national, politics

૨૦૦૪નું પુનરાવર્તન ૨૦૧૯માં થાય તેવા અણસાર નથી

સબ હેડિંગ: ૨૦૦૪ વખતે અટલજી અસ્વસ્થ, નબળા અને નિરાશ જણાતા હતા. ઇન્ટરવ્યૂમાં પણ તેમની નિરાશા દેખાતી હતી. મોદીએ ૨૦૦૪ની ભૂલોનું પુનરાવર્તન ન થાય તેની પૂરતી કાળજી રાખી છે.

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ. ૦૫/૦૫/૧૯)

રાયબરેલીમાંથી પોતાનો નામાંકનપત્ર ભરતી વખતે સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું હતું કે ૨૦૦૪ને ભૂલો નહીં, નરેન્દ્ર મોદી અજેય નથી. આ વખતે ભાજપ જીતે તેમાં લોકોને શંકા ઉપજે તેવા કોઈ વર્તારા સ્પષ્ટ રીતે દેખાતા નથી પરંતુ રાજકીય વિશ્લેષકો ચોક્કસપણે કોઈ સ્પષ્ટ લહેર ન દેખાતી હોય તેમ કહીને પોતે મૂંઝાયેલા છે તેવું જાહેર કરી રહ્યા છે.

કેટલાક કહી રહ્યા છે કે ૨૦૦૪માં પણ ભાજપ તરફી જબરજસ્ત પ્રચાર હતો અને ઇન્ડિયા શાઇનિંગ અને ફીલગુડ સૂત્રોના કારણે અટલબિહારી વાજપેયીની એનડીએ સરકાર સ્પષ્ટ  બહુમતી સાથે ફરીથી જીતશે જ તેમ લોકોને લાગી રહ્યું હતું પરંતુ કૉંગ્રેસ ચૂપચાપ પોતાના યુપીએ મોરચા સાથે જીતી ગઈ. ભલભલા રાજકીય પંડિતો તે વખતે ગોથું ખાઈ ગયા હતા.

શું આ વખતે ફરીથી રાજકીય પંડિતો ગોથું ખાઈ જશે? કારણ કે કોઈ લહેરના અભાવમાં રાજકીય પંડિતો માની રહ્યા છે કે ભાજપને સ્પષ્ટ બહુમતી નહીં મળે. તેનો રથ ૨૦૦ની આસપાસ અટકી જશે અને તેથી મોરચા સરકાર માટે નરેન્દ્ર મોદી સર્વસ્વીકૃત નેતા નહીં હોય અને તેવા સંજોગોમાં નીતિન ગડકરીના નેતૃત્વમાં એનડીએ સરકાર બની શકે છે.

જોકે ૨૦૦૪ના સંજોગો અને ૨૦૧૯ની સરખામણી કરીએ તો બંને વચ્ચે જમીન આસમાનનો તફાવત છે. પહેલાં તો સામ્યતાની વાત કરીએ. ૨૦૦૪માં ગુજરાતમાં ૨૦૦૨નાં રમખાણોના લીધે રામવિલાસ પાસવાન અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુ એનડીએ છોડી ગયા હતા. આ વખતે ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ તો એનડીએ છોડી દીધો છે પરંતુ રાજકીય હવામાનશાસ્ત્રી તરીકે ખ્યાત રામવિલાસ પાસવાન એનડીએ સાથે જ છે અને તેથી એમ કહી શકાય કે ૨૦૦૪નું પુનરાવર્તન ૨૦૧૯માં થવાનું નથી. ઉલટું ખેડૂતો, મધ્યમ વર્ગ અને શ્રમિકોને ખુશ કરનારા કેન્દ્રીય અંદાજપત્ર પછી આ રાજકીય હવામાનશાસ્ત્રીએ આગાહી કરી હતી કે એનડીએને ૪૦૦ ઉપરાંત બેઠકો મળશે. અને એ વાત સાચી છે કે કેન્દ્રીય અંદાજપત્રમાં ખેડૂતોને દર ચાર મહિને રૂપિયા ૨૦૦૦ની રકમ, શ્રમિકોને પેન્શન તથા મધ્યમ વર્ગને રૂપિયા પાંચ લાખ સુધી આવકવેરામાં છૂટ, આર્થિક રીતે નબળા એવા સવર્ણોને ૧૦ ટકા અનામત વગેરે જાહેરાત દ્વારા મતદારના દરેક વર્ગને ખુશ કરવાના પ્રયાસ મોદી સરકારે કર્યા હતા અને આ પહેલાં ૨૦૧૮ના બજેટમાં આયુષ્માન ભારત નામની વિશ્વની સૌથી મોટી આરોગ્યસંભાળ યોજનામાં પચાસ  કરોડ ગરીબોને આવરી લેવાયા છે અને અનેક ગરીબ દર્દીઓએ તેનો લાભ ઉઠાવ્યો છે. તેમાંના કેટલાક નરેન્દ્ર મોદીને આ માટે આશીર્વાદ આપતા હોય તેવા વિડિયો પણ સોશિયલ મીડિયા પર જોવા મળ્યા છે. દીનદયાળ જન ઔષધિ કેન્દ્રો દ્વારા જેનેરિક દવા પણ સસ્તી ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી છે. ઘૂંટણની સર્જરી અને હૃદય માટે સ્ટેન્ટ મુકાવું પણ સસ્તુ બન્યું છે. આ ઉપરાંત મોંઘવારી પણ ઠીકઠીક અંશે કાબૂમાં રખાઈ છે. જીએસટી તાર્કિક બનાવીને વેપારી વર્ગની ફરિયાદ દૂર કરવાનો પ્રયાસ પણ મોદી સરકારે કર્યો છે.

અટલબિહારી વાજપેયી સરકારનો પરાજય થયો તેમાં એક કારણ હિન્દુઓની નારાજગી હતી. રામ મંદિર માટે મહંત રામચંદ્ર જ્યારે ધરણા પર બેઠા ત્યારે સેનાને મોકલીને અટલ બિહારી વાજપેયી સરકારે જે પગલાં લીધાં તેના કારણે હિન્દુ નારાજ થયા હતા. આ ઉપરાંત ૨૦૦૨નાં રમખાણો વખતે અટલબિહારી વાજપેયીનો વિડિયો જેમાં તેઓ નરેન્દ્ર મોદીને મુખ્યપ્રધાન તરીકે રાજધર્મનું પાલન કરવાની સલાહ આપે છે તે પ્રચલિત થયો હતો તેના કારણે પણ હિન્દુ નારાજ હતા. આ ઓછું હોય તેમ અટલબિહારી વાજપેયી માથે મુસ્લિમ ટોપી અને ગળામાં મુસ્લિમ પ્રકારનો ખેસ પહેરી મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ કરતા જોવા મળ્યા હતા. આ જ કારણ હતું કે ૨૦૦૪માં ગુજરાતમાં ભાજપને ફક્ત ૧૪ બેઠકો જ મળી હતી જે તેના પરાજયનું એક મુખ્ય કારણ હતું.  માત્ર ગુજરાત જ નહીં, સમગ્ર દેશના હિન્દુઓ પણ આ પ્રકારના મુસ્લિમ તુષ્ટિકરણ અને નરેન્દ્ર મોદીને કહેવાતા ઠપકાથી નારાજ હતા. બીજી તરફ સેક્યુલર મીડિયા દ્વારા રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ દેશમાં ચર્ચ ને મુસ્લિમો પર હુમલાના પ્રશ્ને કાગારોળ મચાવી લઘુમતી ભયમાં હોવાનાં ગાણાં ગયા હતા તેથી તે વર્ગ પણ સાથે ન હતો. આમ અટલજી માટે પેલી ઉર્દૂ પંક્તિ જેવું થયું હતું-ન ખુદા મિલા, ન વિસાલ-એ-સનમ, ન ઈધર કે રહે, ન ઉધર કે હમ.

અટલબિહારી વાજપેયી સામે સંઘ પરિવારની સંસ્થાઓ પણ બોલકો વિરોધ વ્યક્ત કરવામાં કોઈ મોકો છોડતી ન હતી ચાહે તે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ હોય, સ્વદેશી જાગરણ મંચ હોય કે ઇવન રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ હોય. મિડિયાનું માઇક દેખાયું નથી ને નિવેદન આપ્યું નથી. આના કારણે અટલબિહારી વાજપેયી પણ પત્રકારો દ્વારા સંઘ પરિવારના પ્રશ્ને જ વધુ ઘેરાયેલા રહેતા હતા. લેફ્ટ-લિબરલ મીડિયાએ અટલબિહારી વાજપેયીની સંઘ પરિવારમાં અટુલા પાડી દેવાયેલા નેતા તરીકેની છાપ ઊભી કરી હતી. સામે પક્ષે અટલજીની પણ વેદના કવિતાના માધ્યમથી ક્યારેકક્યારેક છલકાઈ આવતી હતી. સંઘ પરિવારના સમર્થકોમાં અટલબિહારી વાજપેયીની સરકાર સામે મૂંઝવણ હતી. સેેક્યુલર મિડિયાની ખંધાઈ સંઘ પરિવાર સમજી ગયો હોય તેમ આ વખતે પ્રવીણ તોગડિયાના પ્રકરણને બાદ કરીએ તો સંઘ પરિવારે પોતાના મતભેદ બંધબારણે ઉકેલવાનું વધારે પસંદ કર્યું હોય તેમ લાગી રહ્યું છે.

બીજી તરફ હિન્દુત્વના મુદ્દે નરેન્દ્ર મોદીએ હંમેશાં પોતાની હિન્દુ સમ્રાટ તરીકે છબી યથાવત જાળવી રાખવા પ્રયાસ કર્યો છે. જાપાનના વડાપ્રધાન શિન્ઝો અબે સાથે કાશીમાં ગંગા માતાની આરતી દ્વારા, નેપાળમાં પશુપતિનાથ મંદિરમાં પૂજા દ્વારા, બાંગ્લાદેશમાં ઢાકેશ્વરી મંદિરની મુલાકાત દ્વારા, કુંભમાં સ્નાન દ્વારા તેમણે પોતાની હિન્દુની છબી યથાવત જાળવી રાખી છે. તેમણે ઇફતાર પાર્ટીઓ તો બંધ કરી જ, વિપક્ષોને પણ મંદિર તરફ દોડતા કરી દીધા છે. અયોધ્યામાં ભવ્ય દિવાળીની ઉજવણી અને ભવ્ય મહાકુંભનું આયોજન કરીને મોદી અને યોગીની જોડીએ હિન્દુવાદીઓનાં હૃદય જીતી લીધાં છે. યુ. એ. ઇ. જેવા ઇસ્લામિક દેશમાં પણ સ્વામિનારાયણ મંદિર માટે જગ્યા મેળવવામાં નરેન્દ્ર મોદી સફળ રહ્યા તે વાત પણ તેમની હિન્દુવાદીની છબી પુષ્ટ કરે છે. તેમણે મુસ્લિમોના તુષ્ટિકરણનો દેખીતો કોઈ પ્રયાસ કર્યો નથી. ઉલટું, ટ્રિપલ તલાકના મુદ્દે વારંવાર વટહુકમ લાવી અને મુસ્લિમ મહિલાઓને પોતાના પક્ષે તો કરી જ છે પરંતુ સાથે હિન્દુવાદીઓને પણ આ મુદ્દા દ્વારા ખુશ કર્યા છે, કારણકે આ માર્ગ યુનિફોર્મ સિવિલ કૉડ તરફ જાય છે. યમન કે સિરિયા જેવા ગૃહયુદ્ધ ગ્રસ્ત દેશોમાંથી ખ્રિસ્તી કે અન્ય પંથીઓને ઉગારવામાં મોદી સરકારની સફળતા તેમની સબ કા સાથ સબ કા વિકાસની છબી દૃઢ બનાવે છે.

૨૦૦૧માં સંસદ પર હુમલા પછી અટલબિહારી વાજપેયીએ ‘આરપાર કી લડાઈ હોગી’ એવી જાહેરાત કરી હતી અને તે પછી સરહદે સૈનિકોને તૈના પણ કરાયા હતા પરંતુ તે વખતે દેશમાં પાંચમી કતારીયા લોકો અત્યાર કરતાં ઘણી મોટી સંખ્યામાં હતા જેથી સેના જે રસ્તે જતી તે રસ્તે સુરંગ વિસ્ફોટ થતા અને સેનાના શસ્ત્રાગારના ડેપોમાં આગના બનાવો બનતા હતા. સરહદે સેનાની તૈનાતીનો ખર્ચ ખૂબ જ થતો હોય છે. આ ખર્ચ ભારતને તો પોસાય પરંતુ પાકિસ્તાનને મોંઘો પડી ગયો હતો. તદુપરાંત પાકિસ્તાનના વિમાન અને ભારતીય વાયુ સીમા પરથી ઉડવા પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો હતો. આ બધાં પગલાંના કારણે પાકિસ્તાનને આર્થિક રીતે ખૂબ મોટો ફટકો પડ્યો હતો પરંતુ તે સીધો ધ્યાનમાં આવે તેમ નહોતો. તે વખતે સોશિયલ મીડિયા ટીમ પણ નહોતી કે જે સરકારી વાત જનતા સુધી પહોંચાડે. મેઇન સ્ટ્રીમ મિડિયાના મોટાભાગના લોકો લેફ્ટિસ્ટ હોવાના કારણે સરકારની વાત મીડિયા દ્વારા પણ જનતા સુધી પહોંચતી ન હતી. આની સામે નરેન્દ્ર મોદી સરકારે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક અને ઍરસ્ટ્રાઇક કરી અને જનતાને પોતે પાકિસ્તાનને પાઠ ભણાવ્યો હોવાનો સ્પષ્ટ સંદેશો પાઠવવામાં સફળતા મેળવી છે.

પરંતુ ઘણી બધી બાબતો તમારા પક્ષમાં હોય એમ છતાં તમે જો જનતા સુધી પહોંચાડી ન શકો તો ચૂંટણીમાં તમને એનો ફાયદો થતો નથી. આ વાત નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહની જોડી બરાબર જાણે છે. આથી જ તેમણે એક વર્ષ પહેલાંથી ચૂંટણીની તૈયારીઓ પ્રચાર અને સંગઠન એમ બંને સ્તરે શરૂ કરી દીધી હતી. એક તરફ નરેન્દ્ર મોદી વિવિધ યોજનાઓના લાભાર્થીઓને વિડીયો કોન્ફરન્સથી મળી રહ્યા હતા તો બીજી તરફ અમિત શાહ ‘સંપર્ક ફોર સમર્થન’, ‘મારો પરિવાર ભાજપ પરિવાર’ વગેરે અભિયાનો દ્વારા સંગઠનને સતત ચેતનવંતુ રાખી રહ્યા હતા. તેમની સૂચના મુજબ વિરોધી પક્ષમાંથી કેટલાક નેતાઓને ભાજપમાં લવાઈ રહ્યા હતા. અટલબિહારી વાજપેયી સરકાર વખતે એવું થયું હતું કે સંગઠનના માસ્ટર લાલકૃષ્ણ અડવાણી ભારત ઉદય યાત્રા કાઢી રહ્યા હતા જેના કારણે પક્ષ તેમાં વ્યસ્ત હતો. આ રીતે બન્ને મોટા નેતાઓ માત્ર પ્રચારમાં જ જોડાયેલા હતા. વળી પક્ષમાં જૂથવાદ પણ મોટાપાયે હતો તેમ પ્રમોદ મહાજને ચૂંટણી પછી રજત શર્માને આપ કી અદાલતના એક કાર્યક્રમમાં જણાવ્યું હતું. પ્રમોદ મહાજને એ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે હાઇ ટૅક પ્રચારના કારણે ગામડાંનો સીધો સંપર્ક છૂટી ગયો હતો. નરેન્દ્ર મોદી-અમિતભાઈએ આ બાબતે ધડો લીધો લાગે છે, કારણકે આ વખતે ૨૦૧૪ની જેમ હૉલૉગ્રામ દ્વારા થ્રીડી સભા કરાઈ નથી. નેતાની તંદુરસ્તી અને સ્ફૂર્તિ પણ મહત્ત્વની ગણાય. અટલજીની ઉંમર તે વખતે ૮૦ વર્ષ હતી. ઘૂંટણની સર્જરીના કારણે ડગુમગુ ચાલતા. પોતાની વાતમાં લાંબો વિરામ લેતા. ૨૦૦૪ના એનડીટીવીના રાજદીપના ઇન્ટરવ્યૂમાં (તબિયતના લીધે) અસ્વસ્થ, નિરાશ જણાતા હતા. આની સામે મોદીની ઉંમર ૬૮ વર્ષની જ છે. ખૂબ જ સ્ફૂર્તિ દેખાય છે. ઇન્ટરવ્યૂઓમાં પણ ક્યાંય પ્રશ્નોની જાળમાં ફસાતા નથી. રાજદીપ જેવાને ઇન્ટરવ્યૂ જ આપ્યા નથી.

 ૨૦૦૪માં મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢમાં જીતના લીધે ભાજપે વહેલી ચૂંટણી આપી દીધી, પરંતુ ચૂંટણી પંચે પ્રચારમાં ત્રણ મહિનાનો લાંબો સમયગાળો રાખ્યો. તેમાં ઇન્ડિયા શાઇનિંગનો એકનો એક મુદ્દો ચાલ્યો નથી. ગયા વખતે ભાજપનો મોરચો વિખેરાયેલો અને યુપીએ મજબૂત જણાતો હતો. સોનિયા ગાંધી પણ ભાજપના વિદેશી કુળની મહિલાના પ્રચારમાં સહાનુભૂતિ મેળવવામાં સફળ રહ્યાં હતાં. આ વખતે તેમ નથી. રાહુલ તો ઠીક, પ્રિયંકા પણ ખાસ દમ નથી દેખાડી શક્યાં. ઉલટું, ચાલુ ચૂંટણીમાં રાફેલ મુદ્દે સુપ્રીમ કૉર્ટના નિર્દેશના ખોટા અર્થઘટન બદલ રાહુલને ઠપકો અને અવમાનનાની નૉટિસ મળતાં તેમને બે વાર દુ:ખ વ્યક્ત કરવું પડ્યું છે. કૉંગ્રેસ ઉત્તરપ્રદેશ સહિત અનેક રાજ્યોમાં એકલી ચૂંટણી લડી રહી છે. વળી, છેલ્લાં બે વર્ષમાં પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા અને કેરળમાં ભાજપે મજબૂત ટક્કર આપીને ત્યાંનું ચિત્ર બદલવા પ્રયાસ કર્યો છે, જેના લીધે આ રાજ્યોમાં લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને સારો ફાયદો થતો જણાઈ રહ્યો છે. વળી, ભાજપ સમર્થકોમાં એ પ્રચાર પણ છે કે ૨૦૦૪માં મતદાનમાં નિરસતા દાખવી દસ વર્ષ સહન કરવું પડ્યું તેવું આ વખતે થવા દેવું નથી.

ટૂંકમાં, આ તબક્કે, મોદી સરકાર સત્તામાં ફરીથી વધુ સારી રીતે પુનરાગમન કરે તેવાં સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાઈ રહ્યાં છે.

Advertisements
national, sanjog news, vichar valonun

પુલવામા: આગામી કેટલાક દિવસો જનતા સહિત બધા માટે કસોટીના!

સબ હેડિંગ: અનેક ક્ષેત્રના જાણીતા લોકો બોલીને વાતાવરણ બગાડી રહ્યા છે. તેઓ એવીએવી ટીપ્પણી કરી રહ્યા છે જેથી રાષ્ટ્રવાદીઓ ઉશ્કેરાય. આ ઉશ્કેરાટ રમખાણોમાં પરિવર્તન પામે તેવું તેઓ ઈચ્છે છે જેથી પાકિસ્તાન સામેની લડાઈ એક તરફ રહી જાય. તેથી આગામી દિવસો ખૂબ જ કસોટી, ધૈર્ય અને માનસિક સંતુલનના રહેવાના છે, સહુ કોઈ માટે.

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૨૪/૨/૧૯)

પુલવામામાં પાકિસ્તાન પ્રેરિત નૃશંસ, નિર્મમ ને જઘન્ય ત્રાસવાદી હુમલા પછી લોકોના મનમાં રણભેરી વાગવા લાગી છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ હજુ મગનું નામ મરી નથી પાડ્યું, પરંતુ બેચાર વાર કહી દીધું છે કે આ વખતે પાકિસ્તાને બહુ મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે. આમ બહુ બોલવા જાણીતા મોદી ઉડીના હુમલા પછી કેરળમાં રેલી કરી ત્યારે આખી જુદી વાત કરી હતી અને મારા સહિત અનેક લોકોનો રોષ વહોરી લીધો હતો. તેમણે પાકિસ્તાન અને તેની જનતાને સંબોધતા કહ્યું હતું કે લડવું હોય તો આવો, આપણે મળીને ગરીબી સામે લડીએ. જોકે તે પછી કેટલાક જ દિવસમાં ભારતે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરીને પાકિસ્તાનને જડબાતોડ જવાબ આપી દીધો. એટલે આ વખતે મોદી ‘બહુ મોટી કિંમત’ની વાત કરતા હોય તો ખાતરી રાખવી પડે કે તેમણે કંઈક વિચારી લીધું જ છે. પરંતુ શું? આમ તો પાકિસ્તાનથી આયાત થતી ચીજો પર ૨૦૦ ટકા કસ્ટમ ડ્યુટી નાખીને તેમજ તેને મળેલો ‘મૉસ્ટ ફેવર્ડ નેશન’નો દરજ્જો પાછો ખેંચીને આર્થિક રીતે મોટો ફટકો પાડ્યો છે જેની સામે પાકિસ્તાનના વેપારીઓ ‘ઓય બાપા મારી નાખ્યા’ જેવા નાદ પોકારવા લાગ્યા છે.

પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન ઈમરાન ખાન કદાચ અત્યાર સુધીના સૌથી નબળા વડા પ્રધાન પુરવાર થશે. આમેય નવાઝ શરીફ, બેનઝીર ભુટ્ટો કે પછી પરવેઝ મુશર્રફ જેવું પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વ તેમનું જરા પણ દેખાતું નથી. સાઉદીના પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન પાકિસ્તાનની મુલાકાતે આવ્યા ત્યારે ‘ગાર્ડ ઑફ ઑનર’ વખતે ઈમરાનની સાથેસાથે સેનાધ્યક્ષ કમર જાવેદ બાજવા પણ ચાલ્યા. આ જ બતાવે છે કે વર્તમાનમાં ઈમરાન સેનાની કઠપૂતળી જ છે. ઈમરાને જે લુખ્ખી અને રડમસ ચહેરે પાકિસ્તાન જવાબ આપશે તેવી ધમકી આપી તે પણ બોદી જ હતી. ટૂંકમાં કહેવાનો અર્થ એ કે ઈમરાનનું મહત્ત્વ ભારત માટે ‘બિચ્છુ’ જેવા નવજોતસિંહ સિદ્ધુના મનમાં હોય શકે પરંતુ ઈમરાનનું કંઈ ચાલવાનું નથી.

હવે આ ‘બહુ મોટી કિંમત’ના રૂપમાં શું હોઈ શકે? કેમ કે આર્થિક ફટકાથી ચાલવાનું નથી. એ તો અટલ સરકારે પણ ૨૦૦૧ના સંસદના હુમલા પછી મારીને પાકિસ્તાનની કમર તોડી નાખી હતી. પરંતુ અટલજીએ ‘અબ આરપાર કી લડાઈ હોગી’ જાહેર કર્યા પછી યુદ્ધ ન કર્યું તેનાથી સંઘપરિવાર અને તેમના સમર્થકો બહુ જ નારાજ થયા હતા. તે વખતે સ્થિતિ પણ એવી હતી કે જો આરપાર કી લડાઈ થઈ હોત તો ભારતને બહુ જ નુકસાન ગયું હોત કારણકે તે વખતે સેનાને સરહદ પર તૈનાત કરવામાં આવતી હતી ત્યારે રસ્તામાં સુરંગ વિસ્ફોટ થતા. શસ્ત્રાગારોમાં આગ લગાડી દેવામાં આવતી. અને ૧૯૯૯ના યુદ્ધ વખતે વિપક્ષ કૉંગ્રેસની ભૂમિકા પણ નિંદનીય હતી. ૧૯૯૯માં યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે બ્રિટનના એક સમાચારપત્ર ‘ગાર્ડિયને’ અહેવાલ છાપ્યો અને તેને ટાંકીને કૉંગ્રેસે આક્ષેપ કર્યો કે વાજપેયી સરકારે પાકિસ્તાન સાથે કારગિલ પર સમજૂતી કરી લીધી છે. આ સમજૂતી થઈ હોવા છતાં વાજપેયી સરકારે આ યુદ્ધને રાજકીય લાભ ખાટવા ખેંચ્યું છે.

કારગિલ યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે પણ શરૂઆતમાં કૉંગ્રેસના સભ્યો અટલજીની લાહોર યાત્રાની બસમાં કારોબારીની બેઠકમાં ભાગ લેવા ગયા હતા, એવું દર્શાવવા કે તમારા શાંતિના પ્રયાસો છતાં યુદ્ધ થયું, પરંતુ કૉફિનમાં પાછી ફરી રહેલી સૈનિકોની લાશોનાં દૃશ્યો ટીવી ચૅનલો પર આવવા લાગ્યાં એટલે બસને પડતી મૂકવી પડી.

‘ગાર્ડિયન’ના ઉપરોક્ત અહેવાલથી બે જણાને ફાયદો થતો હતો: એક, પાકિસ્તાન. બે કૉંગ્રેસ. (બ્રિટન આજે પણ ભારત સામે પાકિસ્તાનને મહત્ત્વ આપે છે. આ સમયમાં તેના વિદેશ પ્રધાને ભારતના કબજાવાળું કાશ્મીર કહીને સળી કરી છે.) પાકિસ્તાનને રિપૉર્ટથી ફાયદો થવાનું કારણ એ હતું કે તેના સૈનિકો મરી રહ્યા હતા. વિદેશોમાં તે બદનામ થઈ રહ્યું હતું. કૉંગ્રેસને પેટમાં એ દુઃખતું હતું કે ૧૯૯૮માં તેણે જયલલિતા સાથે મળીને એક મતે ઉથલાવી દીધેલી વાજપેયી સરકાર ૧૯૯૯ની ચૂંટણીમાં ફરી જીતીને આવી જાય તેવી સંભાવના હતી.

ટૂંકમાં, અટલજી તો કહ્યા પ્રમાણે આરપાર કી લડાઈ કરી ન શક્યા. હવે મોદીજી જો ‘બહોત બડી કિંમત’ પાકિસ્તાન પાસે ન ચુકવડાવે તો તેમને પણ તકલીફ પડવાની છે. રોજેરોજ ટીવી ચેનલો યુદ્ધનો રાગ આલાપે છે. પ્રિન્ટ મિડિયા પણ આ ગાણું ગાય છે. આના બે હેતુ હોઈ શકે. સારી ટીઆરપી-સર્ક્યુલેશન અને વર્તમાન સ્થિતિમાં મોદી જો મોટું પગલું ન લે તો તેમની ‘છપ્પનની કાયરતા’નું બિરુદ આપી શકાય. બીજી તરફ, જો લે તો, ‘અમે કહ્યું ને કરવું પડ્યું’ તેવો જશ ખાટી શકાય.

પરંતુ જે રીતે વિદેશના રાજદૂતોને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સુરક્ષા સમિતિના પાંચ કાયમી સભ્ય દેશોના રાજદૂતો સાથે બેઠક કરી છે, જે રીતે અમેરિકા-રશિયાએ-ઇઝરાયેલે ભારતને ટેકો આપ્યો છે, ચીને પણ ઝાટકણી કાઢવી પડી છે, ફ્રાન્સે મસૂદ અઝહરને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના વૈશ્વિક ત્રાસવાદીઓની યાદીમાં મૂકવા માટે પોતે પૂરતું જોર આપશે તેમ કહ્યું છે તે જોતાં આ વખતે માત્ર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક નહીં થાય. શું મર્યાદિત યુદ્ધ થશે? શું ભારતના કમાન્ડો મસૂદ અઝહરને પકડીને લઈ આવશે?

ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન પણ પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓથી ત્રસ્ત છે. પુલવામા હુમલાના એક દિવસ પહેલાં જ ઈરાનના ૨૭ સુરક્ષા જવાનોની પાકિસ્તાનના જૈશ અલ અદ્દલના આત્મઘાતી હુમલામાં હત્યા કરી છે. તો પુલવામા હુમલાના બે દિવસ પછી અફઘાનિસ્તાનના ૩૨ જણાની તાલિબાને હત્યા કરી હતી. આમ, પાકિસ્તાનના ત્રણેય પડોશી દેશો પાકિસ્તાનની નાપાક ચેષ્ટાઓથી ખૂબ જ ત્રસ્ત છે. ઈરાને પાકિસ્તાનને જૈશ અલ અદ્દલ સામે કડક કાર્યવાહી કરવા ચેતવણી આપી છે. આ સંજોગોમાં જો ત્રણેય દેશો મળીને પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધનો મોરચો ખોલે તો પાકિસ્તાનને ભારે પડી જાય. પરંતુ સૌથી મોટું જોખમ એ છે કે પાકિસ્તાન પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો છે અને હાફીઝ સઈદ કે મસૂદ અઝહર જેવા ઉન્માદી લોકોના હાથમાં તે આવી જાય કે સેના તેનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કરી લે તો તેની સામે ભારત ગમે તેવો મોટો જવાબ આપે તો પણ ભારતને નુકસાન તો થાય જ.

ગમે તેમ, પણ આગામી દિવસો ખૂબ જ કસોટી, ધૈર્ય અને માનસિક સંતુલનના રહેવાના છે, સહુ કોઈ માટે. વડા પ્રધાન અને સરકાર માટે તો ખરા જ. રણનીતિ વગેરે તો છે જ, પરંતુ સફળ કાર્યવાહી પછી જશ ખાટવામાં અતિરેક ન થાય તો સારું. વિપક્ષો માટે પણ કસોટી છે. સદ્નસીબે આ વખતે રાહુલ ગાંધીએ ખૂબ જ શાણપણ દાખવ્યું છે અને સરકારને કોઈ પણ કાર્યવાહી માટે સમર્થન આપવાની વાત કરી છે. અરવિંદ કેજરીવાલ સિદ્ધુની ટીકા કરી રહ્યા છે. કદાચ આ શાણપણ એટલા માટે પણ હોઈ શકે કે જનતા આ વખતે રોષિત અને જાગૃત છે. જનતાના દબાણના કારણે સોનીએ સિદ્ધુને ‘કપિલ શર્મા શૉ’માંથી કાઢવો પડ્યો.

કસોટી મિડિયા માટે પણ રહેશે. યુદ્ધ જેવી કાર્યવાહી શરૂ થાય ત્યારે જવાનોની ખુવારી બાબતે તે કેટલો સંયમ દાખવી શકે છે તે જોવાનું રહ્યું. (આઈસી ૮૧૪ ફ્લાઇટનું અપહરણ થયું ત્યારે મિડિયા સંયમ ન દાખવી શક્યું અને પરિવારજનોના સતત રડતા ચહેરા બતાવીને સરકાર પર મસૂદ અઝહરને છોડી મૂકવા દબાણ ઊભું કર્યું હતું. અલબત્ત, સરકાર દૃઢ રહી હોત તો તે પછી થયેલા હુમલાને ખાળીને એટલા નાગરિકો સામે બીજા અનેક ગણા નાગરિકો અને જવાનોના જીવ બચાવી શકાયા હોત.) કારગિલ કે મુંબઈ હુમલા વખતે બરખા દત્ત સરહદ પર પહોંચી ગઈ હતી. દીપક ચોરસિયા પણ નાટકીય રીતે મુંબઈ હુમલા વખતે રિપૉર્ટિંગ કરતા હતા. બરખા દત્તે તો ફસાયેલા લોકો વિશે સંવેદનશીલ માહિતી જાહેર કરી દીધી હતી. પઠાણકોટ હુમલા વખતે પણ બરખા દત્ત પર સેના પાસેથી માહિતી મેળવી તેની રણનીતિ જાહેર કરી દેવાનો આક્ષેપ થયો હતો. એટલે આ વખતે યુદ્ધની સ્થિતિમાં મિડિયાએ બહુ સંયમિત રહેવું પડશે.

બીજી તરફ, પાકિસ્તાન પ્રેમી ભારતીયો સૉશિયલ મિડિયા પર ખુશી વ્યક્ત કરવા લાગ્યા તે બહુ જ આઘાતજનક હતું. તેમની સામે કેટલીક કંપનીઓએ કડક કાર્યવાહી કરી. ખુશી વ્યક્ત કરવામાં એનડીટીવી ચેનલમાં ડેપ્યુટી ન્યૂઝ એડિટર પદે રહેલી નીધિ શેઠી પણ હતી! લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ જુઓ. કેવી વ્યક્તિઓ આવા ઉચ્ચ પદે બેઠી છે! આવી વ્યક્તિને એનડીટીવીએ માત્ર સસ્પેન્ડ જ કરી છે તે પણ બે સપ્તાહ માટે. જેએનયૂની ટુકડે ગેંગવાળી શેહલા રશીદે કાશ્મીરી છાત્રો અસુરક્ષિત હોવાની અફવા ફેલાવી હતી. તે પછી રાજદીપ સરદેસાઈ-બરખા દત્ત વગેરેએ પાકિસ્તાને પુલવામામાં કરેલી નાપાક હરકત તરફથી દેશનું ધ્યાન કાશ્મીરી નિર્દોષ છાત્રોને કરાતી હેરાનગતિ તરફ ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તો બીજા અનેક ક્ષેત્રના જાણીતા લોકો બોલીને વાતાવરણ બગાડી રહ્યા છે. તેઓ એવીએવી ટીપ્પણી કરી રહ્યા છે જેથી રાષ્ટ્રવાદીઓ ઉશ્કેરાય. આ ઉશ્કેરાટ રમખાણોમાં પરિવર્તન પામે તેવું તેઓ ઈચ્છે છે જેથી પાકિસ્તાન સામેની લડાઈ એક તરફ રહી જાય. જનતાએ માત્ર એટલું જ કરવાનું કે આ જે લોકો છે તેમને ઓળખી તેમની સામે બેફામ કે ગંદી ટીપ્પણીના બદલે સિદ્ધુની સાથે કરી તેવી આર્થિક સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરવાની. તેમના શૉ, ભાષણો, કાર્યક્રમો, તેમનાં પુસ્તકો, ઉત્પાદનો વગેરેનો બહિષ્કાર કરવાનો.

લેટ્સ બી રેડી ફૉર ટૅસ્ટ ઍન્ડ ચૅલેન્જ!

film, film review, politics

એપીએમ: મનમોહન દ્વારા ગાંધી પરિવાર સામે લેવાયેલો બદલો?

આગામી થોડા મહિનાઓ, ફિલ્મોની દૃષ્ટિએ, મારા માટે સુધરી જશે તેમ લાગે છે. સામાન્ય રીતે જાન્યુઆરીના પહેલા-બીજા સપ્તાહમાં ફિલ્મો રિલીઝ કરવી તે જોખમનું કામ પરંતુ તે ભ્રમણા બે ફિલ્મોએ ભાંગી-‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ અને ‘ઉડી-સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક’એ. તે પછી હવે ‘મણિકર્ણિકા’, ‘ઠાકરે’, ‘તાનાજી’, ‘પાણીપત’ સહિત અનેક ફિલ્મો એવી આવી રહી છે જેની ઉત્સુકતા અત્યારથી થઈ રહી છે.

‘એપીએમ’ અને ‘ઉડી’ ફિલ્મ ત્રણ દિવસના ગાળામાં થિયેટરમાં જોયેલી બે ફિલ્મો હતી. થિયેટરમાં મોંઘી ટિકિટ ખર્ચીને જોવાનું મન થાય એવી ફિલ્મો ઘણા વખતે મારા માટે આવી. એવું નથી કે ફિલ્મો પરનો મારો મોહ સાવ ઉતરી ગયો છે. હકીકતે ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં દર શનિવારે મારી ફિલ્મ રિવ્યૂની કૉલમ આવતી પરંતુ એ વખતે બધી બકવાસ તમામ ફિલ્મો ફરજિયાત જોવી પડતી, તે પછી ૨૦૦૯માં ટીવી નાઇન ગુજરાતી ચેનલ નવી આવેલી ત્યારે શનિવારે ‘રણ’ ફિલ્મનો ટીવી પર રિવ્યૂ કરેલો, પરંતુ તે પછી ફિલ્મો થિયેટરમાં જોવી જ એવું મન દરેક ફિલ્મ માટે નહોતું થતું. ‘પોખરણ’, ‘વીરા દી વેડિંગ’, ‘ટોઇલેટ એક પ્રેમ કથા’, ‘પેડમેન’, ‘સિમ્બા’  વગેરે ફિલ્મો મેં જોઈ જ છે, પરંતુ થિયેટરમાં નહીં.

‘એપીએમ’ અને ‘ઉડી’ જોવાનું વિશેષ આકર્ષણ હતું. તેનાં કારણો: ૧. તે સત્ય ઘટના પર આધારિત અને તેમાંય નજીકના ભૂતકાળની કથા હતી. ૨. આ ફિલ્મો રિલીઝ થાય તે પહેલાં જ લિબરલોએ ‘ઉડી’ને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ની ફિલ્મ ગણાવી ઉતારી પાડેલી, તો ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર, તેનું ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દેવાઈ. તેના બનાવનારાઓના ઇતિહાસ શોધી કઢાયા. અત્યાર સુધી અને હજુ પણ દાઉદના પૈસે તેને ગ્લોરિફાય કરતી કે સેક્સ-હિંસાને ઉત્તેજન આપતી ફિલ્મો બને જ છે તે સિફતપૂર્વક ભૂલી જવાયું અને બીજા પણ જે લોકો બનાવે છે તે પણ જાણે દૂધના ધોયેલા ન હોય. ૩. અનુપમ ખેર અભિનિત આ ફિલ્મ વિશે લખતી વખતે અનુપમ ખેરનો ઉલ્લેખ ભાજપના સમર્થક તરીકે કરવો (પરંતુ કેન્દ્રમાં કોલસા કૌભાંડમાં આરોપી સ્વ. દાસારી નારાયણ રાવથી માંડીને રાજેશ ખન્ના, અમિતાભ બચ્ચન, શાહરુખ ખાન, ચિરંજીવી, વગેરેનો ઉલ્લેખ આ રીતે તેમની ફિલ્મોના સંદર્ભમાં ન કરવો) ૪. આ ફિલ્મો રિલીઝ થયાના પહેલા જ દિવસે લખાયેલા પરંતુ બીજા દિવસે પ્રગટ થયેલા કેટલાક સેક્યુલર અખબારી અહેવાલોમાં તે બંનેને ધબડકો ગણાવી દેવાયેલી.

‘એપીએમ’ કે ‘ઉડી’ બંનેના શૉ હાઉસફૂલ ગયેલા છે. કોઈ ધબડકો નથી અને ફિલ્મ જોયા પછી લોકો નિરાશ નથી થતા. એ બતાવે છે કે ગાંધી પરિવારની સાચી કથા કે પછી સેનાના પરાક્રમને વર્ણવતી આ બંને ફિલ્મોથી સેક્યુલરોના પેટમાં કેટલું દુઃખ્યું છે!

હવે વાત આ બંનેના રિવ્યૂની.

પહેલાં ‘એપીએમ’ની વાત કરીએ.

ફિલ્મ રિલીઝ પહેલાં જ કૉંગ્રેસીઓ અમથેઅમથા વિરોધ કરવા મંડી પડેલા અને  ફિલ્મ રિલીઝ થયા પછી કોલકાતામાં એવા સમયે તેમણે અસહિષ્ણુતા બતાવી તોડફોડ કરી જ્યારે તેમના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી દુબઈમાં ભાજપની અસહિષ્ણુતા બાબતે ભાષણ આપી રહ્યા હતા! હકીકતે ‘એપીએમ’માં એવું કંઈ નથી.

ફિલ્મ જોરદાર છે પરંતુ ટ્રેલરમાં બતાવાઈ છે તેવી જોરદાર નથી. કૉંગ્રેસીઓના દબાણમાં આવીને ફિલ્મમાંથી કેટલીક વાતો કાઢી નખાઈ હોય કે સંવાદો મ્યૂટ કરી દેવાયા હોય તેમ લાગે છે.

ફિલ્મ સંપૂર્ણપણે એક ડ્રામા અથવા સ્ટેજ પર ભજવાતું નાટક હોય તેવું લાગે છે. અનુપમ ખેરે એવૉર્ડ મળે જ તે પ્રકારનું મનમોહનસિંહનું પાત્ર ભજવ્યું છે. આવા જીવંત પાવરફૂલ વ્યક્તિનું પાત્ર ભજવવું એ ખરેખર સાહસનું કામ ગણાય. આવું જ સોનિયા ગાંધીનું અને અહેમદ પટેલનું પાત્ર છે. કહેવાતા સમીક્ષાકારોએ અનુપમ ખેરને મિમિક્રી કે કેરિકેચર આર્ટિસ્ટ ગણાવી દેવાની ફિલ્મ રિલીઝ પહેલાં જ ટ્રેલર જોઈને ભૂલ કરી. આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય અનુપમ ખેર એવું નથી જણાવા દેતા કે અનુપમ ખેર છે. મનમોહનસિંહ જ દેખાય.

હા, અક્ષય ખન્ના સંજય બારુ જેવો દેખાતો નથી. પરંતુ તેનો અભિનય ચાર ચાસણી ચડે તેવો ડ્રામેટિક છે. યે ગિનેચુને લોગ દેશ કી કહાની લિખતે હૈં ઔર મૈં ઉન કી. આવા સંવાદોને ધારદાર રજૂઆત કરી પિતાના વારસાને તેણે સુપેરે જાળવ્યો છે. ‘તાલ’થી લઈને ’૩૬ ચાઇના ટાઉન’ સુધી અનેક ફિલ્મોમાં તેણે સારો અભિનય કર્યો જ છે.

કોઈ ફિલ્મમાં પહેલી વાર પીએમ ઑફિસ અને તેની અંદર કઈ રીતે કામ થાય છે તે આટલી ડિટેઇલમાં બતાવાયું છે. મનમોહન જ્યારે વડા પ્રધાન તરીકે પહેલી વાર ઑફિસમાં આવે છે ત્યારે તેમને આરબીઆઈના ગર્વનર મનમોહન, નરસિંહરાવ સરકારમાં નાણાં પ્રધાન મનમોહન મળે છે તે દૃશ્ય સુંદર છે. નિર્દેશકની કમાલ છે. સોનિયા ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી, કપિલ સિબલ, અટલજી, અડવાણી, એપીજે અબ્દુલ કલામનાં પાત્રોમાં વિવિધ કલાકારોએ ભૂમિકા સારી ભજવી છે. અહેમદ પટેલ અને રાહુલ ગાંધીનું પાત્ર એટલું આબેહુબ નથી લાગતું.

ફિલ્મમાં ઘણી બાબતો ટર્મિનોલૉજિકલ રીતે મોઘમ કહેવાઈ છે જે રાજકારણને એકદમ બારીકાઈથી જોતા હોય તેમને જ ખબર પડે. દા.ત. લેફ્ટ. લેફ્ટ શબ્દથી સમજી જવાનું રહે કે વાત ડાબેરી પક્ષોની થઈ રહી છે. રાજીવ ગાંધીના અવસાન પછી કૉંગ્રેસની સરકાર પાંચ વર્ષ ચલાવનાર અને જેમના કાળમાં થયેલા ઉદારીકરણના નિર્ણયો માટે અત્યારે કૉંગ્રેસ ગૌરવ લે છે તે પૂર્વ વડા પ્રધાન નરસિંહરાવનું જ્યારે અવસાન થયું ત્યારે તેમની સાથે કૉંગ્રેસનાં અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીએ કરેલું વર્તન કે તેમની અંતિમ વિધિ દિલ્લીમાં નહોતી થવા દીધી, તે પણ જેને ઇતિહાસ ખબર હોય તેને જ સમજાય તેવી રીતે બતાવાયું છે.

મિડિયામાં સરકારની વાતો કઈ રીતે લીક થાય છે તે સારી રીતે બતાવાયું છે. સોનિયાએ મનમોહનને લખેલો પત્ર લીક થયો અને તેના જવાબમાં મનમોહને સોનિયાને લખેલો પત્ર લીક કરાયો. મનમોહનની ઈચ્છા નાણાં ખાતું પોતાની પાસે રાખવાની ઈચ્છા હોવી પરંતુ ડિનર પાર્ટીમાં ચિદમ્બરમ્ દ્વારા પોતાને જ નાણાં ખાતું મળશે તેવો મક્કમ વિશ્વાસ અને તે જ પાર્ટીમાં મનમોહનને આ બાબતે નિરાશ કરવા, કઈ રીતે પીએમ ઑફિસમાં સોનિયાના વિશ્વાસુ પુલોક ચેટર્જીને મૂકાયા, કઈ રીતે મનમોહનની પાંખ કાપવા સોનિયાના નેતૃત્વમાં ડાબેરીઓના પ્રભુત્વવાળી એનએસીની રચના કરાઈ, કાશ્મીર અને પાકિસ્તાનનો મુદ્દો ઉકેલવાની મનમોહનની તત્પરતા પરંતુ પક્ષ દ્વારા તેમાં અડચણો ઊભી કરવી, ૨૦૦૯ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મનમોહનની પ્રમાણિકતા, ન્યૂક્લિયર સમજૂતી મુદ્દે તેમણે દાખવેલા મકક્મ વલણના લીધે કૉંગ્રેસ સત્તામાં પાછી ફરી પરંતુ તેનો જશ મનમોહનના બદલે રાહુલ ગાંધીને આપવો, અહેમદ પટેલની સરકારમાં દખલ, મનરેગાનો વિચાર મૂળ મનમોહનનો હોવો પરંતુ ગાંધી પરિવાર તેના માટે રાહુલ ગાંધીને યશ આપવા માગતો હતો, હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ સમિટ વખતે ન્યુક્લિયર ડીલ મુદ્દે સોનિયા ગાંધી દ્વારા ડાબેરીઓની તરફેણ, પરંતુ તે જ સમિટમાં મનમોહનની ન્યુક્લિયર ડીલ મુદ્દે ડાબેરીઓ સામે મક્કમતા, ડાબેરીઓને સિક્રેટ ફાઇલો બતાવવા મનમોહનનો ઇનકાર, રાહુલ ગાંધી દ્વારા અપરાધી સાંસદોને ચૂંટણી લડતા રોકવાનો ખરડો સંસદમાં પસાર થવા દેવો પરંતુ પછી મનમોહન વિદેશ યાત્રાએ હોય ત્યારે તેને પત્રકાર પરિષદમાં ફાડી નાખવો, આ બધું ખૂબ જ સુંદર રીતે બતાવાયું છે.

જે અહેમદ પટેલનું નામ ‘ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ’ની કાર્યવાહીમાં એ. પી. તરીકે શંકાસ્પદ લાભાર્થી તરીકે આવ્યું હોય, પરંતુ મિડિયામાં એ. પી.નો અર્થ આનંદીબહેન પટેલ (તે વખતે કૉંગ્રેસની સત્તા હતી અને કૉંગ્રેસમાં સોદા પાર પડાવી શકે તેવી હેસિયત-શક્તિ આનંદીબહેનની તો ન જ હોય તે બાળકને પણ સમજાય તો પણ) પણ કરાય તેવી સ્થિતિમાં આ ફિલ્મમાં, ફિલ્મ જેમ આગળ વધે છે તેમ મુખ્ય લડાઈ અહેમદ પટેલ અને સંજય બારુની થઈ જાય છે.

આટલું બધું હિંમતપૂર્વક બતાવવું તે માટે નિર્માતા-નિર્દેશક સહિત સમગ્ર ટીમ ધન્યવાદને પાત્ર છે. પરંતુ હજુ કેટલીક બાબતો ઢાંકી દેવાઈ તેમ લાગે છે, જેમ કે ૨૦૦૮માં ન્યુક્લીયર ડીલ વખતે ડાબેરીઓએ ટેકો પાછો ખેંચી લીધો ત્યારે વિશ્વાસ મત વખતે મુલાયમ અને અમરસિંહ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામના સમજાવવાથી માની ગયા તેવું ફિલ્મમાં દર્શાવાયું છે. હકીકત શું હતી તે બધા જ જાણે છે. કેશ ફૉર વૉટ કૌભાંડ થયું જેને ભાજપે ઉઘાડું પાડ્યું, જેની સ્ટિંગ ઑપરેશનની સામગ્રી રાજદીપ સરદેસાઈને તેમની સીએનએન ચેનલ પર દર્શાવવા આપી, પરંતુ તેને ચેનલ પર પ્રસારિત ન કરવી તે બધું બતાવાયું નહીં. ૨૦૦૮ના મુંબઈ પરના હુમલા વખતે મનમોહનની નિષ્ક્રિયતા પણ છુપાવી દેવાઈ. કોલસા કૌભાંડ મુદ્દે મૌનનો જવાબ આપતા મનમોહને માત્ર એટલું જ કહેલું કે ‘હઝારો જવાબોં સે અચ્છી હૈ મેરી ખામોશી’ કે પેટ્રોલ-ડીઝલમાં ભાવ વધારા વખતે ‘પૈસે ક્યા પૈડ પર ઉગતે હૈ?’ કહીને વિવાદ જગાવેલો તે ફિલ્મમાં ગુપચાવી દેવાયું છે. પૈસે…વાળો સંવાદ તેઓ ઓડિશા માટે વિશેષ દરજ્જો માગવા આવેલા નવીન પટનાયક માટે કહેતા હોય તેવું દર્શાવાયું છે. એટલી સિનેમેટિક લિબર્ટી ચાલે કારણકે બધું જ બતાવવું સવા બે કલાકની ફિલ્મમાં બતાવવું શક્ય પણ ન હોય.

ફિલ્મ માત્ર મનમોહન અને સંજય બારુને મહાન બતાવે છે. ઇન્ટરવલ પહેલાંના હિસ્સામાં ગાંધી પરિવારને પ્રત્યક્ષ રીતે એટલો ખરાબ નથી બતાવાયો. ઉલટું, જ્યારે ન્યુક્લીયર ડીલ વખતે મનમોહન રાજીનામું આપે છે ત્યારે સોનિયા રાજીનામું સ્વીકારવાની ના પાડે છે. પરંતુ જ્યારે મનમોહન ૨૦૦૯માં બાયપાસ સર્જરી કરાવે છે ત્યારે તેઓ આવી નાજુક સ્થિતિમાં હોય ત્યારે પણ સોનિયા ગાંધી દ્વારા તેમને બહુ કાતિલ ઠંડકથી કહેવું કે ‘રાહુલ આ ચૂંટણી અભિયાનનું નેતૃત્વ કરશે’ કે પછી ટુજી-કોલસા કૌભાંડ વખતે રાજીનામું આપવા ગયેલા મનમોહનને સોનિયા દ્વારા એ જ ઠંડકથી ના પાડવી કે ‘આ સંજોગોમાં રાહુલ કેવી રીતે ટેક ઑવર કરી શકે?’ તે જરૂર સોનિયાને ખરાબ રીતે બતાવે છે, પરંતુ આ તો જાણીતો ઇતિહાસ છે. સોનિયા ગાંધી ઠંડા કલેજાવાળા શાતિર રાજકારણી છે તે સહુ કોઈ જાણે છે.

ફિલ્મમાં કેટલીક હળવી પળો પણ છે. કે. નટવરસિંહ વિદેશ પ્રધાન હતા અને અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપ્રમુખ જ્યૉર્જ બુશ સાથે મનમોહનની બેઠક હતી ત્યારે તેમની સાથે અંદર જવા માગતા હતા ત્યારે કઈ રીતે તેમને અંદર જતા અટકાવાયા તે રમૂજ સર્જે છે.

ફિલ્મમાં બતાવાયું છે કે સંજય બારુએ મનમોહનને કહીને આ પુસ્તક લખ્યું હતું. આ અંગે સંજય બારુના ઇન્ટરવ્યૂમાં કોઈ વિગત હજુ સુધી મને મળી નથી, પરંતુ જો તેમ હોય તો કહેવું પડશે, કે આ પુસ્તક અને ફિલ્મ, બંને ખરેખર તો મનમોહન દ્વારા છૂપી રીતે સંજય બારુ મારફતે ગાંધી પરિવાર અને કૉંગ્રેસ પક્ષ દ્વારા તેમના સતત અપમાનનો લેવાયેલો બદલો છે! પરંતુ સાથે જ આ ફિલ્મે એક નવો ચીલો ચિતર્યો છે અથવા તો કહો કે મધપુડાને છંછેડી દેવાયો છે. આગામી સમયમાં કૉંગ્રેસ પોષિત લોકો દ્વારા નરેન્દ્ર મોદી કે ભાજપ સામે ફિલ્મ માટે તૈયાર રહેવું પડશે.

હજુ ‘ઉડી’ વિશેની વાત તો બાકી જ છે….

(ક્રમશઃ)

 

international, national, sanjog news, vichar valonun

મોદીનો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દબદબો, ઘરઆંગણે નીચી મુંડી

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩૦/૧૨/૧૮)

આભાર ટ્રમ્પનો કે આ વર્ષે જ ચાલુ થયેલું અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેનું વેપાર યુદ્ધ ડહાપણથી શમી ગયું! અમેરિકાને સદ્બુદ્ધિ સૂજી અને તેણે પીછેહટ કરી લીધી. પહેલા જ વાક્યમાં ‘આ વર્ષે’ શબ્દ વાપર્યો હોવાથી સૂજ્ઞ વાચકો સમજી ગયા હશે કે આ લેખમાં વર્ષ ૨૦૧૮ની ઘટનાઓ પર દૃષ્ટિપાત કરીને વર્ષ ૨૦૧૯ અને આવનારાં વર્ષોમાં તેની શું અસરો રહેશે તેનું વિશ્લેષણ છે.

અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે તો સફેદ ઝંડો ફરકી ગયો પરંતુ બ્રિટનના રશિયન જાસૂસ અને તેમની દીકરીનું રશિયામાં મૃત્યુ થતાં બ્રિટનનાં વડાં પ્રધાન થેરેસા મેએ રશિયાના ૪૩ રાજદૂતોની હકાલપટ્ટી કરી નાખી. વાત એટલી વણસી ગઈ કે બ્રિટને ગત સપ્ટેમ્બરમાં રશિયાને રાસાયણિક શસ્ત્રોના ઉપયોગ માટે ગંભીર પરિણામોની ધમકી આપી દીધી. આ હોકારાપડકારા હજુ ચાલુ જ છે. ૨૦૧૯માં આ વાત યુદ્ધના આરે ન પહોંચે તેવી પ્રાર્થના કરીએ.

હોકારા પડકારા તો અમેરિકા અને ઉત્તર કોરિયાના પણ બંધ થઈ ગયા અને ભારતની ટેલિવિઝન ચેનલોને તેની મોટી ખોટ ટીઆરપીની દૃષ્ટિએ પડી! આ બંને દેશોના પ્રમુખો ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને કિમ જોંગ ઉને ૧૨ જૂને બેઠક કરી જેને આંતરરાષ્ટ્રીય મિડિયાએ ખૂબ જ મહત્ત્વની ગણાવી. ઉત્તર કોરિયાએ પરમાણુ શસ્ત્રો દૂર કરવા ખાતરી પણ આપી. આ જ રીતે એક જ માના બે દીકરા જેવા ઉત્તર કોરિયા અને દક્ષિણ કોરિયાના પ્રમુખો પણ ૬૫ વર્ષે મળ્યા. બંને દેશોના પરિવારો પણ એક થશે.

જોકે વર્ષ ૨૦૧૮માં ૧૪ એપ્રિલે અમેરિકાએ સિરિયામાં બળવાખોરો પર વપરાયેલા રાસાયણિક શસ્ત્રોના પ્રયોગને રાક્ષસી કૃત્ય ગણાવીને ૧૨૦ જેટલી મિસાઇલો ઝીંકી દીધી હતી! વર્ષ ૨૦૧૧માં અનેક ઈસ્લામિક દેશોમાં થયેલી બળવાખોર ક્રાંતિને આરબ સ્પ્રિંગ તરીકે ઓળખાય છે તેમાં સિરિયામાં પણ બળવાખોરોએ યુદ્ધ આદરેલું જેમાં અમેરિકા અને સાથી પક્ષો એક તરફ તો ઈરાન અને રશિયા એક તરફ છે. સાત વર્ષ પછી પણ આ યુદ્ધ શાંત થવાનું નામ નથી લઈ રહ્યું.

આ જ રીતે ઈસ્લામી ત્રાસવાદ પણ તેનું રાક્ષસી રૂપ ઈદ જેવા તહેવારોના દિવસોમાં પણ દેખાડે છે. અફઘાનિસ્તાનમાં ઈદના તહેવાર પર ૧૬ જૂને એક સપ્તાહ સુધી ત્રાસવાદીઓ વિરુદ્ધ કોઈ કાર્યવાહી ન કરવાનો સરકારે નિર્ણય લીધો તો નંગાહાર પ્રાંતમાં આત્મઘાતી હુમલો કરી નિર્મમ ત્રાસવાદીએ ૨૦ જણાંનાં મૃત્યુ નિપજાવ્યાં. આ જ રીતે ૨૩ નવેમ્બરે ખોસ્ત પ્રાંત સ્થિત મસ્જિદમાં શુક્રવારે નમાઝ સમયે જ થયેલા વિસ્ફોટમાં ૨૭ સૈનિકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. પાકિસ્તાનમાં પણ આ જ સ્થિતિ છે. ત્યાં ખૈબર પખ્તુન્વા પ્રાંતમાં એક મદરેસા પાસે ૨૩ નવેમ્બરે થયેલા આત્મઘાતી હુમલામાં ત્રણ શીખ સહિત ૩૨નાં મૃત્યુ થયાં હતાં. આના પરથી શું ભારતના કટ્ટરવાદીઓ ધડો લેશે કે આ ત્રાસવાદીઓ તેમના મઝહબના લોકોને પણ નથી છોડતા, ઈદના તહેવાર પર જ હુમલા કરે છે કે મસ્જિદમાં અલ્લાહની બંદગી થઈ રહી હોય ત્યારે જ વિસ્ફોટો કરે છે, તો તેમને કેવી રીતે છોડશે જ્યારે કે મધ્ય પશ્ચિમ (અમેરિકાની દૃષ્ટિએ ભલે તે મધ્ય પૂર્વ હોય, આપણા માટે તો મધ્ય પશ્ચિમ જ છે) ઇસ્લામી દેશોના મુસ્લિમો ભારતના મુસ્લિમોને ઉતરતા ગણે છે?

ગેરકાયદેસર વિદેશી ફંડ મેળવવાના આરોપસર ઑસ્ટ્રિયામાં ૬ જૂને નિર્ણય લેવાયો કે તે ૬૦ ઈમામોની હકાલપટ્ટી કરશે અને સાત મસ્જિદો બંધ કરી દેશે! આ જ રીતે ડેન્માર્કે ૩૧ મેએ સાર્વજનિક સ્થળોએ બુરખો પહેરવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો હતો. (ઑસ્ટ્રિયા-ડેન્માર્કમાં કોઈ શાહરુખ ખાન-આમીર ખાન કે નસીરુદ્દીન શાહ છે?)

આ વર્ષે ફ્રાન્સમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો વધતાં હિંસક પ્રદર્શનો શરૂ થયાં. પછી તો તેમાં ઈંધણ એક માત્ર મુદ્દો ન રહેતાં, ઘણા બધા મુદ્દા જોડાયા. પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે ફ્રાન્સ પ્રમુખ ઇમેન્યુએલ મૅક્રૉં માત્ર અમીરો માટે જ કામ કરે છે. (ફ્રાન્સની આ હિંસાથી ભારતના કેટલાક સેક્યુલર મિડિયાને નવી આશા જાગી પરંતુ તે સફળ ન રહી). સંઘર્ષ તો શ્રીલંકામાં પણ ચાલ્યો. શ્રીલંકામાં સત્તાધારી મોરચો તૂટતાં પ્રમુખ મૈત્રીપાલ સિરીસેનાએ ચીન તરફી ગણાતા પૂર્વ પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્સાને ફરીથી શ્રીલંકાના વડા પ્રધાન બનાવ્યા. જોકે મામલો ન્યાયાલયમાં ગયો અને તેણે રાજાપક્સાને પદ સંભાળતા અટકાવ્યા. સિરિસેનાએ સંસદ ભંગ કરી તેને પણ ન્યાયાલયે ડિસેમ્બર ૨૦૧૮ સુધી અટકાવી. પડોશી દેશ શ્રીલંકાની આ સ્થિતિ ભારત માટે ચિંતાદાયક છે.

ભારત માટે આવી જ ચિંતાદાયક સ્થિતિ નેપાળમાં પૂર્વ માઓવાદી બળવાખોર કે. પી. શર્મા ઓલી બીજી વખત વડા પ્રધાન બનવાથી થઈ છે. સાથે જ બીજા શાસકોની તુલનાએ ભારત પ્રત્યે પ્રમાણમાં નરમ મનાતા પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને તેમનાં દીકરી મરિયમ અને જમી એમ. સફદર (પાકિસ્તાન હોય કે ભારત, બધે જ જમાઈઓ ભારે પડે છે)ને પનામા કૌભાંડમાં જેલમાં જવું પડ્યું જેના લીધે નવાઝ શરીફ પર ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ આવી ગયો. આની પાછળ પાકિસ્તાનની સેનાનું ભેજું મનાય છે. અને પાકિસ્તાનની સામાન્ય ચૂંટણી પહેલાં જ આ ઘટનાક્રમ બન્યો. તે પછી ૨૫ જુલાઈએ ચૂંટણી તો યોજાઈ, તેમાં ક્વેટામાં બૉમ્બ ધડાકામાં ૩૧ જણાનાં મૃત્યુ પણ થયાં, અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં હિંસા પણ થઈ. સ્પષ્ટ રીતે આ ચૂંટણીમાં સેનાએ ગરબડ કરી હતી. તેમાં પૂર્વ ક્રિકેટર ઈમરાન ખાનનો પક્ષ તહેરિક-એ-ઈન્સાફ સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો અને ઈમરાન ખાન વડા પ્રધાન બની ગયા! વડા પ્રધાન બનતા વેંત તેમણે કાશ્મીર રાગ આલાપ્યો, પણ પાકિસ્તાનની સ્થિતિ ચારેતરફથી ખૂબ જ ખરાબ છે. આર્થિક સ્થિતિ કથળી ગઈ છે. અમેરિકાએ સહાય બંધ કરી દીધી છે. હવે તો અમેરિકા પછી ચીને પણ હાફીઝ સઈદને પાકિસ્તાનમાંથી બહાર કાઢવા કહી દીધું. તો સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ પણ હાફીઝ સઈદને ૪ એપ્રિલ અને દાઉદ ઈબ્રાહીમ સહિત પાકિસ્તાનના ૧૩૯ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને ત્રાસવાદી જાહેર કર્યા!

પાકિસ્તાનને પડતા પર પાટું જેવી સ્થિતિ ઘણી બધી જગ્યાએ છે. અમેરિકાએ પાકિસ્તાન, ચીન, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય સાત દેશોને લોકોને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા ન આપવા બદલ બ્લેક લિસ્ટ કર્યા છે. તો અમેરિકાના સંરક્ષણ પ્રધાન જેમ્સ મેટિસે ચાર ડિસેમ્બરે સ્પષ્ટ કહ્યું કે ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે તો તેમને પાકિસ્તાને સમર્થન આપવું જોઈએ. આર્થિક કાર્ય દળ (એફએટીએફ) નામની સંસ્થાએ આતંકવાદીઓને સહાય રોકવામાં નિષ્ફળ પાકિસ્તાનને નકારાત્મક યાદીમાં સમાવવાનો નિર્ણય કરી પાકિસ્તાનને તમાચો માર્યો છે. તો કિશનગંગા બંધની યોજના પર આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયમાં ગયેલા પાકિસ્તાનને ત્યાં પણ ઊંધે કાંધ પછડાટ મળી હતી. વળી, પાકિસ્તાનમાં તેણે પચાવી પાડેલા કાશ્મીરમાં નીલમ નદીનું પાણી પંજાબ તરફ વાળી દેવાના કારણે ભારે રોષ છે. ભારત જો આ રોષને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વરૂપ આપી શકે તો આ ભાગ ભારત પાસે આવી જવાની ઉજળી તકો છે.

બીજી તરફ, મોદી સરકારે રાવી નદી પર એક ડેમ બનાવવા યોજનાને સાત ડિસેમ્બરે મંજૂરી આપી છે. આનાથી પાકિસ્તાન તરફ જતાં નદીનાં વહેણનો ઉપયોગ ભારતમાં જ થશે. આ સાથે જ મોદી સરકારે પઠાણકોટ અને ઉડીના હુમલા પછી દાખવેલા સાતત્યસભરના વલણને ચાલુ રાખી પાકિસ્તાનમાં યોજાનાર સાર્ક સંમેલનમાં ભાગ લેવા ના પાડી દીધી છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિદેશમાં અને દેશમાં અનેક દેશોના પ્રમુખો-વડા પ્રધાનોને આ વર્ષે મળી ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ ઓર મજબૂત બનાવી દીધી. ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન ભારતની મુલાકાતે આવેલા જેમાં ગુપ્ત માહિતીની આપલે સહિતના અનેક મહત્ત્વના કરારો થયા, તો બીજી તરફ મોદી પેલેસ્ટાઇનની મુલાકાતે પણ ગયા. ત્યાં તેમના માટે જૉર્ડનની સરકારે હેલિકૉપ્ટરની ખાસ સુવિધા પૂરી પાડી તો ઇઝરાયેલના એરક્રાફ્ટે જૉર્ડનના હેલિકૉપ્ટરને એસ્કૉર્ટ કર્યું! સામે પક્ષે પેલેસ્ટાઇને પહેલી વાર અમેરિકાને નહીં, પરંતુ ભારતને અપીલ કરી કે તે ઇઝરાયેલ સાથે સંબંધ સુધારવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે.

આ જ રીતે બાંગ્લાદેશે પણ ઇસ્લામી દેશોના સંગઠન ઓઆઈસીનું ભારત નિરીક્ષક બને તેવી અપીલ કરી હતી.

મોદીજીએ ચીનના જિનપિંગ સાથે પણ વન ટુ વન મુલાકાત ચીનમાં અને અન્યત્ર કરી, ફ્રાન્સના પ્રમુખ સાથે પણ વાટાઘાટો કરી મહત્ત્વના કરારો કર્યા, યુએઇમાં અન્ય કરારો ઉપરાંત સ્વામિનારાયણ મંદિર નિર્માણનો વિધિવત્ પ્રારંભ કરાવ્યો. સિંગાપોર, સ્વીડન, રવાન્ડા બધે જ ભારતના સંબંધો મજબૂત કર્યા. જાપાનના શિન્ઝો આબે સાથે પણ મુલાકાત કરી જાપાનના રોકાણકારોને ભારતમાં ૨.૫ અબજ ડૉલરનું મૂડીરોકાણ કરવા મનાવ્યા. આર્જેન્ટિનામાં જી-૨૦ની સાથે સાથે યોગના કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો.

ભારત દેશ માટે સારા સમાચાર એ પણ રહ્યા કે બાંગ્લાદેશનાં વડા પ્રધાન શૈખ હસીનાએ કહ્યું કે તેઓ ભારતમાં ગેરકાયદે રહેતા બાંગ્લાદેશીઓને સ્વીકારવા તૈયાર છે. તો બીજી તરફ, પ્રશાંત ભૂષણ જેવા વકીલની અરજીને ફગાવી દેવાતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના રોષ છતાં સાત રોહિંગ્યાઓને મ્યાનમાર મોકલી દેવાયા. જોકે ભારતે તો અમેરિકાની નારાજગીની પરવા કર્યા વગર રશિયા સાથે બેધડક શસ્ત્ર સોદાઓ કર્યા. અમેરિકાના પ્રતિબંધો છતાં ઈરાન પાસેથી ક્રૂડ આયાત કરવા પણ અમેરિકાએ ભારતને વિશેષ સંમતિ આપી. એટલું જ નહીં, પરંતુ રૂપિયા સામે ડૉલર મજબૂત થવા લાગતાં, તેનો વિકલ્પ શોધવાના ભાગ રૂપે ભારત અને રશિયા પોતપોતાના ચલણમાં વ્યવહાર કરે તેવી વિચારણા શરૂ થઈ છે. જોકે ઈરાન સાથે તો ભારતના રૂપિયામાં જ ક્રુડ ઑઇલ આયાત કરવાની સમજૂતી થઈ પણ ગઈ છે. આવનારાં વર્ષોમાં આ બહુ મહત્ત્વનું પગલું ઇતિહાસમાં લેખાશે. ભારતને હાલતા ને ચાલતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રો કે અમેરિકા માનવાધિકાર મુદ્દે ટપલી મારતા હોય ત્યારે ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની માનવાધિકાર પરિષદની ચૂંટણી બહુમતી સાથે વિજય મેળવ્યો તે પણ મોટી સિદ્ધિ ગણાશે.

આ ઉપરાંત ભારત માટે ખુશીની વાત એ પણ રહી કે તેણે ફ્રાન્સને પછાડીને વિશ્વનું છઠ્ઠા નંબરનું અર્થતંત્ર તરીકે સ્થાન મેળવી લીધું છે. અને અનુમાન તો એવું છે કે વર્ષ ૨૦૧૯માં તે પાંચમા નંબરનું અર્થતંત્ર બની જશે.  પ્રતિષ્ઠિત અમેરિકી સામયિક ફૉર્બ્સમાં વિશ્વના ૭૫ શક્તિશાળી મહાનુભાવોમાં ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને નવમું સ્થાન મળ્યું. તો દક્ષિણ કોરિયાનો પ્રતિષ્ઠિત શાંતિ પુરસ્કાર પણ તેમને પ્રાપ્ત થયો.

જોકે ઘર આંગણે નરેન્દ્ર મોદી માટે ચિંતાજનક સમાચારો રહ્યા. કર્ણાટકમાં સૌથી મોટો પક્ષ ભાજપ બન્યો તો ખરો, પરંતુ સત્તા પ્રાપ્ત ન કરી શક્યો. દલિતો માટે એસ. સી., એસ.ટી. એક્ટની પુનઃસ્થાપના, ખેડૂતો માટે ટેકાના ભાવ દોઢ ગણા કરવા, ગ્રામ્ય લક્ષી બજેટ અને આયુષમાન ભારતની સફળતા છતાં ભાજપનો ગઢ ગણાતાં ત્રણ રાજ્યો છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં હાર થઈ. ટીડીપીએ એનડીએ છોડ્યો. ત્રણ રાજ્યોમાં હારના પગલે ભાજપની અંદર નીતિન ગડકરી, રામ માધવ વગેરેના સૂર નરેન્દ્ર મોદી વિરોધી જણાઈ રહ્યા છે. આ બંને નેતાઓએ નહેરુ અને રાહુલ ગાંધીના વખાણ કર્યા છે. હાર માટે ભાજપ પ્રમુખ જવાબદાર છે તેવી વાત કરી છે. બિહારમાં કુશવાહા એનડીએ છોડી ગયા છે. પાસવાનને બેઠકોનું સમાધાન કરી મનાવાયા છે, અલબત્ત, જેડીયુ સાથે ગઠબંધન મજબૂત છે.

સામે પક્ષે કૉંગ્રેસમાં પણ બધું સમૂસૂતરું નથી. તેનું મહાગઠબંધન બનાવવાનું સપનું પૂરું થાય તેમ લાગતું નથી. ઈશાન ભારતમાંથી કૉંગ્રેસનો કાંકરો નીકળી ગયો છે. તેલંગણા પણ તે હારી ચૂકી છે. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં સંતોષકારક જીત મેળવી નથી અને જે કંઈ જીત છે તે લાંબુ ચાલે તેવા સંકેતો નથી. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ખેડૂતો પર લાઠીચાર્જ થઈ રહ્યો છે. કૉંગ્રેસના દિગ્ગજો-અશોક ગેહલોત અને સચીન પાઇલોટ, કમલનાથ અને જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા વચ્ચે મતભેદો સપાટી પર આવી ગયા છે. ગુજરાતમાં સિનિયર નેતાઓ અર્જુન મોઢવાડિયા, સિદ્ધાર્થ પટેલ, દિનશા પટેલે પોતાની અવગણનાથી વર્તમાન નેતાઓ અમિત ચાવડા અને પરેશ ધાનાણી સામે વિદ્રોહનું રણશિંગું ફૂંક્યું છે. રાફેલ મુદ્દે કૉંગ્રેસનો પ્રચાર સુપ્રીમમાં ખોટો સાબિત થઈ ચુક્યો છે. નેશનલ હેરાલ્ડ કેસમાં સોનિયા-રાહુલ સામે આવકવેરાનો કેસ ફરીથી ખુલી ચૂક્યો છે. કૉંગ્રેસના જમાઈ રોબર્ટ વાડ્રાના નજીકના લોકો પર દરોડામાં સ્ફોટક માહિતી મળી છે. કૉંગ્રેસના મહત્ત્વના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ની સંપત્તિ ટાંચમાં લેવાઈ છે. સુનંદા પુષ્કર કેસમાં કૉંગ્રેસના શશી થરૂર જામીન પર છે. તો સુપ્રીમ કૉર્ટના શબરીમાલા, સમલૈંગિકતા, વ્યભિચાર જેવા મુદ્દે ત્વરિત સક્રિય ચુકાદા અને બીજી તરફ રામમંદિર મુદ્દે ટાળંટોળ, દિવાળી પર ફટાકડા પર પ્રતિબંધથી હિન્દુઓમાં અસંતોષ છે. સંઘ પરિવાર પણ રામમંદિર મુદ્દે સરકાર સામે બાંયો ચડાવી રહ્યો છે. આ જોતાં વર્ષ ૨૦૧૯નું વર્ષ ગરમાગરમ રહેશે તેમ જરૂર કહી શકાય.

 

politics, sanjog news, vichar valonun

કર્ણાટકની ચૂંટણીમાંથી રાહુલ ગાંધી બોધપાઠ લેશે?

(વિચાર વલોણુ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૨૦/૫/૧૮)
કર્ણાટકનાં પરિણામ ૧૫મીએ આવી ગયાં. મતદારોએ સહુને માપમાં રાખ્યા. ગુજરાત પછી આ બીજી ચૂંટણી છે જ્યાં બધાના દાવાને મતદારોએ ખોટા પાડ્યા. કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસ ૧૨૦ બેઠકોનું સ્વપ્ન જોઈ રહી હતી, રાહુલ ગાંધી વડા પ્રધાન થવાનું દીવાસ્વપ્ન જોવા લાગ્યા હતા, ભાજપે ૧૩૦થી વધુ બેઠકોનો દાવો કર્યો હતો. આ લખાય છે ત્યારે હજુ અંતિમ રીતે પરિણામો બહાર નથી પડ્યાં, પરંતુ ભારે ઉતારચડાવ પછી ભાજપ ૧૦૪થી ૧૦૬ બેઠક વચ્ચે સ્થિર થાય તેમ દેખાય છે.
ભાજપ સૌથી મોટો પક્ષ હોવા છતાં કૉંગ્રેસનાં પૂર્વ અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીએ દેવેગોવડાને ફૉન કરી તેમની સરકારને બહારથી કૉંગ્રેસનું સમર્થન આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂકી દઈ ભાજપ કંઈ કરે તે પહેલાં આબાદ દાવ ખેલ્યો છે. આ બતાવે છે કે સોનિયા ગાંધી રાજકારણનાં પાકાં ખેલાડી છે જ્યારે રાહુલ ગાંધી કાચા.
ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસની બેઠકો ગત વખત કરતાં વધી ત્યારે તેને રાહુલ ગાંધી અને કૉંગ્રેસની મૉરલ વિક્ટરી કહેનારા અત્યારે ગોત્યા જડે તેમ નથી. આવા લોકોના કારણે જ કૉંગ્રેસ બેઠી થઈ શકતી નથી. મોદી તરફી વાતો કરનારાને મોદીભક્તો કહેવાય છે પરંતુ કૉંગ્રેસની તરફેણમાં ગુજરાતનાં પરિણામો વખતે મૉરલ વિક્ટરીની વાતો કરનારા વર્ગના માટે હજુ યોગ્ય શબ્દ ધ્યાનમાં નથી આવતો. તેમને ચમચા કહેવું યોગ્ય છે? ખબર નહીં.
ગુજરાત પછી કર્ણાટક જેવું સમૃદ્ધ રાજ્ય કૉંગ્રેસે ગુમાવ્યું છે. ગુજરાતના વિજયને કૉંગ્રેસનો નૈતિક વિજય કૉંગ્રેસ પ્રેમીઓ કહે તે સાચું છે કે તે નહીં તેની ચર્ચામાં નથી ઉતરવું, પરંતુ કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસની જનતા દળ (સેક્યુલર) સાથે સરકાર બને તો પણ કૉંગ્રેસની મૉરલ ડીફિટ તો જરૂર કહેવાશે જ. આ કેમ થયું તેનું જો આત્મમંથન કૉંગ્રેસ નહીં કરે તો નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહનું ‘કૉંગ્રેસ મુક્ત ભારત’નું સ્વપ્ન જરૂર સાકાર થશે.
કર્ણાટકમાં સિદ્ધરામૈયાની સરકારે સારાં કામો કર્યાં જ નહોતાં તેવું તો નથી. તેની ગરીબો માટેની યોજનાઓ જેને સંયુક્ત રીતે ‘ભાગ્ય’ યોજનાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે તે સારી જ હતી. આટલાં વર્ષોમાં બેંગ્લુરુ પહેલાં ઇલેકટ્રૉનિક્સ સિટી અને પછી આઈ. ટી. હબ બન્યું તે પણ કૉંગ્રેસ અને તે પછી રામકૃષ્ણ હેગડે, એસ. આર. બોમાઈની જનતા પક્ષની સરકાર અને તે પછી દેવેગોવડાની જનતા દળની સરકાર, કૉંગ્રેસની સરકારોને આભારી છે. પરંતુ કૉંગ્રેસ આ વાત જનતા સુધી પહોંચાડવામાં નિષ્ફળ રહી. સ્વયં મુખ્યપ્રધાન સિદ્ધરામૈયાએ ૧૭ ઑક્ટૉબર ૨૦૧૭ના રોજ જ સ્વીકાર્યું હતું કે તેમના પ્રધાનો સરકારની સિદ્ધિઓ જનતા સમક્ષ લઈ જવામાં નિષ્ફળ નિવડ્યા છે.
કૉંગ્રેસને આ તકલીફ હંમેશાં પડે છે. ૨૦૧૪માં આર. ટી. આઈ., આર. ટી. ઇ., ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદો, બળાત્કાર વિરોધી કાયદો કડક કરવો જેવાં પગલાં તે જનતા સમક્ષ પહોંચાડી શકી નહીં. એ વાતનો પણ ઇનકાર થઈ શકે તેમ નથી કે ૨૦૧૪માં તેની હારનું મુખ્ય કારણ તેનાં અનેક હજારો કરોડોનાં કૌભાંડો હતાં. બાબા રામદેવ અને અણ્ણા હઝારેનાં આંદોલનોના કારણે જનતામાં તેના વિરુદ્ધ આક્રોશ ઊભો થયો હતો. ૨૦૦૯માં માત્ર સો દિવસમાં મોંઘવારી ઘટાડવાના વચન સાથે સત્તામાં આવેલી કૉંગ્રેસ ૨૦૧૪ સુધી મોંઘવારી ઘટાડી શકી નહોતી, ઉલટું સબસિડીવાળા ગેસના બાટલાની સંખ્યા ઘટાડીને મધ્યમ વર્ગના રોષનો ભોગ બની હતી. ગરીબી રેખાની વ્યાખ્યા બદલી નખાઈ હતી. રોજના રૂ. ૩૨ કમાતા હોય તો ગરીબ ન કહેવાય તેવી મજાકભરી વ્યાખ્યા આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ મોન્ટેકસિંહ અહલુવાલિયાએ કરી હતી.
ત્રાસવાદ અને નક્સલવાદ પણ સતત વધતો જતો હતો. દેશમાં અમદાવાદ, મુંબઈ, દિલ્લી, હૈદરાબાદ વગેરે અનેક જગ્યાએ બૉમ્બ વિસ્ફોટોમાં લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. મુંબઈમાં તો ત્રણ દિવસ કસાબ આણિ મંડળીનો હિંસાચાર આજેય ભૂલાઈ તેમ નથી. આ બધાં પૈકી કેટલાંક પરિબળો તો આજે પણ છે, પરંતુ તે વખતે કૉંગ્રેસના પ્રધાનો અને નેતાઓ પ્રજાના ઘા પર મલમ લગાવવાના બદલે મીઠું ભભરાવતા હોય તેવાં નિવેદનો કરી પ્રજાના રોષનો ભોગ બનતા હતા. પ્રજા જાણે કે મૂંગા મોઢે ચૂંટણીની રાહ જોતી હોય તેમ એક પછી એક બધા જ જખ્મોને હૃદયમાં કોતરતી જતી હતી. આનું પરિણામ એ આવ્યું કે પ્રજાએ ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં કચકચાવીને બદલો લીધો અને ભાજપને એકલા હાથે બહુમતી આપી દીધી.
આમાંથી અમુક પરિબળો આજે પણ વિદ્યમાન છે. પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી સરકારી યોજનાઓ સરળ ભાષામાં લોકોને સમજાવવામાં સફળ નિવડે છે. નરેન્દ્ર મોદી સામે પણ લોકોના એકાઉન્ટમાં પંદર લાખ રૂપિયા જમા નથી થયા તેવા પ્રશ્નો કૉંગ્રેસના કારણે લોકોના મગજમાં ફરે છે, પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી અને તેમની સૉશિયલ મિડિયા ટીમ લોકોને એ સમજાવવામાં સફળ થાય છે કે વિવિધ યોજનાના કારણે લોકોના પૈસાની એટલી બચત થઈ કે લોકોને પંદર લાખ કરતાંય વધુ ફાયદો થયો. દા.ત. મોદી લોકોને સમજાવે છે કે સૌભાગ્ય યોજનાના કારણે લોકોને એલ.ઇ.ડી. બલ્બ વગેરેને કારણે વીજળી બિલમાં બચત થઈ છે.
કૉંગ્રેસે તો ગેસના સબસિડીવાળા બાટલાની સંખ્યા ઘટાડી હતી પરંતુ મોદીએ બાટલા પરથી સબસિડી માટે આવકની મર્યાદા નિર્ધારિત કરી પાત્ર ન હોય તેમના માટે બાટલા સબસિડી વગર કરી નાખ્યા. સબસિડી સીધી જનતાના ખાતામાં જમા થાય તેવું કરી નાખ્યું. કાળા બજાર સમાપ્ત કરી નાખ્યો. અને ગરીબ મહિલાઓને ગેસ કનેક્શન આપ્યાં. આ વાત મોદી લોકોને સારી રીતે સમજાવી શકે છે.
કૉંગ્રેસની તકલીફ ઈન્દિરા ગાંધીના ગયા પછી એ રહી કે તેમાં હિન્દી ભાષી સારા વક્તા જ નથી જ્યારે ભાજપમાં હિન્દી ભાષી સારા વક્તાઓની મસમોટી સેના છે. કૉંગ્રેસમાં મનમોહનસિંહ, ચિદમ્બરમ્, પ્રણવ મુખર્જી, કપિલ સિબલ, જયરામ રમેશ, શશી થરૂર જેવા વિદ્વાન નેતાઓની ભરમાર છે, પરંતુ કોઈ સરળ હિન્દીમાં વાત કરી શકતા નથી. શશી થરૂર તો અધૂરામાં પૂરું, અંગ્રેજી પણ અઘરું લખે અને બોલે છે. રાહુલને હિન્દી આવડે છે પરંતુ તર્કબદ્ધ વાત કરતા નથી આવડતું અને શીખવું પણ નથી. હકીકતે, રાહુલે જો ખરેખર આગળ વધવું હોય અને દેશના વડા પ્રધાન થવું હોય તો પહેલાં તેમણે પોતાના દાદીના પિતા એટલે કે જવાહરલાલ નહેરુનું ‘ભારત એક ખોજ’ પુસ્તક વાંચવું જોઈએ. હિન્દુ ધર્મગ્રંથો અને અન્ય પંથોના ગ્રંથોનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ. ભારતની સંસ્કૃતિ સમજવી જોઈએ.
માત્ર ચૂંટણી સમયે મંદિરે-મંદિરે કે મઠે-મઠે જવાથી કંઈ ન વળે. મંદિરે જઈ આરતીના થાળ નીચે દબાવીને દક્ષિણા મૂકવી અને તેના વિડિયો પણ ઉતરવા દેવા- તેવું કરવાથી રાહુલ પોતાને જ મજાકનું પાત્ર બનાવે છે. આજે સૉશિયલ મિડિયા છે. આવા વિડિયોથી રાહુલની કિંમત અંકાય છે. તેમના પ્રત્યે માનમાં સ્વાભાવિક જ ઘટાડો થાય છે. નેપાળના ભૂકંપ વખતે શ્રદ્ધાંજલી-સાંત્વનાનો સંદેશ મોબાઇલમાંથી જોઈને લખતા રાહુલનો વિડિયો પણ તેમને મજાકને પાત્ર બનાવે છે.
રાહુલે કંઈ નહીં તો, તેમની માતા સોનિયા ગાંધીમાંથી શીખવું જોઈએ. સોનિયા ગાંધીએ કૉંગ્રેસને આવી જ સ્થિતિમાંથી બેઠી કરી હતી. સોનિયા ગાંધી આવ્યા ત્યારે ભાજપ દ્વારા તેમની ખૂબ જ ટીકા તેમના વિદેશી કુળના લીધે થઈ હતી. પરંતુ સોનિયા હિન્દી શીખ્યા, ભલે કદાચ અંગત રીતે અપનાવી હોય કે ન અપનાવી હોય, પરંતુ જાહેરમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અપનાવી. જાહેર સભામાં ઈન્દિરા ગાંધી મુજબ હંમેશાં માથું ઢાંકેલું રાખતાં.
ઈન્દિરા ગાંધીએ ૧૯૭૭માં પોતાની પડતી સ્વીકારી ચરણસિંહની સરકારને સમર્થન આપેલું. પરંતુ રાહુલ ગાંધીએ તો કર્ણાટકની ચૂંટણીમાં સિદ્ધારામૈયાની યોજનાઓના પ્રચારના બદલે ૨૦૧૯માં પોતે જ વડા પ્રધાન બનશે તેવું જાહેર કરી દીધું. આવી ઉતાવળની શું જરૂર હતી? કર્ણાટકની ચૂંટણીમાં જીત મેળવ્યા પછી આવું કહી શક્યા હોત. નવેમ્બરમાં આવનારી મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢની ચૂંટણી પછી કહ્યું હોત તો વધુ ઉત્તમ સમય ગણાત. પરંતુ કર્ણાટકની ચૂંટણી પહેલાં પ્રચાર દરમિયાન આવી જાહેરાતથી લોકોએ રાહુલની સરખામણીમાં સ્વાભાવિક જ મોદીને વધુ પસંદ કર્યા.
આ સિવાય ગુજરાતની જેમ જ કૉંગ્રેસ જાતિવાદ રમવા ગઈ. ગુજરાતમાં તેણે ‘ખામ’ થિયરી અપનાવી તો કર્ણાટકમાં ‘અહિન્દા’ (દલિતો અને મુસ્લિમો)ની થિયરી અપનાવી. લાગે છે કે કૉંગ્રેસના નેતૃત્વને કોઈક સામ્યવાદીનો દોરીસંચાર લાગે છે જે આવી થિયરી અપનાવવા સલાહ આપે છે. આના કારણે બીજા વર્ગો કૉંગ્રેસથી દૂર ભાગે છે અને દલિતો-મુસ્લિમો પણ આવી પ્રતીકાત્મક વાતોમાં હવે આવતા નથી, કેમ કે તેઓ પણ જુએ છે કે જ્યારે ત્રેવડા તલાકની વાત આવે છે ત્યારે કૉંગ્રેસ કટ્ટરવાદી મુસ્લિમોના પ્રભાવમાં આવી આ મુદ્દેથી દૂર ભાગે છે. દલિતો પણ સમજે છે કે કૉંગ્રેસનાં આટલાં વર્ષોના શાસન પછી પણ દલિતોની સ્થિતિ જેટલી સુધરવી જોઈએ તેટલી નથી સુધરી.
કર્ણાટકની ચૂંટણી પહેલાં જ એસ. સી. એસ. ટી. કાયદા પર સર્વોચ્ચમાં જે ચુકાદો આવ્યો તે જાણે કે મોદી સરકારે ડિક્ટેક્ટ કરાવ્યો હોય તેમ કૉંગ્રેસના પીઠબળથી દલિત સંગઠનોએ ભારત બંધ કરાવ્યો. ગુજરાતના ટીંબી ગામમાં દલિત યુવકની ઘોડી ખરીદવાથી હત્યા થઈ તેમ જૂઠો પ્રચાર કર્યો, જેનું સત્ય બહાર કંઈક જુદું જ આવ્યું છે. પ્રદીપ રાઠોડની હત્યા દરબારોએ નહીં પરંતુ એક કોળી યુવાને કરી હોવાનું અને તે પણ તેની પત્ની સાથે પ્રદીપને અનૈતિક સંબંધો હતા તેથી આ હત્યા થઈ છે. આવા સમાચારોના પગલે કૉંગ્રેસે જિજ્ઞેશ મેવાણી અને અભિનેતા પ્રકાશ રાજના ખભે બંદુક ફોડી દલિતોને પોતાની તરફ કરવાના પ્રયાસો કર્યા હતા. તે ઊંધા પડ્યા. એ તો ઠીક, પણ ગુજરાતની ચૂંટણી વખતે કૉંગ્રેસનું આઈ. ટી. સેલ અને સૉશિયલ મિડિયામાં ગુજરાત સરકાર વિરુદ્ધ ફરતા થયેલા સંદેશાઓ બાબતે જેની પ્રશંસા થઈ હતી તે દિવ્યા સ્પંદના કર્ણાટકનાં છે અને પ્રકાશ રાજ પણ કર્ણાટકના. પરંતુ આ બંનેએ મતદાન જ ન કર્યું!
૨૦૧૪ની ચૂંટણી પછી પૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન એ. કે. એન્ટોનીએ હારનું આકલન કરી કેટલાંક પગલાં સૂચવ્યાં હતાં. પરંતુ આ પગલાંનો રિપૉર્ટ ક્યાંક ધૂળ ખાતો લાગે છે. શંકરસિંહ વાઘેલા આ રિપૉર્ટનો અમલ કરવા માથું પછાડી પછાડી થાકી ગયા પણ રાહુલે તેમને સાંભળ્યા જ નહીં. આ રીતે રાહુલે હેમંત બિશ્વા શર્માને પણ તેમની વાત ન સાંભળીને ગુમાવ્યા. પરિણામ એ આવ્યું કે આસામ સહિત ઈશાન ભારતનાં અનેક રાજ્યો કૉંગ્રેસના હાથમાંથી સરકી ગયાં. ગુજરાતમાં હાર પછી પણ નવા પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા અને વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી વચ્ચે બધું સમુસૂતરું નથી. મધ્યપ્રદેશમાં પણ કમલનાથને સુકાન સોંપાતા દિગ્વિજય નારાજ હોવાના અહેવાલો હતા. જૂથવાદ પર કાબૂ મેળવવો પડે.
હવે કાં તો સોનિયાએ પાછું સુકાન પોતાના હાથમાં લેવું રહ્યું અથવા પ્રિયંકાને મેદાનમાં ઉતારવાં રહ્યાં. બાકી, રાહુલના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસનો સંઘ કાશીએ પહોંચે તેમ લાગતો નથી, સિવાય કે હજુ પણ રાહુલમાં કંઈક સુધારો આવે.

hindu, politics, religion, sanjog news, vichar valonun

કાંચીના આચાર્ય જયેન્દ્ર સરસ્વતીનું નિધન અને સેક્યુલર મિડિયાની બદમાશી

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૦૪-૦૩-૨૦૧૮)

કાંચીના આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી દેવલોક પામ્યા. આ સમાચાર અને અભિનેત્રી શ્રીદેવીના સમાચારની તુલના કરો તો! મધર ટેરેસા ગુજરી ગયા ત્યારનું મિડિયા યાદ કરો અથવા કાલે સવારે ન કરે જિસસ અને કોઈ પૉપ ગુજરી જાય તો મિડિયા કેવું કવરેજ આપે? પરંતુ એક અંગ્રેજી અખબાર ‘ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા’એ તો તેની વેબસાઇટ પર કાંચીના આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી દેવલોક પામ્યાના સમાચારના હેડિંગમાં પણ બદમાશી કરી. તેણે લખ્યું- Kanchi seer Jayendra Saraswathi, a spiritual colossus till his arrest in 2004, dies. અર્થાત્ કાંચીના આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી, ૨૦૦૪માં તેમની ધરપકડ નહોતી થઈ ત્યાં સુધી આધ્યાત્મિક મહાન વિભૂતિ હતા, તે મૃત્યુ પામ્યા છે. દેવલોક પામ્યા જેવો શિષ્ટ શબ્દ તો ન જ વાપર્યો, પરંતુ ૨૦૦૪માં તેમની ધરપકડ થઈ તે પણ હેડિંગ દ્વારા જ યાદ કરાવી દીધું! કેટલી સેક્યુલર બદમાશી! જે કેસમાં આચાર્ય નિર્દોષ છૂટેલા તે કેસ યાદ કરાવવાનો શું અર્થ? આ રીતે જોઈએ તો શ્રીદેવીથી માંડીને રાહુલ ગાંધી સુધી આવા કંઈ ને કંઈ વિવાદ તો હોવાના જ. શું આ છાપું દરેક મહાન અથવા જાણીતી વિભૂતિ વખતે આવું હેડિંગ આપશે?
પરંતુ ૨૦૦૪માં તેમની ધરપકડ એ વખતના હિન્દુઓને કમકમાવી અને બરાબર શૂળ પેસાડનારી બની ગઈ હતી.

બરાબર દિવાળીના રોજ તેમની ધરપકડ ખ્રિસ્તી સોનિયા ગાંધીના કેન્દ્રીય અને પહેલાં ભાજપના સાથ માટે હિન્દુત્વના માર્ગે ગયેલાં પણ પછી ખ્રિસ્તીઓ તરફ વળેલાં જયલલિતાના શાસનમાં થયેલી. વિચાર કરો! આ રીતે ઇસ્લામ પંથ કે ખ્રિસ્તી પંથના કોઈ આવા મોટા ગજાના વડાની ધરપકડ તેમના જ કોઈ તહેવારે થઈ હોત તો? આખો દેશ ભડકે બળ્યો હોત! પરંતુ હિન્દુઓ અસહિષ્ણુ છે તેમ કહેનારા શાહરુખ ખાનો, આમીર ખાનો અને બીજા બુદ્ધુજીવીઓના મોઢે આ અહિંસક તમાચો હતો.

હિન્દુઓએ ન્યાયને સાથ આપ્યો. હિન્દુઓ મોટા ભાગે ન્યાયના માર્ગે ચાલવામાં માને છે. અગ્નિપરીક્ષામાં માને છે.
રાવણની લંકા પર વિજય મેળવ્યા બાદ ભગવાન શ્રી રામનાં પત્ની રાણી સીતાજીએ અગ્નિપરીક્ષા આપેલી અને અયોધ્યામાં ધોબીના આક્ષેપ પર શ્રી રામે તેમનો ત્યાગ કરી દીધેલો. ત્યારથી લઈ એલ. કે. અડવાણીએ હવાલા કાંડમાં પોતાનું નામ આવતા ફટ દઈને રાજીનામું ધરી દીધેલું કે નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના ૨૦૦૨નાં રમખાણો મુદ્દે કોઈ મુખ્યપ્રધાને ન સામનો કર્યો હોય તેમ પૂછપરછ, સિટ વગેરેનો સામનો કરેલો ત્યાં સુધી હિન્દુઓ સતત અગ્નિપરીક્ષા જ આપતા આવ્યા છે. પરંતુ અન્ય પંથોની વાત આવે ત્યારે આવું થતું નથી. અને તોય હિન્દુઓને અસહિષ્ણુ કહેવાય છે. જોકે આ અગ્નિપરીક્ષાની પણ હવે તો હદ લાગે છે કારણકે મોટા ભાગની અગ્નિપરીક્ષામાં અંતે તો સોનું તપીને શુદ્ધ થઈને જ બહાર આવે છે તેવું જ થાય છે. પ્રશ્ન તો એ થાય છે કે જે ઈમામ પોતાને પાકિસ્તાની ઍજન્ટ કે આઈએસઆઈ ઍજન્ટ કહે તેમની ધરપકડ પણ ન થઈ શકે જ્યારે આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીની બરાબર દિવાળીના દિવસે જ ધરપકડ થાય અને આ દેશમાં એક પણ છમકલું નથી થતું.

એ કેસની વાત ટૂંકમાં કરી લઈએ. ૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૪ના રોજ તમિલનાડુના વરદરાજ પેરુમાલ મંદિરના કાર્યાલયમાં મંદિરના મેનેજર શંકર રમણ નામના એક વ્યક્તિની હત્યા થઈ. તેણે આચાર્ય પર નાણાકીય અનિયમિતતાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. આ કેસમાં શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી સહિત ૨૪ આરોપીઓ હતા. ૨૦૧૫ના વર્ષમાં આ ૨૪એ ૨૪ આરોપીઓ નિર્દોષ છૂટી ગયા! અને તો પણ સેક્યુલર મિડિયા શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીના નિધનના સમાચારમાં આવું હેડિંગ લખે છે!

આચાર્યની ધરપકડ પાછળ ખ્રિસ્તી મિશનરી, સોનિયા ગાંધી અને જયલલિતા કઈ રીતે કારણભૂત હતા તે આખું ષડયંત્ર વિચારવા જેવું છે. શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી હિન્દુ સમાજની સ્થિતિથી ખુશ નહોતા. સાથે તેઓ તમિલનાડુ સહિત સમગ્ર ભારતમાં ખ્રિસ્તી મિશનરી દ્વારા થતી વટાળ પ્રવૃત્તિથી પણ ચિંતિત હતા. આનો પ્રતિકાર કરવા હિન્દુ ધર્મની લીટી મોટી કરવાના ભાગ રૂપે એક સાચા સંતે-ધર્મગુરુઓએ (બાકી તો અત્યારે કથાકાર-સંતોને સેક્યુલર બનવાના અભરખા થયા છે) તેમના મઠની પ્રવૃત્તિ વિસ્તારવાનું નક્કી કર્યું. ૧૯૮૭માં તેમણે ‘જન કલ્યાણ જાગરણ’ શરૂ કર્યું. તેનાં બે મુખ્ય કાર્યો હતા- લોકોની સેવા કરવી અને બીજું, હિન્દુ પ્રજાને જાગૃત કરવી. તેઓ પોતાનાં પ્રવચનો બિન્દાસ્ત આપતાં અને તેમાં કેટલાંક પંથીય સમૂહોને મળતા વિદેશી નાણાં ભંડોળ અને તેનો ઉપયોગ પંથાતરણ કરવામાં થતો તે અંગે તેઓ બોલતા.
૧૯૮૦માં કન્યાકુમારી જિલ્લામાં મંદિર તહેવારો બાબતે હિન્દુઓ અને ખ્રિસ્તીઓમાં સાંપ્રદાયિક તણાવ થયો હતો. તિરુનેવેલી જિલ્લામાં નોંધપાત્ર સંખ્યામાં દલિતોના પંથાતરણના સમાચારે સમગ્ર દેશમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો હતો. એ વખતે તમિલનાડુની અન્નાદ્રમુક સરકારે શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીને મંદિર સંપત્તિની રક્ષા માટે એક રાજ્ય સ્તરની સમિતિના વડા બનાવ્યા હતા. ઉપરાંત ૨૦૦૨માં રાજ્ય સરકાર બળજબરીથી થતાં પંથાતરણને રોકવા કાયદો લાવી હતી. આનાથી ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ રોષિત હોય તે સ્વાભાવિક છે.

એક એવી ખોટી માન્યતા પણ છે કે હિન્દુ ધર્મગુરુઓ અને શંકરાચાર્યો હિન્દુઓની સેવા માટે કંઈ નથી કરતા અને દલિતોની ઉપેક્ષા કરે છે. જગન્નાથપુરીના શંકરાચાર્ય પ.પૂ. શ્રી નિશ્ચલાનંદ સરસ્વતીના કોઈ વિધાનને મારી મચડીને મિડિયામાં રજૂ કરાયું તેના પરથી એવી માન્યતા છે કે તેઓ દલિત વિરોધી છે. પરંતુ અમદાવાદમાં તેઓ આવ્યા હતા ત્યારે તેમણે નાતજાતના ભેદભાવ વગર દલિત સહિત સહુ કોઈ આવેલા ભક્તોને દીક્ષા આપી હતી તે મેં સગી આંખે જોયું છે અને એટલું જ નહીં, અમદાવાદમાં મિડિયા સાથેની વાતચીતમાં પણ તેમણે પોતે દલિત વિરોધી હોવાનું નકાર્યું હતું. પરંતુ ગૂગલ સર્ચ કરો તો તેઓ દલિત વિરોધી હોવાના સમાચાર જ મળશે. (કોઈ ટૅક્નૉલૉજીના જાણકાર હિન્દુવાદીએ ભારતનું સર્ચ એન્જિન બનાવવું જોઈએ કારણકે ગૂગલ સારું સર્ચ એન્જિન હતું પરંતુ તેના પર પક્ષપાતવાળાં પરિણામો આપવાનો આક્ષેપ દુનિયાભરમાં થાય છે. ચીને એટલે તો પોતાનું સર્ચ એન્જિન બનાવ્યું છે અને ગત ૯ ફેબ્રુઆરીએ કમ્પિટિશન કમિશન ઑફ ઇન્ડિયાએ ગૂગલ પર રૂ. ૧.૩૬ અબજનો દંડ ફટકાર્યો કારણકે તે સર્ચનાં પરિણામોમાં ચેડા કરે છે અને પક્ષપાત દર્શાવે છે.)

આ જ રીતે આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી પણ દલિતો માટે ચિંતિત હતા. દલિતોને હિન્દુ વિરોધી બનાવવા અંગ્રેજોના સમયથી કેટલીક સંસ્થાઓ અને વિદેશો કાર્યરત્ છે. સરકારી ફૉર્મમાં હિન્દુની જ્ઞાતિ લખવાનું ત્યારથી શરૂ થયું છે. હવે તે બંધ કરાવવું જોઈએ. દલિતોમાં હિન્દુ ધર્મ અને ધર્મગ્રંથો વિશે જૂઠાણાં ફેલાવી તેમને ભ્રમિત કરાય છે અને અત્યારે તો આ પ્રવૃત્તિ જોરશોરથી ચાલી રહી છે. આવી જ સ્થિતિ આદિવાસીઓની પણ છે. દલિતો પર કેટલાક ઇસ્લામી પંથ વડાઓ, ખ્રિસ્તી પંથ વડાઓ, બૌદ્ધ પંથ વડાઓ વગેરે તમામની નજર રહેલી હોય છે. તમિલનાડુ સહિત ભારતમાં દલિતો પર ખ્રિસ્તી મિશનરીઓનો ડોળો પણ રહેલો છે તે આચાર્ય શ્રી જાણતા હતા. તેમણે આનો ભાષણમાં વિરોધ કરીને બેસી ન રહેતાં ઝૂંપડપટ્ટીની મુલાકાત લેવાનું શરૂ કર્યું. તેમની સ્થિતિ સુધરે તે માટે કલ્યાણકારી યોજનાઓ શરૂ કરી. તેમને વધુ સારી જિંદગી જીવવા મળે તે માટે પ્રયાસો શરૂ કર્યા. આનાથી ખ્રિસ્તી મિશનરીઓને ફટકો પડવા લાગ્યો.

દરમિયાનમાં રાજકીય પરિસ્થિતિ પણ બદલાઈ રહી હતી. ૨૦૦૪માં હિન્દુવાદી ભાજપના નેતૃત્વવાળા એનડીએએ સત્તા ગુમાવી હતી. તેનું એક કારણ એ પણ હતું કે અટલ-અડવાણી તુષ્ટીકરણના માર્ગે મુસ્લિમોને ખુશ કરવા ગયા. ૨૦૦૨નાં રમખાણો બાબતે અટલજીએ જે કડક અને તટસ્થ વલણ અપનાવવું જોઈએ તે ન અપનાવ્યું. બીજી તરફ લોકસભાની ચૂંટણીમાં તમિલનાડુમાં જયલલિતાના પક્ષ અન્નાદ્રમુકને પણ ફટકો પડ્યો. ૧૯૯૮થી દેશમાં પરિવર્તન આવેલું તે જોઈને જયલલિતા હિન્દુવાદી બની ગયેલાં, પરંતુ ૨૦૦૪માં ફટકો પડતા તેમને લાગ્યું કે કૉંગ્રેસ સાથે સારા સંબંધો કરવા પડશે. આથી આંધ્રપ્રદેશ જ્યાં કૉંગ્રેસની સરકાર હતી તે રાજ્યમાંથી આચાર્યની ધરપકડ કરવામાં આવી! એમ મનાય છે કે ગુજરાતના પૂર્વ ગૃહ પ્રધાન હરેન પંડ્યાના કેસમાં તહેરીક તહેફૂઝ શરીયા એ ઇસ્લામ સંસ્થાના વડા અને જેમના પર ૧૯૯૮માં એક બૉમ્બ વિસ્ફોટ કરાવવાનો આરોપ પણ લાગી ચૂક્યો હતો તેવા મૌલાના મોહમ્મદ નસીરુદ્દીનની ધરપકડ ગુજરાત પોલીસે આંધ્રપ્રદેશમાંથી કરી હતી તેથી તેના સંતુલન રૂપે આચાર્ય શ્રીની ધરપકડ કરાઈ હતી.

આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીને શંકરાચાર્ય કહેવાય છે પણ તે ખોટું છે. મૂલત: પ.પૂ. આદિ શંકરાચાર્યએ ચાર પીઠ સ્થાપેલી. આ ચાર પીઠ એટલે ઉત્તરમાં બદ્રીનારાયણ ખાતે જ્યોતિ પીઠ, પૂર્વમાં જગન્નાથપુરી, પશ્ચિમમાં દ્વારકા અને દક્ષિણમાં કર્ણાટકમાં શ્રી શ્રૃંગેરી ખાતે દક્ષિણામ્નયની પીઠ છે. હિન્દુઓ પોતે પણ પોતાના ધર્મ વિશે પૂરતું જ્ઞાન નથી મેળવતા અને બાળકોને પણ નથી શીખવતા. પરિણામે ઝાકીર નાઇક જેવા ત્રાસવાદી સમર્થકો હિન્દુઓને ભ્રમિત કરવામાં સફળ રહે છે. યૂ ટ્યૂબ પર એક વિડિયોમાં ઝાકીર કોઈ બનાવટી ભાંડને શંકરાચાર્ય તરીકે દર્શાવે છે અને તેના મોઢે એકાદ શ્લોક બોલાવી પછી કહેવડાવે છે કે ઇસ્લામ શાંતિનો પંથ છે. ઇસ્લામ મહાન છે.

ઇસ્લામ પંથ મહાન હશે પણ ઝાકીર જે રીતે લુચ્ચાઈથી છળકપટ દ્વારા બનાવટી શંકરાચાર્યને રજૂ કરે છે અને તેના મોઢે આવું બોલાવડાવી પંથાતરણની પ્રવૃત્તિ કરતો હતો તેની સામે વાંધો છે.

આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીની જ્યારે ધરપકડ થઈ ત્યારના ચગાવેલા સમાચારની સરખામણીએ તેઓ જ્યારે નિર્દોષ છૂટ્યા ત્યારે પણ સેક્યુલર મિડિયાએ તે સમાચાર સાવ ફાલતુ હોય તેમ ટ્રીટ કરેલા.

આચાર્ય શ્રીને વંદન. તેમની હિન્દુ હિતની પ્રવૃત્તિ તેમના સ્વર્ગવાસ પછી ચાલુ રહે તે જ તેમને સાચી શ્રદ્ધાંજલી ગણાશે.