national, sanjog news, vichar valonun

ભારતમાં દેશભક્તિ ઓછી છે? હા તો કારણ શું?

સબ હેડિંગ: બુદ્ધુજીવીઓ આ દેશ માટે સતત નેગેટિવ ચિત્ર જ ઊભું કરતા રહ્યા છે. લેફ્ટ લીનિંગ એટલે કે ડાબેરી ઝુકાવવાળું ચિત્ર. આ દેશમાં મોગલો-અંગ્રેજોના આવ્યા પછી જ બધું થયું. હિન્દુઓ તો હંમેશાં માર જ ખાતા રહ્યા. આ નેગેટિવ ચિત્રના કારણે જ ભારતમાં દેશભક્તિનું પ્રમાણ જે રીતનું હોવું જોઈએ તે રીતનું નથી…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩/૩/૧૯)

યુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા છે. આ લખાઈ રહ્યું છે ત્યારે ભારતે પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને જૈશ એ મોહમ્મદના અડ્ડાઓ પર બૉમ્બ વર્ષા કરીને ૩૫૦થી વધુ આતંકવાદીઓને જન્નતમાં હુર પાસે પહોંચાડી દીધા છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકલ પછી નવો એક શબ્દ મળ્યો છે – નૉન મિલિટરી પ્રિએમ્પ્ટિવ સ્ટ્રાઇક. અર્થાત્ આ જે હુમલો હતો તે સેના દ્વારા હોવા છતાં સૈન્યનું પગલું ગણાવી ન શકાય. પ્રિએમ્પ્ટિવ એટલે જૈશના ત્રાસવાદીઓ ભારત પર હુમલો કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા તેને રોકવું. આમ, પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને માત્ર ત્રાસવાદીઓના અડ્ડાઓ પર હુમલો કરીને વાયુ સેનાએ તાકાત બતાવી દીધી.

પરંતુ આ સેના તો ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા વખતે પણ હતી. ૨૬ જુલાઈ ૨૦૦૮ના અમદાવાદમાં થયેલા ત્રાસવાદી હુમલા વખતે પણ હતી. ૨૦૦૮ના એક જ વર્ષમાં જાન્યુઆરીથી નવેમ્બર સુધીમાં દિલ્લી, અમદાવાદ, ઉત્તર પ્રદેશના રામપુર, જયપુર, મોડાસા વગેરે જગ્યાએ કુલ ૩૯ બૉમ્બ ધડાકા થયા હતા! તેમાં ૨૫૦થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. નરાધમ ત્રાસવાદીઓએ તો અમદાવાદના મુંબઈ ધડાકા વખતે હૉસ્પિટલના ટ્રૉમા સેન્ટરને પણ છોડ્યું નહોતું! તે વખતે કેમ ઍર સ્ટ્રાઇક ન થઈ?

વાયુ સેનાના પૂર્વ પાઇલૉટ મોહંતો પેંગિંગે જે ધડાકો કર્યો છે તે ચોંકાવનારો છે. તેણે કહ્યું છે કે ૨૬ નવેમ્બરના મુંબઈ હુમલા પછી વાયુ સેના પાકિસ્તાનના કબજાવાળા કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદી શિબિરો પર હુમલો કરવા તૈયાર હતી પરંતુ ત્યારની કૉંગ્રેસ સરકારે ના પાડી. અને હવે કૉંગ્રેસના નેતાઓ ૧૯૭૧ના યુદ્ધને યાદ કરે છે, ૧૯૬૫ના યુદ્ધને યાદ કરે છે. પરંતુ ૨૦૦૯થી ૨૦૧૪ના પાંચ વર્ષમાં જ દાખવેલી કાયરતાને ભૂલી જાય છે.

૨૦૧૩ના વર્ષમાં પાકિસ્તાની સૈનિકો બે ભારતીય જવાનોનાં માથાં વાઢીને ચાલ્યા ગયા પછી રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેર શરીફની દરગાહની અંગત મુલાકાતે આવે છે ત્યારે પણ ભારતના વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ તેમને બિરયાની સહિતની મિજબાની આપે છે! આ મિજબાની સ્વાભાવિક છે કે સોનિયા ગાંધીની મરજી વગર તો નહીં જ અપાઈ હોય. અજમેર શરીફના આધ્યાત્મિક વડાએ પણ ત્યારે ભારતના જવાનોની ક્રૂર હત્યાના વિરોધમાં પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાનનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. પરંતુ આપણી તત્કાલીન સરકાર તેમાંથી પણ ગઈ. પાકિસ્તાનના તે પછીના તત્કાલીન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ મનમોહનસિંહને દેહાતી ઔરત કહી જાય અને એનડીટીવીની તે વખતની મોટા ગજાની પત્રકાર બરખા દત્ત તે સાંભળી હસતાંહસતાં નાસ્તો કરતી રહે! ભારતમાં આવીને ભલે એ આજ સુધી કૉંગ્રેસ, સામ્યવાદીઓ કે ભારત તેરે ટુકડે હોંગે જેવી વિચારસરણીવાળાની ભાટાઈ કરતી રહે કે પછી ભારતના દૂરસંચાર પ્રધાન કોણ બનવા જોઈએ તે ચર્ચા કરતી હોય. કૉંગ્રેસ માટે નીરા રાડિયાના કથિત સંદેશાઓ પાસ કરવાનું દૂતનું કથિત કામ કરતી હોય.

આપણા દેશની તકલીફ એ છે કે આવા ચાર-પાંચ મોટા પત્રકારો દિલ્લીમાં બેઠા છે. જે વિવિધ ચેનલોનું સંચાલન કરે છે. કયા મુદ્દાને ઉછાળવો અને કયાને દબાવી દેવો તે તેઓ નક્કી કરે છે. આ ચેનલોનું જોઈને મોટા ભાગના સમાચારપત્રો એ જ મુદ્દાને ઉછાળે છે અને બીજાને દબાવે છે. તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં એક પ્રમાણિક પોલીસ અધિકારીએ મમતા બેનર્જીના ત્રાસથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરી. તમે કેટલા મિડિયામાં આ મુદ્દો ઉછળેલો જોયો? આ જ ઘટના જો કેન્દ્ર સરકાર કે ગુજરાતમાં બની હોત તો? વિચારો કે આખું અઠવાડિયું આ જ મુદ્દો ચાલ્યો હોત.

જોકે હવે સૉશિયલ મિડિયા આવવાના કારણે અને વેબસાઇટો આવવાના કારણે લોકોને તમામ પક્ષના સમાચારો મળી રહ્યા છે. લેફ્ટ, રાઇટ, સેન્ટર, તમામ…તેથી હવે મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયાનું મહત્ત્વ ઘટી રહ્યું છે. મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયામાં લખતા કે એન્કરિંગ કરતા લોકોને પણ સૉશિયલ મિડિયા આવવાના કારણે પેટમાં દુઃખવા લાગ્યું છે. પરંતુ તેનું કારણ એ છે કે તેઓ પોતાનો એજન્ડા જ ચલાવતા રહ્યા છે. આ દેશ માટે સતત નેગેટિવ ચિત્ર જ ઊભું કરતા રહ્યા છે. લેફ્ટ લીનિંગ એટલે કે ડાબેરી ઝુકાવવાળું ચિત્ર. આ દેશમાં મોગલો-અંગ્રેજોના આવ્યા પછી જ બધું થયું. હિન્દુઓ તો હંમેશાં માર જ ખાતા રહ્યા. હિન્દુઓ સાથે જોડાયેલી તમામ બાબતો- ધર્મ, પરંપરા, કેલેન્ડર વગેરે તો અવૈજ્ઞાનિક. તુલસીદાસે પશ્ચિમના વૈજ્ઞાનિક પહેલાં કહી દીધું હોય કે જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનુ અને તે રીતે પૃથ્વીથી સૂર્યનું અંતર કહી દીધું હોય તે વાત તેમને ગપ્પા લાગે, પરંતુ કાલીદાસ, કામસૂત્ર કે ખજુરાહોના શિલ્પો જ તેમને દેખાય. અંગ્રેજી-ઉર્દૂ ભાષા વાપરવામાં તેમને ગર્વ લાગે પરંતુ સંસ્કૃતપ્રચૂર ગુજરાતી કે હિન્દીને તેઓ ભદ્રંભદ્ર કહીને ઉતારી પાડે.

અને આ નેગેટિવ ચિત્રના કારણે જ ભારતમાં દેશભક્તિનું પ્રમાણ જે રીતનું હોવું જોઈએ તે રીતનું નથી. અહીં થિયેટરમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવા માટે તેમજ રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે ઊભા રહેવા માટે પણ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ આપવો પડે! શું આના માટે આદેશ હોય કે અંત:કરણથી જ ઉમળકો જાગવો જોઈએ? ઇ-મેમો આવવા લાગે અને તેમાંય ત્રણ મેમો પછી લાયસન્સ રદ્દ થવાની ભીતિ સર્જાય ત્યારે લોકો સવારના છ વાગે પણ ટ્રાફિક સિગ્નલે ઊભા રહે છે. ગમે તેવી સારી ટ્રેન હોય તેમાંથી સીટ કે મગ ચોરી થઈ જાય છે, પરિણામે મગ સાંકળેથી બાંધી રાખવો પડે છે. જાહેર શૌચાલય હોય તો ફ્લશ કરવાનું પણ લોકોને શીખવવું પડે તેમ છે. જે સરકારી સુવિધા છે તેને પણ જાળવતાં લોકોને કેટલી આવડે છે? જાહેર શૌચાલય છોડો, જે તે કંપનીના શૌચાલયની પણ આવી હાલત હોય અથવા તેમાં ક્યારેક તો પાણી પણ ન આવતું હોય!

દેશભક્તિ, શિસ્ત, સ્વચ્છતા અને પ્રમાણિકતા એ તો સ્વયંસ્ફૂર્ત ગુણો હોવા જોઈએ. તેનું સામૂહિક વાતાવરણ બનવું જોઈએ. જેમ લગ્નમાં ઓછો ખર્ચો કરનારને શરમ લાગે તેવું વાતાવરણ બનાવાયું છે કે કોઈની પાસે બહુ જોડી કપડાં ન હોય તો તેને શરમમાં મૂકવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે તેના કરતાં જેનામાં દેશભક્તિ, શિસ્ત, સ્વચ્છતા અને પ્રમાણિકતા ન હોય તે લોકોને શરમ આવે તેવું સામૂહિક વાતાવરણ આપણે કેમ ન નિર્માણ કરી શકીએ? બીજા દેશોમાં કેટલી પ્રમાણિકતા છે, કેટલી શિસ્ત છે, ત્યાં કાયદાનું પાલન કેટલું થાય છે તેની વાતો ત્યાંની ટૂરે જઈને આવનારા લોકો કરે પરંતુ એ જ લોકો ભારતમાં પાછું પ્રમાણિકતા, શિસ્ત, દેશભક્તિ, કાયદાનું પાલન ન કરતા હોય!

અને ફરી કહું કે તેમાં દેશ માટે નેગેટિવ ચિત્ર ઊભું કરનારા શલ્ય રાજાઓ ઓછા નથી. મહાભારતમાં જોકે શલ્ય રાજાનું પાત્ર સારું હતું જેણે કર્ણના સારથી બનીને તેનું મનોબળ અને સરવાળે કૌરવોનું મનોબળ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કર્યો. શું ભારતની એકેય ચીજ સારી જ નથી? કેમ એવું ચિત્ર ઊભું કરાય છે જેના લીધે લોકોને ભારત છોડીને વિદેશ સ્થાયી થવાનું મન થાય છે? અલબત્ત, આમાં સરકારી તંત્ર, સરકારી કર્મચારીઓ અને તેનાથી ઉપર શાસકોનો વાંક ઓછો નથી. પરંતુ આ બધા આવે છે તો આપણામાંથી ને. ખાનગી કંપનીઓમાં પણ કર્મચારીઓ ‘આજ કરે સો કલ કર’ની ફિલૉસૉફી પર ચાલનારા હોય છે. પીએફ માટે એક વર્ષ ધક્કા ખવડાવનારા હોય છે. મેનેજમેન્ટ કેમ ખુશ રહે તે જ વિચારનારા હોય છે. તેના માટે ભલે નીચેના સ્ટાફની છટણી કરી તેમનો ભોગ લેવો પડે. અથવા તેમને ઓછો પગાર આપવો પડે.

આ નેગેટિવ અને લેફ્ટ લીનિંગ ચિત્રથી દેશના નાગરિકોમાં દેશભક્તિ ચોક્કસ ઘટે છે. શિકાગોના નેશનલ ઑપિનિયન રિસર્ચ સેન્ટર (એનઓઆરસી)એ રાષ્ટ્રીય ગૌરવ પર વર્ષ ૨૦૦૩માં એક સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. તેમાં અમેરિકનોએ કહ્યું કે તેમને તેમની માતૃભૂમિ પર ગર્વ છે. તે પછી ઑસ્ટ્રેલિયા, ઑસ્ટ્રિયા, ઈઝરાયેલ, દક્ષિણ આફ્રિકા અને ફિલિપાઇન્સનો ક્રમાંક આવ્યો હતો. હવે તમે જુઓ, જર્મની આમ તો એક છે, પરંતુ આ સર્વેક્ષણમાં પશ્ચિમ જર્મની જે એક રીતે અમેરિકાના તાબામાં હતું તેમાં લોકોએ પોતે દેશ માટે ગૌરવ અનુભવતા હોવાનું કહ્યું, પરંતુ પૂર્વ જર્મની જે સામ્યવાદી યુએસએસઆરના તાબામાં એક સમયે હતું ત્યાંના દેશભક્ત લોકોનું પ્રમાણ ઓછું હતું. એ રીતે એનઓઆરસી પ્રમાણે સૌથી ઓછો દેશભક્ત પ્રદેશ પૂર્વ જર્મની હતો.

તમારો વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ હોવો જોઈએ, તમારે સમગ્ર દુનિયાના તત્ત્વચિંતકોને વાંચવા જોઈએ, તમામ પ્રકારની વિચારધારાનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ, કયા દેશમાં કયા ક્ષેત્રમાં કયા પ્રકારની સિસ્ટમ છે તેનો પણ તુલનાત્મક અભ્યાસ હોવો જોઈએ પરંતુ માત્ર તેના આધારે ફાંકાફોજદારી ન કરાય. તેને ટાંકીટાંકીને પ્રભાવ છાંટવાની કોશિશ ન કરાય કે પછી ભારતના આધ્યાત્મિક જગતમાં કે સંસ્કૃત સાહિત્યમાં મૂકાયેલી વાતને ઊંધી રીતે મૂકીને ભારતનો દૃષ્ટિકોણ ખોટો ન મૂકાય. ભારતના મનુસ્મૃતિથી માંડીને રામાયણ, મહાભારત સહિતના પવિત્ર ગ્રંથોના વિદેશી કહેવાતા ચિંતકોએ ખોટા અનુવાદ અને તે પછી ભારતમાં કહેવાતા વિદ્વાન લેખકો-કૉલમિસ્ટોએ હંમેશાં ખોટું ચિત્રણ કરી ભારતને વિદેશની નજરે જ જોતા કરી દીધા. આ દૃષ્ટિકોણ એટલે સુધી પ્રસર્યો કે ભારતમાં કૉંગ્રેસના શાસનમાં ભારત ઇલેક્ટ્રૉનિક્સ લિમિટેડે બનાવેલા ઇવીએમ સામે પણ આ બુદ્ધુજીવીઓએ લોકોના મનમાં ભ્રમ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. દલીલ પાછી વિચિત્ર એવી કરે કે અમેરિકા વગેરે વિકસિત દેશો કેમ નથી વાપરતા? શું કોઈ બાબતમાં ભારત આગળ ન હોઈ શકે? ભારતે શૂન્યની શોધથી લઈને ઘણું બધું પ્રદાન વિજ્ઞાન, ગણિત, મેડિકલ, સ્પેસ ક્ષેત્રે કરેલું છે. પરંતુ આ લોકો એવી જ માન્યતા ઠસાવવા માગે કે અમેરિકા સહિતના દેશો ઇવીએમ નથી વાપરતા તેથી આપણે પણ ન વાપરવું જોઈએ.

આવા લોકો પશ્ચિમની વાતો બહુ કરશે, પરંતુ જ્યારે પશ્ચિમના લોકો ભારતની તરફેણ કરશે કે ભારતનું સારું બોલશે તો તેને લોકો સુધી પહોંચવા જ નહીં દે. એરિક વેઇનર નામના વરિષ્ઠ લેખક અને વક્તાએ ‘સ્લેટ’ નામના મેગેઝિન માટે લખેલું, “India has electronic voting machine, why can’t the US?’ અર્થાત્ ભારત પાસે ઇવીએમ છે તો અમેરિકા પાસે કેમ નથી? ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૪ની તારીખવાળા એ લેખમાં તેમણે લખ્યું છે કે “જ્યારે અમેરિકા ટચ સ્ક્રીન અને પેપર ટ્રેઇલ વિશે ચર્ચા વિચારણા કરી રહ્યું છે ત્યારે (ઑલરેડી) ભારતે શાંતિપૂર્વક ઇલેક્ટ્રૉનિક રીતે મત આપવાનું કામ પતાવી પણ દીધું. મે મહિનામાં ૩૮ કરોડ ભારતીયોએ ૧૦ લાખ મશીન પર પોતાનો મત આપ્યો. ઇલેક્ટ્રૉનિક વૉટિંગમાં આજની તારીખ સુધીમાં આ વિશ્વનો સૌથી મોટો પ્રયોગ હતો.” યાદ રહે કે ૨૦૦૪ની એ ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસના નેતૃત્વવાળા યુપીએનો વિજય થયો હતો!

કહેવાનો અર્થ એ છે કે ‘દેશ પ્રથમ’ની વિચારસરણી આપણે રાખવી પડશે. તો કોઈ પણ સમસ્યા અને યુદ્ધમાં આપણે જીતી શકીશું. કોઈ પણ સમસ્યાનો આપણા દેશને ધ્યાનમાં રાખીને આગવો હલ શું હોઈ શકે? આપણે ‘જુગાડ’ની અનેક તસવીરો અને વિડિયો જોઈએ છીએ. જો ઇનૉવેશનને બળ આપવામાં આવે તો સંશોધન ક્ષેત્રે પણ આપણો દેશ પાછળ પડે તેવો નથી. પરંતું દરેક બાબતમાં અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, ઑસ્ટ્રેલિયા, વગેરે કૉલૉનિયલ સ્ટેટ શું કહે છે તે જ જોવા કરતાં ભારત તરફ નજર દોડાવો. ચીન-જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, વિયેતનામ જેવા પૂર્વના દેશો ટૅક્નૉલૉજીમાં ઘણા આગળ છે. જ્ઞાનમાં પણ ઘણા આગળ છે. તેમના તરફ નજર દોડાવો. બાકી, તો યુદ્ધ વખતે કે સ્વતંત્રતા દિન/ગણતંત્ર દિને સિઝનલ દેશભક્તિથી કંઈ ન વળે.

Advertisements
international, national, sanjog news, vichar valonun

મોદીનો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દબદબો, ઘરઆંગણે નીચી મુંડી

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩૦/૧૨/૧૮)

આભાર ટ્રમ્પનો કે આ વર્ષે જ ચાલુ થયેલું અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેનું વેપાર યુદ્ધ ડહાપણથી શમી ગયું! અમેરિકાને સદ્બુદ્ધિ સૂજી અને તેણે પીછેહટ કરી લીધી. પહેલા જ વાક્યમાં ‘આ વર્ષે’ શબ્દ વાપર્યો હોવાથી સૂજ્ઞ વાચકો સમજી ગયા હશે કે આ લેખમાં વર્ષ ૨૦૧૮ની ઘટનાઓ પર દૃષ્ટિપાત કરીને વર્ષ ૨૦૧૯ અને આવનારાં વર્ષોમાં તેની શું અસરો રહેશે તેનું વિશ્લેષણ છે.

અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે તો સફેદ ઝંડો ફરકી ગયો પરંતુ બ્રિટનના રશિયન જાસૂસ અને તેમની દીકરીનું રશિયામાં મૃત્યુ થતાં બ્રિટનનાં વડાં પ્રધાન થેરેસા મેએ રશિયાના ૪૩ રાજદૂતોની હકાલપટ્ટી કરી નાખી. વાત એટલી વણસી ગઈ કે બ્રિટને ગત સપ્ટેમ્બરમાં રશિયાને રાસાયણિક શસ્ત્રોના ઉપયોગ માટે ગંભીર પરિણામોની ધમકી આપી દીધી. આ હોકારાપડકારા હજુ ચાલુ જ છે. ૨૦૧૯માં આ વાત યુદ્ધના આરે ન પહોંચે તેવી પ્રાર્થના કરીએ.

હોકારા પડકારા તો અમેરિકા અને ઉત્તર કોરિયાના પણ બંધ થઈ ગયા અને ભારતની ટેલિવિઝન ચેનલોને તેની મોટી ખોટ ટીઆરપીની દૃષ્ટિએ પડી! આ બંને દેશોના પ્રમુખો ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને કિમ જોંગ ઉને ૧૨ જૂને બેઠક કરી જેને આંતરરાષ્ટ્રીય મિડિયાએ ખૂબ જ મહત્ત્વની ગણાવી. ઉત્તર કોરિયાએ પરમાણુ શસ્ત્રો દૂર કરવા ખાતરી પણ આપી. આ જ રીતે એક જ માના બે દીકરા જેવા ઉત્તર કોરિયા અને દક્ષિણ કોરિયાના પ્રમુખો પણ ૬૫ વર્ષે મળ્યા. બંને દેશોના પરિવારો પણ એક થશે.

જોકે વર્ષ ૨૦૧૮માં ૧૪ એપ્રિલે અમેરિકાએ સિરિયામાં બળવાખોરો પર વપરાયેલા રાસાયણિક શસ્ત્રોના પ્રયોગને રાક્ષસી કૃત્ય ગણાવીને ૧૨૦ જેટલી મિસાઇલો ઝીંકી દીધી હતી! વર્ષ ૨૦૧૧માં અનેક ઈસ્લામિક દેશોમાં થયેલી બળવાખોર ક્રાંતિને આરબ સ્પ્રિંગ તરીકે ઓળખાય છે તેમાં સિરિયામાં પણ બળવાખોરોએ યુદ્ધ આદરેલું જેમાં અમેરિકા અને સાથી પક્ષો એક તરફ તો ઈરાન અને રશિયા એક તરફ છે. સાત વર્ષ પછી પણ આ યુદ્ધ શાંત થવાનું નામ નથી લઈ રહ્યું.

આ જ રીતે ઈસ્લામી ત્રાસવાદ પણ તેનું રાક્ષસી રૂપ ઈદ જેવા તહેવારોના દિવસોમાં પણ દેખાડે છે. અફઘાનિસ્તાનમાં ઈદના તહેવાર પર ૧૬ જૂને એક સપ્તાહ સુધી ત્રાસવાદીઓ વિરુદ્ધ કોઈ કાર્યવાહી ન કરવાનો સરકારે નિર્ણય લીધો તો નંગાહાર પ્રાંતમાં આત્મઘાતી હુમલો કરી નિર્મમ ત્રાસવાદીએ ૨૦ જણાંનાં મૃત્યુ નિપજાવ્યાં. આ જ રીતે ૨૩ નવેમ્બરે ખોસ્ત પ્રાંત સ્થિત મસ્જિદમાં શુક્રવારે નમાઝ સમયે જ થયેલા વિસ્ફોટમાં ૨૭ સૈનિકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. પાકિસ્તાનમાં પણ આ જ સ્થિતિ છે. ત્યાં ખૈબર પખ્તુન્વા પ્રાંતમાં એક મદરેસા પાસે ૨૩ નવેમ્બરે થયેલા આત્મઘાતી હુમલામાં ત્રણ શીખ સહિત ૩૨નાં મૃત્યુ થયાં હતાં. આના પરથી શું ભારતના કટ્ટરવાદીઓ ધડો લેશે કે આ ત્રાસવાદીઓ તેમના મઝહબના લોકોને પણ નથી છોડતા, ઈદના તહેવાર પર જ હુમલા કરે છે કે મસ્જિદમાં અલ્લાહની બંદગી થઈ રહી હોય ત્યારે જ વિસ્ફોટો કરે છે, તો તેમને કેવી રીતે છોડશે જ્યારે કે મધ્ય પશ્ચિમ (અમેરિકાની દૃષ્ટિએ ભલે તે મધ્ય પૂર્વ હોય, આપણા માટે તો મધ્ય પશ્ચિમ જ છે) ઇસ્લામી દેશોના મુસ્લિમો ભારતના મુસ્લિમોને ઉતરતા ગણે છે?

ગેરકાયદેસર વિદેશી ફંડ મેળવવાના આરોપસર ઑસ્ટ્રિયામાં ૬ જૂને નિર્ણય લેવાયો કે તે ૬૦ ઈમામોની હકાલપટ્ટી કરશે અને સાત મસ્જિદો બંધ કરી દેશે! આ જ રીતે ડેન્માર્કે ૩૧ મેએ સાર્વજનિક સ્થળોએ બુરખો પહેરવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો હતો. (ઑસ્ટ્રિયા-ડેન્માર્કમાં કોઈ શાહરુખ ખાન-આમીર ખાન કે નસીરુદ્દીન શાહ છે?)

આ વર્ષે ફ્રાન્સમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો વધતાં હિંસક પ્રદર્શનો શરૂ થયાં. પછી તો તેમાં ઈંધણ એક માત્ર મુદ્દો ન રહેતાં, ઘણા બધા મુદ્દા જોડાયા. પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે ફ્રાન્સ પ્રમુખ ઇમેન્યુએલ મૅક્રૉં માત્ર અમીરો માટે જ કામ કરે છે. (ફ્રાન્સની આ હિંસાથી ભારતના કેટલાક સેક્યુલર મિડિયાને નવી આશા જાગી પરંતુ તે સફળ ન રહી). સંઘર્ષ તો શ્રીલંકામાં પણ ચાલ્યો. શ્રીલંકામાં સત્તાધારી મોરચો તૂટતાં પ્રમુખ મૈત્રીપાલ સિરીસેનાએ ચીન તરફી ગણાતા પૂર્વ પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્સાને ફરીથી શ્રીલંકાના વડા પ્રધાન બનાવ્યા. જોકે મામલો ન્યાયાલયમાં ગયો અને તેણે રાજાપક્સાને પદ સંભાળતા અટકાવ્યા. સિરિસેનાએ સંસદ ભંગ કરી તેને પણ ન્યાયાલયે ડિસેમ્બર ૨૦૧૮ સુધી અટકાવી. પડોશી દેશ શ્રીલંકાની આ સ્થિતિ ભારત માટે ચિંતાદાયક છે.

ભારત માટે આવી જ ચિંતાદાયક સ્થિતિ નેપાળમાં પૂર્વ માઓવાદી બળવાખોર કે. પી. શર્મા ઓલી બીજી વખત વડા પ્રધાન બનવાથી થઈ છે. સાથે જ બીજા શાસકોની તુલનાએ ભારત પ્રત્યે પ્રમાણમાં નરમ મનાતા પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને તેમનાં દીકરી મરિયમ અને જમી એમ. સફદર (પાકિસ્તાન હોય કે ભારત, બધે જ જમાઈઓ ભારે પડે છે)ને પનામા કૌભાંડમાં જેલમાં જવું પડ્યું જેના લીધે નવાઝ શરીફ પર ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ આવી ગયો. આની પાછળ પાકિસ્તાનની સેનાનું ભેજું મનાય છે. અને પાકિસ્તાનની સામાન્ય ચૂંટણી પહેલાં જ આ ઘટનાક્રમ બન્યો. તે પછી ૨૫ જુલાઈએ ચૂંટણી તો યોજાઈ, તેમાં ક્વેટામાં બૉમ્બ ધડાકામાં ૩૧ જણાનાં મૃત્યુ પણ થયાં, અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં હિંસા પણ થઈ. સ્પષ્ટ રીતે આ ચૂંટણીમાં સેનાએ ગરબડ કરી હતી. તેમાં પૂર્વ ક્રિકેટર ઈમરાન ખાનનો પક્ષ તહેરિક-એ-ઈન્સાફ સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો અને ઈમરાન ખાન વડા પ્રધાન બની ગયા! વડા પ્રધાન બનતા વેંત તેમણે કાશ્મીર રાગ આલાપ્યો, પણ પાકિસ્તાનની સ્થિતિ ચારેતરફથી ખૂબ જ ખરાબ છે. આર્થિક સ્થિતિ કથળી ગઈ છે. અમેરિકાએ સહાય બંધ કરી દીધી છે. હવે તો અમેરિકા પછી ચીને પણ હાફીઝ સઈદને પાકિસ્તાનમાંથી બહાર કાઢવા કહી દીધું. તો સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ પણ હાફીઝ સઈદને ૪ એપ્રિલ અને દાઉદ ઈબ્રાહીમ સહિત પાકિસ્તાનના ૧૩૯ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને ત્રાસવાદી જાહેર કર્યા!

પાકિસ્તાનને પડતા પર પાટું જેવી સ્થિતિ ઘણી બધી જગ્યાએ છે. અમેરિકાએ પાકિસ્તાન, ચીન, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય સાત દેશોને લોકોને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા ન આપવા બદલ બ્લેક લિસ્ટ કર્યા છે. તો અમેરિકાના સંરક્ષણ પ્રધાન જેમ્સ મેટિસે ચાર ડિસેમ્બરે સ્પષ્ટ કહ્યું કે ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે તો તેમને પાકિસ્તાને સમર્થન આપવું જોઈએ. આર્થિક કાર્ય દળ (એફએટીએફ) નામની સંસ્થાએ આતંકવાદીઓને સહાય રોકવામાં નિષ્ફળ પાકિસ્તાનને નકારાત્મક યાદીમાં સમાવવાનો નિર્ણય કરી પાકિસ્તાનને તમાચો માર્યો છે. તો કિશનગંગા બંધની યોજના પર આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયમાં ગયેલા પાકિસ્તાનને ત્યાં પણ ઊંધે કાંધ પછડાટ મળી હતી. વળી, પાકિસ્તાનમાં તેણે પચાવી પાડેલા કાશ્મીરમાં નીલમ નદીનું પાણી પંજાબ તરફ વાળી દેવાના કારણે ભારે રોષ છે. ભારત જો આ રોષને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વરૂપ આપી શકે તો આ ભાગ ભારત પાસે આવી જવાની ઉજળી તકો છે.

બીજી તરફ, મોદી સરકારે રાવી નદી પર એક ડેમ બનાવવા યોજનાને સાત ડિસેમ્બરે મંજૂરી આપી છે. આનાથી પાકિસ્તાન તરફ જતાં નદીનાં વહેણનો ઉપયોગ ભારતમાં જ થશે. આ સાથે જ મોદી સરકારે પઠાણકોટ અને ઉડીના હુમલા પછી દાખવેલા સાતત્યસભરના વલણને ચાલુ રાખી પાકિસ્તાનમાં યોજાનાર સાર્ક સંમેલનમાં ભાગ લેવા ના પાડી દીધી છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિદેશમાં અને દેશમાં અનેક દેશોના પ્રમુખો-વડા પ્રધાનોને આ વર્ષે મળી ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ ઓર મજબૂત બનાવી દીધી. ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન ભારતની મુલાકાતે આવેલા જેમાં ગુપ્ત માહિતીની આપલે સહિતના અનેક મહત્ત્વના કરારો થયા, તો બીજી તરફ મોદી પેલેસ્ટાઇનની મુલાકાતે પણ ગયા. ત્યાં તેમના માટે જૉર્ડનની સરકારે હેલિકૉપ્ટરની ખાસ સુવિધા પૂરી પાડી તો ઇઝરાયેલના એરક્રાફ્ટે જૉર્ડનના હેલિકૉપ્ટરને એસ્કૉર્ટ કર્યું! સામે પક્ષે પેલેસ્ટાઇને પહેલી વાર અમેરિકાને નહીં, પરંતુ ભારતને અપીલ કરી કે તે ઇઝરાયેલ સાથે સંબંધ સુધારવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે.

આ જ રીતે બાંગ્લાદેશે પણ ઇસ્લામી દેશોના સંગઠન ઓઆઈસીનું ભારત નિરીક્ષક બને તેવી અપીલ કરી હતી.

મોદીજીએ ચીનના જિનપિંગ સાથે પણ વન ટુ વન મુલાકાત ચીનમાં અને અન્યત્ર કરી, ફ્રાન્સના પ્રમુખ સાથે પણ વાટાઘાટો કરી મહત્ત્વના કરારો કર્યા, યુએઇમાં અન્ય કરારો ઉપરાંત સ્વામિનારાયણ મંદિર નિર્માણનો વિધિવત્ પ્રારંભ કરાવ્યો. સિંગાપોર, સ્વીડન, રવાન્ડા બધે જ ભારતના સંબંધો મજબૂત કર્યા. જાપાનના શિન્ઝો આબે સાથે પણ મુલાકાત કરી જાપાનના રોકાણકારોને ભારતમાં ૨.૫ અબજ ડૉલરનું મૂડીરોકાણ કરવા મનાવ્યા. આર્જેન્ટિનામાં જી-૨૦ની સાથે સાથે યોગના કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો.

ભારત દેશ માટે સારા સમાચાર એ પણ રહ્યા કે બાંગ્લાદેશનાં વડા પ્રધાન શૈખ હસીનાએ કહ્યું કે તેઓ ભારતમાં ગેરકાયદે રહેતા બાંગ્લાદેશીઓને સ્વીકારવા તૈયાર છે. તો બીજી તરફ, પ્રશાંત ભૂષણ જેવા વકીલની અરજીને ફગાવી દેવાતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના રોષ છતાં સાત રોહિંગ્યાઓને મ્યાનમાર મોકલી દેવાયા. જોકે ભારતે તો અમેરિકાની નારાજગીની પરવા કર્યા વગર રશિયા સાથે બેધડક શસ્ત્ર સોદાઓ કર્યા. અમેરિકાના પ્રતિબંધો છતાં ઈરાન પાસેથી ક્રૂડ આયાત કરવા પણ અમેરિકાએ ભારતને વિશેષ સંમતિ આપી. એટલું જ નહીં, પરંતુ રૂપિયા સામે ડૉલર મજબૂત થવા લાગતાં, તેનો વિકલ્પ શોધવાના ભાગ રૂપે ભારત અને રશિયા પોતપોતાના ચલણમાં વ્યવહાર કરે તેવી વિચારણા શરૂ થઈ છે. જોકે ઈરાન સાથે તો ભારતના રૂપિયામાં જ ક્રુડ ઑઇલ આયાત કરવાની સમજૂતી થઈ પણ ગઈ છે. આવનારાં વર્ષોમાં આ બહુ મહત્ત્વનું પગલું ઇતિહાસમાં લેખાશે. ભારતને હાલતા ને ચાલતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રો કે અમેરિકા માનવાધિકાર મુદ્દે ટપલી મારતા હોય ત્યારે ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની માનવાધિકાર પરિષદની ચૂંટણી બહુમતી સાથે વિજય મેળવ્યો તે પણ મોટી સિદ્ધિ ગણાશે.

આ ઉપરાંત ભારત માટે ખુશીની વાત એ પણ રહી કે તેણે ફ્રાન્સને પછાડીને વિશ્વનું છઠ્ઠા નંબરનું અર્થતંત્ર તરીકે સ્થાન મેળવી લીધું છે. અને અનુમાન તો એવું છે કે વર્ષ ૨૦૧૯માં તે પાંચમા નંબરનું અર્થતંત્ર બની જશે.  પ્રતિષ્ઠિત અમેરિકી સામયિક ફૉર્બ્સમાં વિશ્વના ૭૫ શક્તિશાળી મહાનુભાવોમાં ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને નવમું સ્થાન મળ્યું. તો દક્ષિણ કોરિયાનો પ્રતિષ્ઠિત શાંતિ પુરસ્કાર પણ તેમને પ્રાપ્ત થયો.

જોકે ઘર આંગણે નરેન્દ્ર મોદી માટે ચિંતાજનક સમાચારો રહ્યા. કર્ણાટકમાં સૌથી મોટો પક્ષ ભાજપ બન્યો તો ખરો, પરંતુ સત્તા પ્રાપ્ત ન કરી શક્યો. દલિતો માટે એસ. સી., એસ.ટી. એક્ટની પુનઃસ્થાપના, ખેડૂતો માટે ટેકાના ભાવ દોઢ ગણા કરવા, ગ્રામ્ય લક્ષી બજેટ અને આયુષમાન ભારતની સફળતા છતાં ભાજપનો ગઢ ગણાતાં ત્રણ રાજ્યો છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં હાર થઈ. ટીડીપીએ એનડીએ છોડ્યો. ત્રણ રાજ્યોમાં હારના પગલે ભાજપની અંદર નીતિન ગડકરી, રામ માધવ વગેરેના સૂર નરેન્દ્ર મોદી વિરોધી જણાઈ રહ્યા છે. આ બંને નેતાઓએ નહેરુ અને રાહુલ ગાંધીના વખાણ કર્યા છે. હાર માટે ભાજપ પ્રમુખ જવાબદાર છે તેવી વાત કરી છે. બિહારમાં કુશવાહા એનડીએ છોડી ગયા છે. પાસવાનને બેઠકોનું સમાધાન કરી મનાવાયા છે, અલબત્ત, જેડીયુ સાથે ગઠબંધન મજબૂત છે.

સામે પક્ષે કૉંગ્રેસમાં પણ બધું સમૂસૂતરું નથી. તેનું મહાગઠબંધન બનાવવાનું સપનું પૂરું થાય તેમ લાગતું નથી. ઈશાન ભારતમાંથી કૉંગ્રેસનો કાંકરો નીકળી ગયો છે. તેલંગણા પણ તે હારી ચૂકી છે. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં સંતોષકારક જીત મેળવી નથી અને જે કંઈ જીત છે તે લાંબુ ચાલે તેવા સંકેતો નથી. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ખેડૂતો પર લાઠીચાર્જ થઈ રહ્યો છે. કૉંગ્રેસના દિગ્ગજો-અશોક ગેહલોત અને સચીન પાઇલોટ, કમલનાથ અને જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા વચ્ચે મતભેદો સપાટી પર આવી ગયા છે. ગુજરાતમાં સિનિયર નેતાઓ અર્જુન મોઢવાડિયા, સિદ્ધાર્થ પટેલ, દિનશા પટેલે પોતાની અવગણનાથી વર્તમાન નેતાઓ અમિત ચાવડા અને પરેશ ધાનાણી સામે વિદ્રોહનું રણશિંગું ફૂંક્યું છે. રાફેલ મુદ્દે કૉંગ્રેસનો પ્રચાર સુપ્રીમમાં ખોટો સાબિત થઈ ચુક્યો છે. નેશનલ હેરાલ્ડ કેસમાં સોનિયા-રાહુલ સામે આવકવેરાનો કેસ ફરીથી ખુલી ચૂક્યો છે. કૉંગ્રેસના જમાઈ રોબર્ટ વાડ્રાના નજીકના લોકો પર દરોડામાં સ્ફોટક માહિતી મળી છે. કૉંગ્રેસના મહત્ત્વના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ની સંપત્તિ ટાંચમાં લેવાઈ છે. સુનંદા પુષ્કર કેસમાં કૉંગ્રેસના શશી થરૂર જામીન પર છે. તો સુપ્રીમ કૉર્ટના શબરીમાલા, સમલૈંગિકતા, વ્યભિચાર જેવા મુદ્દે ત્વરિત સક્રિય ચુકાદા અને બીજી તરફ રામમંદિર મુદ્દે ટાળંટોળ, દિવાળી પર ફટાકડા પર પ્રતિબંધથી હિન્દુઓમાં અસંતોષ છે. સંઘ પરિવાર પણ રામમંદિર મુદ્દે સરકાર સામે બાંયો ચડાવી રહ્યો છે. આ જોતાં વર્ષ ૨૦૧૯નું વર્ષ ગરમાગરમ રહેશે તેમ જરૂર કહી શકાય.

 

hindu, national

રામમંદિર માટે હજુ કેટલી રાહ? કેટલો સંઘર્ષ?

(લ. દિ. ૨૫/૧૧/૧૮)

કોઈ ચોક્કસ સંપ્રદાય (કેટલાક તેને ધર્મ કહે છે, જે ખોટું છે)ની રાજનીતિ એ વાઘની સવારી છે. પાકિસ્તાનથી માંડીને અનેક દેશો સાંપ્રદાયિક આધારે દેશ ચલાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. જ્યારે પણ દેશમાં હિન્દુવાદમાં ઊછાળો આવે છે ત્યારે સૌથી વધુ ડર કેટલાક હિન્દુઓને લાગે છે. આ ડર કેમ લાગે છે તેનો જવાબ પછી, હિન્દુવાદ ઊછાળો કેમ મારે છે તેનો જવાબ પહેલાં.

ભારતમાં હિન્દુઓને અન્યાયની લાગણી અંગ્રેજોના ગયા પછી એક પછી એક ઘટના થકી બળવત્તર બનતી ગઈ. સંસ્કૃતની મજાક ઊડે, પણ મોગલોની ઉર્દૂ મિશ્રિત હિન્દી બોલાય તો વાહ વાહ થાય, નમસ્તે કહો તો જૂનવાણી કે નેતામાં ખપો, પણ આદાબ કરો કે શેક હેન્ડ કરો તો આધુનિક, વંદે માતરમ્ ગાવ તો સાંપ્રદાયિક પણ સારે જહાં સે અચ્છા ગાવ તો બિનસાંપ્રદાયિક, હિન્દુઓ માટે
સિવિલ કાયદો અલગ પણ મુસ્લિમો-ખ્રિસ્તીઓ માટે જુદો, હિન્દુઓનાં મંદિરોનો વહીવટ સરકાર કરે પણ મસ્જિદ, મદરેસામાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કે અલગતાવાદી પ્રવૃત્તિ થાય તો પણ તે બંધ ન થાય, નવરાત્રિમાં લાઉડ-સ્પીકર રાત્રે દસ વાગે બંધ કરાવી દેવામાં આવે પરંતુ મસ્જિદો પર દિવસમાં પાંચ વાર ભૂંગળા પરથી (મોટા ભાગે) બેસૂરા અવાજે આઝાનો થતી રહે. ફટાકડા હોય કે પતંગ, હિન્દુ તહેવારો અંગે ફટ ચુકાદા આવે અને તેનો અમલ પણ કરવામાં આવે પરંતુ અન્ય પંથોના તહેવારોને પર્યાવરણ કે ઘોંઘાટનો કોઈ પ્રશ્ન ન નડે. હિન્દુ બળાત્કારી બાવાની તરત ધરપકડ થાય, પણ પોતાને પાકિસ્તાનના એજન્ટ ગણાવનાર ઈમામ બુખારી છૂટા ફરે, બળાત્કારી બિશપને તરત જામીન મળી જાય અને તેના સમાચાર પણ સાવ ખૂણેખાંચરે આવે …આવાં તો ઘણાં ઉદાહરણો આપી શકાય.

માર ખાઈ ખાઈને, અન્યાય સહન કરીને અનેક હિન્દુ એટલા ભીરુ બની ગયા કે દસ હિન્દુ હોય પણ એક મુસ્લિમ આવે તો બાવા હિન્દી ચાલુ થઈ જાય, પોતે તો બધા ધર્મોને સમાન માને છે અને હિન્દુ ધર્મના કુરિવાજોમાં પોતે માનતા નથી તેમ કહી હિન્દુ ધર્મની બુરાઈ શરૂ કરી દે. મોહમ્મદ રફીએ કેટલાં ભજનો ગાયાં ને નૌશાદે કેટલા સંગીતબદ્ધ કર્યા તેની વાત કરવા લાગે. આમ, સંગીતને પણ સાંપ્રદાયિક રંગ આપે. રફીની વાત કરતી વખતે રફીને રફીસાહેબ કહેવા, તેમજ તે આવા હતા ને તેવા હતા તેવું માનવાચક ક્રિયાપદ આવે અને કિશોરકુમાર તો ગાંડો હતો ને ચક્રમ હતો તેમ તુંકારો આવે. (મને આ બંને ગાયકો અને મન્નાડે, તલત મહેમૂદથી લઈ તલત અઝીઝ સુધીના અને સોનુ નિગમ, કૈલાસ ખેર સહિતના અનેક ગાયકો ગમે જ છે અને હું રફીને રફીસાહેબ તેમના અવાજ અને સાલસ-કોઈ સંત જેવા સ્વભાવના કારણે કહું છું). પરંતુ રફી કે નૌશાદના પૂર્વજો હિન્દુ હતા જ, તેથી આમાં આશ્ચર્ય ન થવું જોઈએ. આશ્ચર્ય તો એમાં થવું જોઈએ કે હિન્દુ માતા શર્મિલા ટાગોરનો દીકરો સૈફ અલી ખાન અને જેમની ફિલ્મો શિવ-આરાધના કરતા પૃથ્વીરાજ કપૂરથી શરૂ થતી હતી તે રાજ કપૂરના દીકરાની દીકરી કરીના કપૂર તેમના દીકરાનું નામ એક રાક્ષસી વ્યક્તિ તૈમૂર લંગ પરથી રાખે.

કેટલાક લોકો પતંગ કે દિવાળી પૂજનમાં ચોપડા બનાવનારા પરિવારો મુસ્લિમ છે તે વાતને સાંપ્રદાયિક એકતા સાથે જોડે છે. મારી દૃષ્ટિએ એ સાંપ્રદાયિક એકતાનું ઉદાહરણ નથી. એ તો વેપાર છે. આવી રીતે તો હિન્દુઓ પણ મુસ્લિમ તહેવારોમાં વપરાતી ચીજોના ઉત્પાદનમાં જોડાયેલા જ હશે. હા, જન્માષ્ટમીએ બુરખો પહેરેલી મુસ્લિમ માતા પોતાના બાળકને કન્હૈયો બનાવીને લઈ જતી હોય કે હિન્દુ ઈદ મનાવે તે ચોક્કસ સાંપ્રદાયિક એકતાનું ઉદાહરણ છે, બાકી હિન્દુ ગાયક કવ્વાલી કે સૂફી ગીત ગાય કે મુસ્લિમ ગાયક ભજન ગાય તે તો શુદ્ધ વ્યાવસિયકતા જ છે.

કેટલાક મુસ્લિમોને રાષ્ટ્રીય પ્રવાહમાં ન ભળવા દેવા માટે આવા માનસિક ગુલામ હિન્દુઓ પણ જવાબદાર છે. મુસ્લિમ કે શીખ સારું ગુજરાતી બોલતો હોય તો પણ તેની સાથે ‘ક્યા બાવા, તુુમ કાયકુ પૂછતા હૈ?’ કહીને બાવા હિન્દી ચાલુ કરી દેવું, તેને ધર્મના બદલે ફિલ્મોની વાત કરવી હોય તો પણ માનસિક ગુલામ હિન્દુ એવી જ વાતો કાઢે જેનાથી પેલાને કટ્ટર ન થવું હોય તોય તેના મનમાં કટ્ટરતા જન્મે. પાકિસ્તાની ક્રિકેટરો સારા, પાકિસ્તાનમાં ફલાણું સારું તેમ કહી જાણે પેલો મુસ્લિમ પાકિસ્તાન તરફી જ હોય તેમ માની લઈ પાકિસ્તાનના ખોટા વખાણ ચાલુ કરી દે. અંગ્રેજો-મોગલોના શાસનની ગુલામી અને તે પછી પણ ચાલુ રહેલી તુષ્ટિકરણની નીતિના કારણે આ પરિસ્થિતિ થઈ છે.

આ દેશમાં બહારથી આવેલા ઇસ્લામિક આક્રાંતોએ અનેક મંદિરો તોડી મસ્જિદો બનાવેલી છે તે જગજાહેર અને પુરાતત્ત્વની રીતે સિદ્ધ વાત છે. પરંતુ આવાં અનેક મંદિર નહીં, માત્ર એક રામમંદિર ભવ્ય બનાવવા (રામમંદિરનું નિર્માણ તો ૬ ડિસેમ્બર ૧૯૯૨ના રોજ થઈ જ ચુક્યું છે, પણ રામલલ્લા હજુ તંબુમાં છે) પણ કુલ એકોતેર વર્ષ અને રામમંદિર તંબુમાં બન્યા પછી ૨૬ વર્ષ રાહ જોવી પડે! (સરેરાશ હિન્દુ ‘અયોધ્યા તો ઝાંકી હૈ, કાશીમથુરા બાકી હૈ’ ભૂલી જ ગયો છે) અને તે રાહનો હજુ અંત આવ્યો નથી! શેરીથી લઈ શહેર સુધીનાં નામો આવા અત્યાચારી આક્રાંતાઓનાં નામો પરથી છે. પરંતુ સ્વતંત્રતાનાં એકોતેર વર્ષ પછી પણ નામો બદલવામાં આટલી કાગારોળ થાય? જહાંગીરને અન્યાયની મૂર્તિ બતાવવામાં આવે પણ શ્રી રામ અન્યાયકર્તા ચિતરાય અને ન્યાય માટે જેમની વાત માત્ર કૉમિક્સ અને વૈતાલની વાર્તા સુધી સીમિત રહી ગઈ છે તે રાજા વિક્રમાદિત્ય, ભોજ, ચંદ્રગુપ્ત, જેવા રાજાઓનો ક્યાંય કોઈ ઉલ્લેખ જ નહીં? કહેવાતા હિન્દુવાદી ભાજપના ૨૨ વર્ષના દીર્ઘકાલીન શાસનમાં અમદાવાદનું નામ પહેલાં કર્ણાવતી હતું અને તે વેપારવાણિજ્યથી સમૃદ્ધ હતું તે ભણાવવામાં ન આવે? યાદ રાખો, પક્ષ કે સંસ્થા મહાન નથી, વિચારધારા મહાન છે અને જો આપણે આપણા પ્રાચીન વારસાનું ગૌરવ નહીં કરાવી શકીએ તો નવી પેઢીને આ દેશ માટે ગૌરવ નહીં જ થાય. સામ્યવાદીઓ તો કેન્દ્રમાં સત્તામાં નહોતા છતાં પોતાના વિચારો ઘૂસાડવામાં સફળ રહ્યા કારણકે તેમના માટે સત્તા સાથે વિચાર પણ મહત્ત્વનો રહ્યો. તેનું જ પરિણામ છે કે આજે ચોતરફ ભાજપ સત્તામાં હોવા છતાં વૈચારિક યુદ્ધમાં ઘણી વાર નબળો દેખાય છે.

આ પૂર્વભૂમિકાના સંદર્ભમાં અયોધ્યામાં વિહિપ અને શિવસેના કાર્યક્રમો કરી રહ્યા છે તે જુઓ. ફરી એક વખત હિન્દુવાદીઓ જોશમાં દેખાઈ રહ્યા છે. આ જોશ ઉન્માદમાં ન પરિણમે તે જોવાનું કામ અને જવાબદારી રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર બંનેની છે. હિન્દુઓના નામે મતો મેળવવા, હિન્દુ હૃદય સમ્રાટ બનવું પણ પછી તેમની આશાઓ પર ખરા ન ઉતરવું તે નિરાશા કે ઉન્માદ, બંનેમાંથી કંઈ પણ જન્માવી શકે છે. સંઘ પરિવારે પણ યાદ રાખવું પડશે, આ વખતનું આંદોલન છેલ્લું આંદોલન હશે. રામમંદિર માટે વર્ષ ૧૯૯૦ અને ૨૦૦૨માં અનેક લોકોનાં લોહી રેડાયાં છે. આવી પરિસ્થિતિ પછી રમખાણો થાય ત્યારે જેલમાં ગયેલાની પડખે વિહિપના નેતાઓ ઊભા રહ્યા? કાયદાકીય સહાય કેટલી કરી? ભાજપે તેમના પરિવારો માટે શું કર્યું? વિહિપના જૂના નેતા પ્રવીણ તોગડિયાએ તો નિરાશ થઈ અલગ માર્ગ કરી લીધો છે. પણ આ વખતે પણ કંઈ ન થયું તો હવે પછી કોઈ ભોજિયો ભાઈ આવાં આંદોલનમાં નહીં જોડાય. અમદાવાદના કર્ણાવતી નામ બાબતે પણ સરેરાશ હિન્દુવાદી સંઘ-ભાજપની ઉદાસીનતાથી દુ:ખી છે.

બીજી એક વાત એ પણ સત્ય છે કે દેશ સાંપ્રદાયિક આધાર પર આગળ ન વધી શકે. વિચિત્ર લાંબાં ટીલાંવાળા જટાધારી બાવાઓ એક મંત્ર શુદ્ધ ઉચ્ચારણ ન કરી શકતા હોય તેવાને ટીવી પર ચર્ચામાં હિન્દુ ધર્મના પ્રતિનિધિ તરીકે બેસાડી દેવામાં આવે તે કરુણતા જ છે. સ્વામી સચ્ચિદાનંદ જેવા સાચા સંત તો પોતાનાં સાચાં કામોમાં જ લાગેલા હોય છે. એટલે હિન્દુને ચિંતા એ વાતની પણ રહે છે કે મુસ્લિમોમાં જેમ ઈમામ કે મૌલવી કુર્આન/હદીસનું સાચુંખોટું અર્થઘટન કરે તેમ જ કરવું પડે તેવું ક્યાંક હિન્દુઓ બાબતે ન થઈ જાય. આસારામ સહિત બાવાઓના એટલા કિસ્સા બહાર આવ્યા છે અને સામે પક્ષે મિડિયા પણ અન્ય પંથોની સરખામણીમાં તેને જ હાઇલાઇટ અને હાઇપ આપતા રહે છે તેથી સરેરાશ હિન્દુને પણ આવા બાવાઓથી ચીડ છે અને તેથી જ્યારે હિન્દુઓના આવા આંદોલનને જુએ છે ત્યારે ડરે છે કે ક્યાંક આવા બોદા હિન્દુ બાવાઓ દેશમાં સર્વોપરી ન થઈ જાય.

વિહિપ (જૂની હતી ત્યારની વાત છે, કારણકે હવે તે નવું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે) જન્માષ્ટમીએ કે રામનવમીએ યાત્રા કાઢે ત્યારે ટ્રકોમાં ગાળો બોલતા કે પછી ઉશ્કેરણીજનક નારા લગાવતા લોકો રહેતા હતા. સાંપ્રદાયિક કાર્યક્રમોની ઉજવણી એવી હોવી જોઈએ જેનાથી બીજા પંથવાળા પણ આકર્ષાય. વિહિપની સ્થાપના મૂળ તો હિન્દુઓમાં આવી ગયેલી આભડછેટ સહિતની કુરીતિ ભગાવવાની હતી પરંતુ તે કાર્યક્રમો ઘટી ગયા અને આવા ઉન્માદી કાર્યક્રમો-ભાષણો વધી ગયાં. નવરાત્રિ કે ગણેશ ચતુર્થી વખતે ડીજેમાં પૌવા ચડા કે આઈ કે પછી વરઘોડામાં આ રે પ્રીતમ પ્યારે જેવાં ગીતો વગાડવા સહિતની ખોટી બાબત સામે કેમ કોઈ વિહિપ નેતા કંઈ ન બોલે? ૧૯૯૦ પછી ભાજપના ઉમેદવારોમાં વિહિપનો ક્વૉટા કેટલો હશે તેના પર મગજમારી શરૂ થઈ ગઈ. પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈ વિહિપ નેતા સુપર સીએમ તરીકે વર્તતા તે ઘણા જાણે જ છે. એટલે હવે વિહિપ ફરી બેઠી થવા પ્રયાસરત છે ત્યારે આ બધી જ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું પડશે.

પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે જ કે ભવ્ય રામમંદિર બનવું જ જોઈએ. સાથે એક વાત એ પણ છે કે શાહબાનો કેસ સાથે તેને સરખાવી ન શકાય. શાહબાનો કેસમાં સર્વોચ્ચનો ચુકાદો આવી ગયો હતો. તે પછી તેને કાયદામાં સુધારા દ્વારા તેને ફેરવી તોળાયો. અત્યારે આ બાબત સર્વોચ્ચમાં અનિર્ણિત (પેન્ડિંગ) છે. જો તેમ છતાં સરકાર વટહુકમ લાવે તો (શાહબાનોમાં જેમ સર્વોચ્ચના ચુકાદાને ફેરવી તોળી ખોટું ઉદાહરણ બેસાડાયું તેમ) ખોટું ઉદાહરણ બેસે. ભવિષ્યમાં અન્ય પંથનો કોઈ સળગતો મુદ્દો સર્વોચ્ચમાં અનિર્ણિત હશે ત્યારે તે પણ ઉન્માદના સહારે તેને બદલવા દબાણ લાવશે તો શું?

પરંતુ તેનો અર્થ એ પણ નથી કે સરકાર પર ઉગ્ર દબાણ ન ઊભું કરવું. રાજકારણીઓએ એવી ખોટી ટેવ પાડી છે કે તેઓ શાંત માગણીઓને ગણકારતા જ નથી. તેમ ન હોત તો મહારાષ્ટ્રમાં ખેડૂતોને ત્રણ-ત્રણ વાર આંદોલન શા માટે કરવું પડે? અમદાવાદનું કર્ણાવતી કરવાની માગણી જનસમૂહનું ઉગ્ર દબાણ નહીં હોવાથી વર્ષોથી બહેરા કાને અથડાયા કરે છે અને નિવેદનબાજીમાં અટવાયા કરે છે. એટલે સારું એ જ છે કે શાંત આંદોલન છે ત્યાં જ રામમંદિરના મુદ્દાનો ન્યાયાલયમાં જ નિવેડો આવે. સાથે કર્ણાવતી નામ પણ થઈ જાય.

જો નિવેડો ન આવ્યો તો આ આંદોલન, ભલે વિરોધીઓના મત મુજબ, ભાજપ માટે હિન્દુ મતો નક્કી કરવા થતું હોય, પણ તે બૂમરેંગ સાબિત થઈ શકે છે. યાદ રહે કે, ૨૦૦૨માં પણ સંપાદિત જમીન પર ભૂમિ પૂજા બાબતે આવું જ વાતાવરણ હતું. પછી શું થયું? વિકાસ છતાં અટલ સરકાર ગઈ! રામમંદિરની ચ્યુઇંગ ગમમાં આ આંદોલન પછી કોઈ સ્વાદ રહેવાનો નથી, પણ તે જો ભૂલથી ક્યાંક ચોંટી ગઈ તો નુકસાન કરાવીને જ રહેશે. એટલે હવે સરકાર સર્વોચ્ચમાં અરજી કરી આ મુદ્દે ઝડપથી સુનાવણી કરી ચુકાદા માટે દબાણ લાવે તે જરૂરી છે. કૉંગ્રેસ સહિત કોઈ વિપક્ષો રામમંદિર માટે દબાણ લાવવાનો જ નથી, ઉલટું, કપિલ સિબલ કે મહાભિયોગની ધમકી દ્વારા તેને ટાળવાના જ છે. આથી અપેક્ષા માત્ર ભાજપ સરકાર પાસે જ છે. ચાર બળવાખોર જજ પૈકીના એક રંજન ગોગોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ છે ત્યારે, સરકારની અરજી પછી પણ આ મુદ્દાને લટકાવવાનો પ્રયાસ થાય તો વટહુકમનું બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ્યા વગર છૂટકે જ નથી.

hindu, media, religion, sanjog news, vichar valonun

આ દિવાળીએ ફૂટી રહ્યા છે કેટલાક પ્રશ્નોરૂપી ફટાકડા!

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૪/૧૧/૧૮)

બે દિવસ પછી દિવાળી છે. આ દિવાળીએ શું ફટાકડા ઓછા ફૂટશે? ફટાકડા ફૂટશે તો સરકારી સમયની અંદર જ ફૂટશે? કેરળમાં સબરીમાલા પર સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાની સામે આંદોલન કરી રહેલા ભાજપની સરકાર ગુજરાતમાં ફટાકડા પર સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાનો અમલ ચુસ્ત રીતે કરાવશે?

પ્રશ્નો અનેક છે. શું માત્ર નવરાત્રિ પર જ લાઉડસ્પીકરનો ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ અને માનસિક ત્રાસ ફેલાવે છે? અનેક મસ્જિદો પર એક સાથે દિવસમાં પાંચ વાર બેસૂરા અવાજમાં પોકારાતી બાંગથી પ્રદૂષણ અને માનસિક ત્રાસ નથી ફેલાતો? શું માત્ર ફટાકડાથી જ પ્રદૂષણ થાય છે? શું માત્ર દિવાળીએ જ આ આદેશનો ચુસ્તીથી અમલ થશે? નાતાલ અને ૩૧મી ડિસેમ્બરે રાત્રે આટલી ચુસ્તીથી અમલ થશે? દિવાળીએ તો લોકો સંયમિત રીતે ફટાકડા ફોડતા હોય છે. પરંતુ નાતાલ અને ૩૧મીએ છાકટા થઈને પૂરા મદમસ્ત થઈને ફટાકડા ફોડશે ત્યારે? બે વર્ષ પહેલાં ૩૧મી ડિસેમ્બરે બેંગ્લુરુમાં રાત્રે છોકરીઓની અને મહિલાઓની ભયંકર છેડતી થઈ હતી…પોલીસની ભરપૂર હાજરી હોવા છતાં. તો પછી ફટાકડા તો શું ચીજ છે?

જો ફટાકડા ફોડવાનું કોઈ હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં નથી લખ્યું તો, ૩૧મી ડિસેમ્બરે છાકટા થવાનું, ફાર્મ હાઉસમાં દેશી-વિદેશી કૉલ ગર્લ બોલાવવાનું કે સૉફિસ્ટિકેટેડ હૉટલમાં બૅલે ડાન્સર બોલાવવાનું, દારૂ-માંસની જ્યાફત ઉડાવવાનું બાઇબલમાં લખ્યું છે? બકરી ઈદ પર બકરીને તડપાવી તડપાવીને મારવી કે પછી એક ઝાટકે મારવી તેવું કુર્આનની કઈ આયાત કહે છે? (કુર્આનની આયાત ૨૨:૩૭ તો કહે છે કે “તેનું માંસ અલ્લાહ સુધી નહીં પહોંચે અને ન તો તેનું લોહી, પરંતુ જે તેમની પાસે પહોંચશે તે છે તારી ભક્તિ.”)

રામમંદિરના કેસની સુનાવણી કરવા માટે સમય નથી પરંતુ ફટાકડાના કેસ, સબરીમાલાના કેસમાં ઝડપથી સુનાવણી થઈને ચુકાદા આવી જાય છે. આવું કેમ? બળાત્કારના આરોપી આસારામને જામીન નથી મળતા પરંતુ કેરળના બિશપ ફ્રાન્કો મુલક્કલને જામીન મળી જાય છે. આવું કેમ? (બંને કેસમાં ટૅક્નિકલ કારણો હશે જ જેના કારણે જ કૉર્ટે જામીન નહીં આપ્યા અથવા આપ્યા હશે, પરંતુ સામાન્ય લોકોને આ પ્રશ્ન થઈ રહ્યો છે.) આ બિશપને જામીન મળી ગયા પછી તેનું કેરળમાં ભવ્ય સ્વાગત થાય છે. આસારામના સમાચારોથી પાનાં ને પાનાં ભરી દેનારા અખબારો બિશપના સમાચાર કાં તો છાપતા જ નથી અથવા અંદરના પાને ખૂણામાં બે કૉલમમાં છાપી દે છે. આસારામ કેસમાં અમૃત પ્રજાપતિની હત્યા વખતે જેટલો હોબાળો મચ્યો હતો તેટલો હોબાળો બિશપ વિરુદ્ધ જુબાની આપનાર ફાધર કુરિયાકૉઝ મૃત મળી આવે છે તે સમાચાર પર નથી મચતો. ટીવી પર સાધુ કે શૈતાન જેવા અપર બૅન્ડ સાથે સામાન્ય લોકોના અચેતન મગજમાં સતત હિન્દુ સંતો બળાત્કારી, લંપટ અને વ્યભિચારી હોય છે તેવું ઠસાવતી ચેનલોએ બિશપના સમાચાર વિશે કેટલો સમય ફાળવ્યો? જેની ‘દયાની દેવી’ની છબી ઉપસાવી દેવાઈ તેવાં મધર ટેરેસાના ટ્રસ્ટની ખ્રિસ્તી નનો બાળકો વેચતાં પકડાઈ તેના વિશે મિડિયાએ કેટલી જગ્યા અથવા પ્રાઇમ ટાઇમનો સ્લૉટ ફાળવ્યો?

જૈન નમ્ર મુનિ પર બળાત્કારનો ખોટો આક્ષેપ થાય કે કોઈ જૈન મુનિ સંસારમાં પાછા ફરે ત્યારે સમાચાર ચેનલો અને અખબારોમાં તે સમાચારને જેટલું સ્થાન મળે છે તેટલું સ્થાન કોઈ મૌલવી બળાત્કારનો દોષિત ઠરે ત્યારે પણ મળે છે? (આરોપ લાગે ત્યારે તો નથી જ મળતું.) કોઈ સ્વામીનારાયણના સાધુનું કથિત દુષ્કૃત્યમાં નામ આવે ત્યારે જે રીતે અખબારો અને ટીવી ચેનલો મંડી પડે છે તે ચર્ચોમાં પાદરીઓના સજાતીય સંબંધો કે નનોના શારીરિક શોષણ અંગેના સમાચાર બતાવે છે? રોમન કેથોલિક ખ્રિસ્તીઓના સર્વોચ્ચ વડા પૉપ ફ્રાન્સિસે ગત જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં નાના છોકરાઓના શારીરિક શોષણ કરી રહેલા પાદરીની સાથે ‘સાક્ષી’ રહેલા ચીલી દેશના બિશપનો બચાવ કરેલો તે સમાચાર તમારી પાસે પહોંચ્યા ખરા?

સુપ્રીમ કૉર્ટ પર પાછા ફરીએ. તાજેતરમાં સજાતીય સંબંધોની કલમ હટાવી દેવાઈ. વ્યભિચાર પરની કલમ ૪૯૭ હટાવી દેવાઈ. સજાતીય સંબંધ કે વ્યભિચાર ગુનો નથી તેવું કહેવાયું. બીજી તરફ, દિવાળીના દિવસે રાત્રે માત્ર આઠથી દસ વચ્ચે જ ફટાકડા ફોડવા તેવું કહ્યું. તે પછીના સમયમાં ફટાકડા ફોડાશે તો શું સજા થશે? સબરીમાલા મંદિરમાં માસિક ધર્મમાં હોય તે ઉંમરની સ્ત્રીઓના દર્શન પર પ્રતિબંધ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે દૂર કરાવ્યો. પરંતુ જે સ્ત્રીઓએ અરજી કરી છે તેને હિન્દુ ધર્મ સાથે લેવાદેવા છે ખરી? ઇન્ડિયન યંગ લૉયર્સના વડા નૌશાદ અહેમદ ખાન છે જેણે અરજી કરી છે. જોકે સિફતપૂર્વક અરજીકર્તાઓનાં નામો ચાર હિન્દુ સ્ત્રીઓનાં જ જણાય છે.

ટીવી પર સબરીમાલાની ડિબેટ ચાલતી હોય ત્યારે પેનલમાં બિનહિન્દુ સ્ત્રીઓને બેસાડી દેવાય છે. તેઓ હિન્દુ સ્ત્રીઓને માસિક ધર્મમાં હોય તો પણ મંદિરમાં જઈ શકે તેવી દલીલ કરતી હોય છે. પરંતુ એ અલગ વાત છે કે તેમના પોતાના પંથમાં સ્ત્રીઓને ઉપાસના સ્થાનમાં જવાની છૂટ નથી હોતી. ટીવી સમાચાર ચેનલો આવી બિનહિન્દુ સ્ત્રીઓને ઈરાદાપૂર્વક બોલાવે છે?

લવ જિહાદની માન્યતાને સમર્થન આપનારા અનેક કિસ્સા મળી રહે છે, પરંતુ આનાથી વિપરીત વલણ જેવા કિસ્સામાં, હિન્દુ યુવક સાથે લિવ ઇન રિલેશનશિપમાં રહેનારી મુસ્લિમ રેહાના ફાતિમા સબરીમાલામાં ધરાર જવા માગે છે. તે પોતાનાં ઉપાસના સ્થળોમાં સ્ત્રીઓને પ્રવેશ માટે ચળવળ નથી ચલાવતી, પરંતુ તેને હિન્દુ ધર્મસ્થાનમાં પરંપરાને અને શ્રદ્ધાને તોડવી છે. હિન્દુ સ્ત્રીઓમાં શ્રદ્ધાળુ અને અશ્રદ્ધાળુ એવા ભાગલા પડાવવા છે. રેહાના મંદિરમાં સેનિટરી પેડ લઈને જવા માગે છે. તેને અટકાવવામાં આવે છે. આ રીતે તે હિન્દુ મહિલાઓને, જેમને તેમના પરિવારમાં તાર્કિક રીતે શિક્ષણ નથી મળતું કે તેઓ અપવિત્ર નથી, પરંતુ સ્વચ્છતાના નિયમના કારણે સબરીમાલા જેવા કેટલાંક મંદિરમાં જ દર્શન માટે નથી જઈ શકતી, તેમને ઉશ્કેરે છે. રેહાના ફાતિમા સામે હોબાળો કરવાના બદલે માધ્યમો કેન્દ્રીય પ્રધાન સ્મૃતિ ઈરાનીની ટીપ્પણીને ટ્વિસ્ટ કરીને હોબાળો કરે છે. સ્મૃતિ ઈરાનીએ એવું કહ્યું હતું કે તમે કોઈ બહેનપણીના ઘરે જાવ ત્યારે સેનિટરી પેડ લઈને જાવ છો? પરંતુ માધ્યમો ઈરાદાપૂર્વક એવા સમાચાર ફેલાવે છે કે સ્મૃતિ ઈરાનીએ મહિલાઓને માસિક ધર્મમાં હોય ત્યારે ઘરમાં જ બેસી રહેવા સલાહ આપી.

આ રેહાના ફાતિમા એ જ છે જેણે ‘કિસ ઑફ લવ’ના નામે જાહેરમાં અભદ્રતા (તેને પ્રેમ બિલકુલ ન જ કહેવાય)ની ઝુંબેશ ચલાવેલી. આ રેહાના ફાતિમા એ જ છે જેણે એક પ્રૉફેસરે અંગ પ્રદર્શન ન થાય તેવાં કપડાં પહેરવા કૉલેજની વિદ્યાર્થિનીઓને (કૉલેજ એ મૉડેલિંગ કરવાનું રૅમ્પ નથી. કેટલાક લોકો દલીલ કરશે કે સ્ત્રીએ કેવાં કપડાં પહેરવાં તે બીજાં કેવી રીતે નક્કી કરી શકે? જોકે આવી હાઇફાઇ સૉસાયટીવાળા પાછા પેજ થ્રી પાર્ટી રાખશે ત્યારે ચોક્કસ પ્રકારના કપડાં પહેરીને જ આવવું તેવા ડ્રેસ કૉડ રાખશે.) સલાહ આપી તો રેહાનાએ તરબૂચ સાથે ટૉપલેસ ફોટા પડાવ્યા. રેહાના ફિલ્મમાં ન્યૂડ સીન પણ આપી ચૂકી છે. મજાની વાત એ છે કે સેક્યુલર મિડિયામાં રેહાનાને ભક્ત (ડિવોટી) અને એક્ટિવિસ્ટ તરીકેનાં વિશેષણોથી સંબોધાય છે.

મોદી સરકારમાં કેરળના એક ખ્રિસ્તી પ્રધાન કે. જે. આલ્ફૉન્ઝે સબરીમાલા અંગે કહ્યું છે, “જે ખ્રિસ્તી છોકરી ચર્ચમાં પણ નથી જતી, જે મુસ્લિમ છોકરી મસ્જિદમાં માનતી નથી, તેઓ સબરીમાલામાં જવા માગે છે.” અચાનક મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તી યુવતીને ભગવાન અયપ્પામાં કેમ શ્રદ્ધા જાગી ગઈ?

‘બિગ બૉસ’માં દર વર્ષે પૉર્ન સ્ટાર કે ગૅ જેવા લોકોને કેમ લવાય છે? તે પ્રશ્ન પણ જાગે છે. અનુપ જલોટા અને જસલીન મથારુના કથિત પ્રેમના કિસ્સા અને તેને તમામ ભજનગાયકો સાથે જોડી દેવામાં આવે છે. જે રમૂજો સર્જાય છે તેમાં એવો અર્થ નીકળે છે કે ભજનગાયકો કરતાં પૉપ સિંગરો સારા. એ જ અનુપ જલોટા ‘બિગ બૉસ’માંથી હકાલપટ્ટી પામ્યા પછી ઘટસ્ફોટ કરે છે, “જસલીને મને કહ્યું હતું કે બિગ બૉસ તરફથી ફરજિયાત કહેવાયું હતું કે તે એક વિચિત્ર જોડી તરીકે જ જઈ શકે છે. (મતલબ કે જસલીને કોઈ એવી જોડી બનાવવી પડે કે જેનાથી દેશભરમાં ચકચાર મચે. આ જોડી લેસ્બિયનની હોઈ શકતી હતી, યા તો તેના કોઈ ગે પુરુષ સાથીની હોઈ શકતી હતી કે પછી અનુપ જલોટા જેવા ઘરડા વ્યક્તિની હોઈ શકતી હતી.) તમે મારા મેન્ટર છો. તમે ચાલો ને. તો મેં તેની અને તેના પિતાની વાત માની લીધી.”

‘બિગ બૉસ’માં જે પ્રેમાલાપો થાય છે તે મોટા ભાગે પબ્લિસિટી સ્ટંટ જ હોય છે? અનુપમા ચોપરા-આર્યન વૈદ્ય, પાયલ રોહતગી-રાહુલ મહાજન, વીણા મલિક-અસ્મિત પટેલ, ગૌહર ખાન-કુશાલ ટંડન, તનીષા મુખર્જી-અરમાન કોહલી, સારા ખાન-અલી મર્ચન્ટ, ગૌતમ ગુલાટી-ડાયાન્ડ્રા સોઅર્સ જેવાં દરેક સીઝનમાં મુખ્ય રૂપે ચર્ચિત યુગલો સીઝન પૂરી થયાં પછી છૂટાં પડી ગયા છે તેથી આવો પ્રશ્ન થાય છે.

આ બધું ‘કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ’ અથવા કહો કે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ના વિકૃત સિદ્ધાંત પર ચાલીને હિન્દુ સમાજને જ લક્ષિત કરાતું હોવાની છાપ પ્રથમ દૃષ્ટિએ ઉપસે છે.

ગુજરાત સહિત દેશભરમાં અનેક મહત્ત્વનાં મંદિરોનો વહીવટ સરકારોના હાથમાં છે, પરંતુ અન્ય પંથોનાં દેવસ્થાનો વિશે આવું નથી. આવું કેમ? અને કેરળમાં તો સામ્યવાદી સરકારે મંદિરોનો વહીવટ કરતા દેવસ્વોમ બૉર્ડમાં બિનહિન્દુને બૉર્ડના અધ્યક્ષ (કમિશનર) તરીકે મૂકવાની હિલચાલ કરેલી પરંતુ ભાજપના રાજ્ય પ્રમુખ પી. એસ. શ્રીધરને કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં અરજી કરતાં હાઇ કૉર્ટે કહ્યું કે માત્ર હિન્દુ જ બૉર્ડના અધ્યક્ષ બની શકે. ડાબેરી સરકારની આ બદમાશીને કેટલાં મિડિયાએ ઉજાગર કરી?

કેરળમાં હાઇ કૉર્ટે બીજો એક મહત્ત્વનો આદેશ આપ્યો. તેણે સબરીમાલા અંગે પોલીસને ચેતવણી આપી કે લોકોની (હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓ વાંચો)ની ભાવના સાથે ચેડા ન કરો. હિંસામાં સીધા સંડોવાયેલા હોય તેમની જ ધરપકડ કરો. ભીમા કોરેગાંવ કેસમાં સર્વોચ્ચના ન્યાયમૂર્તિ કહે કે સરકાર સામે અસંતોષ એ તો લોકશાહી માટે સૅફ્ટી વાલ્વ છે તો તેને અત્યંત મહત્ત્વ આપનારા મિડિયાએ કેરળ હાઇ કૉર્ટના ઉપરોક્ત બંને ચુકાદાને કેટલું મહત્ત્વ આપ્યું? પૂણેની કૉર્ટે માઓવાદીઓ સાથે સંબંધ ધરાવનારા ઉપરોક્ત એક્ટિવિસ્ટોની જામીન અરજી ફગાવી દીધી અને કહ્યું કે પોલીસે એકઠા કરેલા પુરાવા આ એક્ટિવિસ્ટોના માઓવાદીઓ સાથેના સંબંધો દર્શાવે છે, તે સમાચારને મિડિયાએ કેટલું પ્રાધાન્ય આપ્યું?

પંજાબમાં ગત જૂન મહિનામાં ૨૩ મૃત્યુ ડ્રગ્ઝના લીધે થયા. ગુજરાતમાં સ્વાઇન ફ્લુના લીધે થતાં મૃત્યુના સમાચાર યથાર્થ રીતે બતાવાય છે પરંતુ શું ડ્રગ્ઝના લીધે આટલાં મૃત્યુ થયાં તે સમાચાર નોંધ લેવાને પણ લાયક નહોતા? પંજાબમાં અમૃતસર પાસે ટ્રેન અકસ્માતમાં નવજોતસિંહ સિદ્ધુ અને તેમનાં પત્ની નવજોત કૌરનાં જૂઠાણાં વિડિયોમાં પકડાઈ ગયા. આયોજક નવજોત કૌરની ચમચાગીરી કરતાં કહે છે કે “પાંચસો ટ્રેન ચાલી જશે તો પણ પાંચ હજારથી વધુ લોકો તમારી રાહ જોતાં ટ્રેક પર ઊભા હશે.” અને સિદ્ધુ આ અકસ્માતને ભગવાનનો પ્રકોપ ગણાવે તેવા અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલાઓના પરિવારજનોના ઘા પર નમક ભભરાવતા નિવેદનનું ત્રિપુરાના મુખ્યપ્રધાન વિપ્લવ દેવનાં નિવેદનોને મળતા મહત્ત્વ જેટલું મહત્ત્વ પણ નહીં?

હમણાં સરદાર સરોવર ડેમ પાસે સ્ટેચ્યૂ ઑફ યૂનિટીના ખર્ચની સામે પ્રશ્નો ઉઠાવાયા પરંતુ કોઈએ કર્ણાટકમાં બી. ઝેડ. ઝમીર અહેમદ ખાન નામના કૉંગ્રેસી પ્રધાને એક રૅસ્ટૉરન્ટમાં ટિપ તરીકે રૂ. ૨૫,૦૦૦ આપ્યા તે સમાચાર ‘કોના બાપની દિવાળી’ કે ‘કોના બાપની ઈદ’ના હેડિંગને લાયક ન ગણાય? આ કર્ણાટકમાં જ કૉંગ્રેસી પ્રધાન ડી. કે. શિવકુમારે (જેમના રિસૉર્ટમાં ગુજરાતના કૉંગ્રેસી ધારાસભ્યો રાજ્યસભાની ચૂંટણી વખતે ‘એન્જૉય’ કરવા ગયા હતા) પોતાના જ પક્ષની જૂની સરકારના લિંગાયતોને લઘુમતીનો દરજ્જો દેવાના નિર્ણયને ‘મોટી ભૂલ’ ગણાવ્યો અને માફી માગી જેના લીધે ત્યાં હોબાળો થઈ ગયો. આ સમાચાર તમારા સુધી પહોંચ્યા ખરા?

આ દિવાળીના તહેવારોમાં ઉપરોક્ત પ્રશ્નોરૂપી ફટાકડાઓ હિન્દુઓના મનમાં ધડાધડ ફૂટી રહ્યા છે. સરકાર, મિડિયા, કૉર્ટ- આ ત્રણેય-લોકશાહીના આધારસ્તંભો જો ફટાકડાઓને ઓલવી નહીં નાખે તો આ ફટાકડાઓ મોટો વિસ્ફોટ કરી શકે છે.

gujarat, national, sanjog news, vichar valonun

કૉર્ટોની ફટકાર પછી જ સરકારી તંત્રની આંખ કેમ ઊઘડે છે?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૯/૭/૧૮)

શું આ દેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલયો અને સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયોને સોંપી દેવો જોઈએ? આ આત્યંતિક સવાલ આજકાલ લોકોમાં પૂછાઈ રહ્યો છે તેનું કારણ છે તાજેતરમાં અમદાવાદમાં જોવા મળેલું ચમત્કારિક પરિણામ. હાઇ કૉર્ટે ટ્રાફિકની બાબતે પોલીસને કડક ફટકાર લગાવી. ત્યાર પછી એ. કે. સિંહના નેતૃત્વમાં પોલીસે જે ઝુંબેશ ચલાવી છે તેની જેટલી પ્રશંસા કરીએ તેટલી ઓછી છે. પહેલી વાર લોકો પોતાના વિડિયો બનાવી પોલીસને ધન્યવાદ કહી રહ્યા છે. રેડિયો અને ટીવી પર લોકો કહી રહ્યા છે કે આ ઝુંબેશના કારણે રૉડ ખુલ્લા દેખાય છે અને તેમને પરિવહનમાં પહેલાં લાગતા સમય કરતાં હવે ઓછો સમય લાગે છે. સામે પક્ષે સરકાર અને પોલીસના પણ વખાણ કરવા પડે કારણકે ભૂતકાળમાં (શાહબાનો કેસ સહિતના કેસોમાં) સરકારો સર્વોચ્ચના ચુકાદાને પણ ઘોળીને પી ગઈ હોવાના દાખલા આપણી સામે છે જ.

બીજી તરફ પાર્કિંગની બાબતે પણ હાઇ કૉર્ટે મ્યુનિસિપાલ કૉર્પોરેશનનો ઊધડો લીધો (હિન્દી ચેનલોના દુષ્પ્રભાવમાં હવે આડે હાથ લીધા એવું લખાય ત્યારે દુઃખ થાય છે કારણકે ગુજરાતીમાં ઘણા શબ્દો છે જ, ખોટી નકલ કરવાની ક્યાં જરૂર છે?) અને મોલ-થિયેટરોમાં પાર્કિંગની ખોટી ફી વસૂલાતી હતી તે બંધ થઈ! હવે બીજાં શહેરોમાં પણ આ સારો ‘ચેપ’ પ્રસરે તો સારું. મહારાષ્ટ્રમાં તો થિયેટરોમાં પોતાનો નાસ્તો લઈ જવાની છૂટ પણ અપાઈ તે પણ મુંબઈ ઉચ્ચ ન્યાયાલયને જ આભારી છે. હજુ આ અંગે ગુજરાતની સરકાર જાગી નથી. કદાચ ગુજરાત હાઇ કૉર્ટ કે સુપ્રીમ કૉર્ટ ચુકાદો આપશે તે પછી આંખ ખુલે.

હકીકતે આપણે ત્યાં અમેરિકાના આયાતી ઉપભોક્તાવાદ અને મૂડીવાદના પ્રભાવમાં કોઈ પણ બાબતમાં ફી નખાય કે ટેક્સ નખાય ત્યારે કેટલાક લોકો આપણા મનમાં એવું સૂત્ર (તે પણ અમેરિકાથી આયાતી સૂત્ર જ છે) ઠસાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે કે There ain’t no such thing as a free lunch. કોઈ ચીજ મફતમાં ન મળે. અહીં આપણે એમ નથી કહેતા કે (૧૯૯૧ પહેલાંની) કૉંગ્રેસની કે અત્યારે કેજરીવાલની વિચારધારા પ્રમાણે બધું મફતમાં આપીને સરકારી તિજોરી ખાલી કરી નાખો. પરંતુ સાથે અમેરિકા હોય કે બીજા દેશો, તેમાં નાગરિકોને જે સુવિધા રૉડથી માંડીને શિક્ષણ સુધીની મળે છે તે પણ જોવું જોઈએ. પશ્ચિમાંધ લોકો આવી વાત ક્યારેય નહીં કરે.

આપણા પર સદીઓ સુધી મોગલો અને અંગ્રેજો ભારતના કેટલાક હિસ્સા પર (આખા ભારત પર ક્યારેય તેમનો કબજો નહોતો) રાજ કરી ગયા અને અંગ્રેજી શિક્ષણ પદ્ધતિ મૂકતા ગયા. તેના કારણે અંગ્રેજી-ઉર્દૂ જેવી ભાષાથી માંડીને સંસ્કૃતિની બાબતે પણ આપણે ત્યાં કેટલાક લોકો હજુ માનસિક રીતે દાસવૃત્તિ જ ધરાવે છે. મિડિયામાં પણ અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને (હવે ચીન અનેક રીતે સાંસ્કૃતિક આક્રમણ કરી રહ્યું હોવાથી) ચીન જ છવાયેલા રહે છે. અને એટલે ફિનલેન્ડ જેવા દેશ વિશે ક્યારેય આપણે ત્યાં ચર્ચા જ નથી થતી.

ફિનલેન્ડમાં પ્રાથમિકથી માંડીને ઉચ્ચ શિક્ષણ નિ:શુલ્ક છે, અને માત્ર પોતાના દેશના નાગરિકો માટે જ નહીં, બીજા દેશના નાગરિકો માટે પણ! કારણકે ત્યાં શિક્ષણને મૂળભૂત અધિકાર ગણવામાં આવ્યો છે. આપણે ત્યાં તો કૉંગ્રેસ સરકાર દ્વારા લવાયેલા રાઇટ ટૂ ઍજ્યુકેશનના અમલમાં પણ શાળાઓ દાખડા કરે છે. સરકાર પગલાં ભરવામાં આનાકાની કરે છે. હાર્દિક પટેલ-અલ્પેશ ઠાકોર જેવા લબરમૂછિયા નેતાઓ ઘડીબેઘડી આંદોલન કરી સમેટી લે છે અને ચર્ચામાં આવી જાય છે. કૉંગ્રેસ મૌન તમાશો જોતી રહે છે.

યુરોપમાં ફિનલેન્ડ પહેલો દેશ છે જે બેરોજગારોને પ્રતિ માસ ૫૬૦ યુરો આપે છે! આપણા અંદાજે ૪૫ હજાર રૂપિયા થયા! આવો પગાર તો ઘણા કુશળ રોજગાર ધરાવનારાઓને પણ આપણે ત્યાં નથી મળતો! ફિનલેન્ડમાં બાળક જન્મે તો તેના ખર્ચની ચિંતા માતાપિતાએ કરવી નથી પડતી. સરકાર જ ખર્ચ ઉઠાવે છે. પહેલું બાળક જન્મે અને તે ૧૭ વર્ષનું (એટલે કે પુખ્ત વયનું ન) થાય ત્યાં સુધી ત્યાંની ‘કેલા’ નામની સંસ્થા પહેલા બાળક માટે મહિને ૯૪.૮૮ યુરો (એટલે અંદાજે ૭૬૩૦.૭૭ રૂપિયા) ચુકવે છે. બીજું બાળક જન્મે તો ૧૭ વર્ષ સુધી તેના માટે ૧૦૪.૮૪ યુરો (અંદાજે ૮૪૩૧.૮૦ રૂપિયા) મળે છે. ત્રીજા બાળક માટે ૧૩૩.૭૯ યુરો, ચોથા બાળક માટે ૧૫૩.૨૪ યુરો મળે છે. પાંચમા અને તે પછી જેટલાં બાળક થાય તે દરેક બાળક દીઠ ૧૭૨.૬૯ યુરો મળે છે. (અહીં વસતિ વધારતી રહેતી પ્રજાતિએ ત્યાં સ્થળાંતર થઈ ન જવું જોઈએ?) આનું કારણ એ છે કે બાળકનો જન્મદર ત્યાં ઓછો છે.

આ ભથ્થું વળી ટૅક્સ ફ્રી આવક છે (આપણે ત્યાં તો પગારમાંથી કરકસર કરી કરીને બચાવેલી મૂડીમાંથી કરેલી એફ.ડી. પાકે ત્યારે તેના પર પણ ટૅક્સ ઠોકી દેવાયો છે). માતાને જ બાળક માટે આ ભથ્થું મળે છે પરંતુ જો બાળક ૧૫ વર્ષનું થઈને અલગ રહેવા જાય તો પછી બે વર્ષ સુધી આ ભથ્થું બાળકને મળવા લાગે છે. માતાપિતાની કેટલી આવક છે અને સંપત્તિ કેટલી છે તે આ ભથ્થું આપતી વખતે જોવાતું નથી.

વળી, ફિનલેન્ડમાં બાળક માટે પિતાનું મહત્ત્વ પણ સમજાયું છે. આથી ત્યાં પિતા બનનાર પુરુષને નવ સપ્તાહની પૈતૃક રજા અપાય છે જેના માટે તેમને પગારના સિત્તેર ટકા રકમ મળે છે. પિતા તેમનાં બાળકો સાથે સમય પસાર કરે તે માટે ‘ઈટ્સ એ ડેડી ટાઇમ!’ નામની રીતસર ઝુંબેશ ચાલે છે.

ફિનલેન્ડમાં નોકરીના પણ ફાયદા છે. વર્ષે ૧૨ જાહેર રજા, નોકરીના પહેલા વર્ષે દર મહિને બે રજા, પહેલા વર્ષ પછી દર મહિને ૨.૫ રજા, કુલ ૩૦ દિવસની આખા વર્ષમાં રજા મળે. ચાર અઠવાડિયાનું ઉનાળુ વેકેશન અને એક સપ્તાહનું શિયાળુ વેકેશન મળે. દર વર્ષે ૪૦૦ યુરો (૩૨૧૫૭.૪૮ રૂપિયા)નું રમતગમત ભથ્થું મળે. કંપનીની કાર ગ્રેડ ૧૫માં આવતા કર્મચારીને મળે. કારમાં ઈંધણ પૂરાવવા ફ્યુઅલ કાર્ડ મળે. લંચ વાઉચર પણ મળે.

ફિનલેન્ડ સૌથી સ્થિર, સલામત અને શ્રેષ્ઠ સુશાસન ધરાવતો, ઓછામાં ઓછો ભ્રષ્ટ અને સામાજિક રીતે પ્રગતિશીલ દેશ ગણાય છે. એટલે એમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી કે ગયા માર્ચમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના રિપોર્ટમાં તેને સૌથી સુખી દેશ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. ફિનલેન્ડનો જીડીપી યુએસ કરતાં અને તેના પડોશી નૉર્ડિક દેશો (ડેન્માર્ક, સ્વીડન, આઈસલેન્ડ, નૉર્વે)ના જીડીપી કરતાં નીચો છે. અમેરિકાનું સ્થાન સુખી દેશોની યાદીમાં ઉત્તરોત્તર ગબડતું જાય છે તે બતાવે છે કે જીડીપીથી સુખ મળતું હોવાની ખાતરી નથી. અને (પહેલાં માનસિક રીતે બ્રિટિશ અને) હવે માનસિક રીતે અમેરિકી થઈ ગયેલા આપણે જીડીપીની આંધળી દોટમાં પડ્યા છીએ. એક ક્વાર્ટર માટે જીડીપી નીચો જાય એટલે અર્થશાસ્ત્રીઓ ચર્ચા કરવા લાગે છે, વિપક્ષો બૂમરાણ મચાવવા લાગે છે.

ફિનલેન્ડની વાત એટલા માટે માંડી કે કેટલાક બુદ્ધુજીવીઓ આપણને માનસિક રીતે અમેરિકન ગુલામ બનાવવા મચી પડેલા છે. અમેરિકામાં આમ ને અમેરિકામાં તેમ. અરે કુપમંડુકો! અમેરિકા સિવાયની દુનિયા પણ છે. જરા અમેરિકાના કુવામાંથી બહાર નીકળો!

એટલે નાગરિકોને જે પાયાની સુવિધા મળવી જોઈએ તેનો હજુ આપણા વિશ્વમાં સૌથી મોટા છઠ્ઠા નંબરના થઈ ગયેલા અર્થતંત્રમાં નથી મળતી. હાઇ કૉર્ટ અને સુપ્રીમ કૉર્ટના જજોનો એ બદલ ધન્યવાદ કરવો જોઈએ. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે તો પછી સરકારની ભૂમિકા શું? સરકાર કેમ પહેલ નથી કરતી? પોલીસ કેમ પોતાની ફરજ બરાબર ન નિભાવે? આ જુલાઈ મહિના પહેલાં સરકારના મંત્રીઓ કે પોલીસ અધિકારીઓ ક્યાંક જતા હશે તો શું તેમને રૉડ પર ટ્રાફિકની સમસ્યા નહીં નડતી હોય? તેમને પાર્કિંગની તકલીફ નહીં પડતી હોય? શું થિયેટરમાં ફિલ્મ જોવા જતી વખતે સરકાર કે તંત્રને ત્યાંથી ફરજિયાત મોંઘો નાસ્તો ખરીદવો પડે તે નહીં નડતું હોય? પરંતુ મોટા ભાગના લોકો જ્યારે કોઈ પદ પર કે નોકરીમાં લાગે છે ત્યારે ‘હોતા હૈ, ચલતા હૈ, દુનિયા હૈ’ જેવા મંત્રમાં જ માને છે. બહુ ઓછા એ. કે. સિંહ કે અનુપમસિંહ ગેહલોત જેવા હોય છે જે પોતાના હોદ્દા થકી નહીં, પોતાના કામ થકી લોકચાહના મેળવી જાય છે.

હાઇ કૉર્ટમાં કે સુપ્રીમ કૉર્ટમાં કેટલાક મુદ્દે તો સરકાર કોઈ ચોક્કસ વલણ જ નથી લેતી. જેમ કે સજાતીય સંબંધોની બાબતમાં મોદી સરકારે સુપ્રીમ કૉર્ટ પર છોડી દીધું! આર.એસ.એસ.થી માંડીને રામદેવ બાબા સજાતીય સંબંધોના આ પ્રકૃતિ વિરોધી ‘ચેપ’ની વિરુદ્ધ છે પરંતુ સરકારે કોઈ વલણ ન લીધું. અગાઉ કૉંગ્રેસની યુપીએ સરકાર કાળાં નાણાં બાબતે ‘સિટ’ બનાવવા સુપ્રીમના આદેશ છતાં ઠાગાઠૈયા કરતી હતી. ઈન્દિરા ગાંધીની ગરબડ કરીને જીતાયેલી ચૂંટણી, ભ્રષ્ટાચારના કેસોમાં દોષિત સાંસદોને ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ, ૩૫૬ કલમનો દુરુપયોગ કરીને કૉંગ્રેસ દ્વારા વિપક્ષોની સરકારને બરતરફ કરવી, અફઝલ ગુરુ જેવા ત્રાસવાદીઓને ફાંસી, સંજય દત્ત જેવા ત્રાસવાદમાં સહાયકને જેલ, રામમંદિર, વીઆઈપી કલ્ચર, નરેન્દ્ર મોદીને ૨૦૦૨નાં રમખાણોના કેસમાં રાહતથી માંડીને ટ્રિપલ તલાક જેવા અનેક મુદ્દા છે જે સુપ્રીમ કે હાઇ કૉર્ટના કારણે ઉકેલાયા છે કે ઉકેલાશે. પરંતુ ફરીને પ્રશ્ન એ જ થાય કે તો પછી સરકારે શું કરવાનું? માત્ર ટૅક્સ જ વસૂલવાનો? (આ આત્યંતિક વાત છે તે મને ખબર છે પરંતુ ટ્રાફિકથી માંડીને ઘણા પ્રશ્ને સરકાર હાઇ કૉર્ટ-સુપ્રીમની ફટકાર પછી જાગે છે તેથી આમ લખવાની ફરજ પડે છે.)

abhiyaan, national, politics

મહાભિયોગની દરખાસ્ત: ન્યાયતંત્ર સામે અવિશ્વાસ જગાવવાની ચાલ?

(અભિયાન,તા. ૦૫/૦૫/૧૮નો અંક)
પહેલી વાર આ દેશના કોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનું રાજકીય પક્ષોએ વિચાર્યું હશે. વિપક્ષોની પાસે તેમનાં કારણો છે. વિપક્ષોનું કહેવું છે કે તેમની વર્તણૂક ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદને શોભાવતી વ્યક્તિ જેવી નથી. કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા ગુલામનબી આઝાદે આ દરખાસ્ત પાછળ વિપક્ષોનો હેતુ સમજાવતા કહેલું કે તેમની પાસે આ દરખાસ્ત માટેનાં પાંચ કારણો છે.
૧. ઓડિશામાં પ્રસાદ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સ એ ૪૬ સંસ્થાઓ પૈકીની એક હતી જેને કેન્દ્ર સરકારે બે શૈક્ષણિક વર્ષ માટે મેડિકલ અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવા માટે પ્રતિબંધિત જાહેર કરી હતી. તેનું કારણ મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાનો રિપૉર્ટ હતો. આ અહેવાલ મુજબ, તેમની ઉતરતી કક્ષાની આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ હતી અને નક્કી થયેલાં ધારાધોરણો પૂરાં ન કરવા તે હતું. આ કેસમાં ઑડિશા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આઈ. એમ. કુદુસ્સી, વચેટિયા વિશ્વનાથ અગરવાલ, અને પ્રસાદ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટના બી. પી. યાદવ વચ્ચેની કથિત વાતચીતની બહાર આવેલી ટેપ મુજબ, વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોને લાંચ આપવાનો કૉલેજના અધિકારીઓનો ઈરાદો હતો. કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે પહેલી નજરે એવું લાગે છે કે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર આ કેસમાં કદાચ સંડોવાયેલા હોઈ શકે.
૨. પ્રસાદ એજ્યુકેશનલ ટ્રસ્ટના કેસના દરેક કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની અધ્યક્ષતાવાળી બૅન્ચે ચુકાદા આપ્યા છે. તેથી તેઓ પણ તપાસના પરીઘમાં આવી શકે તેવી બાબતમાં તપાસ માગતી રિટ પિટિશન પર પણ મિશ્રએ વહીવટી અને ન્યાયિક બંને રીતે કામ કર્યું છે. આ રીતે તેમણે ન્યાયાધીશોની આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
૩. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ ૬ નવેમ્બર ૨૦૧૭ની તારીખનો વહીવટી આદેશની તારીખ અગાઉની નાખી હતી જે ગંભીર છેતરપિંડી અને બનાવટનું કૃત્ય બને છે.
૪. દીપક મિશ્રએ તેઓ જ્યારે વકીલ હતા ત્યારે જમીન મેળવી હતી. તે માટે તેમણે જે સોગંદનામું કર્યું તે ખોટું હોવાનું સાબિત થયું હતું. એડીએમે ૧૯૮૫માં આ જમીન ફાળવણીને રદ્દ કરી હતી. તેમણે જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં પ્રમૉશન મેળવ્યું તે પછી ૨૦૧૨માં કથિત જમીન પાછી આપી દીધી હતી.
૫. મિશ્રએ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ કેસોમાં પૂર્વ નિર્ધારિત પરિણામ મેળવવા માટે ચોક્કસ વકીલોના કેસો પસંદગીના ન્યાયાધીશોને આપવા માટે પોતાની માસ્ટર રૉસ્ટર તરીકેની વહીવટી સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો છે.
આ મહાભિયોગની નૉટિસ આપનાર પક્ષોમાં કૉંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પક્ષ (સપ), બહુજન સમાજ પક્ષ (બસપ), રાષ્ટ્રવાદી કૉંગ્રેસ પક્ષ (એનસીપી), સીપીએમ, સીપીઆઈ અને મુસ્લિમ લીગનો સમાવેશ થાય છે. તૃણમૂલ, શિવસેના, ડીએમકે, બીજદ, અન્નાદ્રમુક, સહિતના ભાજપના કટ્ટર વિરોધી પક્ષો પણ આ દરખાસ્તમાં જોડાયા નથી તે પણ નોંધપાત્ર છે.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્તને તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ વેંકૈયા નાયડુએ ફગાવી દીધી એટલે હવે વિપક્ષો માટે ન્યાયાલયમાં જવાનો માર્ગ રહ્યો છે. આ દરખાસ્ત માટે જે પક્ષો આગળ આવ્યા છે તેમાં સ્પષ્ટ છે કે બધા કૉંગ્રેસના બગલબચ્ચાં જેવા પક્ષો છે અને મૂળ તો ડાબેરી તેમજ મુસ્લિમ લીગ જેવા કટ્ટરવાદી પક્ષ છે.
હવે પ્રશ્ન એ ઉપસ્થિત થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને તેના બગલબચ્ચાં જેવા સાથી વિપક્ષો શા માટે દીપક મિશ્ર સામે આટલા ઉકળી ઊઠ્યા છે? મિશ્ર તો બે ઑક્ટોબર ૨૦૧૮ના રોજ નિવૃત્ત થવાના છે. તો પછી આટલી ઉતાવળ શા માટે કે તેઓ તેમના પદ પરથી હટી જાય?
આને કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓની મિલી ભગત તરીકે જોવાય છે. આ ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ પેદા કરવાની ચાલ છે. સંસદ પર અવિશ્વાસ, સેના પર અવિશ્વાસ, પોલીસ પર અવિશ્વાસ અને હવે ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ. અત્યાર સુધી ન્યાયતંત્રના ચુકાદાઓ ગમે કે ન ગમે, બધાએ સ્વીકાર્યા જ છે. પરંતુ તાજેતરમાં એક નવી ચાલ જોવા મળી છે.
ન્યાયાધીશ બ્રિજગોપાલ હરિકિશન લોયાના મૃત્યુના કેસમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે જાહેર હિતની અરજી ફગાવી દીધી તે પછી જાણીતા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આ ચુકાદાના દિવસને કાળો દિવસ ગણાવ્યો! આ એ જ પ્રશાંત ભૂષણ છે જે કાશ્મીરમાં લોકમત લેવાની વાત કરે છે, જે એક ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણ જેની સામે પદ્ધતિસર કેસ ચાલ્યો, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ચુકાદો આવ્યો, તે પછી તેના પર રાષ્ટ્રપતિએ મંજૂરીની મહોર મારી તો પણ અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય ખોલાવી તેની ફાંસી અટકાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા. ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૬ના રોજ આ પ્રશાંત ભૂષણે ભોપાલમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં દેશભરના ન્યાયાધીશોને મૂર્ખ અને ભ્રષ્ટ ગણાવ્યા હતા! આ પ્રશાંત ભૂષણે નક્સલી વિસ્તારોમાં સેનાની હાજરી અંગે પણ જનમત લેવાની વાત કરી હતી. આ માટે પ્રશાંત ભૂષણને તેમની ઑફિસમાં જ ત્રણ જણાએ તમાચા માર્યા હતા, તો પણ તેઓ સુધરવાનું નામ લેતા નથી.
ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા હત્યાકાંડમાં પૂર્વ પ્રધાન માયાબહેન કોડનાનીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા તેની પણ કૉંગ્રેસે ટીકા કરી હતી. દરેક ચુકાદામાં ઉપરના ન્યાયાલયમાં જવાની છૂટ હોય જ છે. અરે! સર્વોચ્ચમાં ચુકાદો આવી જાય તો પણ તેની રિવ્યૂ પિટિશન, લાર્જર બૅંચ દ્વારા ચુકાદા માટે અરજી વગેરે કરી શકાતું હોય છે. પરંતુ ચુકાદાની આ હદ સુધીની ટીકા આ પહેલાં ક્યારેય થયાનું યાદ નથી આવતું.
અત્યારના મહાભિયોગના મુદ્દા પર પાછા ફરીએ. દરખાસ્તમાં ઉઠાવેલા મુદ્દા અંગે સુપ્રીમે પોતે ગત નવેમ્બર ૨૦૧૭માં ઠરાવ્યું હતું કે બૅન્ચોને કેસ સોંપવાના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના વહીવટી કાર્યમાં કોઈ હિતનો ટકરાવ નથી થતો. વળી, દીપક મિશ્રએ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં જે ચુકાદા આપ્યા છે તેને ટાંકીને એમ કહેવાય છે કે વિપક્ષોનો તેમનો વિરોધ પોતાની મત બૅંકને સાચવવા માટે છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનું ફરજિયાત બનાવતો ચુકાદો આપેલો, યાકૂબ મેમણને ફાંસીની સજાવાળો ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર સામૂહિક બળાત્કારના ૨૦૧૨ના કેસનો કડક ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, ૨૦૦૮માં એક નાની બાળકીને ચૉકલેટ આપીને તેના પર બળાત્કાર કરનારને ફાંસીની સજા પણ તેમણે જ સંભળાવેલી.
હવે રામમંદિર કેસની સુનાવણી રોજબરોજ કરવાનું કૉર્ટે નક્કી કર્યું છે. પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને વકીલ કપિલ સિબલે આ કેસની સુનાવણી ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવાની અપીલ કરી હતી. આ કેસની સુનાવણી દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતામાં થઈ રહી છે. કૉંગ્રેસને ડર હોઈ શકે કે રામમંદિર અંગે જો હિન્દુઓની તરફેણમાં ચુકાદો આવી જાય તો ભાજપને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં ફાયદો થઈ શકે. આ ઉપરાંત ચિદમ્બરમ્ ના દીકરા કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ કપિલ સિબલ લડે છે અને આ કેસો પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં ચાલે છે. કપિલ સિબલે તો એવી ઘોષણા પણ કરી દીધી છે કે તેઓ ૨૩ એપ્રિલથી મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં પોતાના અસીલો વતી રજૂઆત કરવા નહીં જાય. આમ તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે! આ પણ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. આનો અર્થ શું એવો કરવો કે કપિલ સિબલને ભીતિ છે કે અયોધ્યા સહિત ઉપરોક્ત ત્રણેય કેસોમાં તેમનો પક્ષ નબળો છે અને આથી ચુકાદા તેમની વિરુદ્ધમાં જ આવશે? આવું અત્યાર સુધી કોઈ વકીલે કર્યું નહીં હોય.
હકીકતે જેવી રીતે દિલ્લી અને બિહારની ચૂંટણી પહેલાં અસહિષ્ણુતાના નામે એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ચાલ્યું હતું અને સાહિત્યકારોથી માંડીને ફિલ્મ કલાકારો સુધીના લોકોએ અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી ચૂંટણી પ્રભાવિત કરવા સફળ પ્રયાસ કર્યો હતો તેમ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ન્યાયતંત્ર સામે આ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેની સ્ક્રિપ્ટ સામ્યવાદીઓએ લખી હોય તેમ જણાય છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે ચાર ન્યાયમૂર્તિઓ જે. ચેલમેશ્વર, રંજન ગોગોઈ, મદન બી. લોકુર અને કુરિયન જૉસેફે રીતસર જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરી બળવો પોકાર્યો હતો. આમાં સામ્યવાદી નેતા ડી. રાજાની ન્યાયમૂરતિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતથી પડદા પાછળ સામ્યવાદીઓની સંડોવણીની શંકા દૃઢ બની હતી. આ બધા હોબાળા પછી જ વિપક્ષોની આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવી છે તે પણ નોંધપાત્ર છે.
એ પણ નોંધપાત્ર છે કે અગાઉ ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પર ૧૯૯૩માં મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે આ કપિલ સિબલ તેમના બચાવમાં શિરમોર હતા. તે પછી ૨૦૧૧માં કોલકાતા હાઇ કૉર્ટના ન્યાયાધીશ સૌમિત્ર સેન સામે નાણાકીય ગોટાળા અને હકીકતોના ખોટા અર્થઘટન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે પણ કૉંગ્રેસ સરકારમાં હતી. આ દરખાસ્ત રાજ્યસભામાં પસાર થઈ જતાં સૌમિત્ર સેને રાજીનામું આપી દીધેલું. ૨૦૧૧માં સિક્કિમ હાઇ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ પી. ડી. દિનાકરન સામે જમીન પચાવી પાડવા, ભ્રષ્ટાચાર અને ન્યાયમૂર્તિ તરીકે પદનો દુરુપયોગ કરવાના આરોપસર તપાસ પંચને પ્રથમદર્શી પુરાવા જણાતાં મહાભિયોગની નૉટિસ અપાઈ હતી, પરંતુ તેમણે તેની કાર્યવાહી હાથ ધરાય તે પહેલાં જ રાજીનામું આપી દીધું હતું.
રાજકારણીઓને પોતાનાં વિધાનો યાદ નથી રહેતા પરંતુ ડિજિટલ યુગમાં બધું ઑન રેકૉર્ડ હોય છે. ૨૦૧૮માં મહાભિયોગની દરખાસ્તની મજબૂત તરફેણ અને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટના બહિષ્કાર સુધીની હદે જનાર કપિલ સિબલે સૌમિત્ર સેન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત વખતે વર્ષ ૨૦૧૦માં એનડીટીવીને કહ્યું હતું, “રાજકારણીઓ ન્યાયાધીશોનું ભવિષ્ય નક્કી કરવા માંડે તો તે રાષ્ટ્રની મોટી કુસેવા ગણાશે.” તેમણે આ પ્રક્રિયાને ગેરબંધારણીય પણ ગણાવી હતી.
કયા કપિલ સિબલ સાચા? ૨૦૧૮ના કે ૨૦૧૦ના?

બૉક્સ-૧
ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી વખતે હતા!

ન્યાયતંત્રના અંધારા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી સરકાર વખતે હતા. કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા હતા. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા. આનાથી ઉલટું, ૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. તે વખતે બાર એસોસિએશનોએ અને કાનૂની ગ્રૂપોએ ભરપૂર વિરોધ કર્યો હતો.
તે વખતે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ મોહમ્મદ હિદાયાતુલ્લાહે કહ્યું હતું, “this was an attempt of not creating ‘forward looking judges’ but the ‘judges looking forward’ to the plumes of the office of Chief Justice”. જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.

બૉક્સ-૨
મહાભિયોગ સામે મનમોહનસિંહ સહિતના કૉંગ્રેસીઓમાં વિરોધ!

કૉંગ્રેસ માટે ખૂબ જ આંચકા જેવી બાબત એ રહી કે પૂર્વ વડા પ્રધાન ડૉ. મનમોહનસિંહ જેમને વિરોધીઓ પણ તેમની પ્રમાણિકતા માટે માનભેર જુએ છે તેઓ, કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા અભિષેક મનુ સિંઘવી જે પોતે પણ સર્વોચ્ચમાં જાણીતા વકીલ છે, પૂર્વ નાણા પ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાન પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી તથા પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! મિડિયામાં આ સમાચારને ખાસ મહત્ત્વ ન મળ્યું પરંતુ કૉંગ્રેસ માટે આ બહુ મોટા સમાચાર છે કારણકે બીજા બધા તો ખરા જ પરંતુ મનમોહનને રિમૉટ કંટ્રૉલ્ડ પીએમ ગણાવાતા હતા. મનમોહનસિંહના મિડિયા સલાહકાર અને સત્તાવાર પ્રવક્તા રહી ચૂકેલા સંજય બારુએ લખેલા પુસ્તકમાં પણ આ વાત બહાર આવી હતી. હવે એ મનમોહન જેના પર સહી કરવાની ના પાડે તે દરખાસ્ત ફેંકી દેવા યોગ્ય હોય તો જ આવી વાત બની હશે ને?
જોકે પોતાનો ગાલ તમાચો મારી લાલ રાખવા માટે કૉંગ્રેસે એવી દલીલ કરી કે “અમે પોતે ઈરાદાપૂર્વક જ પૂર્વ વડા પ્રધાનને આમાં સંડોવ્યા નથી કારણકે તેઓ પૂર્વ વડા પ્રધાન છે.” અશ્વિનીકુમારે તો કહ્યું કે “મહાભિયોગ એ અંતિમ ઉપાય છે અને તે પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે આ દરખાસ્ત લાવવી એ અભૂતપૂર્વ પગલું છે અને તેને ટાળવું જોઈતું હતું.”
સલમાન ખુર્શીદને પણ આ આખી વાતથી અજાણ રાખવામાં આવ્યા હોય તેવું લાગે છે. તેમણે કહ્યું, “મહાભિયોગ ઘણી ગંભીર બાબત છે. કોઈ ચુકાદા સાથે અસંમત હો તો આ દરખાસ્ત લાવવી યોગ્ય નથી. આ બાબતે થયેલી ચર્ચામાં હું સામેલ નહોતો. તેથી આ દરખાસ્ત માટેનાં કારણો ન્યાયી હતાં કે નહીં તે હું નહીં કહી શકું.” આ ઉપરાંત ઓડિશા કૉંગ્રેસમાં પણ આ દરખાસ્તનો અંદરખાને વિરોધ છે કારણકે ઓડિશામાં ૨૦૧૯માં વિધાનસભાની ચૂંટણી આવશે અને દીપક મિશ્ર ઓડિશાના છે, તેથી નવીન પટનાયકનો બીજદ અને ભાજપ મિશ્રની તરફેણમાં છે. ઓડિશાની હાઇ કૉર્ટ અને અન્ય કૉર્ટોએ મિશ્રની તરફેણમાં કામકાજ બંધ રાખ્યું હતું.

legal, sanjog news, society, vichar valonun

કેરળ હાઇકૉર્ટે ૨૦૧૩માં એટ્રૉસિટી ઍક્ટ અંગે શું ચુકાદો આપ્યો હતો?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૮/૪/૧૮)

દલિતો અને આદિવાસીઓ રોષે ભરાયા છે કેમ કે, એસસી-એસટી (અત્યાચાર અટકાયત) અધિનિયમ અંગે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે પહેલાં તપાસ થાય પછી આરોપીની ધરપકડ કરવા આદેશ આપ્યો હતો. ૩૦ માર્ચે જ મોદી સરકારે તેની સામે રિવ્યૂ પિટિશન કરવા નિર્ણય લઈ લીધો હતો. પરંતુ તેમ છતાં કૉર્ટના નિયમ પ્રમાણે ૨ એપ્રિલે જ સમીક્ષા પિટિશન દાખલ થવાની હતી, તો પણ દલિત સંગઠનોએ ભારત બંધનું એલાન આપ્યું તે ચાલુ રાખ્યું અને અંતે તે હિંસક બન્યું. આ બંધને કૉંગ્રેસ અને લાલુપ્રસાદ યાદવના રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (રાજદ)એ ટેકો આપ્યો હતો. એટલે એ આક્ષેપ થાય તે સ્વાભાવિક છે કે આ મુદ્દે રાજનીતિ થઈ રહી છે.

તોફાનો ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં થયાં છે તેથી ભાજપનો આક્ષેપ એ પણ છે કે હારેલા વિપક્ષો ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી તેમજ આવનારા મહિનાઓમાં યોજાનારી મધ્ય પ્રદેશ, કર્ણાટક, રાજસ્થાન વગેરેની વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને આવા ઉશ્કેરણીજનક મુદ્દાઓને વેગ આપી રહ્યા છે. દરમિયાનમાં, ફેસબુક અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાએ ફેસબુક વપરાશકારોનો ડેટા લીક કર્યો હોવાના વિશ્વભરમાં આરોપો લાગી રહ્યા છે અને તેને ફેસબુકના માર્ક ઝુકરબર્ગે સ્વીકાર્યા પણ છે. આ કૌભાંડ ઉઘાડું પાડનાર કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકામાં પૂર્વ ડિરેક્ટર ક્રિસ્ટૉફર વાઇલીએ કહ્યું છે કે આ કંપનીની એક ગ્રાહક કૉંગ્રેસ પક્ષ પણ હતી. ગત ઑક્ટોબર ૨૦૧૭માં સમાચાર હતા કે ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પને જિતાડનાર કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાની મદદ કૉંગ્રેસ લઈ રહી છે.

હવે ફેસબુક-કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા અને રશિયાની અમેરિકામાં વર્ગવિગ્રહ ફેલાવનારી જાહેરાતો જે અંતે ટ્રમ્પને વિજયી બનાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ તેના પરથી એક શંકા એવી સેવાઈ રહી છે કે ભારતમાં પણ આ પ્રકારની વર્ગવિગ્રહ ફેલાવનારી ગતિવિધિઓ થઈ રહી છે કે કેમ? આની પાછળ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાનો હાથ છે કે કેમ? કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાના અધિકારીઓએ તો પોતાના ગ્રાહકોને ચૂંટણી જિતાડવા લાંચથી લઈને વેશ્યાઓ પૂરી પાડવા સુધી તમામ રસ્તાઓ પોતે અપનાવતા હોવાનો ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ કર્યો છે. આ વાત બહુ જ ચોંકાવનારી છે અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાના (હવે પૂર્વ) સીઇઓ એલેક્ઝાન્ડર નિક્સની ઑફિસમાં તેમની કોઈ ભારતીય જેવા વ્યક્તિ સાથે હાથ મિલાવતી વખતે પાછળ કૉંગ્રેસના ચૂંટણી પ્રતીક અને સાથે કૉંગ્રેસના સૂત્રવાળી તસવીરે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે.

આથી જ વર્ષ ૨૦૧૫થી જે કંઈ આંદોલનો થઈ રહ્યાં છે તે આંદોલનોને આ બધી પશ્ચાદ ભૂમિકા સાથે પણ જોવા જરૂરી છે. પાટીદાર આંદોલન હોય કે ઓબીસી આંદોલન, કે પછી દલિત આંદોલન (ઊના કાંડ પછી), મરાઠા આંદોલન હોય કે જાટ આંદોલન, કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસ સરકાર દ્વારા લિંગાયત સમુદાયને હિન્દુથી અલગ ગણી તેમને લઘુમતી જાહેર કરવી…આ બધી જ કડી જોડીને કૉંગ્રેસ પર ‘બ્રેકિંગ ઇન્ડિયા’નો આક્ષેપ થાય તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ કૉંગ્રેસ તેનો ઈનકાર કરે છે. કૉંગ્રેસ એક વિપક્ષ તરીકે તેની સમક્ષ કોઈ પણ મુદ્દો આવે તો તેનો સરકાર વિરોધી ઉપયોગ કરવાની જ છે તે માનીને સરકારે ચાલવું જોઈએ. આથી સરકારે ધ્યાન રાખવું ઘટે કે તે કોઈ મુદ્દો કૉંગ્રેસને તાસક પર હાથ ન ધરે.

વર્તમાનમાં દલિતો અને આદિવાસીઓમાં ભારે રોષ છે. તેનું કારણ એટ્રોસિટી ઍક્ટ અંગે સુપ્રીમ કૉર્ટનો ચુકાદો છે. એમ કહેવાય છે કે સુપ્રીમ કૉર્ટ પણ મોદી સરકારના ઈશારે ચાલે છે. સુપ્રીમ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર બ્રાહ્મણ છે. આ બધાના કારણે આવો ચુકાદો આવ્યો. આવો ઘણો અપપ્રચાર ચાલે છે. આમ, પણ ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ દીપક મિશ્ર સામે જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરીને ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા ખોરવી નાખવા પ્રયાસ કર્યો જ હતો. તે પછી આ એટ્રોસિટી અંગેનો ચુકાદો કે જે કોઈ ચુકાદો આવે તેને ન્યાયતંત્ર અને મોદી સરકારની મિલીભગત સાથે જોડીને જોવામાં આવે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં કેટલાંક બીજાં ન્યાયાલયોના ચુકાદા કે અવલોકન પર નજર કરવાની જરૂર છે જે ભાજપ ઇત્તર પક્ષની સરકારોના શાસનકાળ વખતે અપાયા છે. ૧૨ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ચુકાદો આપ્યો કે કોઈ પણ વ્યક્તિને અનુસૂચિત જાતિ (એસસી) કે અનુસૂચિત જનજાતિ (એસટી)ના સભ્યો સામે અત્યાચારો માટે દોષી ઠેરવી ન શકાય, સિવાય કે ગુનો વંશીય પૂર્વગ્રહ સાથે આચરવામાં આવ્યો હોવાનું પુરવાર થાય. આ સમયે કેન્દ્રમાં અને કેરળમાં કોની સરકાર હતી? બંને જગ્યાએ કૉંગ્રેસની સરકાર હતી! શું આને એમ ગણીશું કે કૉંગ્રેસ અને ન્યાયતંત્રની મિલીભગત હોવાથી કેરળના ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આવો ચુકાદો આપ્યો?

હવે આવી જાવ તમિલનાડુમાં. તમિલનાડુમાં જયલલિતાએ આ વર્ષ ૨૦૧૩ના વર્ષમાં પીએમકે નામના એક પક્ષ પર દલિતોને ઉશ્કેરવાનો આક્ષેપ કરતાં કહ્યું હતું કે પીએમકેના કાર્યકરોએ દારૂ પી એક ગામમાં ઘૂસી ત્યાં ઝૂંપડાં સળગાવ્યાં હતાં અને સરકારી વાહનોને પણ આગ લગાડી હતી. પીએમકેના નેતા એસ. રામદોસ સામે મહાબલીપુરમ્ માં એક કેસ પણ નોંધવામાં આવ્યો હોવાનું તેમણે કહ્યું હતું. આ પશ્ચાદ ભૂમિકા એટલા માટે આપી કારણકે રામદોસ દલિત વિરોધી નથી તે વાત સ્પષ્ટ થાય. આ જ રામદોસે આ ઘટનાના ચાર વર્ષ પહેલાં ૨૦૦૯માં શું કહ્યું હતું?

તેમણે કહ્યું હતું કે ઍટ્રૉસિટી ઍક્ટના દુરુપયોગના વધતા જતા કિસ્સાઓ ચિંતાજનક છે. રાજકીય વિરોધીઓને મૂંગા કરવા માટે આ કાયદાનો દુરુપયોગ કરાઈ રહ્યો છે. તેમણે આ માટે આધાર પણ આપ્યો હતો.

હવે વર્ષ ૨૦૧૦માં આવી જાવ. આંધ્ર પ્રદેશની પોલીસે અંગત વેર વાળવા એટ્રૉસિટી ઍક્ટનો દુરુપયોગ થતો હોવા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. શ્રીકકુલમના ડીએસપી ટી. પનાસા રેડ્ડીએ તમામ પોલીસ અધિકારીઓને જે લોકો એટ્રૉસિટી ઍક્ટની ખોટી ફરિયાદ કરે તેમની સામે આઈપીસીની કલમ ૧૭૭ હેઠળ કેસ નોંધવા સૂચના આપી હતી. ૨૦૧૦માં કેન્દ્રમાં અને આંધ્ર પ્રદેશમાં કોની સરકાર હતી? કૉંગ્રેસની. ન્યાયતંત્ર તો સીધું સરકારના હાથ નીચે હોવાનો આક્ષેપ ન કરી શકાય પણ પોલીસ તંત્ર તો સીધું સરકાર હેઠળ આવે ને. ત્યારે કેમ આ કથિત દલિત હિતેચ્છુઓએ આવું ભારતબંધનું એલાન ન આપ્યું? કેમ ત્યારે કોઈ હિંસા ન થઈ?

ચાલો, હવે વર્તમાનમાં આવી જાવ. સુપ્રીમ કૉર્ટનો ચુકાદો આવ્યો તે પછી એક વેબસાઇટને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં, ‘વ્હાય આઈ એમ નૉટ હિન્દુ’ પુસ્તક લખનાર દલિત અધિકારો માટે લડતા કાંચા ઇલૈયા (જેમણે હવે પોતાની અટક કે નામમાં શૅફર્ડ ઉમેર્યું છે)એ કહ્યું છે કે ભાજપે તેના એક દલિત સાંસદ પાસે તેમની સામે ઍટ્રૉસિટી ઍક્ટ હેઠળ ખોટો કેસ કરાવ્યો હતો. અર્થાત્ કાંચા ઈલૈયા પણ સ્વીકારે છે કે આ અધિનિયમનો દુરુપયોગ થાય છે.

એક અંગ્રેજી અખબારનો ૨૩ માર્ચ ૨૦૧૮નો અહેવાલ કહે છે કે સુપ્રીમ કૉર્ટનો એટ્રૉસિટી ઍક્ટ અંગે તાજેતરનો ચુકાદો સંસદીય સમિતિના એક અહેવાલ પર આધારિત છે. અને આ સંસદીય સમિતિનો અહેવાલ કયા મુદ્દા પર હતો અને આ સમિતિમાં કોણકોણ હતું? ૧૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ના રોજ ભાજપના સાંસદ રમેશ બૈસની અધ્યક્ષતામાં આ સમિતિએ અહેવાલ આપ્યો હતો જેમાં કહેવાયું હતું કે એટ્રૉસિટી ઍક્ટનો દુરુપયોગ કરાઈ રહ્યો છે અને તેની સામે અત્યારના કાયદા અપૂરતા છે. આ સમિતિમાં ભાજપના ૧૩ સાંસદો હતા. તેમાં આદિવાસી મંત્રી જશવંતસિંહ સુમનભાઈ ભાભોર (ગુજરાતના દાહોદના આદિવાસી સાંસદ), અગ્રણી દલિત આગેવાન ઉદિત રાજ, પૂર્વ લોકસભા નાયબ અધ્યક્ષ કારિયા મુંડા (આદિવાસી) છે. ચાલો, આ તો બધા ભાજપના છે તેથી ભાજપ કહે તેમ કરે, પણ આ સમિતિમાં માત્ર ભાજપના સભ્યો ન ચાલે. સંસદની સમિતિમાં શાસક અને વિપક્ષના સભ્યો પણ હોય. તેમાં કૉંગ્રેસના પાંચ સભ્યો હતાં. દલિતો અને મુસ્લિમોનું સમીકરણ રચી ચૂંટણી જિતવા ઘણા સમયથી મથી રહેલા એઆઈએમઆઈએમના અસાઉદ્દીન ઓવૈસી પણ હતા. ઉપરાંત એનસીપી, મોદી સરકાર સામે કોઈ પણ મુદ્દે તાતા તીર છોડતી શિવસેના, એઆઈએડીએમકે, ટીઆરએસ, બીજેડી, અત્યારે માફી માગવામાં વ્યસ્ત કેજરીવાલના આમ આદમી પાર્ટી, દલિતો અને ખેડૂતોના મુદ્દે ફરીથી રાજકારણમાં ચમકવાના ધખારા સેવતા સીપીએમ, મમતા બેનર્જીના તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ અને દલિતોના મસીહાનું બિરુદ મેળવનાર માયાવતીના પક્ષ બીએસપીના સાંસદ પણ હતા. કુલ ૩૦ સાંસદોની સમિતિમાં ભાજપના માત્ર ૧૩ સભ્યો જ હતા. એટલે કે બહુમતી ૧૭ સાંસદો તો વિપક્ષના હતા!

સુપ્રીમ કૉર્ટે ૨૦ માર્ચ ૨૦૧૮ના રોજ ચુકાદો આ સમિતિના અહેવાલના આધારે આપ્યો છે. તેણે એમ કહ્યું છે કે “સમિતિના અહેવાલને ધ્યાનમાં રાખી કલમ ૨૧ હેઠળ બંધારણીય બાંયધરીનો અમલ કરવા સુરક્ષાત્મક પગલાં જરૂરી છે, જેથી આપખુદી રીતે ધરપકડ કે ખોટી સંડોવણી સામે લોકોની સુરક્ષા કરી શકાય.”

હવે પ્રશ્ન એ છે કે કાયદો યથાતથ રાખવાથી શું દલિતો પર અત્યાચાર બંધ થઈ જશે? ફેર તો પડશે. પરંતુ તેનાથી વૈમનસ્ય ઘટવાના બદલે વધશે નહીં? સામે પક્ષે કથિત સવર્ણોએ પણ હવે વિચારવા જેવું છે કે ક્યાં સુધી દલિતોને અસ્પૃશ્ય ગણી ધિક્કાર્યા કરીશું? તેમને કૂવા, સ્મશાન, મંદિરમાં પરવાનગી નહીં આપીએ? અલબત્ત, વધતા જતા શહેરીકરણે હવે સવર્ણ-દલિતની ખાઈ ઘટાડી છે. પરંતુ કેટલીક એનજીઓ જેમની દુકાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બંધ કરી છે તે તેમજ (સંભવતઃ) કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા, (સંભવતઃ) વિદેશો ભારત મહાન ન બને, ભારત એક ન બને તે માટે દલિત વિરુદ્ધ સવર્ણો, આદિવાસી વિરુદ્ધ અન્યના ઝઘડા વધારવા વર્ષોથી પ્રયાસ કરી રહ્યા છે અને તાજેતરમાં તેમાં વધારો થયો હોય તેમ લાગે છે. આ પ્રયાસોના હાથા ન બનીએ તે દરેક નાગરિકે વિચારવા જેવું છે.