politics, sanjog news, vichar valonun

જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ: સાચા અર્થમાં સેક્યુલર રાષ્ટ્રવાદી નેતા

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩/૨/૧૯)

પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાને માત્ર ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ ભાગનો કાર્યભાર સોંપાયો તે માટે જેટલો સમય કે સમાચારપત્રની જગ્યા ફાળવી તેનાથી દસમા ભાગની જગ્યા મોટા કદના નેતા જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝના અવસાન સમયે તેમને મળી હશે! આજીવન કૉંગ્રેસ વિરોધી રહેવાનું કદાચ એ પરિણામ હશે? લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ જાણે.

જી હા, કૉંગ્રેસના નહેરુ-ગાંધી પરિવારના સરમુખત્યાર પ્રકારના શાસન-ભ્રષ્ટાચારના વિરોધમાં નીકળ્યા હતા તો ઘણા નેતાઓ અથવા પક્ષો, ચાહે તે પ્રણવ મુખર્જી હોય, એન.ડી. તિવારી હોય, ચાહે તે સામ્યવાદીઓ હોય, લાલુપ્રસાદ યાદવ હોય, શરદ પવાર હોય, ચંદ્રાબાબુ નાયડુ હોય, મમતા બેનર્જી હોય, અરવિંદ કેજરીવાલ હોય કે સ્વયં જ્યૉર્જના શિષ્ય નીતીશકુમાર, આ બધાએ એક સમયે સત્તા માટે થઈને કૉંગ્રેસ સાથે હાથ મિલાવી લીધો અથવા હવે હાથ મિલાવવા તલપાપડ છે, પરંતુ ભાજપને બાદ કરો તો જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ અને ઓડિશા પર પંદર વર્ષથી શાસન કરતા મુખ્ય પ્રધાન નવીન પટનાયક બે નેતાઓ અત્યારે યાદ આવે છે જેમણે ક્યારેય કૉંગ્રેસ સાથે જવાનું પસંદ નથી કર્યું!

જ્યોર્જના ખાસ મિત્ર અને ‘જનસત્તા’ના તંત્રી રામબહાદુર રાય લખે છે, “તેઓ નહેરુ-ગાંધી પરિવારના કટ્ટર વિરોધી હતા. તેઓ માનતા કે નહેરુ-ગાંધી પરિવારે રાષ્ટ્રને ઘણું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે અને તે પરિવારની સામે તેઓ કોઈની પણ સાથે હાથ મેળવવા તૈયાર હતા.” જોકે આ ‘કોઈની સાથે’માં પણ શરત હતી. રામબહાદુર રાય લખે છે, “તેમને બે અંતિમો વચ્ચે પસંદ કરવાનું હતું. તેઓ સામ્યવાદીઓ સાથે જવા તૈયાર નહોતા. ન તો તેઓ કૉંગ્રેસમાં જવા તૈયાર. આથી તેમણે ભાજપનો સાથ પસંદ કર્યો.”

એ ભાજપ એટલે ભારતીય જનસંઘનો ઉત્તરાર્ધ અવતાર. બાકી પહેલાં તો તેઓ ભારતીય જનસંઘના અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના કટ્ટર વિરોધી હતા. એટલે સુધી કે પહેલી જે મોરારજી દેસાઈની બિનકૉંગ્રેસી સરકાર બની તેમાં તેમણે વિશ્વાસ મત વખતે જિદ પકડી કે અટલ-અડવાણીએ સંઘના સ્વયંસેવક તરીકે રાજીનામું આપવું જ પડે. પરંતુ અટલ-અડવાણી પણ એટલા વિચારના મક્કમ કે તેમણે સત્તાના ભોગે સ્વયંસેવકત્વ છોડવાનું પસંદ ન કર્યું. સરકાર પડી. અને ફરી કૉંગ્રેસે પડદા પાછળથી ચરણસિંહને ટેકો આપીને સરકાર બનાવી. અંતે ફરી દસ વર્ષ કૉંગ્રેસ સત્તામાં રહી.

કદાચ, જ્યૉર્જને પોતાની ભૂલ સમજાઈ હોય તેમ ૧૯૯૪ની આસપાસ તેમણે ભાજપના પહેલા સાથીદાર તરીકે પોતાના સમતા પક્ષનો ટેકો જાહેર કર્યો. આનું કારણ રાષ્ટ્રીય સ્તરે બિનકૉંગ્રેસી સરકાર બનાવવાનું તો હતું જ પરંતુ સાથેસાથે, એ લાલુપ્રસાદ યાદવની સામ્યવાદીઓના ટેકાથી ચાલી રહેલી ગુંડારાજવાળી સરકારને ઉખાડી ફેંકવાનું કારણ પણ હતું, આ એ જ લાલુપ્રસાદ યાદવ હતા જે ૧૯૮૭ની આસપાસના અરસામાં જ્યારે પણ જ્યૉર્જ પટના વિમાનમથકે આવતા ત્યારે ત્યાં ચાની કીટલી અને કપ સાથે સ્વાગત માટે હાજર રહેતા. તે સમયે જ્યૉર્જ સાથે તમે જોડાવ તો રાજકારણ, સમાજ કે પછી તમારા અંગત વર્તુળમાં તમને માનભેર જોવામાં આવે તેમ મનાતું.

૧૯૯૬માં અટલજીની ૧૩ દિવસ ચાલેલી સરકારમાં સમતા પક્ષ પણ સામેલ હતો અને અટલજીએ રાજીનામું આપ્યું એટલે ૨૦૦૪ની આસપાસ રામવિલાસ પાસવાને અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ પવન પ્રમાણે સઢ બદલ્યું તેમ જ્યૉર્જે કર્યું નહીં. બે વર્ષ ધીરજ ધરી અને ૧૯૯૮માં જ્યારે અટલજીના નેતૃત્વમાં બીજી બિનકૉંગ્રેસી સરકાર રચાઈ તેમાં સંરક્ષણ પ્રધાન બન્યા. હજુ તો માર્ચ ૧૯૯૮માં અટલ સરકારે શપથ લીધા અને ૧૧મેથી ૧૩ મે ૧૯૯૮ એમ માત્ર બે જ મહિનામાં પોખરણમાં પરમાણુ પરીક્ષણો કર્યાં અને તે પણ અમેરિકાની જાસૂસી સંસ્થા સી.આઈ.એ.ને ગંધ આવ્યા વગર! આ બાબત ‘પરમાણુ: ધ સ્ટૉરી ઑફ પોખરણ’ ફિલ્મ જોઈ હોય તે વધુ સારી રીતે સમજી શકશે. કૉંગ્રેસીઓ જેમને માન નથી આપતા (પરંતુ નાણા પ્રધાન મનમોહનસિંહના ઉદારીકરણ માટે જશ જરૂર ખાટે છે) તેવા દિવંગત વડા પ્રધાન નરસિંહરાવે પણ પરમાણુ પરીક્ષણો કરવા તૈયાર કરેલી પરંતુ સીઆઈએને ગંધ આવી જતાં તેને મોકૂફ રાખવા પડેલાં. અટલ સરકારમાં માત્ર ગણ્યાગાંઠ્યા લોકોને જ આ પરીક્ષણોની જાણ હતી, તેમાંના એક હતા…જ્યૉર્જ.

જ્યૉર્જ આમ તો સમાજવાદી હતા અને એટલે પરમાણુ શસ્ત્રોના વિરોધી હતા પરંતુ ૧૯૯૮માં તેમણે પૂરા અંતઃકરણથી પરમાણુ પરીક્ષણોનું સમર્થન કરેલું. પરમાણુ પરીક્ષણોની સફળ રહ્યાની જાહેરાત થઈ તે વખતની તસવીરમાં કેવો સુયોગ છે! અટલજી હિન્દુ, એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામ મુસ્લિમ અને જ્યૉર્જ ખ્રિસ્તી!

જી હા, જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝનો જન્મ ૩ જૂન ૧૯૩૦ના રોજ ચુસ્ત કેથોલિક ખ્રિસ્તી પરિવારમાં મેંગ્લુરુ (અગાઉનું મેંગ્લોર)માં થયો હતો. છ ભાંડરડાંમાં સૌથી મોટા જ્યૉર્જ. માતાએ તો નામ બ્રિટનના રાજા જ્યૉર્જ પંચમ પરથી રાખેલું પરંતુ તેમને ક્યાં ખબર હતી કે પુત્રનું નામ ભલે જ્યૉર્જ પરથી હોય તે થશે પૂરા સ્વદેશી! મેટ્રિક પછી તેમણે અભ્યાસ પડતો મૂકી દીધો. એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે વાત કરી તે મુજબ, તેમના પિતા જૉન જૉસેફ તો તેમને વકીલ બનાવવા માગતા હતા, પરંતુ તેમને વકીલ બનવું નહોતું. તે પછી તેમને બેંગ્લુરુ (અગાઉનું બેંગ્લોર)માં ખ્રિસ્તી મિશનરીમાં પાદરી બનવા મોકલવામાં આવ્યા, પરંતુ ત્યાં તેમણે જોયું કે સમાનતાની વાત કરતા ચર્ચમાં રેક્ટરને ખૂબ જ સારું ભોજન મળતું હતું અને તાલીમાર્થીઓને ખરાબ. વળી, રેક્ટર ઊંચા ટેબલ પર બેસતાં અને તાલીમાર્થીઓને નીચે બેસવાનું થતું. આમ, સમાજવાદથી પ્રભાવિત થતા પહેલાં જ જ્યૉર્જમાં જન્મજાત જ કદાચ સમાજવાદનો સમાનતાનો સિદ્ધાંત ઇન બિલ્ટ આવ્યો હતો! તેના લીધે તેઓ કોઈ પંથ કે સંપ્રદાયમાં માનવાના બદલે તર્કવાદમાં માનતા થઈ ગયા હતા.

નોકરીની શોધમાં જ્યૉર્જ મુંબઈ આવ્યા. તે વખતે જેમ ઘણા અભિનેતાઓને પણ સંઘર્ષ કરવો પડ્યો તેમ જ્યૉર્જને પણ શેરીઓ પર સૂવું પડ્યું પરંતુ તેમને એક સમાચારપત્રમાં પ્રૂફરીડર તરીકે કામ મળી ગયું. પરંતુ આ તેમનું ગંતવ્યસ્થાન નહોતું. તેઓ પ્લેસિડ ડીમેલો અને રામમનોહર લોહિયા જેવા સમાજવાદી ધૂરંધર નેતાના સંપર્કમાં આવ્યા અને તે પછી તેમણે સમાજવાદી યુનિયન ટ્રેડ મૂવમેન્ટ શરૂ કરી શ્રમિકોના હકો માટે લડ્યા. તે વખતે તેમની લડાઈ કંપનીઓ સામે હતી. તેમને અનેક વખત જેલમાં જવું પડ્યું. તે પછી મુંબઈ મહાનગર પાલિકામાં પણ તેઓ સાત વર્ષ સુધી નગરસેવક રહ્યા. ત્યાંથી સીધી છલાંગ મારી લોકસભા ચૂંટણીમાં.

૧૯૬૭નું એ વર્ષ. કૉંગ્રેસનો સૂર્ય મધ્યાહ્ને તપે. તેમાંય બે દાયકાના અનુભવી, ત્રણ વાર મેયર, ત્રણ વાર સાંસદ અને નહેરુ, શાસ્ત્રી અને ઈન્દિરા પ્રધાનમંડળમાં પ્રધાન રહેલા એસ. કે. પાટીલ મુંબઈના બેતાજ બાદશાહ ગણાતા, પરંતુ જ્યૉર્જે તેમને હરાવી ‘જાયન્ટ કિલર’નું બિરુદ પ્રાપ્ત કરેલું.

અત્યાર સુધી કંપનીઓને નડતા રહેલા જ્યૉર્જ ૧૯૭૪ની રેલવે હડતાળથી હવે ઈન્દિરા સરકારને પણ નડવા લાગ્યા. ઈન્દિરાએ કટોકટી લાદી તો વડોદરા આવીને પત્રકારો કિરીટ ભટ્ટ અને વિક્રમ રાવ સાથે મળીને શું કરવું તેની વિચારણા કરતા. અને તેવામાં ડાયનેમાઇટ હાથ લાગ્યો, પરંતુ આ વિસ્ફોટ વારાણસીમાં ઈન્દિરા ગાંધીની જાહેરસભા શરૂ થાય તે પહેલાં કે મોડી રાત્રે કરવાનો હતો જેથી કોઈને ઈજા ન થાય. આ વિસ્ફોટ માત્ર ઈન્દિરા સરકારને ધ્રૂજાવવા માટે જ હતો. તેમની ધરપકડ કોલકાતામાં હતા ત્યારે થઈ. તેમને જેલ ભેગા કરાયા, પરંતુ એ સરમુખત્યાર શાસને પછી ચૂંટણી આપી તો તેમાં જેલમાં બેઠાબેઠાં તેઓ બિહારના મુઝફ્ફરપુરમાં ત્રણ લાખ મતોથી વિજયી બન્યા! મોરારજી દેસાઈમાં ઉદ્યોગ પ્રધાન બન્યા.

એક વાર તેઓ પોતાના મતવિસ્તારની મુલાકાતે હતા. ત્યાં પાણીની તંગી અને તેમને કૉકાકોલા આપવામાં આવી. તે પછી તેમણે કૉકાકોલા અને આઈબીએમને દેશમાંથી તગેડી દીધી. સ્વદેશીની વાતો કરનારા સંઘપરિવારના અટલજી કે નરેન્દ્ર મોદીની સરકારમાં આવું થયું નહીં, ઉલટાનું વિદેશી કંપનીઓની બોલબાલા વધી. જોકે આઈબીએમ કમ્પ્યૂટર કંપની હતી અને તે રહી હોત તો કદાચ ટૅક્નૉલૉજીની રીતે ફેર પડ્યો હોત.

એ પછી માત્ર ૧૯૮૪માં ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યાની સહાનુભૂતિ લહેરમાં તેઓ હાર્યા. તે પછી ક્યારેય હાર્યા નહીં. વી. પી. સિંહ વખતે તેઓ જનતા દળમાં જોડાયા અને રેલવે પ્રધાન બન્યા. કૉંકણ રેલવે પ્રૉજેકટ તેમની દૂરંદેશીનું પરિણામ ગણાય છે. જોકે જનતા દળ તૂટ્યું તે પછી તેમણે સમતા પક્ષ બનાવ્યો. જનતા દળમાં વધુ ભાગલા પડ્યા. જનતા દળ યુનાઇટેડ બન્યું તો તેમાં પોતાનો પક્ષ ભેળવી શરદ યાદવના જૂથ સાથે હાથ મેળવી અને બીજી તરફ ભાજપનો સહયોગ લઈ બિહારમાં લાલુના શાસનને અને કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસ સમર્થિત ત્રીજા મોરચાની સરકારને ઉથલાવી દીધી.

અત્યારે નરેન્દ્ર મોદી દર બેસતા વર્ષે જવાનો વચ્ચે જાય છે કે નિર્મલા સીતારમણ તિબેટ સરહદે જાય છે પરંતુ જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ સિયાચીન સરહદે ગયેલા. તેમણે ચીન ભારતનું પ્રથમ ક્રમાંકનું શત્રુ હોવાનું નિવેદન કરી ખળભળાટ મચાવી દીધેલો. જોકે બાદમાં તે બદલ ખેદ પણ પ્રગટ કર્યો. તેમની સામે કૉફીન કૌભાંડના આક્ષેપો થયા પરંતુ ૨૦૦૯માં કૉંગ્રેસ શાસનમાં તેમને ક્લીન ચિટ મળી ગયેલી.

સત્તામાં આવ્યા પહેલાં બીજા ઘણા નેતાઓ ચોળેલા ઝભ્ભા પહેરતા હોય પરંતુ સત્તામાં આવ્યા પછી ઈસ્ત્રી ટાઇટ અને મોંઘા કુર્તા પહેરવા લાગે. પરંતુ જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ સાદગીને વરેલા રહ્યા. ૧૯૯૫ સુધી તેમનાં કપડાં જાતે જ ધોતા, પરંતુ તે પછી એક વાર બાથરૂમમાં પડી ગયા ને માથામાં ઈજા થઈ તે પછી તે કામ બંધ કર્યું.

ગુરુ અને શિષ્ય વચ્ચે સમય જતાં સંઘર્ષ થાય છે તેમ જ્યૉર્જ અને નીતીશ વચ્ચે પણ થયું. બન્યું એવું કે નીતીશ મુખ્ય પ્રધાન હતા તેથી પક્ષના પ્રમુખ વિરોધી જૂથના શરદ યાદવને ન બનાવે તો તેઓ બળવો કરે. તેથી જ્યૉર્જને પ્રમુખ ન બનાવાયા. તે પછી તેમને ૨૦૦૯માં ચૂંટણીની ટિકિટ પણ ન અપાઈ. કાબે અર્જુન લૂટિયોની જેમ તેઓ અપક્ષ ઊભા રહ્યા પરંતુ હારી ગયા. જોકે તે પછી તેમણે રાજ્યસભા માટે દાવેદારી કરી તો નીતીશ અને શરદે સન્માનપૂર્વક તેમને ચૂંટાવા દીધા.

આવા જ્યૉર્જની અંતિમ વિધિ, આ લખાય છે ત્યારે એવી માહિતી છે કે હિન્દુ રિવાજ પ્રમાણે દાહસંસ્કાર કરાશે અને પછી ખ્રિસ્તી રિવાજ પ્રમાણે તેમના અસ્થિ અને રાખને દફનાવાશે. સાચા અર્થમાં સેક્યુલર નેતા જ્યૉર્જને વંદન!

Advertisements
politics, sanjog news, vichar valonun

લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ: ઇસસે કૈસે બચોગે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૬/૦૧/૧૯)

૮૦ અને ૯૦ના દાયકાની બે સામાજિક ફિલ્મો ખાસ યાદ રહી ગઈ છે. એક તો ૧૯૮૮માં આવેલી ‘ઘર ઘર કી કહાની’ અને બીજી ૧૯૯૦માં આવેલી ‘ઘર હો તો ઐસા’. ‘ઘર ઘર કી કહાની’ની વાર્તા કંઈક આવી હતી. કાદર ખાન અને શશીકલા પતિ-પત્ની છે. ઘરમાં કાદર ખાનનું કંઈ ચાલતું નથી. શશીકલા જ સર્વેસર્વા છે. ત્રણ દીકરા, એક દીકરી છે. સૌથી મોટો દીકરો મૃત્યુ પામ્યો છે. તેની વિધવા પદ્મા ખન્ના ઘરમાં સાસુની સેવા કરે છે, પરંતુ સાસુ તરફથી તેને ત્રાસ સિવાય કંઈ મળતું નથી. વચલો દીકરો ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને પરણેલો છે. નાનો દીકરો ગોવિંદા ફરહાના પ્રેમમાં છે. પરંતુ શશીકલા ઈચ્છે છે કે તે અમીર પિતાની પુત્રીને પરણે જેથી ઘરમાં દહેજ સારું એવું લાવી શકાય. શશીકલાની દીકરી અરુણા ઈરાની અશોક શરાફને પરણી છે, પરંતુ તે સાસરે રહેવાના બદલે પિયરમાં રહી તેની માતાના કાન ભંભેરતી રહે છે. એક દૃશ્યમાં શશીકલા તેના મૃત મોટા દીકરાનાં બાળકોને ચોકલેટ ક્યાંથી મળી તેમ કહી મારે છે ત્યારે વિધવા પુત્રવધૂ કહે છે, “ઈસ ઘર મેં ક્યા ચોકલેટ ખાના પાપ હૈ?” ત્યારે શશીકલા કહે છે, “ઈસ ઘર મેં મુઝસે પૂછે બિના પાની પીના ભી પાપ હૈ.”

બહેન અરુણા ઈરાનીનાં કરતૂતોના કારણે ઋષિ કપૂરને શંકા જાય છે કે તેની પત્ની જયા પ્રદાનું લફરું તેના નાના ભાઈ ગોવિંદા સાથે છે. તે પ્રેયસી અનિતા રાજ પાસે ચાલ્યો જાય છે. દરમિયાનમાં ગોવિંદા અને ફરહા શશીકલાના અન્યાયી રાજ સામે વિદ્રોહ પોકારે છે, પરંતુ જ્યારે તેઓ વિદ્રોહ પોકારે છે ત્યારે સિદ્ધાંતની પૂતળી અને અન્યાય સહન કરતી જયા પ્રદા તેને વારે છે….આખી કથાના અંતે ગોવિંદા તેના પિતા કાદર ખાનમાં રહેલા પુરુષને જગાડી તેને મજબૂત બનાવે છે. એક તબક્કે શશીકલા તેના પતિને પણ તેની હાલત ખરાબ કરવાની ધમકી આપે છે અને તેના મોટા દીકરાની વિધવાને તેમનાં બાળકો સહિત કાઢી મૂકવા માગતી હોય છે ત્યારે કાદર ખાન પોતાની ટેકણ લાકડીનો ઉપયોગ કરીને પહેલી વાર શશીકલાને મારે છે. શશીકલાની સાન ઠેકાણે આવી જાય છે. દરમિયાનમાં ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને છૂટાછેડા આપવા માગતો હોય છે ત્યારે કાદર ખાન તેની વહુની તરફેણ કરે છે તો ઋષિ કપૂર ઘરમાં અને કંપનીમાં ભાગ માગી બેસે છે. ઋષિ કપૂરને તેની વિધવા ભાભી, માતા શશી કલા, પ્રેયસી અનિતા રાજ, નાનો ભાઈ ગોવિંદા જેટલા લોકો સમજાવે છે તેને તે ઉલટું જ લાગે છે. તે બધા સાથે સંબંધ તોડી બેસે છે. અંતે અશોક શરાફની દમદાટીથી અરુણા ઈરાની ઋષિ કપૂર સમક્ષ પોતાનાં પાપ કબૂલે છે ત્યારે ઋષિ કપૂરની આંખ ઉઘડે છે અને તે પત્નીને સ્વીકારે છે. અંતે ઘરમાં બધાં સારાં વાનાં થાય છે…

આવી જ કથા ‘ઘર હો તો ઐસા’ની હતી. કદાચ કારણ એ હતું કે બંનેના નિર્દેશક કલ્પતરુ હતા. ફરક એટલો હતો કે ઘરના મોભી સઈદ જાફરી છે, જે તેમની ત્રાસદાયક અને દહેજની લાલચુ પત્ની બિન્દુના દરેક ગુનામાં સાથ આપે છે. મોટો દીકરો રાજકિરણ છે, જે તેનાં માતાપિતા અને બહેનની સાથે તેની પત્ની દીપ્તિ નવલ પર અત્યાચાર કરે છે. નાનો દીકરો અનિલ કપૂર બળવાખોર છે અને તેની પત્ની હોવાનું નાટક કરતી મીનાક્ષી શેષાદ્રી છે. દીકરી રીટા ભાદુરી ઘરમાં પડી રહે છે અને ભાભીઓ વિરુદ્ધ માતાને ચડાવ્યા કરે છે. તેનો વર કાદર ખાન કામધંધા વગરનો ઘરજમાઈ છે, તેથી પત્નીથી અને સાસુ-સસરાથી દબાયેલો છે.

આ બંને ફિલ્મો યાદ આવવાનું કારણ દેશની પરિસ્થિતિ છે. આ દેશમાં શશીકલા અને બિન્દુ જેવાં લોકોએ અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જેવા લોકોની મદદથી એવી ઇકો સિસ્ટમ બનાવી છે કે દેશમાં તેમનું જ ધાર્યું થાય. તેઓ સત્તામાં હોય કે વિપક્ષમાં, તેમને પૂછ્યા વગર કોઈ પાણી પીવે તો પણ તકલીફ થઈ જાય. અખલાકની હત્યા થાય તો દેકારો થઈ જાય પરંતુ કાશ્મીર, ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાના કે ગુજરાતના પાટણના વારાહીમાં હિન્દુઓને મુસ્લિમો દ્વારા હેરાનગતિ થાય તો આ ઇકો સિસ્ટમ તેને દબાવી દે. એક તરફ શશી કલા-બિન્દુ અને અરુણા-રીટા જેવાં પાત્રો છે તો બીજી તરફ, જેમને અન્યાય થાય છે તેમાં કેટલાક જયા પ્રદા અને દીપ્તિ નવલ જેવાં છે. ચૂપચાપ અન્યાય સહન કરી લે છે. તેમને સિદ્ધાંતના પૂંછડાને વળગી રહી પોતાની સારી ઇમેજ રાખવી છે. તેઓ આટઆટલા અન્યાય છતાં શશી કલા-બિન્દુ કે અરુણા-રીટા જેવા લોકો સામે કંઈ બોલવા નથી માગતા. આવાં પાત્રોમાં માત્ર વ્યક્તિઓ જ નહીં, કેટલાંક કાગળ પરના વાઘ લાગતાં હિન્દુ સંગઠનો પણ આવી જાય.

આ દેશમાં ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ જેવા લોકો પણ છે જેઓ પોતાના વફાદારો સામે જ લડે છે. તેમને પોતાના લોકો પર જ શંકા જાય છે. તેઓ બીજી પ્રેયસી તરફ ભાગે છે. અને રાજકિરણને તો ‘ઘર હો તો ઐસા’માં જે પ્રેયસી (સોનિકા ગિલ) મળે છે તે પોતાનાં જૂતાં તથા મોજાં પણ રાજકિરણના હાથે અપશબ્દો કહીને ઉતારાવે છે. રાજકિરણની હાજરીમાં જ તેના પ્રેમી સાથે પ્રણયના ફાગ ખેલવા જતી રહે છે. આ ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ પ્રકારના લોકોને આંખ-કાન ઉઘાડીને પરિસ્થિતિ જોવી નથી. ઇકો સિસ્ટમ ઋષિ કપૂર જેવા લોકોના એ હાલ કરી નાખે છે કે તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર થઈ જાય છે. અત્યારે આપણે દેશમાં જોઈ શકીએ છીએ કે દલિતોનો એક મોટો સમૂહ મૂળ નિવાસીઓના નામે, આદિવાસીઓનો મોટો સમૂહ ભીલીસ્તાનના નામે અને હવે પાટીદારોનો એક સમૂહ અલગતાવાદના પંથે છે. તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર છે. આ અગાઉ શીખના એક સમૂહમાં આવું ગાંડપણ ખાલિસ્તાનના નામે ઉપડેલું. અલબત્ત, હજુ પણ આ ગાંડપણ શમ્યું તો નથી જ. અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જે પોતાના સાસરે જવાના બદલે પિયરમાં રહી ભાભીઓની મહેનત પર બેઠાબેઠાં રોટલા તોડવા માગતા હોય છે તેઓ પોતાની ચક્કી ચાલુ રહે તે માટે આવી અંદરોઅંદર ઝઘડાવવાની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખે છે.

તમે માર્ક કર્યું હોય તો અત્યારે કનૈયાકુમાર અને ઉમર ખાલિદ સામે આખરે આરોપપત્ર દાખલ થયો છે. આ લોકો ખુલીને અફઝલ ગુરુ જેવા ખૂંખાર ત્રાસવાદીનું સમર્થન કરતા હતા. તેમના લોકોના હાથમાં અફઝલ ગુરુનાં પૉસ્ટર હતાં. તેઓ અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યામાં ખપાવતા હતા. અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યા કેવી રીતે ગણાવી શકાય? તેને કૉંગ્રેસના શાસનમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી તો પણ કનૈયા આણિ મંડળીનું સમર્થન કરવા કૉંગ્રેસના તત્કાલીન ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી પહોંચી જાય છે. કૉંગ્રેસના નેતા શશી થરૂર તો કનૈયાકુમારની સરખામણી ભગતસિંહ સાથે કરે છે!

ઉડીમાં ત્રાસવાદી હુમલા પછી પાકિસ્તાનમાં થયેલી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક વખતે તેને ખોટી ગણાવવાની અને ખૂન કી દલાલી ગણાવવાની ચેષ્ટા કોણે કરી હતી? શું આ મહાત્મા ગાંધીજી અને નહેરુ-સરદાર પટેલ-ઈન્દિરા ગાંધી-રાજીવ ગાંધીની જ કૉંગ્રેસ છે? એ લોકો પણ કદાચ વિપક્ષમાં હોત તો કદાચ આ હદે તો ન જ ગયાં હોત. અરવિંદ કેજરીવાલે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગ્યા હતા.

આ ઇકો સિસ્ટમ એ હદે ઘાંઘી થઈ છે કે તેમાં સામેલ લોકો હવે બંધારણીય કટોકટી સર્જવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. મમતા બેનર્જી અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ પોતાનાં રાજ્યમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ માટે મનાઈ ફરમાવી છે. આવું કઈ રીતે થઈ શકે? માન્યું કે કૉંગ્રેસ-ભાજપ સહિત તમામ શાસકો સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ કરે છે પરંતુ તેના રાજકીય-અદાલત વગેરે રસ્તા છે જ. પરંતુ તેનો અર્થ સીબીઆઈને રાજ્યમાં જ ન આવવા દેવી? આ ઇકો સિસ્ટમ તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર જે રામમંદિર, ૩૭૦ કલમ સહિત એક પછી એક મહત્ત્વના ચુકાદા આપવાના હતા ત્યારે તેમની સામે ચાર જજોની બળવાખોરી દ્વારા દબાણ લાવ્યા હતા. કૉંગ્રેસે મહાભિયોગની ધમકી આપી દબાણ વધાર્યું. તે પછી દીપક મિશ્રના કેવા ચુકાદા આવ્યા તે જોઈ શકાય છે. અત્યારે રામમંદિર કેસમાં આ જ થઈ રહ્યું છે. એક પછી એક તારીખો પડી રહી છે. કૉર્ટને યાકૂબ મેમણ માટે અડધી રાત્રે ખુલવાની ઉતાવળ છે, કર્ણાટકમાં ભાજપ સરકાર બનાવી લેશે તેમ લાગતા કૉંગ્રેસની અરજી પર અડધી રાત્રે ખુલીને ભાજપ સરકારને વિશ્વાસ મત માટે માત્ર ચોવીસ કલાકનો સમય આપે છે, પરંતુ એ જ ઇકો સિસ્ટમ કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલસિંહ દ્વારા ગુજરાતમાં ભાજપના બળવાખોર શંકરસિંહ વાઘેલાને ૧૯૯૭માં સાત દિવસનો સમય અપાય છે ત્યારે મૌન રહે છે. આ જ ઇકો સિસ્ટમ અંતર્ગત કૉંગ્રેસના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ નાં પત્ની નલિની ચિદમ્બરમ્ ને રજાના દિવસે ૧૨ જાન્યુઆરીએ શનિવારે મદ્રાસ હાઇ કૉર્ટ ધરપકડ સામે વચગાળાની સુરક્ષા આપે છે!

આ ઇકો સિસ્ટમ રામ મંદિર કેસમાં ન્યાયમૂર્તિ યુ. યુ. લલિત સામે કલ્યાણસિંહનો કેસ ભૂતકાળમાં લડ્યા હોવાથી તેમની હાજરી વિશે પ્રશ્ન ઉઠાવી શકે છે, પરંતુ સામે પક્ષે એવો કોઈ અવાજ નથી જે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રંજન ગોગોઈ તો બળવાખોર ચાર જજો પૈકીના એક હતા અને કૉંગ્રેસના આસામના મુખ્ય પ્રધાન કેસબ ચંદ્ર ગોગોઈના દીકરા છે એમ રજૂઆત પણ કરી શકે. કોલકાતાની હાઇ કૉર્ટ પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપને રથયાત્રા કાઢવા અંગે મમતા સરકારના નિર્ણયને ફગાવી દે છે પરંતુ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં રંજન ગોગોઈની બૅન્ચ આ રથયાત્રાને અનુમતિ આપવાનો ઈનકાર કરે છે!

હવે જો આ ઇકો સિસ્ટમને કોઈ પડકારનાર આવે, કોઈ ‘ઘર ઘર કી કહાની’ના કાદર ખાનની જેમ છડી હાથમાં લે તો આ શશીકલાઓ-બિન્દુઓ-અરુણા ઈરાનીઓ-રીટા ભાદુરીઓને તકલીફ પડવાની જ છે. તેઓ પોતે તો વિદ્રોહ કરશે સાથે મોટા દીકરાને પણ તે વિદ્રોહ કરી સંબંધ તોડી નાખે તેવું કરાવશે. ૨૦૧૫માં દિલ્લી-બિહારની ચૂંટણી ટાણે આ ઇકો સિસ્ટમ દ્વારા પૂર્વે પોષિત સાહિત્યકારો-ફિલ્મ કલાકારો મારફતે અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ખેલાયેલું. આજે ફરી લોકસભાની ચૂંટણી ટાણે નસીરુદ્દીન શાહ આ જ રાગ આલાપી રહ્યા છે. સીબીઆઈના, હવે પૂર્વ નિયામક, આલોક વર્મા લાલુપ્રસાદ યાદવનાં સ્થાનો પર એટલા માટે દરોડા પાડવાની ના પાડે કે તેમને ભીતિ હતી કે તેનાથી રાજકીય પરિણામો આવશે. રાજકીય પરિણામોની ચિંતા સીબીઆઈના નિયામકે કરવાની હોય? આ આલોક વર્મા પર દુબઈમાં ભારતીય જાસૂસી એજન્સી ‘રૉ’ના અધિકારીઓને ખુલ્લા પાડવાનો આરોપ છે. એટલું જ નહીં, તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલ સહિતના લોકોના ફૉન પણ ટેપ કરાવ્યા હોવાનો આરોપ છે.

આની સામેનો જે વર્ગ છે તે ઇકો સિસ્ટમ ઊભી કરવામાં માનતો જ નથી. તે લઘુતાગ્રંથિથી પીડિત થઈને વિરોધીઓને પોતાના બનાવવા મથે છે. આરએસએસ પ્રણવ મુખર્જીથી માંડીને વિરોધીઓના ગુણગાન ગાવામાંથી ઊંચા નથી આવતો. નીતિન ગડકરી નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાહુલના વખાણ કરી પોતાનો ઉદાર ચહેરો બનાવવા મથે છે. અટલજી પણ આવા જ ઉદારવાદી છબીના હતાં. થોડા મહિના પહેલાં ભાજપના એક નેતા આર. કે. સિંહાની ‘હિન્દુસ્થાન સમાચાર’ સંસ્થામાં ઊંચા પદ પર કોણ જોડાયું? વિજય ત્રિવેદી! એ જ એનડીટીવીના પત્રકાર જેમણે નરેન્દ્ર મોદીનો વિમાનમાં ઇન્ટરવ્યૂ લીધેલો અને ૨૦૦૨નાં રમખાણો અંગે તેમની પિન ચોંટી ગયેલી. પરંતુ લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ આવી નથી. તે વિરોધીઓને રિઝવવા દોડતી નથી. તે તો શુદ્ધ વૉર થ્રિલર ફિલ્મ, જેમાં ‘ગદ્દર’ જેવી ન તો રાડારાડી છે, ન તો દેશભક્તિની ઝાઝી વાત, તેવી ‘ઉડી’ રજૂ થાય તે પહેલાં જ તેને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ ગણાવી દે છે, ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર માત્ર ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દે છે. આ ઇકો સિસ્ટમ સામે લડવું હિંમતનું, બુદ્ધિનું અને ચાણક્યનીતિનું કામ છે અને અત્યારે તો આ ઇકો સિસ્ટમ સામે ભલભલા નિષ્ફળ લાગી રહ્યા છે.

politics

૯૦ના દાયકાના હીરો અને વિલનો વગરની ૨૦૧૯ની ચૂંટણી

સૌજન્ય: ઇન્ટરનેટ

બહુ જ ઊંધુંચત્તું થઈ રહ્યું છે. કૉંગ્રેસના સી. પી. જોશીજી રામમંદિર તો કૉંગ્રેસના વડા પ્રધાન જ બનાવશે તેમ કહી રહ્યા છે. સંઘના સરસંઘચાલક મોહનજી મુસ્લિમો વગર હિન્દુત્વ અધૂરું છે તેમ કહે છે. જમ્મુકાશ્મીરમાં પીડીપી, એનસી, કૉંગ્રેસ જેવા કટ્ટર દુશ્મનોની છાપ ધરાવતા પક્ષો સત્તા માટે એક થઈ રહ્યા છે. ભાજપ કાશ્મીરી પંડિતોને ભૂલી ગયો છે અને સંઘ અમદાવાદનું કર્ણાવતી કરવા જોઈએ તેટલો સક્રિય નથી. અટલજી સ્વર્ગે સિધાવી ગયા છે. ‘બા’ને ફરજિયાત રિટાયર કરાય તે પહેલાં જ ‘જાવ, નથી રમતાં’ કરીને સુષમા સ્વરાજે દાવ ડિક્લેર કર્યો છે. લાલકૃષ્ણ અડવાણી હજુ પણ રમવાના મૂડમાં છે. મુરલી મનોહર જોશી? ખબર નહીં. વેંકૈયા નાયડુ ઉપરાષ્ટ્રપતિ છે…વિદેશોના પ્રવાસો કરતા રહે છે…અરુણ જેટલી કિડનીથી વધુ પરેશાન છે કે આરબીઆઈથી? કળવું મુશ્કેલ છે. પીયૂષ ગોયલે તેમનું સ્થાન લઈ લીધું છે. શિવરાજસિંહ ચૌહાણ અને રમણસિંહ માટે તેમના પ્રાંતો બચે તો ભયોભયો, પણ રાજસ્થાનમાં ભાજપ જીતે કે હારે, વસુંધરારાજે સિંધિયા પર તલવાર ગમે ત્યારે ચાલી શકે છે. રાજનાથસિંહ ગૃહ ખાતાથી ખુશ છે. મનોહર પાર્રીકરની તબિયત અત્યંત ખરાબ છે. સ્મૃતિ ઈરાની પર મંત્રાલયો બદલી લગામ મૂકી દેવામાં તો આવી છે પણ તેઓ લાંબી રેસનાં ઘોડી છે. સુબ્રમણિયમ સ્વામી હજુ પૂરેપૂરા અડીખમ છે પણ તેમનો ઉપયોગ કૉર્ટ અને દુશ્મનોને ઘેરવા માટેનો જ છે. નીતિન ગડકરી વિપક્ષો ખુશ થાય તેવાં નિવેદનો આપી ભાજપને આગામી ચૂંટણીમાં ૨૦૦ આસપાસ બેઠક મળે તેમ કરી વડા પ્રધાન બનવા પોતાનો દાવો મજબૂત કરી રહ્યા છે…અમિત શાહ ભાજપને જિતાડવા તનતોડ, પક્ષતોડ અને ધનતોડ મહેનત કરી રહ્યા છે…મોદી પછી સર્વાધિક લોકપ્રિય હિન્દુ ચહેરો યોગી આદિત્યનાથનો છે અને ૨૦૧૯માં તેમનો ભરપૂર રસકસ કઢાશે.

૯૦ના દાયકાના ભારતના રાજકારણના નાયકો અને ખલનાયકો કાં તો ભગવાનને શરણ (મૃત્યુના અર્થમાં) થયા છે અથવા કારકિર્દી ટકાવવા ભગવાનને શરણે જઈ રહ્યા છે. ચંદ્રાબાબુ વિપક્ષોને એક કરવા મથી રહ્યા છે પણ તેમનો ગજ વાગતો નથી, મમતા બેનર્જીને અમિત શાહે પ.બંગાળમાં જ ઘેરી રાખ્યા છે, માયાવતીની માયા કોના તરફ ઢળશે તેની આગાહી સ્વયં માયાવતી પણ કરી શકે તેમ નથી, તો અરવિંદ કેજરીવાલ ચૂપચાપ દુબઈ જઈ આવ્યા પછી લાફાલાફી જેવું શરૂ થઈ ગયું છે. લાલુપ્રસાદ જેલમાં છે, તેમના ઘરમાં તેજસ્વી અને તેજપ્રતાપ બંને યાદવાસ્થળી કરી રહ્યા છે. જેલમાં ગયેલા ઓમપ્રકાશ ચૌટાલા પણ આવી જ યાદવાસ્થળી જોઈ રહ્યા છે. જયલલિતા અને કરુણાનિધિ હયાત નથી. શશીકલા જેલમાં છે. આથી જયલલિતાનો અન્નાદ્રમુક મોદીઆશ્રિત છે. કરુણાનિધિના પુત્રો અઝાગીરી અને સ્ટાલીન વચ્ચે પણ યાદવાસ્થળી ચાલી રહી છે. રજનીકાંતે હજુ પક્ષ રચ્યો નથી પણ છે મોદીતરફી. કમલ હાસનનો નવો પક્ષ કેટલું કાઠું કાઢશે? ‘આઆપ’એ ૨૦૧૩માં વિધાનસભામાં કાઢ્યું તેટલું?નીતીશકુમાર અને શરદ યાદવ નોખા પડી ગયા છે અને ૨૦૧૪માં મોદીના વિજયનું એક પૉઝિટિવ ફેક્ટર પ્રશાંત કિશોર નીતીશની પડખે છે. સત્તાને સૂંઘી તે બાજુ મોઢું ફેરવી લેતા રામવિલાસ પાસવાન હજુ સુધી ભાજપ સાથે જ છે. નવીન પટનાયક ઓડિશા ભાજપના હાથમાં ન જતું રહે તેની ચિંતામાં છે. દેવેગોવડા દીકરા કુમારસ્વામીને સુકાન સોંપી લગભગ નિવૃત્ત જ છે. મુલાયમે સોનીકજિયો કરી દીકરા અખિલેશને સત્તાની ધૂરા સોંપી પણ કાકા શિવપાલે જુદો ચોકો માંડ્યો છે ને ભૂતકાળમાં સંઘ-ભાજપને જોખીજોખીને ભાંડનારા ફિલ્મી શાયર જેવા અમરસિંહ ભાજપના સમર્થક બની ગયા છે. જોકે ચૌધરી અજિતસિંહ કડેધડે છે પણ ભાજપે ગઈ લોકસભા અને વિધાનસભામાં તેમના કિલ્લાને ધરાશાયી કરી દીધો છે. શરદ પવાર રાફેલ મુદ્દે મોદી સરકારની તરફેણ કરી દૂધ-દહીં બંનેમાં પગ રાખી રહ્યા છે. બાલ ઠાકરે તો હવે છે નહીં. નહોર વગરના વાઘ જેવા ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેના કૉંગ્રેસ સાથે જઈ શકે છે તો રાજ ઠાકરે વાઘના બદલે મીંદડી જેવા બની ગયા છે. કૉમરેડ તરીકે કાઢી મૂકાયેલા સોમનાથ ચેટર્જી હવે રહ્યા નથી ને પ્રકાશ કરાત તથા સીતારામ યેચૂરી વચ્ચે ગંભીર મતભેદો છે. ડાબેરીઓ પક્ષની માન્યતા રદ્દ ન થાય તેની ચિંતામાં છે. રહ્યાસહ્યા ગઢ કેરળમાં પણ શબરીમાલાના મુદ્દે સુપ્રીમના ચુકાદાએ ભાજપને ફાયદો કરાવી આપ્યો છે. ફારુક અબ્દુલ્લા કડેધડે છે પણ તેમના દીકરા ઓમર અબ્દુલ્લાને જાની દુશ્મન મહેબૂબા મુફ્તી સાથે હાથ મિલાવવા મજબૂર થવું પડ્યું છે. પંજાબમાં ડ્રગ્સ અને પરિવારવાદના કારણે સત્તા ગુમાવ્યા પછી બાદલ અને અકાલી દળ લોકસભા સુધી ખાસ ઉકાળી શકે તેમ નથી. ટીઆરએસવાળા કે. ચંદ્રશેખર રાવ અઘોષિત ભાજપ સમર્થક છે કારણકે તેલંગણાંમાં તેમનો મુખ્ય હરીફ ટીડીપી અને કૉંગ્રેસ છે. અસાઉદ્દીન ઓવૈસીનાં નિવેદનોના કારણે ભાજપ હિન્દુવાદીઓને પોતાની તરફ રાખી શકે છે. કમલનાથના વિડિયો કૉંગ્રેસનો જ કોઈ જાણભેદુ ઉતારીને મધ્યપ્રદેશમાં કૉંગ્રેસને મુશ્કેલીમાં મૂકી રહ્યો છે. વિવાદમાસ્ટર દિગ્વિજયસિંહની જવાબદારી હવે શશી થરૂર અને મણિશંકર અય્યરે સંભાળી લીધી છે. ચિદમ્બરમ્ પોતાને અને દીકરા કાર્તિને બચાવવામાં પડ્યા છે. મનમોહન હજુય ‘મૌન’મોહનસિંહ જ છે. સોનિયા ગાંધીને ડર છે કે ચૂંટણી સમયે જ અૉગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ અને નેશનલ હેરાલ્ડનું ભૂત ન ધૂણે. અહમદ પટેલ કૉંગ્રેસમાં હવે રાજકીય સલાહકાર નથી, ખજાનચી છે અને તેમણે ખાલી થઈ ગયેલી કૉંગ્રેસની તિજોરી ભરવાનું કપરું કામ કરવાનું છે.

રાહુલ ગાંધી મહેનત ઘણી કરી રહ્યા છે પણ તેમની રમૂજો કપિલ શર્માને પણ આંટી મારે તેવી આવતી રહે છે. અત્યારે  પિછત્તીસ રમૂજ પેદા કરી રહ્યું છે, તેમણે પોતે સ્વીકાર્યું છે કે પક્ષમાં શિસ્ત નથી અને કૉંગ્રેસીયાઓ ચૂંટાય તો પણ કામનું નથી કારણકે તેઓ પક્ષને નહીં, ધનને વફાદાર હોય છે…તેઓ ભાજપમાં જવાની લાલચ રોકી શકતા નથી… પણ ટ્વિટર, કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા, ફેસબુક, ગૂગલ, સેક્યુલર પત્રકારો અને મિડિયા તેમની પડખે અેક્ટિવિસ્ટ તરીકે છે…નરેન્દ્ર મોદીનું અૉવર એક્સ્પૉઝર તેમની છબી માટે નુકસાનદાયક છે. તેઓ ‘મિત્રો’ અને ‘ભાઈઓ-બહેનો’ સહિત શું-શું બોલશે, કેવા ટૉનમાં બોલશે, કેમ હાથ પછાડશે ને કયા મુદ્દે તાળી મારશે તે હવે બાળક પણ ભાખી શકે છે. યશવંતસિંહા, શત્રુઘ્નસિંહા અને નવજોતસિંહ સિદ્ધુ ડૂબતી નાવને તરતી રાખવા હવાતિયા મારી રહ્યા છે પણ તેમને પોતાના પક્ષવાળા જ ગણકારતા નથી. ગુજરાતમાં વિજયભાઈ રૂપાણીની દિલ્લી દોડ ચાલુ છે અને સ્ટેચ્યૂ અૉફ યુનિટીમાં લિફ્ટ ખોટકાય છે. શંકરસિંહ વાઘેલા નિવેદનો કરી હાજરી પુરાવતા રહે છે. હિન્દુઓની લાગણી દુભાય તેવા ચુકાદા આપ્યા પછી આલોક વર્માના કેસમાં રિપૉર્ટ લીક થતાં માનનીય જજસાહેબોની લાગણી દુભાઈ ગઈ છે અને ગુજરાતમાં ‘વિનય’ની ‘વિપુલ’ શોધ ચાલુ છે. બ્રિટિશ કૉર્ટ વિજય માલ્યાને ભારત પાછો મોકલી શકે તેમ છે. જોકે દાઉદ ઇબ્રાહિમ હજુ પાકિસ્તાનમાં જ છે અને રાજ્યસભામાં ભાજપને બહુમતી મળશે પછી પોતે જરૂર અહીં દફન થવા આવશે તેમ મરણપથારીએ રહેલા કહેવાતા દાઉદે ભાજપને વચન આપ્યું છે! 😃

ગુજરાત કૉંગ્રેસના નવા સંગઠનમાં ૪૦૦ નેતાઓ સાથે હવે બધા જ નેતાઓ છે પણ તેથી વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી અને પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા વચ્ચે બધું સમુંસૂતરું થઈ જશે તે શંકાનો ઉત્તર શોધાઈ રહ્યો છે. ભરતસિંહ સોલંકી, અર્જુન મોઢવાડિયા, સિદ્ધાર્થ પટેલને લગભગ રિટાયર કરી દેવાયા છે. શક્તિસિંહ ગોહિલ બિહાર જઈ બીજા અહમદ પટેલ બનવા પ્રયાસરત લાગી રહ્યા છે. હાર્દિક પટેલ, અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણી ચૂંટણી સમયની રાહ જોતાં માખી મારવામાં સમય પસાર કરી રહ્યા છે. રેશમા પટેલ, વરુણ પટેલ, ગીતા પટેલ, દિનેશ બાંભણિયા પાટીદારનો પ્રશ્ન ઉખળે તો આનંદ અનુભવે છે કારણકે તેમને ત્યારે જ મહત્ત્વ મળે છે. દરમિયાનમાં વિહિપ શ્રી રામમંદિરના ઠરી ગયેલા ચૂલામાં આગ પેટાવવા ફરીથી પ્રયાસ કરી રહી છે પણ તેને અોલવવા પ્રવીણ તોગડિયા તૈયાર બેઠા છે. ઈસુનું ૨૦૧૮ ભલે પૂરું થવા આવ્યું હોય, હજુ તો ૨૦૧૯ની ચૂંટણીને વાર છે. શ્રી રામ પાકિસ્તાન અને હાફીઝ સઈદ કોની મદદ કરશે? ભાજપની કે કૉંગ્રેસની? પિક્ચર અભી બાકી હૈ મેરે દોસ્ત…

education, film, international, media, sanjog news, vichar valonun

અમેરિકામાં લિબરલોની અસહિષ્ણુતા અને દાદાગીરી!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૮/૭/૧૮)
ભારતમાં તમે જો અક્ષયકુમાર, નાના પાટેકર, અનુપમ ખેર, મધુર ભાંડારકર, અભિજિતની જેમ રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા ધરાવતા હો તો તમારી કારકિર્દી પર પ્રશ્નાર્થ લાગી શકે અથવા તે માટેના પ્રયાસો થઈ શકે. ફિલ્મોમાં તમે ગમે તેટલું સારું કામ કર્યું હોય, પણ કહેવાતા રાષ્ટ્રવાદીઓ સત્તામાં હોય તો પણ તેઓ તેમના સમર્થકોની પડખે ઊભા નથી રહેતા જેટલા લિબરલ વિચારવાળા લોકો સત્તામાં હોય ત્યારે ઊભા રહે છે. હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. સ્ટેસી ડેશ નામની હૉલિવૂડની પ્રસિદ્ધ અભિનેત્રીએ ૨૦૧૨માં ત્યાંના રાષ્ટ્રવાદી ગણાતા રિપબ્લિકન પક્ષના રાષ્ટ્રપ્રમુખના ઉમેદવાર મીટ રૉમ્નીને ટેકો જાહેર કર્યો તો તે બ્લેકલિસ્ટ થઈ ગઈ! (આ સ્ટેસીએ ૨૦૦૮માં બરાક ઓબામાને મત આપ્યો હતો પરંતુ ઓબામાનું ચાર વર્ષનું શાસન તેને પસંદ ન પડ્યું એટલે તેણે પોતાનો અભિપ્રાય બદલ્યો અને તે જનતાને જણાવ્યો એનું તેણે ભોગવવું પડ્યું.)

સ્ટેસી ડેશે પોતાના પુસ્તક ‘ધૅર ગૉઝ માય સૉશિયલ લાઇફ: ફ્રૉમ ક્લુલેસ ટૂ કન્ઝર્વેટિવ’માં લખ્યું છે, “મેં ટ્વીટ કર્યું કે રૉમ્નીને મત આપો. અને બીજા દિવસથી મારી જિંદગી બદલાઈ ગઈ! મને લોકો કહેવા લાગ્યા કે હું અશ્વેત લોકોને પસંદ નથી કરતી.” સ્ટેશીએ સીએનએસન્યૂઝ ડૉટ કૉમને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં બેધડક કહ્યું કે “મારી રાજકીય માન્યતાઓના કારણે મને કામ મળતું બંધ થઈ ગયું. મને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી છે. મારા ઍજન્ટોએ મને પડતી મૂકી દીધી.”

આવું જ ટીમ એલન સામે થયું. લિબરલો ગમે તેની, ગમે તેવી નીચલી કક્ષાની મજાક ઉડાવી શકે (તન્મય ભટ્ટ વગેરેની એઆઈબી તેનું મોટું ઉદાહરણ છે) પરંતુ જો રૂઢિચુસ્તો તેમ કરે તો કલાજગતમાંથી ફેંકાઈ જાય. ટીમ એલન અમેરિકાની એબીસી ચેનલ માટે ‘લાસ્ટ મેન સ્ટેન્ડિંગ’ નામનો કૉમેડી શૉ કરતા હતા. તેમાં રિપબ્લિકનોની અને રૂઢિચુસ્તોના હીરો જેમ કે રૉનાલ્ડ રૅગન, બેરી ગૉલ્ડવૉટરની પ્રશંસા થતી હતી. ડેમોક્રેટ પર જૉક થતા હતા.

એક જૉકનું ઉદાહરણ જોઈએ. અંગ્રેજીમાં જ તેની મજા આવશે.

Hillary Clinton’s therapist
Kyle (Christoph Sanders): So, you’re upset because you feel like you lost?
Ryan (Jordan Masterson): Yeah, losing sucks.
Kyle: We lose all the time, but we still enjoy ourselves. You have to learn to look at losing as a win.
Ryan: You sound like Hillary Clinton’s therapist.

વારંવાર હારવા છતાં હિલેરી ક્લિન્ટન કે રાહુલ ગાંધીની જેમ આનંદ કરતા રહેવાનું. બીજી જૉક ઓબામા પર હતી.

Mike: “If you’re a young person who’s not exactly sure where life is taking you, that’s okay. You know, we can’t all be Barack Obama and have our first job be president.”

માઇક કહે છે, “જો તમે યુવાન હો જેને ખબર નથી પડતી કે તેણે શું કરવાનું છે તો તેમાં કંઈ ખોટું નથી. આપણે બધા બરાક ઓબામા ન હોઈ શકીએ અને આપણી પહેલી નોકરી રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે ન હોઈ શકે.”

આ જૉક પણ રાહુલ ગાંધી પ્રકારનો જ કહી શકાય કે કોઈ મહેનત વગર સીધા ઉપાધ્યક્ષ અને અધ્યક્ષ બની ગયા.

જોકે ટ્રમ્પ ચૂંટણી જીત્યા પછી આ શૉને અકારણ, અચાનક બંધ કરી દેવાયો!

આવાં તો કેટલાંય ઉદાહરણો છે. જ્યારે ઓબામાનો સૂર્ય મધ્યાહ્ને તપતો હતો ત્યારે મેલ ફ્લિન નામના હૉલિવૂડ કૉંગ્રેસ ઑફ રિપબ્લિકન્સના પ્રમુખે કહેલું કે “હૉલિવૂડમાં રિપબ્લિકનો પ્રત્યે ખૂબ જ ભેદભાવ થાય છે. હું એવા ઘણા લોકોને જાણું છું જેમણે પોતાનો રાજકીય વિચાર (મતલબ કે ડેમોક્રેટિકથી વિરોધી વિચાર) જાહેર કર્યો અને તેમને કામ ગુમાવવું પડ્યું હોય.” આવું જો અત્યારે ટ્રમ્પ કે મોદીના કાળમાં થાય તો તો હોહા મચી ગઈ હોય.

‘એલ્મર ગાન્ટ્રી’ નામની ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો ઑસ્કાર જીતી ચૂકેલી અભિનેત્રી શર્લી જૉન્સે વર્ષ ૨૦૧૩માં શું કહેલું? “અહીં (એટલે કે હૉલિવૂડમાં) ખૂબ જ ખરાબ (સ્થિતિ) છે કારણકે તેઓ બધા જ ડેમોક્રેટ છે.” ડેમોક્રેટના લીધે તેમની કારકિર્દીને ખૂબ જ ફટકો પડ્યો છે.

જો તમે બોલકા હો (ડેમોક્રેટિક પાર્ટી વિરુદ્ધ) તો તમારી કારકિર્દીનું ભવિષ્ય ધૂંધળું છે આવું નિર્માતા ગ્રે માઇકલ વૉલ્ટર્સે કહ્યું હતું! કારણકે મનોરંજનનું જગત લિબરલોના વર્ચસ્વવાળું છે.

કેલ્સી ગ્રામર અભિનેતા, કૉમેડિયન, નિર્માતા, નિર્દેશક, લેખક અને ગાયક એમ બહિર્મુખી પ્રતિભા છે. તેમને ‘બૉસ’ નામની સિરિઝમાં પર્ફૉર્મન્સ માટે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ મળ્યો હતો પરંતુ તે એવૉર્ડ પછી પાર્ટીમાં તેમણે પોતે રિપબ્લિકન હોવાનું જાહેર કર્યું અને તે પછી તેમને એમ્મી એવોર્ડમાં નામાંકન પણ ન મળ્યું! જય લીનો નામના પ્રસિદ્ધ ટેલિવિઝન હૉસ્ટને ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે “શું એ શક્ય છે કે એમ્મીનો કોઈ પણ સભ્ય કહેશે કે હા, તમારું પર્ફૉર્મન્સ તો સારું છે પણ તમારા વિચારોને હું ધિક્કારું છું (તેથી તમને એવૉર્ડ નહીં આપી શકાય)?”

ઓબામા પહેલી વાર અમેરિકા પ્રમુખ બન્યા તે પછી થોડા જ સમયમાં ‘બેવૉચ’ ફેમ અભિનેત્રી એન્જી હાર્મને ઓબામાની ટીકા કરી એમાં તો તેને રેસિસ્ટ ગણાવી દેવાઈ! આપણે ત્યાં કેટલાક વ્યક્તિની ટીકા કરવામાં આવા ટીકાકારને તેમની ટીકાના મુદ્દાને ધ્યાનમાં લીધા વગર જાતિ વિરોધી કે મઝહબવિરોધી ગણાવી દેવાય છે તેવું જ એન્જી હાર્મન સાથે થયું! એન્જી હાર્મનને ઓબામા જે રીતે સરકાર ચલાવતા હતા તે પસંદ ન પડ્યું અને તેમની ટીકા કરી તેમાં તેના પર આ રીતનાં માછલાં ધોવાયાં!

એન્જી મેયર ઑશેવ્સ્કી રાજકારણીઓ તેમજ મનોરંજન જગતના લોકો માટે પબ્લિક રિલેશન (પી.આર.)નું કામ કરે છે, તેમણે જે કહ્યું છે તે લિબરલોએ કાન ખોલીને સાંભળવા જેવું છે. તેમણે કહ્યું છે કે “હૉલિવૂડના જે લોકો સ્વીકૃતિની (એટલે કે સહિષ્ણુતાની-ઉદાર વિચારોની) વાતો કરે છે તેઓ રૂઢિચુસ્તો (કન્ઝર્વેટિવ) લોકો માટે દરવાજો બંધ કરનારા પહેલા હોય છે.” આમ, પોતાની જાતને સહિષ્ણુ અને ઉદાર ગણાવતા લિબરલો વિરોધી વિચારધારા પ્રત્યે જરાય સહિષ્ણુ કે ઉદાર હોતા નથી!

જોકે તેઓ માને છે કે રિપબ્લિકનો માટે સ્થિતિ એટલી બધી ખરાબ નથી. તેઓ તેમનો રસ્તો કાઢી જ લે છે. એ તો રહેવાનું જ. હિન્દી ફિલ્મોમાં સંજય દત્ત, શાહરુખ ખાન વગેરેએ ઋત્વિક રોશન, રાકેશ રોશનને પાડી દેવા કેટલી કોશિશ કરી! અક્ષયકુમાર-અજય દેવગનની સામે કેટલા પ્રપંચો કર્યા! અજય દેવગને તો આક્ષેપ કર્યા હતા કે ‘સન ઑફ સરદાર’ને શાહરુખ ખાન-યશરાજ ફિલ્મ્સે તેમની ‘જબ તક હૈ જાન’ વધુ સફળ રહે તે માટે પોતાનો રૂઆબ વાપરીને ઓછા થિયટેર મળે તેવો પ્રપંચ કર્યો છે અને આ માટે અજય દેવગન કમ્પિટિશન કમિશન ઑફ ઇન્ડિયામાં પણ ગયો હતો. આવાં પ્રપંચો છતાં આ કલાકારો પોતાની મહેનતથી ટકી ગયા છે.

ભારતમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે જેમ ડાબેરીઓ-સેક્યુલરો-લિબરલો પગદંડો જમાવી બેસી ગયા છે અને પોતાના વિચારો યુવાનોમાં થોપી કન્હૈયાકુમારો, શેહલા રશીદ જેવાં ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગના સમર્થકો તૈયાર કરે છે તેવું અમેરિકામાં પણ છે!

પશ્ચિમાંધ લોકો અમેરિકાની બજારવાદ, મૂડીવાદ, ફ્રી સેક્સ, ફિલ્મોમાં અશ્લીલતા વગેરેનો બચાવ કરતી વાતો જ કરશે પરંતુ તેનો સાચો ચિતાર ક્યારેય નહીં આપે. ભારત જેવું જ અમેરિકામાં છે. ત્યાં ગયા વર્ષે શિક્ષણ પ્રધાન બેટ્સી ડેવૉસે કન્ઝર્વેટિવ પૉલિટિકલ ઍક્શન કૉન્ફરન્સમાં ફૅકલ્ટી મેમ્બરોની તીખી ટીકા કરી હતી અને આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેઓ તેમના વિચારો વિદ્યાર્થીઓમાં થોપે છે.

તેમણે કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓને કહ્યું, “શિક્ષણનાં સ્થાપિત હિતો સામેની લડાઈ તમારે પણ લડવાની છે. પ્રૉફેસરોથી માંડીને ડીન સુધીના લોકો તમને કહે છે કે તમારે શું કરવું, શું કહેવું અને ચિંતાની વાત તો એ છે કે તેઓ શું વિચારવું તે પણ કહે છે.” ૬ ઑક્ટોબર ૨૦૧૬ના ‘વૉશિંગ્ટન ટાઇમ્સ’માં એક સમાચાર છપાયા હતા તેના પર ધ્યાન દેવા જેવું છે. સમાચાર કહે છે કે ‘ઇકૉન જર્નલ વૉચ’માં અભ્યાસ મુજબ, અમેરિકાની ૪૦ અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓમાં ૭૨૪૩ પ્રૉફેસરોમાંથી ૩,૬૨૩ ડેમોક્રેટ છે! માત્ર ૩૧૪ જ રિપબ્લિકન છે!

આવું જ (ભારતની જેમ) અમેરિકી મિડિયામાં પણ છે. અમેરિકાનું પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટર વિવિધ વિષયો પર સર્વેક્ષણ કરવા માટે સમગ્ર દુનિયામાં જાણીતું છે. ૨૦૦૪માં પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટરે રાષ્ટ્રવ્યાપી સર્વેક્ષણ કર્યો હતો. તે મુજબ નેશનલ પ્રૅસના ૩૪ ટકાએ પોતાની જાતને લિબરલ ગણાવ્યા હતા. માત્ર સાત ટકાએ જ પોતાને કન્ઝર્વેટિવ ગણાવ્યા હતા. ૨૦૧૪માં ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટીના પ્રૉફેસરો લાર્સ વિલ્નટ અને ડેવિડ એચ. વીવરે કરેલા સર્વેક્ષણમાં ૧,૦૮૦ અમેરિકી પત્રકારો પૈકી ૨૮ ટકાએ પોતાને ડેમોક્રેટ ગણાવ્યા હતા. માત્ર સાત ટકાએ જ પોતાને રિપબ્લિકન ગણાવ્યા હતા! ૧૯૭૧માં ૩૫ ટકા ડેમોક્રેટ હતા. ૧૯૮૨માં ૩૮.૫ ટકા અને ૧૯૯૨માં ૪૪.૧ ટકા ડેમોક્રેટ હતા. તે પછી ઘટાડાનો ટ્રેન્ડ ચાલ્યો. ૨૦૦૨માં ૩૫.૯ ટકા થયો.

જોકે કેટલાકનું એમ પણ માનવું છે કે ડેમોક્રેટની સંખ્યા વધુ હશે કારણકે તેમણે પોતાની ઓળખ છુપાવવા પોતાને અપક્ષ ગણાવ્યા હોઈ શકે. આમ, ડાબેરી-સેક્યુલર-લિબરલ એવા પત્રકારોની બદમાશી અમેરિકામાં પણ છે. તમે માર્ક કર્યું હોય તો જ્યૉર્જ બુશ, ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ વગેરે વિશે હંમેશાં તેમના ચિત્રવિચિત્ર ફોટા સાથે અમેરિકાના મિડિયા (અને આપણું મિડિયા પણ) ટીકાત્મક અહેવાલો જ વધુ છાપશે. આથી ત્યાં પણ મિડિયા પરથી કન્ઝર્વેટિવોનો ભરોસો ઉઠી ગયો છે. ટ્રમ્પને પ્રાઇમરીમાં મળેલા મતોથી હવા કઈ બાજુની છે તે માપી જઈ સીએનએને ટ્રમ્પ તરફી પત્રકારોને રાખ્યા હતા પરંતુ સીએનએનના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમુખ જેફ ઝુકરે કહ્યું કે “મને ખબર છે કે (અમારી ચેનલના ઘણા પત્રકારોને) કૉરી લેવાન્ડોવસકી કે બીજા ટ્રમ્પ તરફી પત્રકારોથી વાંધો છે. તેનું કારણ એ છે કે તેમને ટ્રમ્પે ચૂંટણીમાં ઝૂકાવ્યું તે ગમ્યું નથી. અને આથી તેમને અણગમો છે કે ‘આવા’ લોકો સેટ પર કઈ રીતે હોઈ શકે?”

‘ન્યૂઝ બસ્ટર’ નામની વેબસાઇટ લિબરલોના મિડિયા બાયસ સામે લડે છે. તેના એક્ઝિક્યુટિવ એડિટર ટિમ ગ્રેહામે કહ્યું કે ઘણા યુવાન કન્ઝર્વેટિવ પત્રકારો મિડિયામાં કામ કરવા માગે છે, પરંતુ તેમને નોકરીએ લેવા તો જોઈએ ને!

બસ, આ જ સ્થિતિ ભારતમાં મિડિયા, હિન્દી ફિલ્મો અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે છે.

film, international, media, sanjog news, vichar valonun

હૉલિવૂડ પર અસહિષ્ણુ લિબરલોનો કબજો કેમ?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧/૭/૧૮)

સામાન્ય રીતે ભારતના મિડિયામાં પશ્ચિમ વિશે એક જ પ્રકારનો સૂર જોવા મળે છે. કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો (આમ તો કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટો) એવા બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ પશ્ચિમાંધપણા અને ત્યાંની વિકૃતિથી પીડાઈને અને એ વિકૃતિનો પ્રચારપ્રસાર કરવા માટે આપણા પર પોતાના કુવિચારોનો સતત મારો ચલાવતા રહે છે. પશ્ચિમમાં તો પ્રમાણિકતા બહુ, સ્વચ્છતા બહુ, ફ્રી સેક્સ, લોકો ગમે તેવાં કપડાં પહેરે તો પણ ચાલે, જાહેરમાં ભેટાભેટી કે કિસમકિસી કરે તો પણ ચાલે, બધી વૈજ્ઞાનિક શોધો ત્યાં જ થઈ, એ લોકો વૈજ્ઞાનિક અને તર્કવાદી જ્યારે ભારતના લોકો ગમાર, ગામડિયા, અંધશ્રદ્ધાળુ, જડસુ, વાનરસેના જેવા, અપ્રમાણિક, અસ્વચ્છ, સેક્સ પ્રત્યે સૂગ ધરાવે, કપડામાં અને ખાણીપીણીમાં રૂઢિચુસ્તતતા વગેરે વગેરે.

આનું કારણ એ છે કે આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ બહુ સંશોધનમાં પડવા નથી માગતા. તેમનો વન પૉઇન્ટ એજન્ડા જ હોય છે કે ભારતને ખરાબ ચિતરવું જેથી ભારતનું ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ક્રીમ વિદેશ જતું રહે. આના માટે તેમને વિદેશ તરફથી ડૉલર મળતા હશે કે નહીં તે તો રામ જાણે, પણ હા, તેનાથી તેમને કેટલાંક વર્તુળોમાં વાહવાહ જરૂર મળી રહે છે. આ વર્તુળમાં રાષ્ટ્રવાદી વિચારો ધરાવતા છતાં લઘુતાગ્રંથિથી પીડાતાં સંગઠનોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે પણ પેલા બ્રાહ્મણની મનોદશામાં આવી જાય છે કે ખભે ખરેખર કૂતરું જ છે.

હકીકતે ભારતની સંસ્કૃતિ પ્રશ્નો પૂછવાની અને તર્ક કરવાની રહી છે છતાં આપણને અંધશ્રદ્ધાળુઓમાં ખપાવી દેવામાં આવે છે. ભારતમાં તર્ક કરવો અને સંવાદ કરવો તે મુખ્ય સંસ્કૃતિ રહી છે. તેથી ખુલ્લું મન રાખવું જરૂરી છે. ભારતે અને હિન્દુ ધર્મે જેટલી નવી બાબતો સ્વીકારી, કેટલીક તો નુકસાન જાય એ હદે સ્વીકારી, (હવે તો ભગવાનની જન્મજયંતીએ કેક ધરાવાય છે!) તેટલી અન્ય કોઈ પંથે સ્વીકારી નથી, તેમ છતાં આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુ આ ધર્મને-આ દેશને સતત બદનામ કરવાની પ્રવૃત્તિમાં મંડી પડ્યા છે. તમે પરંપરાનો વિરોધ કરો તો તમે પ્રગતિશીલ ગણાવ તેવી માન્યતા ઠોકી બેસાડી છે. લઘુમતીને ભડકાવો, સ્ત્રીઓને પરંપરાઓ સામે બળવો કરવા ઉશ્કેરો, કપડાં ટૂંકા પહેરો, જાતીયતાનું પ્રદર્શન કરો, પબ્લિક ડિસ્પ્લે ઑફ અફૅક્શનના નામે જાહેરમાં પ્રેમચેષ્ટાઓ કરો તો તમે ઉદાર. તમે અંગ્રેજી બોલો તો તમે આધુનિક. તમે ખભા ઉલાળીને વાત કરો તો તમે વેલ બિહેવ્ડ. જાહેરમાં પ્રેમની ચેષ્ટા કરો તો તે કુદરતી આવેગની અભિવ્યક્તિ પરંતુ કુદરતી આવેગવશ અને જાહેર શૌચાલયના અભાવે દેવીલાલ (પૂર્વ નાયબ વડા પ્રધાન) સડક પર લઘુશંકા કરે તો તેનો અખબારમાં ફોટો છાપી તેમને બદનામ કરવામાં આવે! આનું કારણ ભારતીય મિડિયામાં ભારતીયતાના વિરોધી લોકો કુંડાળું મારીને બેઠા છે. રાષ્ટ્રવાદીઓ ખુલીને બહાર આવતા નથી. તેમનામાં સંપ નથી એ પણ કડવી હકીકત છે. ફિલ્મ જગત અને શિક્ષણ જગતમાં પણ આવું જ છે.

પરંતુ માત્ર ભારતમાં જ આવું નથી, પશ્ચિમના જે લોકો શિષ્ટતામાં માને છે, જે લોકો પરંપરામાં માને છે તેમની પણ આ જ વેદના છે. પશ્ચિમમાં હૉલિવૂડ, મિડિયા અને શિક્ષણમાં આ લિબરલો-કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો કઈ રીતે ચડી બેઠા? અને તેમણે એવો તે કઈ રીતે પગદંડો જમાવી દીધો કે કોઈ રૂઢિચુસ્ત (કન્ઝર્વેટિવ) હોય (રૂઢિચુસ્તનો અર્થ નેગેટિવ ન લેવો જોઈએ, સારી પરંપરા હોય તો શું તે માત્ર પરંપરા છે એ જ કારણસર ફગાવી દેવાની?) તો તેને કામધંધાની પણ મુશ્કેલી પડી જાય?

જે બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ એવી દલીલ કરે છે કે પશ્ચિમમાં તો અભિવ્યક્તિની ખૂબ જ સ્વતંત્રતા છે તેમના સુધી આ લેખ પહોંચશે અને વાંચશે તો ચોંકી જશે. આ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માત્ર લિબરલો પૂરતી જ સીમિત છે. તમે જો લિબરલ ન હો તો તમને અભિવ્યક્તિની કોઈ સ્વતંત્રતા નથી. અને જો તમે એ સ્વતંત્રતાનો પ્રયોગ કરો તો તમારે કામધંધો ભૂલી જવાનો. તમારું જીવવાનું હરામ કરી નાખે આ લિબરલો. તેઓ ભારે અસહિષ્ણુ હોય છે, તેઓ ટોળકી જમાવીને બેસે છે. આ ટોળકીનું નેટવર્ક જબરદસ્ત હોય છે. માનો કે મિડિયાની જ વાત કરીએ તો, અલગ-અલગ ચેનલ કે અખબારમાં લિબરલો રહેલા હોય તો તેમની વચ્ચે જોરદાર સંપર્ક હોય છે. એમાં કોઈ ખોટી વાત નથી. પરંતુ તેઓ તેમના પોતાના અખબાર કે ચેનલ તો ઠીક, પરંતુ હરીફ અખબાર કે ચેનલમાં પણ કોઈ વિરોધી વિચારવાળાને ઘૂસવા નહીં દે.

અમેરિકાની જ વાત કરીએ એટલે આ દાખલા વધુ સમજાશે કારણકે આપણને પશ્ચિમનાં ઉદાહરણોની ટેવ પડી ગઈ છે. નીલ ગ્રોસ નામના સૉશિયૉલૉજીના પ્રૉફેસર છે. તેમણે સૉશિયૉલૉજી અને પૉલિટિકલ વિષયો પર અનેક પુસ્તકો લખ્યાં છે. તેમનો ‘ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ’માં લેખ છે (અને તે પણ ગત જાન્યુઆરીનો એટલે કે તાજો જ) – ‘વ્હાય હૉલિવૂડ ઇઝ સૉ લિબરલ?’. આ લેખ વાંચવા જેવો છે. જેમ ભારતના ફિલ્મી એવૉર્ડમાં અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ, ખાસ કરીને અભિનેત્રીઓ હવે નામ પૂરતાં કપડાં પહેરે છે, હિન્દી ફિલ્મ માટેનું ભાષણ અંગ્રેજીમાં આપે છે, વિદેશમાં પ્રશંસા મેળવવા પ્રિયંકા ચોપરા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને મળવા જાય છે (પરંતુ કાશ્મીરી પંડિતોને મળવા નથી જતા) તેમ હૉલિવૂડના એવૉર્ડનું પણ છે. ભારતમાં અક્ષયકુમાર અને અજય દેવગન જેવા કલાકારો ગમે તેટલી હિટ ફિલ્મો આપે તેમને એવૉર્ડ નહીં મળે. પોતાની એકેય ફિલ્મમાં હજુ સુધી કિસનું દૃશ્ય ન કરનાર સલમાનને પણ એવૉર્ડ ઓછા મળશે. આમીર ખાનને નહીં જ મળે. પરંતુ એવૉર્ડના સ્ટેજ પર ગે ચેષ્ટાઓ અને તેવા જૉક ફટકારનાર, બીજાનું અપમાન કરનાર, શાહરુખ-કરણ જોહર પર એવૉર્ડની વર્ષા થશે. નીલભાઈ લખે છે કે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ અને ક્રિટિક્સ ચૉઇસ એવૉર્ડમાં પણ અભિનેતા-અભિનેત્રી પોતે કેટલા ‘પ્રૉગ્રેસિવ’ છે તે બતાવશે. એવૉર્ડ સ્વીકારતાં ભાષણોમાં વંશીય ન્યાય, માધ્યમોનું સ્વાતંત્ર્ય, માનવ અધિકારો વગેરેની મોટીમોટી વાતો કરશે.

આનું એક કારણ તો એ છે કે ભારતમાં જેમ મોટા ભાગના કલાકારો મુંબઈમાં રહે છે તેમ અમેરિકામાં હૉલિવૂડના ૫૭ ટકા લોકો કાં તો કેલિફૉર્નિયામાં રહે છે અથવા તો ન્યૂ યૉર્કમાં. કેલિફૉર્નિયા અને ન્યૂ યૉર્ક સામાન્ય રીતે ડેમૉક્રેટિક પક્ષના મજબૂત ગઢ છે. આથી ડેમૉક્રેટ પક્ષને નાખુશ કરીને તમે હૉલિવૂડ કે ટેલિવિઝન ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ટકી ન શકો.  ફિલ્મ જગતમાં રહેવું હોય તો યૂનિયનના સભ્ય પણ રહેવું પડે. ચાહે તે સ્ક્રીન ઍક્ટર ગિલ્ડ હોય કે ઍક્ટર્સ ઇક્વિટી ઍસોસિએશન, આ યૂનિયનો મોટાભાગનાં સામ્યવાદી છે. (ડિટ્ટો ભારતીય ફિલ્મ જગત. ત્યાં પણ સામ્યવાદીઓ પહેલેથી જ ચોકો જમાવી બેસી ગયા છે.) કોઈ ગુંડો કોઈ વ્યક્તિને એક વાર માર પડે પછી તે વ્યક્તિ હંમેશાં ગુંડાથી દબાયેલી જ રહે છે, તેમ કૉંગ્રેસે કટોકટી (ઇમર્જન્સી) લાદી અને તે વખતે ફિલ્મ કલાકારોને સંજય ગાંધીના દરબારમાં ફરજિયાત કાર્યક્રમો કરવા પડેલા. તે પછી એટલી હદે ધાક પેસી ગઈ કે તમે ૮૦ના દાયકામાં આવેલા જિતેન્દ્ર, હેમા માલિની, શ્રીદેવી અભિનિત ‘જસ્ટિસચૌધરી’ ફિલ્મમાં જસ્ટિસ ચૌધરી બનેલા જિતેન્દ્રના ઘરમાં દીવાલ પર પં. નહેરુની તસવીર જોઈ શકો. અરે! ૨૦૦૮માં આવેલી આમીર ખાન નિર્મિત ફિલ્મ ‘જાને તૂ યા જાને ના’માં પરેશ રાવલના પોલીસ મથકની દીવાલ પર ઈન્દિરા ગાંધીની તસવીર દેખાશે. નરેન્દ્ર મોદીજીના માનીતા અને ભાજપ માટે પ્રચાર પણ કરતા નિર્માતા-કલાકારોની સિરિયલ ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’માં પણ નહેરુ કે ઈન્દિરાજીની તસવીર પૉલીસ મથકમાં જોવા મળી હતી. પરંતુ જો આજે કોઈ ફિલ્મમાં દીવાલ પર અટલ બિહારી વાજપેયી કે નરેન્દ્ર મોદીની તસવીર દેખાય તો આ લિબરલો હોબાળો મચાવી દે! (આ તસવીરો પણ અચેતન મગજમાં એક સંદેશ આપતી હોય છે. જો તેમ ન હોત તો ભાજપના નેતાઓ મંચ પર નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહ કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ મંચ પર સોનિયા-રાહુલની વિશાળ તસવીરો સાથેનું બૅનર ન લગાડતા હોત)

આમ, હૉલિવૂડ કે બૉલિવૂડમાં તમારે કામ કરવું હોય તો લિબરલ ટોળકીના ભાગ રહેવું જ પડે. કલાના જગતમાં કોઈ અનામત નથી હોતી કે કોઈ એવા નિયમો નથી હોતા કે જેના વિરુદ્ધ તમે કૉર્ટમાં જઈ શકો. ઈમરાન હાશ્મીને મુંબઈમાં ઘર ન મળે તો તે બૂમરાણ મચાવી શકે છે જેને મિડિયા હાઇપ પણ આપે છે પરંતુ વિવેક ઓબેરોય ઐશ્વર્યા રાયને અતિશય હેરાનગતિ કરનારા સલમાન ખાન સામે પડે તો વિવેકની કારકિર્દીને એટલું નુકસાન થાય કે તે ક્યારેય બેઠો થઈ શકતો નથી. (આમાં અભિનયક્ષમતાની જો કોઈ બુઠ્ઠી દલીલ કરે તો તે ન ચાલે કારણકે વિવેકે ‘કંપની’ જેવી હાર્ડ હિટિંગ, ‘સાથિયા’ જેવી રોમેન્ટિક ફિલ્મ કે પછી ‘મસ્તી’ જેવી સેક્સ કૉમેડી ફિલ્મો દ્વારા પોતાની અભિનય ક્ષમતા પૂરવાર કરેલી જ છે.) એટલે હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. અહીં જો તમે લિબરલોની ટોળીના ભાગ ન હો તો તમને કામ મળવું મુશ્કેલ છે. સ્ટેશી ડેશ જેવી જાણીતી અભિનેત્રી, ટીમ એલન જેવા પ્રસિદ્ધ અભિનેતા અને કૉમેડિયન, અભિનેતા કેલસી ગ્રામર, અભિનેત્રી એન્જી હાર્મન સાથે શું કર્યું આ લિબરલોએ તે આવતા અંકે. લિબરલોની દાદાગીરી અંગે ઘણીઘણી વાતો કરવાની છે. આ કૉલમ ચૂકવાનું પોસાશે નહીં.

(ક્રમશ:)

abhiyaan, media, national

કઠુઆ કાંડના કઠે તેવા પ્રશ્નો

(અભિયાન સામયિક તા. ૭/૭/૧૮નો અંક)

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોતે સત્તા ગુમાવ્યા બાદ પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન મહેબૂબા મુફ્તીએ રાજ્યપાલને મળીને કઠુઆ સામૂહિક બળાત્કાર કેસમાં ન્યાય અપાવવાની અપીલ કરતા આ કેસ ફરીથી ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ કેસ બન્યો‌ જાન્યુઆરીમાં પણ એપ્રિલમાં દેશભરમાં બહુચર્ચિત બન્યો.

એક તરફ તો સેક્યુલર પત્રકારો અને હિન્દી ફિલ્મ જગતના કલાકારોએ પોતે હિન્દુ હોવાની શરમ અનુભવતા હોવાના લખાણ સાથેના પાટીયા સહિત પોતાની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકી હતી. સ્વાભાવિક રીતે જ પીડિતા આઠ વર્ષની બાળકી હોવાના કારણે તેમજ આરોપપત્રમાં જે પ્રકારનું વર્ણન કરાયું હોવાનું બહાર આવ્યું છે તે જોતાં કોઈ પણ સંવેદનશીલ હૈયુ કાંપી ઊઠે. તેમાં એવું ચિત્ર ઊપસ્યું કે આ આઠ વર્ષની બાળકી મુસ્લિમ છે અને તેના પર હિન્દુ મંદિરમાં હિન્દુઓએ ખૂબ જ પીડા આપીને, દવાઓ આપીને સામૂહિક બળાત્કાર કર્યો અને પછી તેની હત્યા કરી.

તેમાં પાછા ભાજપના કાશ્મીરના બે મંત્રીઓ કથિત આરોપીઓના સમર્થનમાં ખુલ્લેઆમ બહાર આવ્યા. એટલું જ નહીં પરંતુ જમ્મુના વકીલોએ પણ સામૂહિક રીતે આ આરોપપત્રનો વિરોધ કર્યો હોવાનું પ્રસાર-માધ્યમોમાં આવ્યું. આનાથી લોકોમાં એવો સંદેશ ગયો કે આરોપીઓ હિન્દુ છે અને પીડિતા મુસ્લિમ છે તેથી ભાજપ અને આ વકીલો આરોપીઓ અને જ રીતે બહાર આવ્યા છે.

આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે બકરવાલ સમાજ જે એક અનુસૂચિત જનજાતિનો પરંતુ મુસ્લિમ સમાજ છે તેને ભગાડવા આરોપી સાંજીરામે આ કૃત્ય તેના ભાણેજ તેના દીકરા અને કેટલાક પોલીસ અધિકારીઓ સાથે મળીને આચર્યું છે. આ પ્રકારની વિગતથી આ આખો કિસ્સો મુસ્લિમ વિરુદ્ધ હિન્દુનો બની ગયો છે જેમાં ન માત્ર હિન્દુઓ આરોપી તરીકે ચિતરાયા છે પરંતુ એક ધર્મસ્થાન પણ દુષ્કૃત્યના સ્થાન તરીકે ચિતરાયું છે.

મિડિયામાં મૌલવીઓ અને ખ્રિસ્તી પાદરીઓ કે બીજા ધર્મગુરુઓના દ્વારા જાતીય દુષ્કૃત્યોના કિસ્સાઓ ઓછા ચગાવાય છે જ્યારે તેની સામે આસારામ, બાબા રામ રહીમ, રાધે મા તેમજ નિર્મલ બાબા વગેરેના કિસ્સાઓ ભરપૂર છે. આ બધાના કારણે લોકોની આસ્થા પર આઘાત સ્વાભાવિક છે તો સાથે ફિલ્મ સહિતનું કલાજગત, પત્રકારો  અને તર્કવાદીઓના કારણે લોકો અને સેક્યુલર હોવાને વધુ મહત્ત્વ આપવા લાગ્યા છે. કઠુઆ કાંડે આ બાબતમાં વધારો કર્યો છે અને લોકોને હિંદુ તરીકે શરમ આવે તેવું કર્યું છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરના પોલીસના આરોપપત્રમાં મુજબ મૂળ ઘટના શું હતી? આરોપ પત્ર મુજબ, જમ્મુના કઠુઆ પાસે હીરાનગર તાલુકાના રાસના ગામમાં આ ઘટના ઘટી હતી. ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ના રોજ મહંમદ યુસુફ નામના એક વ્યક્તિએ હીરાનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં એવી ફરિયાદ નોંધાવી હતી કે તેની આઠ વર્ષની દીકરી ગઈ હતી અને તે ગુમ થઈ ગઈ છે. ૧૭ જાન્યુઆરી એટલે કે ફરિયાદના પાંચ દિવસ બાદ આ બાળકીનો મૃતદેહ જંગલમાંથી મળી આવ્યો હતો.  સાંજીરામના ઘરે તેનો ભાણેજ રોકાવા આવ્યો હતો. આ સગીર ભાણેજ કુછંદે ચઢ્યો હતો અને તેને તેની સ્કૂલમાંથી કાઢી મુકાયો હતો. તેણે કેટલાક લોકો સાથે પીડિતા પર અત્યાચાર કર્યા, વારંવાર બળાત્કાર કર્યા, કરપીણ‌ હત્યા કરી. આરોપ પત્રમાં જે વર્ણન કરાયું છે તે એટલું અને કમકમાટી ઉપજાવે તેવું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ જેનામાં સહેજ પણ લાગણીનો છાંટો હોય તેને આરોપીઓ પ્રત્યે સખત નફરત ઉપજે અને આરોપીને ઓછી સજા ન થાય તેવી માગણી કરે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં પ્રશ્ન એ થાય કે જમ્મુ-કાશ્મીરના ખાસ કરીને જમ્મુના વકીલો શા માટે સીબીઆઇ તપાસની માગણી સામૂહિક રીતે કરે? શા માટે ભાજપના મંત્રીઓ પોતાના પદને જોખમમાં મૂકીને બળાત્કારીનો આરોપ લાગેલા વ્યક્તિઓનું કરે જ્યારે કે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામ વ્યક્તિ નથી કોઈ મહત્ત્વના પદ પર, કે નથી કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ કે નથી કોઈ ઉદ્યોગપતિ તો પછી આવા મામૂલી માટે આટલું સમર્થન કેમ?

બીજી તરફ, જે રીતે શહેલા રસીદ નામની ડાબેરી અને લોકોના વેરાના આધારે જવાહરલાલ નેહરૂ યુનિવર્સિટી અભ્યાસ કે અભ્યાસના બહાને રાજનીતિ કરી રહેલી યુવતી, તેની સાથેની જેની તસવીર બહાર આવી છે તેવી દીપીકા રાજાવત જે પીડિતાના પરિવારની વકીલ પણ છે તે,  ત્રીજી તરફ સેક્યુલર પત્રકારો દ્વારા ટ્વિટર પર છેડાયેલું અભિયાન, અને ચોથી તરફ ફિલ્મ જગતના કલાકારો દ્વારા પોતે આ ઘટનાના કારણે હિન્દુ તરીકે શરમ અનુભવતા હોવાની તસવીરો સાથે ની ઝુંબેશ… સામાન્ય રીતે બળાત્કાર પીડિતા વ્યક્તિનું નામ કે તેનો ધર્મ બહાર આવતો નથી પરંતુ આ મામલાને ચગાવવા માટે સેક્યુલર મિડિયાએ બળાત્કાર પીડિતાનું નામ જાહેર કરી દીધું અને આ રીતે તમામ હદો વટાવી દીધી. આ બધાના કારણે કઠુઆના આ કાંડને બીજી બાજુએથી જોવા અને વિચારવા પ્રેરે છે.

લગભગ સમગ્ર મીડિયાએ આ ઘટનાને એક તરફી રીતે રજૂ કરી છે. અપવાદ માત્ર ઝી ન્યૂઝ અને ‘દૈનિક જાગરણ’ રહ્યાં. કોઈ મિડિયાએ ઘટના સ્થળ ઉપર પત્રકારને મોકલી ને તપાસ કરવાનું ઉચિત સમજ્યું નહિ પરંતુ ઝીએ ઘટનાસ્થળે જઈ ફર્સ્ટ હેન્ડ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ઝી ન્યૂઝે ગામના લોકો સાથે વાતચીત કરી હતી અને ગામના લોકોએ ક્રાઈમ બ્રાંચ દ્વારા તપાસ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો ન હતો અને સીબીઆઈ દ્વારા તપાસની માગણી કરી હતી.

ગામના લોકોએ કેટલાક સવાલો કર્યા જેનો જવાબ આરોપપત્રની દૃષ્ટિએ મળે તેમ નથી.

૧. જે મંદિરમાં પીડિતાને બંધક બનાવીને રખાઈ હોવાનો આરોપ છે તે મંદિરમાં માત્ર એક જ ઓરડો છે તેના ત્રણ દરવાજા અને બારી છે. યાદ રહે કે આ મંદિર રાસના નામના ગામ નું મંદિર છે, નહિ કે અમદાવાદ મુંબઈ કે દિલ્લી જેવા કોઈ મોટા શહેર નું મંદિર કે જ્યાં લોકો મંદિરની બારીમાંથી ડોકિયાં કરીને જુએ નહીં. અહીં લોકો સવારસાંજ પૂજા કરવા આવતા હોય છે. વળી આ મંદિરની ચાવી માત્ર સાંજીરામ પાસે જ રહે છે તેવું નથી, બીજા પરિવારો પાસે પણ તેની ચાવીઓ રહે છે. આ સ્થિતિમાં આવા નાનકડા મંદિરમાં કોઈ નાનકડી દીકરીને છ દિવસ સુધી બંધક રખાઈ હોય તો તે ગામના લોકોની જાણમાં આવ્યા વગર રહે નહીં.

૨. શંકા ઉપજાવે તેવી બીજી બાબત એ છે કે આરોપપત્ર મુજબ બળાત્કાર સાંજીરામના ભાણેજ અને તેના દીકરાએ કર્યો હતો પરંતુ સાંજીરામે નહીં. આવા અપરાધોના મામલામાં સાંઇરામ જેવી વ્યક્તિ પોતે બળાત્કાર ન કરે પરંતુ પોતાના ભાણેજ અને દીકરાને બળાત્કાર કરવા પ્રેરે, છૂટ આપે તે વાત ગળે ઉતરે તેવી નથી.

૩. આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે સાંજીરામે પોલીસ અધિકારીઓને લાખો રૂપિયાની લાંચ આપી હતી. જો આવું હોય તો શું સાંજીરામ બળાત્કાર પીડિતાની લાશ પોતાના ઘરની નજીકના વિસ્તારમાં ફેંકાવા દે જેથી તેના પર જ શંકા જાય? શું તે કારની વ્યવસ્થા કરી ન શકે?

૪. વળી સ્થાનિક લોકોનું એવું કહેવું છે કે ૧૫ જાન્યુઆરીએ આ મંદિરમાં ભંડારો થયો હતો એટલે કે સામૂહિક જમણવાર. આરોપપત્ર મુજબ ૧૫ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર પીડિતા આ મંદિરમાં હતી તો શું જમણવારમાં કોઈએ આ નાનકડા મંદિરમાં રહેલી પીડિતાને જોઈ નહીં?

૫. આરોપપત્રમાં વિસંગતતાઓ ઘણી છે.  તેમાં શરૂઆતમાં કહેવાયું છે કે સાંજીરામે ૭ જાન્યુઆરીએ તેના ભાણેજને આ બળાત્કાર પીડિતાનું અપહરણ કરવા કહ્યું  હતું. આરોપપત્રના એ જ ફકરામાં આજ વાત પછી તરત જ આનાથી વિરુદ્ધ વાત આવે છે અને એ વાત એ છે કે દીપક ખજુરીયા નામના એક વ્યક્તિએ સાંજના ભાણેજને સિગરેટ ની લાલચ આપીને બોલાવ્યો અને તેને બૉર્ડની પરીક્ષામાં પાસ કરાવી દેવાની લાલચ આપીને બળાત્કાર પીડિતાની અપહરણ કરવા કહ્યું. તો ખરેખર અપહરણ કરવાની યોજના સાંજીરામની હતી કે પછી દીપક ખજુરીયાની? આરોપપત્રમાં એ તો કહ્યું છે કે સાંજીરામ ગામમાંથી મુસ્લિમ સમુદાયને  ભગાડવા માટે આ પ્રકારની ઘટના કરવા માગતો હતો પરંતુ અપહરણ પાછળ દીપક ખજુરીયાને કયો રસ હતો તે વાત આરોપપત્રમાં સ્પષ્ટ થતી નથી.

૬. આ દુર્ઘટનાની તપાસ માટે મહેબૂબા મુફ્તી સરકારે કાશ્મીરના ઇરફાન વાની નામના એક પોલીસ અધિકારીને વિશેષ તપાસ ટુકડી  (સિટ)ના સભ્ય તરીકે નીમ્યા. આ પોલીસ અધિકારી પોતે ૨૦૦૭ના વર્ષમાં હત્યા અને બળાત્કારના આરોપસર જેલમાં જઈ આવેલા છે.

૭. ગામના લોકોનો એવો આરોપ પણ છે કે જ્યારે ક્રાઈમ બ્રાન્ચને તપાસ સોંપવામાં આવી ત્યારે તેણે ગામના લોકોને પોલીસ સ્ટેશનમાં ખૂબ જ યાતના આપી હતી.

૮. આરોપપત્રમાં બીજી વિસંગતતા એ છે કે ૧૧ જાન્યુઆરીએ સાંજે પાંચ વાગે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામનો ભાણેજ  દીવાબત્તી કરવા માટે આ મંદિરમાં આવે છે તેમ લખેલું છે. તે પછી તે તેના મામાના દીકરા વિશાલ જંગોત્રા જે મેરઠમાં છે તેને તેની કામવાસના સંતોષવા રાસના આવવા આમંત્રણ આપે છે. વિશાલ બીજા દિવસે સવારે ૬.૩૪ મિનિટે આવી પહોંચે છે. આરોપપત્ર લેખકોએ આ લખતી વખતે કદાચ ગૂગલ સર્ચ કરી જોયું હોત તો પણ તેમને ખબર હોત કે મેરઠથી કઠુઆની કોઈ સીધી બસ કે ફ્લાઈટ નથી. કઠુઆથી પાછું રાસના ૨૬ કિમી દૂર છે. આથી વિશાલને રાસના આવવું હોય તો તેણે ટ્રેનમાં જ આવવું પડે. ટ્રેનમાં પણ તરત જ ટિકિટ મળવી અને સમયસર પહોંચવું તને આ બધું પાર પડે તો પણ બીજા દિવસે સવારમાં ૬.૩૦એ પહોંચવું શક્ય તો નથી જ. આરોપ પત્ર મુજબ ૧૫ કે ૧૬ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર કરી ને પછી મેરઠ જવા રવાના થયો હવે વિશાલના પરિવારના કહેવા મુજબ, તે ૧૫મીએ તો મુઝફ્ફરાબાદ માં પરીક્ષા આપી રહ્યો હતો તેની ઉત્તરવહી પણ પ્રાપ્ય છે તેણે એટીએમમાંથી નાણાં ઉપાડ્યાં હોવાના છે તો પછી તે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે હોઈ શકે?

૯. સૌથી મોટી વાત એ છે કે કોઈ કેસમાં આરોપીઓ પોતે તેમના નાર્કૉ ટેસ્ટની માગણી કરે? આ કેસના આરોપીઓ કરી રહ્યા છે!

આ આખો કાંડ હિન્દુઓ અને મંદિરોને બદનામ કરવા તેમજ બકરવાલ મુસ્લિમ સમુદાય જે દેશભક્ત છે, પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓ સામે લડે છે, તેને ગામમાંથી ભગાડવા માટે સર્જ્યો હોવાનું માનવાના પૂરતાં કારણો છે. મહેબૂબા સરકાર જમ્મુમાં રોહિંગ્યાઓને વસાવી રહી હતી જેની સામે આ વકીલો સહિતના નાગરિકો આક્રોશિત હતા. પહેલી વખત વકીલે આક્રોશમાં આવીને આની સામે શસ્ત્રો ઉપાડવા ધમકી આપી તે જ બતાવે છે કે સરકારના આ પગલા સામે અને રોહિંગ્યા સામે સ્થાનિકોનો રોષ કેટલો બધો હશે?

આ ઘટનામાં માનવ અધિકારવાદી વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહ, તેમના પૂર્વ સાથી દીપિકા રાજાવત તેમજ જેએનયુ માં અલગતાવાદી અને ‘ભારત તેરે ટુકડે હોંગે’ ગેંગના સમર્થકોની સામેલગીરી પણ એક શંકા ઉપજાવે છે કારણકે ઈન્દિરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ રોહિંગ્યા બાબતે તપાસ કરવા નિમ્યાં છે. ઇન્દિરા જયસિંહ એક એનજીઓ પણ આવી પ્રવૃત્તિઓ માટે ચલાવે છે. અને મોદી સરકારે તેમના એનજીઓ પર વિદેશથી ગેરકાયદે રીતે ભંડોળ મેળવવા માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. તેમની એનજીઓમાં દીપિકા રાજાવત કામ કરી ચૂક્યાં છે. દીપીકા રાજાવત એ શેહલા રશીદ સાથે મિત્રતા ધરાવતાં હોવાની વાત સોશિયલ મિડિયા પર ચર્ચામાં છે. શેહલા રસીદ એ જેએનયુની ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગની સમર્થક છે. તે વામપંથી વિચારધારાની છે.

‘દૈનિક જાગરણ’ના અહેવાલ મુજબ તો પીડિતા બાળકી પર બળાત્કાર નથી થયો! જમ્મુથી અવધેશ ચૌહાણે લખેલા આ અહેવાલ મુજબ આરોપપત્રમાં જે તથ્યો અને પ્રમાણો આપવામાં આવ્યાં છે તેમની વચ્ચે ઘણી કડી બેસતી નથી. કઠુવા જિલ્લા હૉસ્પિટલ સિટને બે પોસ્ટમોર્ટમ રિપૉર્ટ આપ્યા છે. સામાન્ય રીતે એક જ રિપૉર્ટ આપવામાં આવે છે. બંને ડૉકટરોના રિપોર્ટ વચ્ચે પણ તફાવત છે. ચોંકાવનારી વાત, આ અહેવાલ મુજબ એ છે કે આ બંને રિપોર્ટમાં બળાત્કારની કોઈ વાત જ નથી.

સામાન્ય રીતે મંત્રી હોય કે વકીલ, એ આવા બળાત્કાર જેવા ગુનામાં વચ્ચે પડતા નથી હોતા કારણ કે તેમને પોતાની કારકિર્દીની પડી હોય છે. વકીલ આરોપી માટે કેસ જરૂર લડે પરંતુ જાહેરમાં તેનો બચાવ એક ઝુંબેશની જેમ કરે તેવું ભાગ્યે જ બનતું હોય છે પરંતુ આ કિસ્સામાં જમ્મુના વકીલોએ જે રીતે આરોપપત્ર દાખલ ન થાય તે માટે વિરોધ પ્રદર્શન અને હડતાલ કરી તે બતાવે છે કે આ કિસ્સામાં આરોપીઓને બીજી બાજુથી જોવા જરૂરી છે. આરોપીઓના વકીલ અંકુર શર્માએ તો ત્યાં સુધીની આક્ષેપો કર્યા કે મહેબૂબા સરકાર જમ્મુ-કાશ્મીરનું ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે છે. તેમણે ગૌહત્યા અને પશુઓની તસ્કરીને સંપૂર્ણ છૂટ આપેલી છે. તેમણે કહ્યું કે મહેબૂબા જિહાદી મુખ્ય પ્રધાન છે અને તેઓ જમ્મુનું પણ કાશ્મીરની‌ જેમ જનસંખ્યા (ડેમૉગ્રાફિક)ની રીતે પરિવર્તન કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જવાનોની શહીદી બાબતે ફજેતો થયા પછી લોકસભાની ચૂંટણીના દસેક મહિના પહેલાં સરકારમાંથી નીકળી જનાર ભાજપે કઠુઆ કાંડ વખતે તેના બે મંત્રીઓએ આરોપીઓનું સમર્થન કર્યું તે વખતે તેમનાં રાજીનામાં લઈ લીધાં હતાં. તેના બદલે તે જ વખતે સરકાર છોડી હિંમતભેર હિન્દુઓને સાથ આપ્યો હોત તો હિન્દુઓમાં તેના પ્રત્યે માન વધી ગયું હોત. પરંતુ ચૂંટણી આવે ત્યારે હિન્દુઓની વાત કરતો ભાજપ શાસનમાં આવ્યા પછી તેને ભૂલી જતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જમ્મુના હિન્દુઓએ પોતાની તાકાત પર જ લડાઈ લડવી પડશે. કાશ્મીરમાં ગઠબંધન તોડ્યા પછી પણ ભાજપે આ કેસમાં સીબીઆઈ તપાસની કોઈ માગણી કરી નથી!

બૉક્સ

શેહલા આણિ મંડળીએ બળાત્કારને ‘ધંધો’ બનાવ્યો?

એક અૉડિયો ટેપમાં પીડિતાનાં વકીલો દીપિકા રાજાવત તેમજ તાલિબ હુસૈન અને શેહલા રશીદ પર આ કેસમાં પીડિતાના પરિવારને સહાય કરવા માટે ઉઘરાવાયેલા રૂ. ૭૦ લાખ  ચાંઉ કરી જવાનો આરોપ મૂકાયો છે. જ્યારે મુસ્લિમ પીડિતા અને હિન્દુ ગુનેગારની થિયરી ચલાવી હિન્દુઓને બદનામ કરાતા હોય ત્યારે અહીં એ પણ લખવું જરૂરી છે કે આ અૉડિયો ટેપ બે મુસલમાન વચ્ચેની જ છે. ઓડિયોમાં જમ્મુ નિવાસી ને અૉલ ઇન્ડિયા ટ્રાઇબ કૉઑર્ડિનેશન કમિટીના અધ્યક્ષ ચૌધરી નજાકત ખટાના અને ‘મઝલૂમ‌ કી આવાઝ’ નામનું સંગઠન ચલાવતા વકાર ભટ્ટી વચ્ચે વાતચીત છે.

અૉડિયોમાં નજાકત કહે છે કે તાલીબ દિલ્લીથી ૭૦ લાખ રૂપિયા લઈને આવ્યો હતો અને તે શેહલા રસીદ સાથે મળીને પરિવારને મૂર્ખ બનાવે છે. તેના જવાબમાં વકાર એવું કહે છે કે પીડિતાનો ફોટો વાઇરલ તેણે બનાવ્યો, જમ્મુ બંધ તેણે કરાવ્યું અને કેન્ડલ માર્ચ તેણે કઢાવી, પરંતુ ફાયદો દીપિકા, શેહલા અને તાલીબ ઊઠાવી રહ્યાં છે.

national, politics, sanjog news, vichar valonun

સંવૈધાનિક સંસ્થાઓને નબળી કોણે પાડી?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ,તા.૨૯/૪/૧૮)
અચાનક ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા છે? કે પછી અસહિષ્ણુતા અને એવૉર્ડ વાપસી પછી કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓનું આ બીજું એક અભિયાન મોદી સરકાર સામે છે? ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ જાહેરમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર સામે બળવો પોકારીને દીવાસળી ચાંપવાનું કામ કર્યું હતું ત્યારે તેમાં સામ્યવાદી ડી. રાજાની બળવાખોર ન્યાયમૂર્તિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતના કારણે સામ્યવાદીઓ આ અભિયાન પાછળ હોવાની શંકા ગયા વગર નથી રહેતી. તે પછી કૉંગ્રેસ અને વિપક્ષોએ મહાભિયોગની દરખાસ્ત માટે નૉટિસ આપી પરંતુ તેની ગુણવત્તાના આધારે રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ વેંકૈયા નાયડુએ તેને ફગાવી દીધી.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત પર પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ, પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! અલબત્ત, સમાચાર માધ્યમોએ યશવંતસિંહાના સમાચાર જેટલા ચગાવ્યા તેટલા આ સમાચારને મહત્ત્વ ન આપ્યું. પરંતુ રિમૉટ કંટ્રૉલ ગણાતા મનમોહને પણ તેના પર સહી કરવાની ના પાડી! એ તો ઠીક, વિપક્ષોમાં પણ તૃણમૂલ, ડીએમકેએ કૉંગ્રેસના આક્ષેપોના પુરાવા માગ્યા.
પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ માનવ સંસાધન વિકાસ પ્રધાન કપિલ સિબલ તો એટલી હદે ગયા કે તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટનો બહિષ્કાર કરવાની જાહેરાત કરી! કેમ? કદાચ એટલા માટે કારણકે રામમંદિર, પી. ચિદમ્બરમ્ ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ સામા પક્ષ વતી, કપિલ સિબલ લડે છે. અને આ બધા કેસ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર પાસે છે. કપિલ સિબલે રામમંદિરનો કેસ ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવા અનુરોધ કર્યો હતો. કદાચ તેમને અથવા કૉંગ્રેસને ડર છે કે આ કેસનો ચુકાદો હિન્દુઓ તરફી આવ્યો તો તેનો સીધો ફાયદો ભાજપને લોકસભાની ચૂંટણીમાં થશે.
દીપક મિશ્રના નામે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર કેસમાં કડક ચુકાદો, ૨૦૦૮ના બળાત્કારના કેસમાં કડક ચુકાદો, સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનો ચુકાદો બોલે છે. આના કારણે એક દલીલ એવી પણ થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને સાથી પક્ષોની મતબૅંક પર અસર પડતી હોવાથી તેઓ આટલી હદે ઉકળી ઉઠ્યા છે.
આ કપિલ સિબલે ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામીની સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો માટે મહાભિયોગ વખતે તેમનો જોરદાર બચાવ કર્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિ સૌમિત્ર સેનના મહાભિયોગ વખતે તેઓ ૨૦૧૦માં એમ કહેતા હતા કે રાજકારણીઓએ ન્યાયાધીશોના મહાભિયોગમાં પડવું જ ન જોઈએ!
ન્યાયમૂર્તિ લોયાના મૃત્યુ કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે કે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે એટલે ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા તેવી બૂમરાણ મચાવવી કેટલી હદે વાજબી? અને એમ જોવા જાવ તો ખરેખર ન્યાયતંત્ર, સંસદ કે સરકારી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા સૌથી વધુ ક્યારે ખતરામાં હતી? અને કોના થકી?
પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુ ઘણી વાર ફરિયાદ કરતા કે ન્યાયાધીશો તેમના ‘આઇવરી ટાવર’માં રહે છે અને તેથી તેઓ બહુ રૂઢિચુસ્ત છે. ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૭ના રોજ પહેલી વાર સરકાર અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. ગોલકનાથ કેસ તરીકે જાણીતા કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ કે. સુબ્બા રાવે છ વિરુદ્ધ પાંચની બહુમતીથી સરકારને મૂળભૂત અધિકારોમાં ચેડા કરતા અટકાવી દીધી હતી.
૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. એ. એન. રે વિશે એવું કહેવાય છે કે તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી કે તેમના સલાહકારોને ટેલિફૉન કરી કરીને નાનાનાના કેસોમાં પણ તેમનો અભિપ્રાય માગી તે મુજબ ચાલતા.
જે ન્યાયમૂર્તિઓ એ. એન. રે કરતાં સિનિયર હતા તેમાં એક હતા ન્યાયમૂર્તિ જયંતિ મણિલાલ શેલત. તેમની નિવૃત્તિને આડે એક મહિનો જ બાકી હતો તેથી કદાચ એમ બહાનું કાઢી શકાય કે તેમની નિમણૂક એક મહિના માટે જ શા માટે કરવી? પરંતુ ન્યાયમૂર્તિ કાવદૂર સદાનંદ હેગડેની નિવૃત્તિમાં હજુ બે વર્ષ બાકી હતાં. ઈન્દિરાની ચૂંટણીને પડકારતી એક અરજી તેમની કૉર્ટમાં અનિર્ણિત હતી. તેમને જણાયું હતું કે ઈન્દિરા ગાંધીએ જે સોગંદનામું કર્યું છે તે ખોટું છે. આથી તેમણે તો ઉલટું ઈન્દિરાને મદદ કરવા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ઈન્દિરાના ચમચાઓને લાગ્યું કે તેઓ ઈન્દિરાની વિરુદ્ધ છે. આથી તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ ન બનાવાયા. અમરનાથ ગ્રોવરે પોતાની સિનિયૉરિટી છતાં એ. એન. રેને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવાયા તેના વિરોધમાં રાજીનામું આપી દીધું હતું!
જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.
કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશથી પોલીસ પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેતી હતી. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા.
કૉંગ્રેસે ઈન્દિરા ગાંધીના કટોકટી કાળમાં રાજ્યો કરતાં વધુ સત્તા કેન્દ્ર સરકારને આપી દીધી લોકતંત્રને નબળું પાડ્યું. તેણે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદ્યાં, રાજ્યપાલોની મદદથી સરકારો ઉથલાવી, પક્ષપલ્ટાને પ્રોત્સાહન આપી લોકતંત્રને નબળું પાડવા કોશિશ કરી તેટલી કોઈ પક્ષે કરી નથી. ગુજરાતમાં માત્ર વિધાનસભામાં કૉંગ્રસના સભ્યોએ તોફાન કર્યું તેના પર રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલ સિંહે રાજ્યમાં કાયદા અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ નબળી પડી ગઈ હોવાનો રિપૉર્ટ કર્યો હતો અને વિધાનસભાને સુષુપ્ત અવસ્થામાં મૂકાવી દીધી હતી! કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સીતારામ કેસરી સાથે વાત કરી આ જ રાજ્યપાલે ૧૯૯૭માં શંકરસિંહ વાઘેલાને બહુમતી પૂરવાર કરવા સાત દિવસનો સારો એવો સમયગાળો સામેથી આપ્યો હતો જેથી તેમને ધારાસભ્યોની ખરીદી-વેચાણ માટે સમય મળી રહે!
૧૯૮૯ની ચૂંટણીમાં હારી ગયા પછી લોકસભાના વિસર્જનની પ્રક્રિયામાં રાજીવ ગાંધી વિલંબ કરી રહ્યા હતા. તે વખતે એવી અફવા પ્રસરી કે અજિતસિંહ હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશથી ખેડૂતોનો મોરચો કાઢી દિલ્લી આવી રહ્યા છે જેથી રાજીવ પર લોકસભાના વિસર્જન માટે દબાણ કરી શકાય. તે વખતે દિલ્લીના ઉપરાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીએ સેના બોલાવી હતી! જોકે તેઓ તેમના પ્રયાસમાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ વાત ભંડારીએ તેમની આત્મકથામાં નોંધી છે.
સંવૈધાનિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા પર પણ સૌથી વધુ તરાપ કૉંગ્રેસે જ મારી હતી. આકાશવાણી અને દૂરદર્શન માત્ર નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાજીવ દર્શન બનીને રહી ગયાં. મોરારજી દેસાઈની જનસંઘ અને અન્ય વિપક્ષો સાથેની સરકાર વખતે સંચાર માધ્યમોની સ્વાયત્તતા માટે એક સમિતિ જ્યૉર્જ વર્ગીઝના નેતૃત્વમાં બનાવાઈ હતી. ‘જનસત્તા’ હિન્દીના પૂર્વ તંત્રી સ્વ. પ્રભાષ જોશીએ પોતાના ‘જબ તોપ મુકાબિલ હો’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે “આ સમિતિએ અધ્યયન કર્યું, સૂચનો પણ કર્યાં, પરંતુ દૂરદર્શન અને આકાશવાણી જેવાં માધ્યમ સ્વાયત્ત અને સ્વતંત્ર થઈ જાય તેવું કૉંગ્રેસ ક્યારેય ઈચ્છતી નહોતી. અઢી વર્ષમાં જનતા સરકારનું પતન થઈ ગયું અને ઈન્દિરા ગાંધી સત્તામાં પાછાં ફર્યાં. તેમની હત્યા પછી પાંચ વર્ષ સુધી (રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં) કૉંગ્રેસની સરકાર રહી. દૂરદર્શન પર સતત અને વારંવાર ઈન્દિરા ગાંધીનું શબ દેખાડી દેખાડીને અને તેમની શહીદીને તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી માટે સહાનુભૂતિ તેમજ મતોમાં પરિવર્તિત કરવામાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીની મોટી ભૂમિકા રહી.
૧૯૯૦માં જ્યારે વી. પી. સિંહના જનતા દળની સરકાર બની ત્યારે પ્રસાર ભારતીનો ખરડો પસાર થયો. પરંતુ તેના પર રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર થાય અને સરકારી અધિસૂચનાથી તે અમલમાં આવે તે પહેલાં તે સરકાર પણ જતી રહી. કેટલાક સમય સુધી ચંદ્રશેખરની કૉંગ્રેસના ટેકા સાથેની સરકાર રહી. તે પછી નરસિંહરાવની કૉંગ્રેસ સરકારે પણ આ ખરડાને કાયદો બનાવવાની કોશિશ ન કરી. દેવેગોવડા અને ગુજરાલ સરકારમાં માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન જયપાલ રેડ્ડી અને ગુજરાલે પોતે પ્રસાર ભારતીને પુનર્જીવિત કરવામાં રૂચિ લીધી. ત્યારે પણ રાજ્યસભામાં કૉંગ્રેસની બહુમતી હતી અને તે સ્વાયત્તતા વિરુદ્ધ હતી. આથી નવો ખરડો સંસદમાં પસાર થઈ શકે તેમ નહોતો. આથી ગુજરાલ સરકારે જૂના ખરડામાં કેટલાક સુધારા કર્યા અને વટહુકમ બહાર પડ્યો. આ રીતે પ્રસાર ભારતી બૉર્ડની રચના થઈ.
પ્રભાષ જોશી લખે છે કે આ બૉર્ડમાં ગુજરાલના મિત્રો અને વામપંથીઓની બોલબાલા હતી. આમ છતાં પહેલી વાર ચૂંટણીમાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીએ પ્રમાણમાં સ્વાયત્તતા દાખવી અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કર્યું.
૨૦૦૬માં યુપીએ સરકાર વખતે વિદેશ સચિવની નિમણૂક વખતે મનમોહનસિંહના માનીતા શિવશંકર મેનનની પસંદગી ૧૨ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને અવગણીને કરાઈ હતી. કે. કે. પૉલ પછી કિરણ બેદી દિલ્લી પોલીસ કમિશનર બને તેમ હતાં, પરંતુ કિરણ બેદીને બ્યુરો ઑફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઑર્ગેનાઇઝેશનનાં વડાં તરીકે સાઇડલાઇન કરી દેવાયાં. તેમના બદલે તેમનાથી બે બૅચ જુનિયર વાય. એસ. દડવાલની પસંદગી કરાઈ હતી. ૨૦૧૩માં ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના વડા તરીકે યશોવર્ધન આઝાદથી એક બૅચ જુનિયર એવા સૈયદ આસીફ ઇબ્રાહિમની પસંદગી કરાઈ હતી.
વર્ષ ૨૦૧૩માં કૉલસા કૌભાંડની સુનાવણી સુપ્રીમ કૉર્ટમાં ચાલી રહી હતી. અને તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર ચાલી રહી હતી. સુપ્રીમના ન્યાયમૂર્તિ આર. એમ. લોઢાએ તે વખતે સીબીઆઈને પાંજરામાં પૂરાયેલો પોપટ અને ‘માસ્ટર્સ વૉઇસ’ કહી હતી. સીબીઆઈની તપાસ સરકારની સૂચના મુજબ થતી હોવાના આક્ષેપો ઘણા સમયથી વિપક્ષો કહી રહ્યા હતા, તેને આ અનુમોદન હતું. ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ ડીએમકેએ કેન્દ્રમાં કૉગ્રેસના ગઠબંધનવાળી સરકારને ટેકો પાછો ખેંચ્યો અને તેના બે દિવસમાં જ ડીએમકેના વડા કરુણાનીધિના વડા એમ. કે. સ્ટાલિનના ઘરે સીબીઆઈએ દરોડા પાડ્યા હતા!
ભારતના વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા હતા ત્યારે સરકારમાં કોઈ જવાબદારી પણ ન ધરાવતા રાહુલ ગાંધીએ સરકારે લાવેલો એક ખરડો પત્રકાર પરિષદમાં ફાડીને ફેંકી દીધો હતો.તે ગેરબંધારણીય પગલું હતુ઼ જ પણ સાથે પોતાના પક્ષના જ વડા પ્રધાનની કૉંગ્રેસને અને દેશને પોતાની જાગીર માનતા ગાંધી પરિવારને મન કેટલી કિંમત છે તે સાબિત થયું હતું.
હવે મા-દીકરા સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી સંવિધાન બચાવો કે લોકતંત્ર બચાવો રેલી યોજે ત્યારે કેટલું હાસ્યાસ્પદ લાગે!