્ષ્ય શું છે તે પ્રશ્નો પર દસ્તાવેજી ફિલ્મકાર નિશા પાહુજાએ એક ફિલ્મ ‘ધ વર્લ્ડ બિફૉર હર’ બનાવી હતી જેને શ્રેષ્ઠ કેનેડિયન ફીચરનો એવૉર્ડ મળ્યો હતો. સ્વાભાવિક છે કે આ એવૉર્ડ મળે કારણકે નિશા પાહુજાએ એ દૃષ્ટિકોણથી જ ફિલ્મ બનાવી હતી. તેના કહેવા પ્રમાણે, દુર્ગાવાહિનીમાં સ્ત્રીઓનું બ્રેઇન વૉશિંગ થાય છે અને ઉશ્કેરણીજનક સૂત્રોચ્ચાર શીખવાડવામાં આવે છે.

એ હવે કોઈ છૂપી વાત નથી રહી કે ભારતમાં લવ જિહાદ મોટા પાયે ચાલે છે. દુર્ગાવાહિનીની મહિલાઓને જુડો-કરાટે અને હથિયારોની તાલીમ આપીને આત્મનિર્ભર બનાવવાની સાથોસાથ લવ જિહાદ સામે લડવા પણ શીખવવામાં આવે છે. ગત ૨૩ જાન્યુઆરીએ કર્ણાટકમાં લવ જિહાદ સામે બજરંગ દળ અને દુર્ગાવાહિનીએ અભિયાન પણ શરૂ કર્યું છે. બજરંગ દળમાં ત્રિશૂળ દીક્ષા આપીને ધર્મ યૌદ્ધા તૈયાર કરવામાં આવે છે. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ માને છે કે ત્રિશૂળ એ આત્મવિશ્વાસનું પ્રતીક અને ભગવાન શંકરની શક્તિ છે. ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં જ સમાચાર હતા કે ઉત્તર પ્રદેશમાં બજરંગ દળના બે લાખ કાર્યકરોને ત્રિશૂળ દીક્ષા અપાઈ હતી.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી હિન્દુઓને ષડયંત્રપૂર્વક ખદેડી દેવામાં આવ્યા તે રીતે ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાનામાંથી પણ હિન્દુઓને સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી હતી. આ સંદર્ભે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદે ઠરાવ પસાર કરી સ્વતંત્ર ભારતમાં હિન્દુઓને ખદેડવાની ચાલતી પ્રવૃત્તિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ઠરાવ મુજબ, કાશ્મીરથી લઈને કેરળ સુધી, દરેક જગ્યાએ હિન્દુઓને ખદેડવાની પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે. હજારો ગામો અને શહેરોમાંથી હિન્દુઓને બીજે જતા રહેવાની ફરજ પડી રહી છે. આ સંદર્ભે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના તત્કાલીન આંતરરાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ પ્રવીણભાઈ તોગડિયાએ ‘પલાયન નહીં, પરાક્રમ’ સૂત્ર પણ આપ્યું હતું. તેમના કહેવા પ્રમાણે, ઉત્તર પ્રદેશનાં ૨૦૦ સ્થળોએથી હિન્દુઓએ પલાયન કરવું પડ્યું હતું.

પરંતુ એવું નથી કે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ માત્ર વિધર્મીઓ સામે જ લડે છે. હિન્દુ ધર્મની અંદર પ્રવર્તમાન દૂષણો જેવાં કે અસ્પૃશ્યતા સામે પણ તે ઝુંબેશ ચલાવે છે. સમયેસમયે વિહિપે ધર્માચાર્યો અને સાધુસંતોની મદદથી આ દૂષણને વખોડી કાઢ્યું છે. હજુ ગત નવેમ્બરમાં ઉડુપીમાં ધર્મસંસદમાં તમામ જ્ઞાતિના સાધુસંતોએ એક સ્વરે કહ્યું હતું કે અસ્પૃશ્યતા હિન્દુ શાસ્ત્રમાં નથી. હિન્દુ સમાજમાં બધા લોકો એક સમાન જ છે અને બધાની સાથે સમાન વ્યવહાર જ કરવો જોઈએ. આ બેઠકમાં ૩૫થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા. માત્ર ઠરાવ કરીને બેસી રહેવાના બદલે વિહિપે એવી યોજના ઘડી હતી કે કથિત સવર્ણ કુટુંબ કથિત દલિત કુટુંબને મિત્ર બનાવશે. વિહિપ સમાજમાં સમરસતા લાવવા માટે બાબાસાહેબ આંબેડકર, મહર્ષિ વાલ્મીકિ, સંત કબીર, નારાયણ ગુરુ, રવિદાસ સહિતના મહાપુરુષોની જન્મજયંતિ પણ ઉજવે છે.

વર્ષ ૨૦૧૫માં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદે સૂત્ર આપ્યું હતું: એક કૂવા, મંદિર ઔર સ્મશાન, હિન્દુઓ કી યહી પહચાન. વિહિપ બૌદ્ધ જૈન શીખ અને આદિવાસી પંથને હિંદુ ધર્મનો ભાગ જ માને છે.

વિહિપ વનવાસી વિસ્તારમાં પણ આદિવાસીઓ માટે શાળો ચલાવે છે. આદિવાસીઓ અને દલિતો માટે ૩૯,૦૦૦ કરતાં વધુ પ્રૉજેક્ટ ચાલે છે. વિવિધ કુદરતી આપત્તિઓમાં પણ વિહિપના કાર્યકરો સંઘના સ્વયંસેવકોની જેમ જ ખડેપગે હાજર રહી કામ કરતા હોય છે. ૨૦૧૦માં પ્રવીણભાઈ તોગડિયા દ્વારા હિન્દુ હેલ્પલાઇન શરૂ કરવામાં આવી જેનો ઉદ્દેશ કોઈ મુશ્કેલીમાં મૂકાયેલા હિન્દુની મદદ કરવાનો છે.

આમ, વિહિપ દ્વારા જે કાર્યો કરાય છે તેનો લાભ સ્વાભાવિક જ ભાજપને મળતો રહ્યો છે. હવે સ્થિતિ અલગ બની છે. પ્રવીણભાઈનું વિહિપમાંથી નીકળી જવું એ સંઘ અને સંલગ્ન સંસ્થાઓના કરોડો લોકો માટે પીડા સમાન બની રહેશે.

sanjog news, society, vichar valonun

દલિતોને અન્યાય બાબતે ભાગવતજીનું સૂચક નિવેદન

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૫/૪/૧૮)

આ લેખ છપાશે ત્યારે ૧૫ એપ્રિલ હશે. ૧૪ એપ્રિલે બાબાસાહેબ આંબેડકરનો જન્મ દિવસ કઈ રીતે ઉજવાયો હશે તે અત્યારે, ૨ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ થયેલી હિંસાને જોતાં કલ્પના કરી શકાતી નથી કારણ કે દલિતોનાં નામ પર ૨૦૧૯ લોકસભાની ચૂંટણી અને ૨૦૧૮ની કર્ણાટક, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન વગેરે રાજ્યોની ચૂંટણીમાં જીત મેળવવાનું સ્વપ્ન દરેક રાજકીય પક્ષ જોઈ રહ્યો છે.

આ લખાય છે ત્યારે ૧૪ એપ્રિલે ભાજપના નેતાઓને બાબાસાહેબ આંબેડકરની પ્રતિમાને ફૂલહાર સાથે શ્રદ્ધાસુમન અર્પવા ન દેવા દલિતોના મસીહા થવા થનગનતા ગુજરાતના ધારાસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણીએ હિન્દીમાં અખિલ ભારતીય સ્તરે અપીલ કરી છે. જોકે સાંત્વનાની વાત એ છે કે દલિત સમાજના વિદ્વાન અને એક પ્રખર આંબેડકરવાદીની ઓળખ ધરાવતા ડૉ. પી. જી. જ્યોતિકરના પુત્ર ડૉ. અમિત જ્યોતિકરે લાલ ઝંડાધારી જિજ્ઞેશ મેવાણી સામે કેટલાક તીખા સવાલો ઉઠાવ્યા છે જે યથાતથ અહીં પ્રસ્તુત છે.

(૧) શું તમારા આરાધ્ય દેવને કોઈ ફૂલ ચડાવવા કે પગે લાગવા આવે તો તેમાં કોઈ રાજનીતિ હોય?

(૨) શું ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરને લાલ ઝંડાધારી શ્રી મેવાણી જેવા પોતાની જાગીર સમજે તે યોગ્ય છે?

(૩) ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે પોતાની વસિયતમાં લાલ ઝંડાધારી શ્રી મેવાણીને લખી આપ્યું છે કે મારા નિર્વાણ બાદ મારી મૂર્તિ પર કોણછ હાર ચઢાવે અને કોણ ન ચઢાવે?

આમ સ્પષ્ટ છે કે, દલિત સમાજમાં પણ બે ભાગ જોવા મળી રહ્યા છે. રાજનીતિ હંમેશાં ભાગલા પાડતી હોય છે અને સમાજનીતિ હંમેશાં જોડવાનું કામ કરતી હોય છે. દુઃખની વાત એ છે કે લોકો સમાજનીતિમાં પણ રાજનીતિને લઈ આવે છે. કોઈ પણ જ્ઞાતિની કોઈ પણ સંસ્થા જોઈ લો. મોટા ભાગે તેમાં રહેલા પદાધિકારીઓ દ્વારા રાજનીતિ થતી હોવાના આક્ષેપો હંમેશાં તેમના વિરોધીઓ દ્વારા થતા જ હશે. બહુ એવી ઓછી સંસ્થા બચી જશે જેમાં રાજકારણ નહીં થતું હોય. રાજકીય પક્ષો તો ખરા જ પરંતુ ક્રિકેટની સંસ્થા બીસીસીઆઈ હોય કે પછી સાહિત્ય પરિષદ હોય કે પછી બીજી કોઈ જ્ઞાતિની સંસ્થા હોય તેમાં વહાલા-દવલાની નીતિ આવે અને પછી આવે અહંકાર. પોતાનું જ ધાર્યું થવું જોઈએ તેવું તેના આગેવાનો માનવા લાગે અને તે માટે પોતાના કહ્યાગરા લોકો પદાધિકારી બને તે માટે દાવપેચ ખેલે એટલે સરવાળે એમાં જે-તે આગેવાનોનો જ અહમ સંતોષાતો હોય છે અને જ્ઞાતિનું ભલું છેવટે પાછળ રહી જતું હોય છે.

આપણે વાત કરતા હતા દલિતોના મુદ્દાની. અત્યારે દલિત સમાજમાં સૉશિયલ મિડિયા અને બાકી અનેક રીતે કથિત સવર્ણો વિરુદ્ધ ખૂબ જ ઝેર ઓકવામાં આવે છે. આની પ્રતિક્રિયારૂપે દલિત સમાજ દ્વારા પણ સવર્ણો વિરુદ્ધ સૉશિયલ મિડિયામાં બેફામ લખવામાં આવે છે જેમાં ઘણી વાર તથ્યનો અભાવ હોય છે. સરવાળે થાય છે એવું કે બંને વચ્ચે વેરઝેર ઘટવાના બદલે ઊલટાના વધે જ છે. આ સંદર્ભમાં તાજેતરમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના વડા મોહન ભાગવતનું નિવેદન ચિંતનાત્મક છે.

સંઘ અને ભાજપ વિશે તેઓ દલિત વિરોધી હોવાની છાપ ઉપસાવાઈ છે પરંતુ જો તથ્યો જોવામાં આવે તો આ છાપ ખોટી હોવાનું સાબિત થાય છે.  વર્તમાનમાં સંસદમાં સૌથી વધુ દલિત સાંસદો ભાજપના છે. બીજી તરફ સંઘ પાસે ગાંધીજી અને ડૉ.બાબાસાહેબ આંબેડકરની મુલાકાતનાં સંસ્મરણો ટાંકવા માટે છે. મહાત્મા ગાંધીજી ૧૯૩૪માં વર્ધામાં મહાદેવ દેસાઈ અને મીરાબહેન સાથે સંઘ શિબિરની મુલાકાત લીધી ત્યારે તેઓ સંઘની શિસ્ત અને સ્વયંસેવકોમાં અસ્પૃશ્યતાના અભાવથી ખૂબ જ પ્રભાવિત થયા હતા. સંઘના કોઈ અધિકારીએ વાતશ્રકહી હોય અને ગાંધીજીએ માની લીધી હોય તેવું નહોતું પરંતુ તેમણે સ્વયંસેવકોને જાતે પૂછી અને તેની ખાતરી કરી હતી. તો બીજી તરફ ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે પણ ૧૯૩૯ માં પૂણેમાં યોજાયેલા સંઘ શિબિરની મુલાકાત લીધી હતી. ત્યાં તેમણે જોયું કે સ્વયંસેવકો ભાઈચારા અને સમાનતાથી એકબીજા સાથે રહે છે. સ્વયંસેવકોને સંબોધતા તેમણે કહ્યું હતું કે “હું પહેલીવાર સંઘ સ્વયંસેવકોના શિબિરની મુલાકાત લઇ રહ્યો છું. મને એ વાતની ખુશી છે કે સવર્ણો અને હરિજનો વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ નથી.”

સંઘ વડા ભાગવતજીનું તાજેતરનું નિવેદન હિન્દુ સમાજમાં સમરસતા પ્રસરાવવા માટે સંઘની પ્રતિબદ્ધતાનું વધુ એક ઉદાહરણ જણાય છે. ભાગવતજીએ કહ્યું કે “જ્યાં સુધી સામાજિક ભેદભાવ છે ત્યાં સુધી અનામત રહેશે.” અને આ અનામત જશે તોપણ ક્યારે જશે તે વિશે ભાગવતજી સ્પષ્ટ કહે છે કે “જે લોકો સામાજિક ભેદભાવનો શિકાર બન્યા છે તે લોકો કહેશે કે હવે અમારે અનામત નથી જોઈતી ત્યારે જ અનામત દૂર થશે.” ભાગવતજીએ સંઘના ત્રીજા સરસંઘચાલક બાળાસાહેબ દેવરસને ટાંકીને કહ્યું કે “સંઘ વર્ષોથી સામાજીક ભેદભાવનોનો વિરોધી રહ્યો છે. હજુ પણ ભેદભાવ ગયા નથી. હજુ પણ (ભેદભાવનાં) ઉદાહરણ આવે છે. મંદિરમાં પ્રવેશ નથી મળતો. પાણી કાઢ્યું એટલે માર પડ્યો. પહેલાં આ ભેદભાવ સહન કરવામાં આવતા હતા, હવે સહન નથી કરવામાં આવતા. પ્રતિકાર કરવામાં આવે છે. એટલે કે ભેદભાવ મનમાં છે. મનમાંથી જ આ ભેદભાવ દૂર થવા જોઈએ. ભેદભાવની વાત હિન્દુ શાસ્ત્ર કે વ્યવસ્થામાં નથી. વ્યવસ્થા (સિસ્ટમ) વિષમતાનું સ્થાન એટલા માટે બને છે કે તે મનમાં હોય છે. સારી વ્યવસ્થાઓ પણ વિષમતાઓથી ગ્રસ્ત એટલા માટે બની જાય છે કે જાતે ચલાવનારાઓના મનમાં પોતાના અને પારકાનો ભેદ આવી જાય છે.”

સંઘે વર્ષ ૨૦૧૫માં ઠરાવ કર્યો હતો કે  ગામડાંઓમાં એક મંદિર, એક કૂવો અને એક સ્મશાન હોવું જોઈએ. ભાગવતજી કહે છે, “આ માટે અમે કામ શરૂ કરી દીધું છે. બધાં મંદિરોમાં બધા હિન્દુઓ ને પ્રવેશ હોય, બધાં પાણીનાં સ્થાનો પર બધા હિન્દુઓને હક હોય ને બધાં સ્મશાન બધા હિન્દુઓ માટે હોય.”

તેઓ આગળ કહે છે, “જ્યારે અનામતની વાત આવે છે ત્યારે સમાજમાં બે ભાગ જોવા મળે છે- એક અનામત તરફી અને અનામત વિરોધી. અનામતના કારણે જેમની તક ઓછી હોય છે તેમના મનમાં રોષ હોય તે સ્વાભાવિક છે પરંતુ જો આપણે એક સમાજ હોઈએ તો આપણે શું વિચાર ન કરી શકીએ કે આજ સુધી એટલે કે બે હજાર વર્ષથી જેમણે સહન કર્યું, સહન જ કરતા આવ્યા છે, બીજું શું? આટલું બધું સહન કરવા છતાં હિન્દુ સમાજનાં અંગ બનીને રહ્યા. થોડો-ઘણો પ્રતિકાર થયો, વિદ્રોહની ભાષા આવી તો તે છેલ્લાં સો વર્ષમાં.

આટલું સહન કરીને બધા પ્રસંગોમાં હિન્દુ સમાજ સાથે ઊભા રહ્યા દેશ માટે લડ્યા, તે માટે વિરોધીઓના અત્યાચાર પણ સહન કર્યા. હજાર વર્ષ તેમણે સહન કર્યું, આપણે શું સો વર્ષ પણ સહન ન કરી શકીએ?” તે પછી તેઓ દૃઢ ભાવથી આદેશાત્મક સ્વરમાં કહે છે કે “કરવું જોઈએ.”

આના સમર્થનમાં એક ઉદાહરણ આપતા તેઓ કહે છે કે “નાનાજી દેશમુખ અને દીનદયાલજી સંઘમાં કામ કરતા હતા તે વખતની વાત છે. તેઓ ક્યાંક પગપાળા જઈ રહ્યા હતા ત્યારે એક ખાડામાં દીનદયાલજી પડી ગયા. તો તેમના ઉપર આવવાની રાહ, ઉપર ઊભેલા નાનાજી દેશમુખ અને સ્વયંસેવકો જોઈ રહ્યા હતા. દીનદયાલજીએ ઉપર ઊભેલા સ્વયંસેવકોને કહ્યું કે હાથ લંબાવો. બહાર નીકળ્યા પછી દીનદયાલજીએ કહ્યું કે “બહાર નીકળવા હું મારા પગના પંજા પર ઊંચો થયો, હાથ લંબાવ્યો. તમે પણ ઝૂકયા અને મારો હાથ પકડીને મને ખેંચીને બહાર કાઢ્યો. આ બેય વાત જ્યારે સાથે બને છે- ઉપરવાળો ઝૂકે છે અને નીચે વાળો ઊઠે છે ત્યારે સમાજની ઉન્નતિ થાય છે.” જો નીચેવાળા જો હાથ ઉપર કરે  અને ઉપર આવવાની ચાહ રાખતા હોય તો એક સમાજના ભાગ તરીકે ઉપરવાળાનું કર્તવ્ય છે કે તેમણે ઝૂકવું જોઇએ. આ જ સમજદારી છે. આ વાત આત્મીયતાની છે. આ જ માનવતા છે. આને જ ધર્મ કહે છે. ધર્મનાં મૂલ્યો આ જ છે.”

ભાગવતજીની વાત સાચી છે પરંતુ દલિત સમાજમાં જે અતિશયોક્તિ કપીને, ઘણી વાર કાગનો વાઘ કરીને કડવાશ અને ડર ફેલાવાઈ રહ્યાં છે તે પણ દૂર કરવાં પડશે કેમકે તેનાથી બંને તરફ વૈમનસ્યમાં વધારો જ થાય છે. એ વાતનો ઇન્કાર કોઈ કરી શકે તેમ નથી કે દલિતો માટે અનેક સવર્ણો લડ્યા છે. તેનાં ઉદાહરણોમાં આદ્ય કવિ નરસિંહ મહેતાથી માંડી અને મહાત્મા ગાંધીજી સુધીના કથિત સવર્ણો છે. ડૉ. બાબાસાહેબનું મૂળ નામ તો ભીમરાવ રામજી સકપાલ હતું. તેમના પ્રેમાળ બ્રાહ્મણ શિક્ષકે તેમને પોતાની અટક આંબેડકર આપેલી. બાબા સાહેબને હિન્દુ ધર્મમાં પ્રવર્તમાન ભેદભાવ સામે વાંધો હતો, નહીં કે કથિત સવર્ણો સામે. આથી જ તેમણે આંબેડકર અટક ક્યારેય ફગાવી નહીં. તેમનાં બીજી પત્ની સવિતા પણ એક બ્રાહ્મણ જ હતાં. તેમને શિષ્યવૃત્તિ આપીને પરદેશ ભણવા મોકલ્યા તે વડોદરા રાજયના મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ મરાઠા હતા. આવા તો બીજા ઘણાં ઉદાહરણ આપી શકાય કે જે કથિત સવર્ણો હતા/છે અને દલિત સમુદાયના અધિકારો માટે, એમના ઉત્થાન માટે લડ્યા છે અને લડી રહ્યા છે. બાકી તો દલિતોની અંદર પણ ઊંચનીચના ભેદભાવ કયાં નથી? તેમની વચ્ચે પણ રોટી-બેટીના વ્યવહાર થતા નથી એ કડવી વાસ્તવિકતા છે. અને એટલે જ જાતિગત વૈમનસ્ય કે વેરઝેર રાખવાના બદલે બન્ને સમાજ જો એક થઈને અસ્પૃશ્યતાની સામે લડશે તો જ આ બધી દૂર થઇ શકશે.

hindu, rss, sadhana

અખંડ ભારતના સ્વપ્ન સાથે નીકળ્યા છે આ સાઇકલ પ્રવાસી

રેલવે ઑફિસર જિતુભાઈ શાહ અખંડ ભારતના સ્વપ્ન સાથે ભારતના સાઇકલ પ્રવાસે નીકળ્યા છે

તેમનું નામ જિતેન્દ્ર જીવણલાલ શાહ. રેલવેમાં એકાઉન્ટ વિભાગમાં સિનિયર સેક્શન ઑફિસર. ના. મોટા ભાગે શુદ્ધ ગુજરાતીના આગ્રહી એવા જિતુભાઈને આ નહીં ગમે. આથી આમ રાખો- લેખા વિભાગમાં વરિષ્ઠ અનુભાગ અધિકારી. સંઘના તૃતીય વર્ષ શિક્ષિત સ્વયંસેવક. તેમનો પહેલો પરિચય મારે ભાવનગરમાં થયો જ્યારે સંઘની ઓળખ સમા વિચારપત્ર ‘સાધના’નું સંમેલન હતું જેમાં મારા પિતાજીના માસિયાઈ ભાઈ અમદાવાદથી ભાવનગર આવેલા અને મને કહે, ‘ચાલ, તેમાં જઈએ’. ત્યારે તેઓ તેમાં ઉદ્ઘોષક તરીકે હતા. તે પછી પરિચય ગાઢ બનતો ગયો. હું અમદાવાદ આવ્યો અને તેઓ રેલવેમાં નોકરીમાં બદલી મેળવીને કર્ણાવતી પાછા આવ્યા. તેઓ હંમેશાં કર્ણાવતી જ બોલે. આપણે પણ અહીં હવે કર્ણાવતી જ લખીશું.

પાછા એટલા માટે કે તેઓ મૂળ કર્ણાવતીના જ. સ્વદેશી વિચારોથી એટલા ઓતપ્રોત કે તેમના દીકરાનો જન્મ ૧૯૯૪ની ૧લી ડિસેમ્બરમાં થયો ત્યારે સ્વદેશી જાગરણ અભિયાન ચાલતું હતું તો તેના પરથી તેમણે તેમના દીકરાનું નામ સ્વદેશ રાખી દીધું.

સાદું જીવન, ઉચ્ચ વિચારમાં માનતા શ્રી જિતુભાઈ પ્રાકૃતિક ચિકિત્સામાં માને. ફળાહાર તેમને અતિ પ્રિય. આવી કર્ણાવતીની ધોમધખતી ગરમીમાં પણ પંખા વગર તેઓ રહી શકે. તેમને ખુલ્લા આકાશ નીચે સૂવું ગમે એટલે મોટા ભાગે તેમના ઘરમાં ઉપરના માળે ખુલ્લા આકાશ નીચે જ સૂવે. તેઓ ઇન્ટરનેશનલ નેચરોપથી ઑર્ગેનાઇઝેશનના ગુજરાતના ઉપાધ્યક્ષ છે. ‘સાધના’ના અગાઉ માનદ સંવાદદાતા કમ એજન્ટ કમ માર્કેટિંગ એક્ઝિક્યુટિવ રહી ચૂક્યા છે અને આજે પણ આ કામ કરી રહ્યા છે. આ બધું લખવાનું કારણ એ કે તેઓ આવતી કાલે શ્રી બીસા નરસિંહપુરા મેવાડ દિગંબર જૈન સમાજના ઉપક્રમે કર્ણાટકના બાહુબલીજીજી (શ્રવણ બેલગોડા) સાઇકલ પ્રવાસે જઈ રહ્યા છે. પચાસથી વધુ ઉંમરના જિતુભાઈ માટે આ સાઇકલ પ્રવાસ પહેલો નથી. અગાઉ ૨૦૦૧માં સંઘના સંકલ્પ શિબિર વખતે ભાવનગરથી કર્ણાવતી સાઇકલ પર આવેલા તો ૨૦૧૦માં કર્ણાવતીથી ઝારખંડમાં આવેલા સમેત શિખર સુધી ૧,૬૩૩ કિમીનો સાઇકલ પ્રવાસ ખેડી ચૂક્યા છે.

આવું અઘરું લાગતું કામ કેમ? શ્રી જિતુભાઈ કહે છે, “સંઘના પૂર્વ પ્રાંત સંઘચાલક અમૃતભાઈ કડીવાલાએ એક વાર કહેલું કે અખંડ ભારતનું સપનું સાકાર થાય તે માટે કેટલાક લોકો સિનેમા જોતા નથી.” તે દિવસથી જિતુભાઈએ પણ સિનેમા એટલે કે ફિલ્મો જોવાનું બંધ કરી દીધું. પણ આવું સાદગીભર્યું કોઈ જૈન મુનિ જેવું સાદું જીવન જીવતા શ્રી જિતુભાઈ અરસિક નથી. તેઓ સતત હસતા અને હસાવતા જોવા મળે. કોઈ મોટા કવિ નથી, પણ ગુજરાતી કે હિન્દીની કાવ્ય પંક્તિઓ તેમને સહજ કંઠસ્થ હોય. તેઓ પોતે પણ ક્યારેક મનમાં આવે તો રચી નાખે.

આ અખંડ ભારત, સમર્થ ભારત, સ્વચ્છ ભારત, પર્યાવરણ બચાવોના સંદેશ સાથે તેઓ બાહુબલીજી જઈ રહ્યા છે. આમ તો ઈરાદો કન્યાકુમારી સુધી જવાનો હતો અને જો સંજોગો અનુકૂળ રહેશે તો તેઓ કન્યાકુમારી પણ જશે જ. તેમની પત્રિકાનાં સૂત્રો આવાં છે- રાષ્ટ્ર સર્વ પ્રથમ, મીટ્ટી, પાની, ધૂપ, હવા, સબ રોગો કી યહી દવા પ્રકૃતિ કે નિયમો કા પાલન કરો ઔર સ્વસ્થ રહો, સ્વચ્છ ભારત,સ્વસ્થ ભારત, અખંડ ભારત સમર્થ ભારત, જલ હૈ તો કલ હૈ, હમ દો હમારે દો તો સબ કે દો.

કર્ણાવતીથી બાહુબલીજી સુધીના પ્રવાસમાં તેઓ ક્યાંય હૉટલમાં રોકાવાના નથી. સંઘ કાર્યાલય, મંદિર કે ધર્મશાળામાં રોકાશે. જ્યાં રોકાશે ત્યાં ભોજન લેવાના છે. તેમની સાથેની સામગ્રીમાં પાથરણાં, કપડાં, સાઇકલમાં હવા પૂરવા પંપ, કાગળ, કલમ, કેમેરો, પાણીનો શીશો વગેરે હશે. ઝારખંડના પ્રવાસે પણ તેઓ તેમના દૂરના સગા એવા ભાણીયા સાથે ગયા હતા. આ વખતે તેઓ એકલવીર છે.

અખંડ ભારતનું અશક્ય લાગતું સપનું કેમ? શ્રી જિતુભાઈ કહે છે, “વીર સાવરકરે કહેલું, “મને મારું અખંડ ભારતનું સ્વપ્ન સેવવા દો. સાકાર થશે તો લોકો કહેશે કે આ આર્ષદૃષ્ટા હતા. નહીં થાય તો કહેશે કે મૂર્ખ હતા. લોકો જે કહે તે પણ મને મારું સ્વપ્ન સેવવા દો.” પણ અખંડ ભારતમાં તો પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ વગેરે પણ આવે. તો જિતુભાઈ ભવિષ્યમાં આ દેશોમાં પણ સાઇકલ પ્રવાસે જવા વિચારે જ છે.

સંઘ અને ભારતમાં આવા કેટલાક ‘મૂર્ખો’ છે જે આવાં સ્વપ્ન જુઓ છે અને દેશભક્તિમાં રત રહે છે. માટે જ સંઘ આટલો વિશાળ વટવૃક્ષ બન્યો છે. આવતી કાલે તેમના કાર્યક્રમમાં ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના અધ્યક્ષ શ્રી વિષ્ણુભાઈ પંડ્યા અને સંઘના મહાનગર સંઘચાલક શ્રી મહેશ પરીખ ઉપસ્થિત રહેવાના છે. કાર્યક્રમનું સરનામું છે- શ્રી બીસા નરસિંહપુરા મેવાડ દિગંબર જૈન સમાજ, જૈન મિલન સોસાયટી, કર્ણાવતી. સમય છે- સવારે ૭થી ૮.૩૦. રસ ધરાવનારાઓ કાર્યક્રમમાં આવી શકે છે.

national, sanjog news, vichar valonun

ખેડૂતોનું શાંત આંદોલન સફળ કેમ રહ્યું?

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ,૧૮-૩-૧૮)

મહારાષ્ટ્રમાં ખેડૂતોએ સંયમિત ૧૮૦ કે ૨૦૦ કિમી લાંબી પગપાળા યાત્રા કાઢી પોતાના પ્રશ્નો પર સમગ્ર દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું. તેમને માઓવાદી, નક્સલવાદી તરીકે ભાજપવાળા તરફથી કહેવાયા. જે હોય તે પરંતુ અંતે મહારાષ્ટ્ર સરકારે જરા પણ અહંકાર રાખ્યા વગર તેમની માગણીઓ સ્વીકારી લીધી, તેના કરતાં એમ કહેવું ઘટે કે સ્વીકારી લેવી પડી. આ રીતે આ ખેડૂતોનો એક મોટો વિજય કહી શકાય.
આ ખેડૂતોની શું માગણીઓ હતી? ખેડૂતોનું ધિરાણ માફ કરો, વીજળી બિલ માફ કરો, સ્વામીનાથન પંચની ભલામણોનો અમલ કરો, કૃષિ ઉત્પાદનો માટે લઘુતમ ટેકાના ભાવની જાહેરાત કરો અને ખેડૂતોને પેન્શનની સ્કીમ આપો.

શું આ ખેડૂતોએ આ આંદોલન પહેલી વાર કર્યું હતું? નહીં. તે પહેલાં ગયા વર્ષે જૂન અને ઑગસ્ટમાં દેશનાં અનેક રાજ્યોમાં કર્યું હતું અને તેનું કારણ હતું ઉત્તર પ્રદેશમાં ચૂંટણી જીતવા ભાજપે ખેડૂતોને ધિરાણ માફીનું વચન આપેલું અને તે ચૂંટણી જીત્યા પછી પાળ્યું પણ ખરું. એટલે સ્વાભાવિક છે કે બીજાં રાજ્યોમાં આ પ્રકારની રાહત મેળવવા ખેડૂતો પ્રેરાય અથવા તેમને ઉશ્કેરવામાં આવે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ચૂંટણી જીતવી ભાજપ માટે ત્રણ રીતે મહત્ત્વની હતીઃ એક તો, ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણીમાં વધુ બેઠકો મેળવવી હોય તો આ જીત અગત્યની હતી. બીજું, રાજ્યસભામાં ભાજપે બહુમતી તરફ આગળ વધવું હોય તો દેશનાં સૌથી મોટા રાજ્યો પૈકીનું એક આ રાજ્ય જ્યાં રાજ્યસભાની કુલ ૩૧ બેઠકો છે તેમાંથી ભાજપના મોટા ભાગના સભ્યો જીતે તે જરૂરી હતું અને ત્રીજું, ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં વારાણસી અને વડોદરા પરથી જીત પછી વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વારાણસીની બેઠક જાળવી છે. તેથી નરેન્દ્રભાઈના મતવિસ્તાર સમા રાજ્યમાં ભાજપ જીતે તે પણ અગત્યનું હતું. એટલે ભાજપે બધા જ પ્રયત્નો કર્યા અને તેમાં આ ખેડૂતોના ધિરાણની માફીવાળું વચન પણ સમાવિષ્ટ હતું.

આ વચન પાળ્યા પછી સ્વાભાવિક છે કે વિરોધ પક્ષો પણ ખેડૂતોને ઉશ્કેરવામાં જોડાય અને તે વખતે મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, તેલંગણા, તમિલનાડુ અને મહારાષ્ટ્રમાં આંદોલનો થયાં. મહારાષ્ટ્રમાં મુખ્ય પ્રધાન દેવેન્દ્ર ફડણવીસે તરત જ માગણીઓ માની લીધી જેમાં ધિરાણ માફીનો પણ સમાવેશ થતો હતો. તે વખતે આંદોલન હિંસક અને નકારાત્મક બંને રીતે હતું. હિંસક એ રીતે કે મહારાષ્ટ્રના અનેક ભાગોમાં જે ટ્રકો શાકભાજી વગેરે લઈને જતા હતા તેમને રોકાયા અને તોડફોડ કરાઈ. નકારાત્મક એટલા માટે કે ખેડૂતોએ દૂધ અને બીજી ચીજ રસ્તા પર ફેંકી દીધી અને હાઇ વે બ્લૉક કરી દીધા.

પરંતુ તે સમયે ફડણવીસે માગણીઓ માની લીધી તેમાં ખેડૂતોને એવું લાગ્યું અથવા તેમને સમજાવાયું કે જે શરતોએ ધિરાણ માફી કરાઈ છે તે છેતરામણી છે અને તેનાથી ખેડૂતોને લાભ નથી અને પરિણામે આ આંદોલન થયું.

આ આંદોલન પાછળ કોણ છે? સ્વાભાવિક છે કે ટીવી પર કે અખબારોમાં દાતરડું અને હથોડી સાથેના ધ્વજવાળા ખેડૂતોની તસવીરો જોઈને ખ્યાલ આવી જાય કે આ આંદોલન પાછળ સામ્યવાદીઓ છે. અખિલ ભારતીય કિસાન સભાએ તેની સંચાલક અને આયોજક હતી અને આ સંગઠન સામ્યવાદી સીપીએમની ખેડૂત પાંખ છે.

સીપીઆઈ (એમ)ના નેતા અને મહારાષ્ટ્રમાં સામ્યવાદીઓના એક માત્ર પ્રતિનિધિ ધારાસભ્ય જિતુ પાંડુ ગાવિત પણ આ આંદોલન પાછળનું એક ભેજું કહેવાય છે. ગાવિત સાત વાર નાશિકમાંથી ચૂંટાયા છે. આદિવાસી છે. આથી ખેડૂતોની સાથે આદિવાસીઓ પણ ભળ્યા છે.
એટલે આ આંદોલનને સામ્યવાદી કહીને નકારી કાઢવું સહેલું છે અને સગવડભર્યું પણ છે. ભાજપના સમર્થકોને તે વાત ગળે ઉતરી પણ જશે. પરંતુ સામા પક્ષે એ પણ જોવું રહ્યું કે ભાજપને સત્તા મળે છે ત્યાં સંઘ પરિવારનાં સંગઠનો પોતાનો અવાજ બરાબર રજૂ કરી શકતા નથી તેવી એક છાપ એટલા માટે ઉપસે છે કારણકે સંઘ પરિવારમાં બંધ બારણે સમન્વય વધુ થતું હોય છે. અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર વખતે સંઘ પરિવારનાં સંગઠનો બોલકાં હતાં અને તેના કારણે મિડિયાને મસાલો મળી રહેતો હતો. આથી એ સરકારનો અડધો સમય તો સ્પષ્ટતાઓ આપવામાં જતો હતો અને સરકાર નબળી તેમજ સંઘની કઠપૂતળી જેવી ઉપસતી હતી.
નરેન્દ્ર મોદીને પોતાની આવી છબી પસંદ નથી.. તેથી ગુજરાત હોય કે કેન્દ્ર, તેમણે સંઘ પરિવારની સંસ્થાઓ સાથે સમન્વય માટે બંધ બારણાની રીત અપનાવી છે. પરંતુ આમાં કેટલીક વાર સમન્વય થતું દેખાતું નથી. વળી, મોદીની પદ્ધતિ એવી છે કે કોઈ સમુદાયને હંમેશ માટે સરકાર પર આધારિત બનાવી રાખવાના બદલે તેને અન્ય મદદ કરીને સ્વાવલંબી બનાવો. આથી, ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણીને બાદ કરો તો તેમણે મોટા ભાગે આવાં વચનો આપવાનું ટાળ્યું છે જે કોઈ સમુદાયને પરાવલંબી અને સરકાર આધારિત બનાવેલો રાખે અને તેમાંથી મતો ઉસેડ્યા કરાય. એટલે તો કૉંગ્રેસે ગુજરાતમાં ખેડૂતોનું દેવુ માફ કરવું અને બેરોજગારોને રોજગારી ભથ્થું આપવાં સહિતનાં વચનો આપેલાં તો પણ મોદીને વિશ્વાસ હતો કે ગુજરાતમાં આવાં લોભામણાં વચનો વગર ચૂંટણી જીતી શકાશે એટલે ભાજપે આવાં કોઈ વચનો આપેલાં નહીં.
પરંતુ જેમ ભાજપ વિપક્ષમાં હોય ત્યારે રાજનીતિ રમે તેમ કૉંગ્રેસ-સામ્યવાદી વગેરે વિપક્ષો પણ રાજનીતિ રમવાના જ. ભારતીય કિસાન સંઘ, સંઘ પરિવારના નામે ખેડૂતોના પ્રશ્નો પર મનાવી ન શકે તો તેનો લાભ સામ્યવાદી કે કૉંગ્રેસ પ્રેરિત ખેડૂત સંગઠનો લેવાના જ. અને જ્યારે એક પછી એક રાજ્યમાંથી કૉંગ્રેસનો સફાયો થઈ રહ્યો હોય ત્યારે તો ખાસ. તેમાં વળી સામ્યવાદીઓ પણ જોરશોરથી ભળ્યા. આમ તો ૨૦૧૫માં એવોર્ડ વાપસી નાટક એ કૉંગ્રેસ-સામ્યવાદીઓની મિલીભગતનું પરિણામ જ હતું. પરંતુ ત્રિપુરામાંથી સામ્યવાદીઓની સરકાર ભાજપે ઉખાડી ફેંકી તેથી સામ્યવાદીઓ હવે વિફરવાના. જે રીતે ત્રિપુરામાં લેનિનની પ્રતિમા તોડી પડાઈ તે પછી પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપના પૂર્વાવતાર જનસંઘના સ્થાપક શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીની પ્રતિમા તોડી પડાઈ છે તે જોતાં આવનારા દિવસોમાં કૉંગ્રેસ-સામ્યવાદીઓ હવે વધુ વેગથી સરકારને ઘેરવા પ્રયાસ કરવાના છે. એટલે આ તો હજુ પાશેરામાં પૂણી (મેઘાલય, નાગાલેન્ડ અને ત્રિપુરાની ચૂંટણીમાં હાર પછી) જેવું કહી શકાય.

સામે પક્ષે ખેડૂતોની શિસ્ત અને આત્મસંયમની પણ ખૂબ જ પ્રશંસા થઈ રહી છે અને થવી જ જોઈએ. આ ગરમીમાં (હજુ કાળઝાળ નથી તો પણ) બહાર નીકળવાનું મન સ્કૂટર હોય કે કાર, આપણા કૂણા, નાજુક શહેરીજનોને થતું નથી, ત્યારે ખેડૂતો અને આદિવાસીઓ સ્લિપર પહેરીને ૧૮૦ કિમી જેટલું અંતર ચાલીને કાપે એ નવાઈની વાત જરૂર છે, પણ જ્યારે કોઈ સહારો ન રહે ત્યારે મજબૂર લોકો કરે પણ શું! વળી, દસમા અને બારમા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓને પરીક્ષા કેન્દ્રએ પહોંચવામાં તકલીફ ન પડે તેથી મુંબઈમાં તેમણે કેટલાય કિલોમીટર રાત્રે ચાલવાનું પસંદ કર્યું તે પણ આ ઓછું ભણેલા લોકોના વખાણ માટેનું એક કારણ જરૂર છે. અહીં અમદાવાદમાં જે દિવસે દસમા અને બારમાની પરીક્ષા શરૂ થઈ તે જ દિવસે બપોરે ૧૦ કે ૧૧ વાગ્યા આસપાસ વરઘોડો નીકળ્યો હતો-ગાજેબાજે કે સાથ. અડધીથી પોણી કલાક સુધી એણે ઘોંઘાટ કર્યો. તેમાંના કોઈને વિદ્યાર્થીઓની ચિંતા ન થઈ. ન તો કોઈ માબાપે તેમને ટપાર્યાં. એટલે શહેરના ભણેલા લોકો કરતાં ઘણી વાર આ ઓછું કે સાવ નહીં ભણેલા લોકોની ‘મેનર્સ’ સારી તેવું ફરી સ્થાપિત થયું. ન કોઈ ટ્રાફિક જામ તેમણે સર્જ્યો, ન કોઈ તોડફોડ કે આગચંપી તેમણે કરી. મુંબઈ જેવા શહેરને ગામડાની લોક સંસ્કૃતિથી તેમણે પરિચિત પણ કરાવ્યું. તેમની સમસ્યાઓ જરૂર હતી પરંતુ મોટા ભાગનાં આંદોલનોમાં થતી હોય છે તેમ ગીત-સંગીતની મસ્તી હતી પરંતુ અન્ના આંદોલનમાં આવી શહેરી મસ્તી હતી જ્યારે અહીં ખરેખર લોકગીત-લોકસંગીતની મસ્તી હતી. એટલે શાંતિપૂર્ણ રીતે પણ સફળ આંદોલન કરી શકાય છે તેવું તેમણે સ્થાપિત કર્યું. તેમાં સકુબાઈ જેવાં ઘણાના પગ છોલાઈ ગયા. પગે પાટા બાંધવા પડ્યા.

જોકે આ સફળ આંદોલન છતાં પ્રશ્ન એ પણ છે કે જો ખેડૂતોની મત બૅંક ન હોત તો સરકાર ઝૂકત ખરી? અને આ વાક્યમાં એક શબ્દ ઉમેરવો જોઈએ કે ખેડૂતોની સંગઠિત મત બૅંક. કારણકે સંગઠિત મત બૅંકથી ફેર પડે છે. એક સામટા ઢગલો મત કોઈ એક રાજકીય પક્ષ તરફ પડે તે મોટો તફાવત સર્જતો હોય છે. બાકી, શાંતિપૂર્ણ આંદોલન તો મિઝોરમની ‘લોખંડી મહિલા’ તરીકે ઓળખાતી આઈરોમ શર્મિલાએ તો પોતે ૨૮ વર્ષનાં હતાં (ઈ.સ.૨૦૦૦) ત્યારથી દિલ્લીમાં ઉપવાસ આંદોલન શરૂ કર્યું હતું ત્યારથી ૨૦૧૪ સુધી તેમનું ઉપવાસ આંદોલન ચાલે. બહુ ખેંચાય એટલે દર વખતે સરકાર તેમની આત્મહત્યાના પ્રયાસ હેઠળ ધરપકડ કરે, હૉસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવે અને તેમની સારવાર કરી પછી પોલીસ છોડી મૂકે.

અલબત્ત, મણિપુરમાં આસામ રાઇફલ્સના જવાનોએ ૧૦ જણાને મારી નાખ્યા તેની સામે શર્મિલાનું આંદોલન હતું. એટલે એમ કહી શકાય કે મણિપુર જેવા બળવાખોરીથી ધમધમતા રાજ્યમાં આફ્સ્પા ખેંચવાની માગણી યોગ્ય નહોતી, પરંતુ વિચાર કરો કે ખેડૂતોની જેમ સંગઠિત થઈને વિરોધ કર્યો હોત તો?

મધ્યમ વર્ગ બોલકો છે, પરંતુ સંગઠિત નથી. આથી તેમની માગણીઓ પર ક્યારેય કોઈ વિચારતું નથી. આવું જ વેપારી વર્ગનું પણ છે, પરંતુ આની સામે દલિત, સ્ત્રીઓ, લઘુમતી જેવી નક્કર સંગઠિત મત બૅંક દ્વારા જ્યારે સંગઠિત વિરોધ થાય ત્યારે સરકાર મોટા ભાગે ઝૂકે જ છે. પ્રશ્ન એ છે કે કેટલાં શાંત આંદોલનોમાં સરકાર ઝૂકી? જ્યારે સરકાર સંવેદનશીલ થઈ મહારાષ્ટ્રની જેમ શાંત આંદોલનોને સાંભળવા લાગશે ત્યારે આ દેશમાં સાચો ગાંધીવાદ આવશે. બાકી, નક્સલવાદને લાવવા ચીનના પીઠબળથી કેટલાક લોકો તૈયાર જ બેઠા છે.

international, national, sanjog news, vichar valonun

વિદેશમાં વાહ વાહ, પણ કાશ્મીર ભડકે બળે છે તેનું શું?

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૮/૨/૧૮)

તમે ક્રિકેટર હો અને કોઈ વિશ્વવિક્રમ તોડો તે જ દિવસે તમારા બીમાર પિતાજીનું અવસાન થાય ત્યારે એક તરફ આનંદ-ઉત્સાહની લાગણી અને બીજી તરફ ઘેરા અવસાદની-દુઃખની લાગણી આમ બંને લાગણી ઘેરી વળે. એક તરફ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાજેતરની પેલેસ્ટાઇન, યુએઇ અને ઓમાનની સફળ મુલાકાત અને બીજી તરફ ઘર આંગણે કાશ્મીરમાં એક જ અઠવાડિયામાં એક પછી એક એમ ચારથી પાંચ ત્રાસવાદી હુમલાઓ અને પાંચથી સાત જવાનોની શહીદી!

એક તરફ, પેલેસ્ટાઇન હવે અમેરિકાના બદલે કે બીજા કોઈ દેશના બદલે ભારત પાસે ઈઝરાયેલ સાથે શાંતિ સ્થાપવા માટે આશા રાખે, વડા પ્રધાન મોદીને ત્યાંનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર (ગ્રાન્ડ કૉલર ઑફ ધ સ્ટેટ) આપે તે ઘટના નાનીસૂની નથી. આ ઘટના પેલેસ્ટાઇનના સમર્થનમાં મોદીની ઈઝરાયેલ મુલાકાતના વિરોધમાં ભારતમાં છાજિયા લેતી સેક્યુલર ગેંગના મોઢે કચકચાવીને પેલેસ્ટાઇને જ મારેલો તમાચો છે. ઈઝરાયેલની પહેલી મુલાકાત લેનારા ભારતીય વડા પ્રધાન બન્યા પછી ત્યાંના વડા પ્રધાન બેન્જામીન નેતાન્યાહુની લાગણીસભર સરભરા કરીને ઇઝરાયેલ સાથે અનેક કરારો કરીને પછી પેલેસ્ટાઇન સાથે પણ એટલી જ હૂંફાળી દોસ્તી કરવી એ તંગ દોરડા પર ચાલવા જેવો ખેલ છે, જે આજ સુધીના ભારતના કોઈ નેતાએ દેખાડ્યો નથી.

ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન મુંબઈ આવે ત્યારે તેમના માનમાં યોજાયેલી પાર્ટીમાં કહેવાતા સુપરસ્ટાર ખાન કલાકારો ગેરહાજર રહીને પોતાની અસલિયત દેખાડે પણ તેનાથી પાકિસ્તાન સિવાય કોઈ મુસ્લિમ સમુદાયને ફેર નથી પડતો તે સાબિત થઈ ગયું. ભારતના કેટલાક મુસ્લિમો સાવ અલગ દુનિયામાં જ વસે છે તે ફરી એક વાર દેખાઈ આવ્યું. અહીં ઇસ્લામની રીતે મસ્જિદ ન ગણાય તેવી જગ્યા છોડવા પણ કેટલાંક મુસ્લિમ સંગઠનો તૈયાર નથી અને આજે પણ દર છ ડિસેમ્બરે સેક્યુલર હિન્દુઓ છાજિયા લે છે ત્યારે યુએઇમાં હિન્દુ મંદિરનો શિલાન્યાસ થાય, અહીંના મુસ્લિમોમાંનો એક વર્ગ વંદેમાતરમ્ અને ભારત માતા કી જય બોલવામાં હિણપત અનુભવે જ્યારે યુએઇમાં દુબઈનું ઑપેરા હાઉસ ‘ભારત માતા કી જય’થી ગૂંજી ઊઠે તે બતાવે છે કે અત્યાર સુધી કૉંગ્રેસ, ડાબેરી પક્ષો, મમતા બેનર્જી, રાષ્ટ્રીય જનતા દળ, સમાજવાદી પક્ષ, બસપ, વગેરે સેક્યુલર પક્ષોએ જે રીતે મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ કરી કરીને મુસ્લિમોને મુખ્ય પ્રવાહમાં ભળતા રોક્યા તેના લીધે જ આ અલગાવવાદ મુસ્લિમોમાં સર્જાયો છે અને તેના મૂળ ગાંધીજી દ્વારા એકપક્ષીય રીતે ખિલાફત આંદોલનને ટેકો દેવામાં રહેલા છે.

એ પણ ઐતિહાસિક વાત રહી કે વડા પ્રધાન મોદીની પેલેસ્ટાઇન મુલાકાત દરમિયાન ચૉપર જૉર્ડન સરકારે પૂરું પાડ્યું અને તેની સુરક્ષા ઈઝરાયેલની વાયુ સેનાના ચૉપરો કરી રહ્યા હતા! મતલબ કે ઈઝરાયેલને પણ વડા પ્રધાન મોદીની પેલેસ્ટાઇન મુલાકાત સામે કોઈ વાંધો નહોતો. જ્યારે મોદી વડા પ્રધાન નહોતા બન્યા ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત ઘણી મોટી તાકાત છે, ઘણું મોટું બજાર છે. તે ધારે તો દુનિયાને ઝુકાવી શકે છે. મોદી આ વાતને સિદ્ધ કરી રહ્યા છે.

પરંતુ ઘર આંગણે કાશ્મીર ભડકે બળી રહ્યું છે. ૪ ફેબ્રુઆરીથી ૧૨ ફેબ્રુઆરી સુધીમાં ત્રાસવાદીઓએ ચારથી પાંચ હુમલા કર્યા છે જેમાં એકમાં તો હૉસ્પિટલમાંથી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીને છોડાવીને લઈ ગયા છે. ગયા રવિવારે આ જ વિષય પર લેખ લખી સેના અને મોદી સરકારની પીઠ થાબડી હતી. મોદી સરકારની નિષ્ઠા બાબતે કોઈ શંકા નથી. પરંતુ એક જ અઠવાડિયામાં આટલા હુમલા થયા તેના પરિણામે હવે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર પર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ચારેક વર્ષના શાસન દરમિયાન તંત્ર બદલવામાં કોઈ મોટી સફળતા મળી નથી તેનું ઉદાહરણ ત્રાસવાદીઓ હૉસ્પિટલમાંથી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીને છોડાવીને લઈ ગયા તેમાં ઝળકે છે. આ સફળતા પાછળ સૌથી મોટું કારણ ભારતની અંદરના- કાશ્મીરની અંદરના લોકો જ છે અને તેમાં પોલીસ પણ ઘણું કૂણું વલણ ધરાવે છે. ફારુક અબ્દુલ્લાના શાસન દરમિયાન પોલીસ સહિત ત્યાંના સરકારી તંત્રમાં પાકિસ્તાન પ્રેમી લોકો ઘણી હદે ઘૂસી ગયા છે. પરિણામે ૧૯૯૦થી આટલા બધા હુમલા થતા આવ્યા છે. ભારતના પક્ષે ત્રાસવાદી હુમલાથી થયેલી ખુવારી અનહદ છે. આટલી ખુવારી અમેરિકા, ઈઝરાયેલ કે બીજા કોઈ દેશના પક્ષે થઈ હોત તો પાકિસ્તાન જેવા મગતરા દેશનું નામોનિશાન ન રહ્યું હોત.

એક તરફ સેનાના મેજર આદિત્યકુમાર સામે ગોળીબારમાં ત્રણ નાગરિકોનાં મૃત્યુ માટે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર એફ.આઈ.આર. કરે અને બીજી તરફ, ૯,૭૩૦ પથ્થરબાજો સામેના કેસો પાછા ખેંચી લે! આ કેવું દુર્ભાગ્ય! અને જો સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકનો જશ મોદીને-ભાજપને ખાટવો હોય તો ઉપરોક્ત બંને બાબતોએ અપજશ પણ મોદીને-ભાજપને જ મળે કારણકે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પીડીપી-ભાજપની મિશ્ર સરકાર છે. આટલા બધા હુમલા પછી હવે આ રાજ્ય સરકારને રહેવાનો કોઈ અધિકાર નથી. જો ભાજપ વિપક્ષમાં હોત તો તેણે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મહેબુબા મુફ્તી અને નિર્મલસિંહનાં રાજીનામાંની માગણી સાથે સંસદ ખોરવી નાખી હોત. પરંતુ દુર્ભાગ્યે કૉંગ્રેસના લોકો હજુ પણ ‘રામાયણ’ સિરિયલની શુર્પણખા જેવા અટ્ટહાસ્યમાંથી બહાર નથી આવી રહ્યા. તેમનું ગુમાન હજુ પણ જતું નથી. તેના સસ્પેન્ડેડ નેતા મણિશંકર અય્યર પાકિસ્તાન જઈને ત્યાંના લિટરેચર ફેસ્ટિવલમાં જઈને ‘આઈ લવ પાકિસ્તાન’ કહે અને ‘પાકિસ્તાનના નેતાઓ ભારત સાથે શાંતિ ઈચ્છે છે પણ ભારત પાકિસ્તાન સાથે શાંતિ નથી ઈચ્છતું’ જેવું કહી ભારતનો આખો કેસ બગાડે અને સરકારના કર્યા-કારવ્યા પર પાણી ફેરવી નાખે, તેનાથી ભાજપને ‘મેરે દાગ ઉનકે દાગ સે અચ્છે હૈ’ કહેવાનો મોકો મળી જાય છે.

આવામાં સંઘના વડા મોહન ભાગવત ‘સેનાને તૈયાર કરવામાં છ મહિના લાગશે, સંઘના સ્વયંસેવકને તૈયાર કરતા માત્ર ત્રણ દિવસ જ લાગશે’ કહીને વિવાદ છંછેડી દે તેનાથી વિપક્ષોને ફાવતું જડી જાય છે. સંઘનો ઇતિહાસ જોતાં, તેણે ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાન હુમલા વખતે સેનાને કરેલી મદદ, કોટલીમાં તેના યુવાનોએ નાળાની પેલે પારથી દારૂગોળો લાવવામાં વહોરેલી શહીદી, નહેરુએ ૧૯૬૩ની ગણતંત્ર દિવસની પરેડમાં સ્વયંસેવકોને પરેડ કરવાની આપેલી છૂટ, લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ ૧૯૬૫ના યુદ્ધ વખતે સર્વપક્ષીય બેઠકમાં સંઘના દ્વિતીય વડા મા.સ. ગોળવળકરને આપેલું આમંત્રણ, આ બધું જોતાં સંઘની દેશભક્તિ પર કોઈ પ્રશ્ન ન ઉઠાવી શકે, પરંતુ તેમ છતાં આવા વિવાદો સર્જાય જાય છે- સર્જવામાં આવે છે. (હકીકતે તો એ પ્રવચન સંઘના સ્વયંસેવકો માટે મૌખિક ગાઇડલાઇન જેવું હતું જેમાં મોહનજીએ પૂર્ણ ગણવેશના નિયમોથી માંડીને સંઘમાં નેતા પર પુષ્પવૃષ્ટિ કરવી કે ચરણસ્પર્શ કરવા જેવું કેટલાક કરે છે તે મુદ્દે સ્વયંસેવકોએ શું કરવું જોઈએ- શું નહીં તેના નિર્દેશો આપ્યા હતા.)

આના પરિણામે વિપક્ષોને કહેવાનો મોકો મળી ગયો છે કે સંઘના સ્વયંસેવકોએ સરહદ પર જવું જોઈએ, શ્રીનગરમાં રેલી કાઢવી જોઈએ…વગેરે વગેરે. આમ, એક તરફ પાકિસ્તાન ભારતીય જવાનોની ખુવારી કરવામાં વ્યસ્ત છે ત્યારે ભારત આંતરિક રીતે શાબ્દિક યુદ્ધ કરવામાં વ્યસ્ત છે અને કૉંગ્રેસના નેતા પાકિસ્તાન ભક્તિ કરવામાં. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં વસેલા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને હટાવીને પાછા મ્યાનમાર ભેગા કરવાની ત્રેવડ અને રાજકીય ઈચ્છા શક્તિ કોઈ પક્ષમાં જણાતી નથી. ૨૦૧૫માં માત્ર દેખાવ પૂરતો કાશ્મીરી પંડિતોને પાછા વસાવવાનો મામલો ઊઠેલો-ઊઠાવાયેલો જેથી કોઈ કહી ન શકે કે ભાજપને કાશ્મીરી પંડિતોની પડી નથી, પરંતુ તે પછી આ મામલે આગળ વધી શકાયું નથી. કલમ ૩૭૦ અને ૩૫-એનું પણ આવું જ છે. પરંતુ હવે જો મોદી સરકાર કાશ્મીર બાબતે કડક પગલાં નહીં ભરી શકે તો તેની કૉર વૉટ બૅન્ક જે દેશભક્તિના નામે મોંઘવારી, બજેટમાં મધ્યમ વર્ગની ઉપેક્ષા વગેરે સહન કરી લેતી આવી છે, તે પણ મોઢું ફેરવી લેશે. માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય વાહ વાહથી કામ નહીં ચાલે, કાશ્મીરમાં જેટલું કરીને દેખાડ્યું છે તે સેનાને આભારી છે. અલબત્ત, એમાં રાજકીય છૂટો દોર પણ જવાબદાર છે જ અને કૉંગ્રેસની સરકારો કરતાં પ્રમાણમાં વધુ ત્રાસવાદીઓ મરાયા છે- પાકિસ્તાની સૈનિકો મરાયા છે તે પણ હકીકત છે (જે ગયા અઠવાડિયે લખેલું પણ ખરું), પરંતુ એક અઠવાડિયામાં ચારથી પાંચ હુમલાઓથી ઉપસેલું ચિત્ર ચિંતાજનક છે.

પાકિસ્તાન ભારતમાં ત્રાસવાદને વકરાવે છે અને કાશ્મીરમાં સ્વાતંત્ર્યના નામે ચાલતી ચળવળને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપે છે, બુરહાન વાનીને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ગણાવે છે, ત્યારે પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાન, ગિલગિટ-બાલ્ટીસ્તાન, પાકિસ્તાને પચાવી પાડેલા કાશ્મીર, સિંધમાં પાકિસ્તાન સામે અસંતોષનો ઉકળતો ચરુ છે. ભારત શા માટે તેને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપી તેને ભડકાવી ન શકે? પાકિસ્તાનમાં ખૂંખાર ત્રાસવાદી હાફીઝ સઈદ હવે રાજકારણમાં પ્રવેશી ચૂક્યો છે. શું ભારતના નેતાઓ એ રાહ જોઈને બેઠા છે કે હાફીઝ સઈદના હાથમાં સત્તા આવી જાય અને પરમાણુ શસ્ત્રોનું બટન તેના હાથમાં હોય? યાદ રહે કે પાકિસ્તાનમાં આ વર્ષે જુલાઈ ૨૦૧૮માં સંસદની ચૂંટણી યોજાવાની છે. એ ઈચ્છનીય રહેશે કે મોદી માત્ર નહેરુની જેમ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રશંસા મેળવવા પૂરતા સીમિત રહી જમ્મુ-કાશ્મીર બાબતે ગાફેલ પુરવાર ન થાય.

gujarat, politics, sanjog news, vichar valonun

ગુજરાતની ચૂંટણી: કાલે પરિણામો પછી શું?

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૭/૧૨/૧૭)

આવતીકાલે ગુજરાતની ચૂંટણીનાં પરિણામો આવશે. જે પણ પક્ષ જીતે તેને અભિનંદન, પરંતુ પ્રજા હારવી ન જોઈએ. હારનાર પક્ષે આત્મચિંતન કરવું પડશે કે જે પરિણામો આવ્યાં તે કેમ આવ્યાં. વિજેતા પક્ષ પર આક્ષેપો કરવાના બદલે નમ્રતાથી હાર સ્વીકારી આગામી પાંચ વર્ષ જનતા માટે સમર્પિત થવાનો સંકલ્પ લેવો પડશે. સરકારને પ્રજાભિમુખ કામોમાં સાથ અને પ્રજાવિરોધી કામોનો પ્રચંડ વિરોધ કરવો પડશે.

આ વખતે ત્રણ આંદોલનોની કાખઘોડીનું મોડલ ખુલ્લું પડી ગયું છે. એટલે હારનાર પક્ષ માટે આવતા વખતે ત્રણ આંદોલનોને મહોરું બનાવીને વિરોધ જગાવવાનું સરળ નહીં હોય. ગુજરાત અને ભારતમાં આંદોલનો તો ઘણાં થયાં છે પરંતુ નવી પેઢીને યાદ હોય તેવાં તાજેતરનાં ચાર આંદોલનો છે. એક તો ૨૦૧૧નું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન. અને બાકીનાં ત્રણ તો ગુજરાતના ખબર જ છે- પાટીદાર અનામત આંદોલન, ઓબીસી આંદોલન અને દલિત આંદોલન. આ ચારેય આંદોલનોથી જનતાને શું વળ્યું તે ચિંતનનો વિષય છે.

શું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનથી ભ્રષ્ટાચાર બંધ થયો? ઉલટાનું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનમાંથી જન્મેલા આમ આદમી પક્ષ પર ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો લાગ્યા. ગરીબોની વાત કરનારા પક્ષે પોતાના બે વર્ષ પૂરા થવા નિમિત્તે કરેલા કાર્યક્રમમાં ભોજનની એક પ્લેટના રૂ. ૧૨,૦૦૦ ચૂકવ્યા હોવાનો આક્ષેપ થયો. રૂ. ૪૦૦ કરોડનું હાઇ સિક્યૉરિટી નંબર પ્લેટ કૌભાંડ બહાર આવ્યું. કપિલ મિશ્રએ બીજા કોઈ નહીં, પરંતુ આમ આદમી પક્ષના વડા અરવિંદ કેજરીવાલ પર બનાવટી કંપની મારફતે ‘આઆપ’ને રૂ. ૨ કરોડ અપાયા હોવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. કેજરીવાલના નિકટના ‘આઆપ’ નેતા સત્યેન્દ્ર જૈન પર કપિલ મિશ્રએ કેજરીવાલના સાઢુભાઈ માટે રૂ. ૫૦ કરોડમાં જમીન સોદો કરવાનો આક્ષેપ પણ કર્યો હતો. ઉલ્લેખનીય છે કે આ બધા આક્ષેપો પછી અગાઉ તમામ નેતાઓ સામે બેફામ આક્ષેપો કરવા જાણીતા અરવિંદ કેજરીવાલની બોલતી બંધ થઈ ગઈ છે.

પાટીદાર અનામત આંદોલનની વાત કરીએ. તે ઓબીસીમાં પાટીદારોને સમાવીને અનામત આપવા માટે હતું, પરંતુ ૨૨ નવેમ્બર આવતા સુધીમાં આ આંદોલન ‘ભાજપ હટાવો-કૉંગ્રેસ બચાવો’ આંદોલનમાં ફેરવાઈ ગયું. પાટીદારોમાં એકતાના બદલે લેઉવા-કડવા ઉપરાંત ‘પાસ’ સમર્થક અને ‘પાસ’ વિરોધી આવા ચાર ભાગલા થઈ ગયા. હાર્દિક પટેલ આણિ કંપનીએ સાચા પાટીદાર કોણ છે અને કોણ નહીં તેનું પ્રમાણપત્ર આપવાનો ઠેકો જાણે કે લઈ લીધો. આ જ રીતે દારૂબંધીની વાત કરતા અલ્પેશ ઠાકોરે વિજય રૂપાણીની ભાજપ સરકારને દારૂબંધીનો કાયદો કડક બનાવવા ફરજ પાડી હતી. વડોદરાના અખંડ ફાર્મમાંથી (ક્રિકેટની સ્પર્ધા- આઈપીએલના પૂર્વ કમિશનર ચિરાયુ અમીન સહિત) મોટાં માથાંઓને પકડ્યાં હતાં. પરંતુ એ જ અલ્પેશ ઠાકોર કૉંગ્રેસમાં જોડાયા અને તેમના સ્વાગત સમારંભમાં શંકરસિંહ વાઘેલાએ કૉંગ્રેસ છોડતાં વિપક્ષના નેતા બનેલા મોહનસિંહ રાઠવાએ “ભાજપ દારૂ આપે તો પી લેજો, પણ મત તો કૉંગ્રેસને જ આપજો” આવી અપીલ, કૉંગ્રેસના તે સમયે ઉપાધ્યક્ષ અને અત્યારે અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીની હાજરીમાં કરી અને આ રીતે અલ્પેશભાઈના આંદોલનનું રામશરણ થઈ ગયું.

જિજ્ઞેશ મેવાણીનો પણ એક જ એજન્ડા સાબિત થયો- ‘ભાજપ હટાવો, કૉંગ્રેસ બચાવો.’ ચિંતાજનક બાબત એ રહી કે તેમના પર ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કરવાના આક્ષેપોવાળા પૉપ્યુલર ફ્રન્ટ ઑફ ઇન્ડિયાની રાજકીય પાંખ સૉશિયલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયા તરફથી ભંડોળ લીધું હોવાના આક્ષેપો થયા છે. જિજ્ઞેશે ભાજપને કૉર્ટ કાર્યવાહીની ધમકી આપી છે. આ આક્ષેપો સાચા હોય કે ન હોય, પરંતુ ભારત વિરોધી અરુંધતી રોય તરફથી તો રૂ. ૩ લાખ મળ્યા જ છે એનું જિજ્ઞેશે ખંડન કર્યું હોવાનું ધ્યાનમાં નથી. શું જિજ્ઞેશ મેવાણી અરુંધતી રોયના ભારત વિરોધી વલણનું સમર્થન કરે છે? જિજ્ઞેશે કન્હૈયાકુમાર જેવા ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર, અફઝલ ગુરુની સમર્થક ગેંગના કાર્યક્રમો યોજનાર અને કાશ્મીરમાં સેના બળાત્કારી છે તેવા આક્ષેપો કરનારથી વેગળા રહીને માત્ર દલિત ઉદ્ધારની પ્રવૃત્તિ કરવા જેવી છે. આ ત્રણેય નેતાઓએ જો પોતાના પક્ષો રચ્યા હોત તો કદાચ તેમની અપીલ વધુ અસરકારક નીવડી હોત.

આ ચૂંટણીમાં ઘણા બુદ્ધિજીવીઓ-પત્રકારો-લેખકો પણ ખુલીને રાજકીય પક્ષોના સમર્થનમાં બહાર આવ્યા. ફેસબુક અને વૉટ્સએપ પર આવા કેટલાક બુદ્ધિજીવીઓએ ચોક્કસ પક્ષને હરાવવા અપીલ કરી અને આડકતરું બીજા પક્ષનું સમર્થન કર્યું. આ પણ એક ચિંતાજનક બાબત છે. જોકે આનું સકારાત્મક પાસું એ છે કે અત્યાર સુધી પડદા પાછળ રહીને સમર્થન કે વિરોધ કરતા લોકોના ચહેરા ખુલ્લા પડી ગયા.

ગુજરાતની ચૂંટણીમાં ત્રીજા પક્ષનું પણ નામોનિશાન નથી રહેતું તેનું કારણ એ છે કે એનસીપી, બસપ વગેરે ચૂંટણી સમયે જ સક્રિય દેખાય છે. ભાજપ-કૉંગ્રેસ આટલા લાંબા સમયથી છે અને સત્તા મેળવી શકે છે કારણકે તેમણે સંઘર્ષ કર્યો છે. કૉંગ્રેસમાં પણ હવે ચૂંટણી સમયે જ સક્રિયતા વધુ દેખાય છે, પરંતુ તો પણ આજની તારીખે તેના મૂળિયા ઊંડા છે કારણકે ભૂતકાળમાં તેના નેતાઓએ સંઘર્ષ કર્યા છે. જો ત્રીજા પક્ષોમાંના કોઈ પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરવા માગતા હશે તો તેમણે પાંચેય વર્ષ જનતાના પ્રશ્નોને અસરકારક રીતે વાચા આપવી પડશે.

આ લખાય છે ત્યારે પ્રથમ તબક્કાનું મતદાન થયું છે, બીજા તબક્કાના મતદાન આડે એક દિવસ બાકી છે. પ્રથમ તબક્કામાં જામજોધપુરના કલ્યાણપુર ગામે મતદાનનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. ગામવાસીઓની ફરિયાદ હતી કે તેમની કેનાલ કોઈએ તોડી નાખી હોવાથી પાણી નહોતું મળતું. આપણા અમરેલીના ખાંભા તાલુકાના ભાણિયા ગામે પણ રોડ, પીવાના પાણીની સુવિધા, વાહનવ્યવહારની સુવિધા જેવી પાયાની સુવિધાના અભાવે મતદાન કર્યું નહોતું. મોરબી તરફ પણ એક ગામે પૂરતા પાણીના અભાવે મતદાન ન કર્યું. કાલાવડના ગજાડી ગામના લોકોએ પણ પાયાની સુવિધાના અભાવે મતદાનનો બહિષ્કાર કર્યો છે. ભાજપના વિકાસમાં આ છિદ્રો નાનાં હોય તો પણ તેની અવગણના કરવા જેવી નથી. આવાં બીજાં ગામો હોય તો તેમની પણ સમસ્યા કાલનાં પરિણામો પછી જે સરકાર બને તેમણે ઉકેલવી પડશે કારણકે જ્યાં સુધી ગામો સુખી નહીં થાય ત્યાં સુધી વિકાસ અધૂરો જ ગણાશે.

દરેક ઘરમાં શૌચાલય અને પાણીનું જોડાણ, આ વચન આ વખતે અપાયું હતું. સ્વતંત્રતાના સિત્તેર વર્ષે પણ આ વચન આપવું પડે તે દુઃખની વાત ગણાય. ગરીબી હટાવોની વાતો પણ વર્ષોથી થાય છે, પણ ગરીબી હટતી નથી અને તે દર ચૂંટણીનું વચન બની જાય છે.

નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાત ભાજપને એક સૂત્રે બાંધ્યું હતું, પરંતુ તેમના ગયા પછી જૂથવાદના આક્ષેપો થાય છે. ભાજપ ભલે ના પાડે, પરંતુ આનંદીબહેન પટેલ અને અમિત શાહ જૂથ વચ્ચે ટકરાવ રહ્યો અને પરિણામે આનંદીબહેને વય મર્યાદાના કારણોસર રાજીનામું આપ્યું, તે પછી ચૂંટણી લડવાની પણ ના પાડી. આનંદીબહેન સરકાર વખતે પણ અમરેલી સહિત ગુજરાતમાં પૂર વખતે બરાબર સહાય નહોતી પહોંચી તો વિજયભાઈ રૂપાણી સરકાર વખતે પૂરમાં રાહત કામગીરી સારી થઈ પણ ઠેર ઠેર રોડ ખરાબ થઈ ગયા. પેટ્રોલ-ડીઝલના વધેલા ભાવ અને ગેસના બાટલા મોંઘા થયા. જીએસટીમાં સરકારે રાહતો આપી પરંતુ નાણા પ્રધાનનું વલણ અક્કડ અને લોકોને સાંભળતા ન હોવાની ફરિયાદ થઈ. મધ્યમ વર્ગ અને ખાસ તો નોકરિયાતો માટે કોઈ પક્ષ વિચારતો જ નથી.

સવા વર્ષ પછી લોકસભાની ચૂંટણી આવશે. હવે વિપક્ષો અને તેમના સમર્થકો ખૂબ જ જાગૃત છે. જે રીતે ભાજપ સમર્થકો વિપક્ષી નેતાઓની જૂની ક્લિપો બતાવીને તેઓ અગાઉ શું બોલ્યા હતા તે પ્રસારિત કરતા હતા હવે આ જ શસ્ત્ર વિપક્ષ સમર્થકો વળતું ઉગામી રહ્યા છે. આ એક સારી વાત પણ રહેશે કારણકે આનાથી બોલતી વખતે હવે નેતાઓએ જાગૃત રહેવું પડશે.

આ વખતે કદાચ એટલે જ બંને પક્ષે નેતાઓએ પ્રચાર સભાઓમાં પણ મોટા ભાગે વચનો આપવામાં અને બોલવામાં સાવધાની દાખવી છે. ચૂંટણી ઢંઢેરામાં ભાજપે બેફામ વચનો આપવાનું ટાળ્યું છે. હા, ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાનું વચન આપ્યું છે તે તેણે પાળવું પડશે, નહીંતર પચાસ લાખ ઘર બનાવવા અને કાળાં નાણાં પાછા આવવાથી પંદર લાખ જમા થશે તે વાતની જેમ આ વચન પણ બૂમરેંગ સાબિત થશે. આ વખતની ચૂંટણીમાં ઢંઢેરાનું તો મહત્ત્વ જ ન રહ્યું! પ્રથમ તબક્કાના મતદાનના થોડા દિવસો પહેલાં જ ઢંઢેરાઓ બહાર પડાયા. ગુજરાતમાં પોરબંદર કિનારે ડ્રગ્સ પકડાય અને વડોદરાની એમ. એસ. યુનિવર્સિટીમાંથી છોકરીઓ ડ્રગ્સ પીતી પકડાય તે ચિંતાજનક છે. અહીં ભાવનગર, રાજકોટ અને ભરૂચમાંથી આઈ.એસ.આઈ.એસ.ના એજન્ટો પકડાય છે તે પણ ચિંતાજનક છે. સત્તાના સુખમાં સરહદી રાજ્ય એવા ગુજરાતને ડ્રગ્સ અને ત્રાસવાદના પંજામાંથી બચાવવા સતર્ક રહેવું પડશે. ગાયની રક્ષા પણ કરવી પડશે અને સાથે રસ્તા પર ગાયોને છૂટી મૂકીને તેના માલિકો નિરાંતવા થઈ જાય છે તેનો ઉકેલ લાવવો પડશે.

હવે જે સરકાર આવે તેણે જૂથબંધી વગર સ્થિરતા આપીને નરેન્દ્ર મોદીના ગુજરાત મોડલને ફરીથી સુપરફાસ્ટ સ્પીડે આગળ વધારવું પડશે. અગાઉની સરકાર પ્રત્યે રાગદ્વેષ રાખ્યા વગર શાળાની ફી પર નિયંત્રણ મૂકતા કાયદાને શાળા સંચાલકોનો વિરોધ હોય તો પણ મક્કમતાથી કડક રીતે અમલ કરાવવો જોઈએ. રસ્તા પર થાગડથિગડના બદલે રસ્તા સારી ગુણવત્તાના બને, ફૂટપાથ પરથી દબાણ હટે અને પગપાળા ચાલનારા જૈન મુનિ-સાધ્વીથી માંડીને સામાન્ય જનનો વિચાર થાય તે જોવું પડશે. અમરેલી– ભાવનગર-જૂનાગઢમાંથી જે પણ ધારાસભ્યો ચૂંટાય તેમણે આ ત્રણ જિલ્લાઓના વિકાસ માટે સઘન પ્રયત્નશીલ રહેવું પડે. ગાંધીચીંધ્યા માર્ગે આંદોલન પણ કરવું પડે તો કરવું, પરંતુ આ ત્રણ જિલ્લાઓમાંથી મોટામોટા રાજકારણીઓ હોવા છતાં તેનો જોઈએ તેવો વિકાસ થયો નથી તે હકીકત છે. નર્મદા ડેમના દરવાજા બંધ થયા પરંતુ તેની કેનાલ-સબ કેનાલ વગેરે જે કંઈ કામ બાકી હોય તે સત્વરે પૂરું કરવું રહ્યું. ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે પૂરતું પાણી મળી રહે તે જોવું રહ્યું. અમદાવાદની મેટ્રો ટ્રેનનું કામ ઝડપી અને સમયસર પૂરું થાય, વડોદરા અને સુરતમાં મેટ્રો ટ્રેનનું વચન પળાય, તે જોવું રહ્યું. બુલેટ ટ્રેનનું કામ પણ સમયબદ્ધ ચાલે તેની ચિંતા કરવી રહી.

આ આંદોલનોનાં પરિણામે સામાજિક રીતે જે ખાઈ ઊભી થઈ છે, ચૂંટણી સમયે જે રીતે સમાજોના નામે કેટલાક આગેવાનો રાજકીય પક્ષોને બ્લેકમેઇલ કરવા નીકળી પડે છે. આથી ફરી સામાજિક સમરસતા સ્થપાય તેની ચિંતા આરએસએસ, વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ, સ્વાધ્યાય પરિવાર, ગાયત્રી પરિવાર, આર્ટ ઑફ લિવિંગ વગેરે સમાજસેવી સંસ્થાઓએ કરવી પડશે.