politics, sanjog news, vichar valonun

લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ: ઇસસે કૈસે બચોગે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૬/૦૧/૧૯)

૮૦ અને ૯૦ના દાયકાની બે સામાજિક ફિલ્મો ખાસ યાદ રહી ગઈ છે. એક તો ૧૯૮૮માં આવેલી ‘ઘર ઘર કી કહાની’ અને બીજી ૧૯૯૦માં આવેલી ‘ઘર હો તો ઐસા’. ‘ઘર ઘર કી કહાની’ની વાર્તા કંઈક આવી હતી. કાદર ખાન અને શશીકલા પતિ-પત્ની છે. ઘરમાં કાદર ખાનનું કંઈ ચાલતું નથી. શશીકલા જ સર્વેસર્વા છે. ત્રણ દીકરા, એક દીકરી છે. સૌથી મોટો દીકરો મૃત્યુ પામ્યો છે. તેની વિધવા પદ્મા ખન્ના ઘરમાં સાસુની સેવા કરે છે, પરંતુ સાસુ તરફથી તેને ત્રાસ સિવાય કંઈ મળતું નથી. વચલો દીકરો ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને પરણેલો છે. નાનો દીકરો ગોવિંદા ફરહાના પ્રેમમાં છે. પરંતુ શશીકલા ઈચ્છે છે કે તે અમીર પિતાની પુત્રીને પરણે જેથી ઘરમાં દહેજ સારું એવું લાવી શકાય. શશીકલાની દીકરી અરુણા ઈરાની અશોક શરાફને પરણી છે, પરંતુ તે સાસરે રહેવાના બદલે પિયરમાં રહી તેની માતાના કાન ભંભેરતી રહે છે. એક દૃશ્યમાં શશીકલા તેના મૃત મોટા દીકરાનાં બાળકોને ચોકલેટ ક્યાંથી મળી તેમ કહી મારે છે ત્યારે વિધવા પુત્રવધૂ કહે છે, “ઈસ ઘર મેં ક્યા ચોકલેટ ખાના પાપ હૈ?” ત્યારે શશીકલા કહે છે, “ઈસ ઘર મેં મુઝસે પૂછે બિના પાની પીના ભી પાપ હૈ.”

બહેન અરુણા ઈરાનીનાં કરતૂતોના કારણે ઋષિ કપૂરને શંકા જાય છે કે તેની પત્ની જયા પ્રદાનું લફરું તેના નાના ભાઈ ગોવિંદા સાથે છે. તે પ્રેયસી અનિતા રાજ પાસે ચાલ્યો જાય છે. દરમિયાનમાં ગોવિંદા અને ફરહા શશીકલાના અન્યાયી રાજ સામે વિદ્રોહ પોકારે છે, પરંતુ જ્યારે તેઓ વિદ્રોહ પોકારે છે ત્યારે સિદ્ધાંતની પૂતળી અને અન્યાય સહન કરતી જયા પ્રદા તેને વારે છે….આખી કથાના અંતે ગોવિંદા તેના પિતા કાદર ખાનમાં રહેલા પુરુષને જગાડી તેને મજબૂત બનાવે છે. એક તબક્કે શશીકલા તેના પતિને પણ તેની હાલત ખરાબ કરવાની ધમકી આપે છે અને તેના મોટા દીકરાની વિધવાને તેમનાં બાળકો સહિત કાઢી મૂકવા માગતી હોય છે ત્યારે કાદર ખાન પોતાની ટેકણ લાકડીનો ઉપયોગ કરીને પહેલી વાર શશીકલાને મારે છે. શશીકલાની સાન ઠેકાણે આવી જાય છે. દરમિયાનમાં ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને છૂટાછેડા આપવા માગતો હોય છે ત્યારે કાદર ખાન તેની વહુની તરફેણ કરે છે તો ઋષિ કપૂર ઘરમાં અને કંપનીમાં ભાગ માગી બેસે છે. ઋષિ કપૂરને તેની વિધવા ભાભી, માતા શશી કલા, પ્રેયસી અનિતા રાજ, નાનો ભાઈ ગોવિંદા જેટલા લોકો સમજાવે છે તેને તે ઉલટું જ લાગે છે. તે બધા સાથે સંબંધ તોડી બેસે છે. અંતે અશોક શરાફની દમદાટીથી અરુણા ઈરાની ઋષિ કપૂર સમક્ષ પોતાનાં પાપ કબૂલે છે ત્યારે ઋષિ કપૂરની આંખ ઉઘડે છે અને તે પત્નીને સ્વીકારે છે. અંતે ઘરમાં બધાં સારાં વાનાં થાય છે…

આવી જ કથા ‘ઘર હો તો ઐસા’ની હતી. કદાચ કારણ એ હતું કે બંનેના નિર્દેશક કલ્પતરુ હતા. ફરક એટલો હતો કે ઘરના મોભી સઈદ જાફરી છે, જે તેમની ત્રાસદાયક અને દહેજની લાલચુ પત્ની બિન્દુના દરેક ગુનામાં સાથ આપે છે. મોટો દીકરો રાજકિરણ છે, જે તેનાં માતાપિતા અને બહેનની સાથે તેની પત્ની દીપ્તિ નવલ પર અત્યાચાર કરે છે. નાનો દીકરો અનિલ કપૂર બળવાખોર છે અને તેની પત્ની હોવાનું નાટક કરતી મીનાક્ષી શેષાદ્રી છે. દીકરી રીટા ભાદુરી ઘરમાં પડી રહે છે અને ભાભીઓ વિરુદ્ધ માતાને ચડાવ્યા કરે છે. તેનો વર કાદર ખાન કામધંધા વગરનો ઘરજમાઈ છે, તેથી પત્નીથી અને સાસુ-સસરાથી દબાયેલો છે.

આ બંને ફિલ્મો યાદ આવવાનું કારણ દેશની પરિસ્થિતિ છે. આ દેશમાં શશીકલા અને બિન્દુ જેવાં લોકોએ અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જેવા લોકોની મદદથી એવી ઇકો સિસ્ટમ બનાવી છે કે દેશમાં તેમનું જ ધાર્યું થાય. તેઓ સત્તામાં હોય કે વિપક્ષમાં, તેમને પૂછ્યા વગર કોઈ પાણી પીવે તો પણ તકલીફ થઈ જાય. અખલાકની હત્યા થાય તો દેકારો થઈ જાય પરંતુ કાશ્મીર, ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાના કે ગુજરાતના પાટણના વારાહીમાં હિન્દુઓને મુસ્લિમો દ્વારા હેરાનગતિ થાય તો આ ઇકો સિસ્ટમ તેને દબાવી દે. એક તરફ શશી કલા-બિન્દુ અને અરુણા-રીટા જેવાં પાત્રો છે તો બીજી તરફ, જેમને અન્યાય થાય છે તેમાં કેટલાક જયા પ્રદા અને દીપ્તિ નવલ જેવાં છે. ચૂપચાપ અન્યાય સહન કરી લે છે. તેમને સિદ્ધાંતના પૂંછડાને વળગી રહી પોતાની સારી ઇમેજ રાખવી છે. તેઓ આટઆટલા અન્યાય છતાં શશી કલા-બિન્દુ કે અરુણા-રીટા જેવા લોકો સામે કંઈ બોલવા નથી માગતા. આવાં પાત્રોમાં માત્ર વ્યક્તિઓ જ નહીં, કેટલાંક કાગળ પરના વાઘ લાગતાં હિન્દુ સંગઠનો પણ આવી જાય.

આ દેશમાં ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ જેવા લોકો પણ છે જેઓ પોતાના વફાદારો સામે જ લડે છે. તેમને પોતાના લોકો પર જ શંકા જાય છે. તેઓ બીજી પ્રેયસી તરફ ભાગે છે. અને રાજકિરણને તો ‘ઘર હો તો ઐસા’માં જે પ્રેયસી (સોનિકા ગિલ) મળે છે તે પોતાનાં જૂતાં તથા મોજાં પણ રાજકિરણના હાથે અપશબ્દો કહીને ઉતારાવે છે. રાજકિરણની હાજરીમાં જ તેના પ્રેમી સાથે પ્રણયના ફાગ ખેલવા જતી રહે છે. આ ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ પ્રકારના લોકોને આંખ-કાન ઉઘાડીને પરિસ્થિતિ જોવી નથી. ઇકો સિસ્ટમ ઋષિ કપૂર જેવા લોકોના એ હાલ કરી નાખે છે કે તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર થઈ જાય છે. અત્યારે આપણે દેશમાં જોઈ શકીએ છીએ કે દલિતોનો એક મોટો સમૂહ મૂળ નિવાસીઓના નામે, આદિવાસીઓનો મોટો સમૂહ ભીલીસ્તાનના નામે અને હવે પાટીદારોનો એક સમૂહ અલગતાવાદના પંથે છે. તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર છે. આ અગાઉ શીખના એક સમૂહમાં આવું ગાંડપણ ખાલિસ્તાનના નામે ઉપડેલું. અલબત્ત, હજુ પણ આ ગાંડપણ શમ્યું તો નથી જ. અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જે પોતાના સાસરે જવાના બદલે પિયરમાં રહી ભાભીઓની મહેનત પર બેઠાબેઠાં રોટલા તોડવા માગતા હોય છે તેઓ પોતાની ચક્કી ચાલુ રહે તે માટે આવી અંદરોઅંદર ઝઘડાવવાની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખે છે.

તમે માર્ક કર્યું હોય તો અત્યારે કનૈયાકુમાર અને ઉમર ખાલિદ સામે આખરે આરોપપત્ર દાખલ થયો છે. આ લોકો ખુલીને અફઝલ ગુરુ જેવા ખૂંખાર ત્રાસવાદીનું સમર્થન કરતા હતા. તેમના લોકોના હાથમાં અફઝલ ગુરુનાં પૉસ્ટર હતાં. તેઓ અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યામાં ખપાવતા હતા. અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યા કેવી રીતે ગણાવી શકાય? તેને કૉંગ્રેસના શાસનમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી તો પણ કનૈયા આણિ મંડળીનું સમર્થન કરવા કૉંગ્રેસના તત્કાલીન ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી પહોંચી જાય છે. કૉંગ્રેસના નેતા શશી થરૂર તો કનૈયાકુમારની સરખામણી ભગતસિંહ સાથે કરે છે!

ઉડીમાં ત્રાસવાદી હુમલા પછી પાકિસ્તાનમાં થયેલી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક વખતે તેને ખોટી ગણાવવાની અને ખૂન કી દલાલી ગણાવવાની ચેષ્ટા કોણે કરી હતી? શું આ મહાત્મા ગાંધીજી અને નહેરુ-સરદાર પટેલ-ઈન્દિરા ગાંધી-રાજીવ ગાંધીની જ કૉંગ્રેસ છે? એ લોકો પણ કદાચ વિપક્ષમાં હોત તો કદાચ આ હદે તો ન જ ગયાં હોત. અરવિંદ કેજરીવાલે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગ્યા હતા.

આ ઇકો સિસ્ટમ એ હદે ઘાંઘી થઈ છે કે તેમાં સામેલ લોકો હવે બંધારણીય કટોકટી સર્જવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. મમતા બેનર્જી અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ પોતાનાં રાજ્યમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ માટે મનાઈ ફરમાવી છે. આવું કઈ રીતે થઈ શકે? માન્યું કે કૉંગ્રેસ-ભાજપ સહિત તમામ શાસકો સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ કરે છે પરંતુ તેના રાજકીય-અદાલત વગેરે રસ્તા છે જ. પરંતુ તેનો અર્થ સીબીઆઈને રાજ્યમાં જ ન આવવા દેવી? આ ઇકો સિસ્ટમ તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર જે રામમંદિર, ૩૭૦ કલમ સહિત એક પછી એક મહત્ત્વના ચુકાદા આપવાના હતા ત્યારે તેમની સામે ચાર જજોની બળવાખોરી દ્વારા દબાણ લાવ્યા હતા. કૉંગ્રેસે મહાભિયોગની ધમકી આપી દબાણ વધાર્યું. તે પછી દીપક મિશ્રના કેવા ચુકાદા આવ્યા તે જોઈ શકાય છે. અત્યારે રામમંદિર કેસમાં આ જ થઈ રહ્યું છે. એક પછી એક તારીખો પડી રહી છે. કૉર્ટને યાકૂબ મેમણ માટે અડધી રાત્રે ખુલવાની ઉતાવળ છે, કર્ણાટકમાં ભાજપ સરકાર બનાવી લેશે તેમ લાગતા કૉંગ્રેસની અરજી પર અડધી રાત્રે ખુલીને ભાજપ સરકારને વિશ્વાસ મત માટે માત્ર ચોવીસ કલાકનો સમય આપે છે, પરંતુ એ જ ઇકો સિસ્ટમ કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલસિંહ દ્વારા ગુજરાતમાં ભાજપના બળવાખોર શંકરસિંહ વાઘેલાને ૧૯૯૭માં સાત દિવસનો સમય અપાય છે ત્યારે મૌન રહે છે. આ જ ઇકો સિસ્ટમ અંતર્ગત કૉંગ્રેસના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ નાં પત્ની નલિની ચિદમ્બરમ્ ને રજાના દિવસે ૧૨ જાન્યુઆરીએ શનિવારે મદ્રાસ હાઇ કૉર્ટ ધરપકડ સામે વચગાળાની સુરક્ષા આપે છે!

આ ઇકો સિસ્ટમ રામ મંદિર કેસમાં ન્યાયમૂર્તિ યુ. યુ. લલિત સામે કલ્યાણસિંહનો કેસ ભૂતકાળમાં લડ્યા હોવાથી તેમની હાજરી વિશે પ્રશ્ન ઉઠાવી શકે છે, પરંતુ સામે પક્ષે એવો કોઈ અવાજ નથી જે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રંજન ગોગોઈ તો બળવાખોર ચાર જજો પૈકીના એક હતા અને કૉંગ્રેસના આસામના મુખ્ય પ્રધાન કેસબ ચંદ્ર ગોગોઈના દીકરા છે એમ રજૂઆત પણ કરી શકે. કોલકાતાની હાઇ કૉર્ટ પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપને રથયાત્રા કાઢવા અંગે મમતા સરકારના નિર્ણયને ફગાવી દે છે પરંતુ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં રંજન ગોગોઈની બૅન્ચ આ રથયાત્રાને અનુમતિ આપવાનો ઈનકાર કરે છે!

હવે જો આ ઇકો સિસ્ટમને કોઈ પડકારનાર આવે, કોઈ ‘ઘર ઘર કી કહાની’ના કાદર ખાનની જેમ છડી હાથમાં લે તો આ શશીકલાઓ-બિન્દુઓ-અરુણા ઈરાનીઓ-રીટા ભાદુરીઓને તકલીફ પડવાની જ છે. તેઓ પોતે તો વિદ્રોહ કરશે સાથે મોટા દીકરાને પણ તે વિદ્રોહ કરી સંબંધ તોડી નાખે તેવું કરાવશે. ૨૦૧૫માં દિલ્લી-બિહારની ચૂંટણી ટાણે આ ઇકો સિસ્ટમ દ્વારા પૂર્વે પોષિત સાહિત્યકારો-ફિલ્મ કલાકારો મારફતે અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ખેલાયેલું. આજે ફરી લોકસભાની ચૂંટણી ટાણે નસીરુદ્દીન શાહ આ જ રાગ આલાપી રહ્યા છે. સીબીઆઈના, હવે પૂર્વ નિયામક, આલોક વર્મા લાલુપ્રસાદ યાદવનાં સ્થાનો પર એટલા માટે દરોડા પાડવાની ના પાડે કે તેમને ભીતિ હતી કે તેનાથી રાજકીય પરિણામો આવશે. રાજકીય પરિણામોની ચિંતા સીબીઆઈના નિયામકે કરવાની હોય? આ આલોક વર્મા પર દુબઈમાં ભારતીય જાસૂસી એજન્સી ‘રૉ’ના અધિકારીઓને ખુલ્લા પાડવાનો આરોપ છે. એટલું જ નહીં, તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલ સહિતના લોકોના ફૉન પણ ટેપ કરાવ્યા હોવાનો આરોપ છે.

આની સામેનો જે વર્ગ છે તે ઇકો સિસ્ટમ ઊભી કરવામાં માનતો જ નથી. તે લઘુતાગ્રંથિથી પીડિત થઈને વિરોધીઓને પોતાના બનાવવા મથે છે. આરએસએસ પ્રણવ મુખર્જીથી માંડીને વિરોધીઓના ગુણગાન ગાવામાંથી ઊંચા નથી આવતો. નીતિન ગડકરી નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાહુલના વખાણ કરી પોતાનો ઉદાર ચહેરો બનાવવા મથે છે. અટલજી પણ આવા જ ઉદારવાદી છબીના હતાં. થોડા મહિના પહેલાં ભાજપના એક નેતા આર. કે. સિંહાની ‘હિન્દુસ્થાન સમાચાર’ સંસ્થામાં ઊંચા પદ પર કોણ જોડાયું? વિજય ત્રિવેદી! એ જ એનડીટીવીના પત્રકાર જેમણે નરેન્દ્ર મોદીનો વિમાનમાં ઇન્ટરવ્યૂ લીધેલો અને ૨૦૦૨નાં રમખાણો અંગે તેમની પિન ચોંટી ગયેલી. પરંતુ લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ આવી નથી. તે વિરોધીઓને રિઝવવા દોડતી નથી. તે તો શુદ્ધ વૉર થ્રિલર ફિલ્મ, જેમાં ‘ગદ્દર’ જેવી ન તો રાડારાડી છે, ન તો દેશભક્તિની ઝાઝી વાત, તેવી ‘ઉડી’ રજૂ થાય તે પહેલાં જ તેને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ ગણાવી દે છે, ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર માત્ર ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દે છે. આ ઇકો સિસ્ટમ સામે લડવું હિંમતનું, બુદ્ધિનું અને ચાણક્યનીતિનું કામ છે અને અત્યારે તો આ ઇકો સિસ્ટમ સામે ભલભલા નિષ્ફળ લાગી રહ્યા છે.

Advertisements
international, sanjog news, vichar valonun

પાકિસ્તાનની નાપાક હરકતોની સામે સૈન્ય કાર્યવાહીને મોળી ન આંકો

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૧/૨/૧૮)

ગત રવિવારે (૪ ફેબ્રુઆરીએ) જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજૌરી જિલ્લામાં પાકિસ્તાનના તોપમારામાં ભારતના ચાર જવાનો શહીદ થયા. સ્વાભાવિક જ આના ઉગ્ર પ્રત્યાઘાતો પડ્યા. ફરીથી પડી રહેલી ઠંડીની વચ્ચે લોકોનું લોહી ફરી ઉકળી ઊઠ્યું. ભારતના ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ તો માત્ર વાણી વિલાસ જ કરે છે ને નરેન્દ્ર મોદી તો માત્ર વિરોધ પક્ષમાં હતા ત્યારે જ એક સામે દસ જવાનોને મારવાની વાત કરતા હતા તેવી વાતો ફરી વહેતી થઈ.

આ બધી ટીકાથી સૈન્યનું મનોબળ કેટલું ઘટે છે તે આપણે વિચારતા નથી. સૈન્ય જડબાતોડ જવાબ આપે જ છે, પરંતુ આપણે વિચારીએ એટલે તેવું ન બને કે સૈન્ય તરત જ બદલો લે. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે આ સૈન્ય મોદી સરકારમાં બે વાર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ચૂક્યું છે. આ જ બહાદુર સૈનિકોએ ગત ૧૫ જાન્યુઆરીએ પૂંચમાં જડબાતોડ જવાબમાં પાકિસ્તાનના સાત જવાનો મારી નાખ્યા હતા. આ ઉપરાંત ગત ૨૫ ડિસેમ્બરે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ત્યારે પાકિસ્તાનના ત્રણ સૈનિકો મારી નાખ્યા હતા.

એટલે આપણે હાથ પર હાથ ધરીને બેઠા છીએ તેવી છાપ અત્યારના સંજોગોમાં ઉપસાવવી એ પ્રજા અને પ્રસાર માધ્યમો (મિડિયા) બંને પક્ષે ખોટું છે. વિપક્ષની તો વાત કરવા જેવી જ નથી કારણકે અત્યારનો વિપક્ષ મોદી સરકારના વિરોધમાં પાકિસ્તાનની પડખે બેસી જાય તેવો દાખલો બેસાડતો રહ્યો છે. જે  વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ) દેશના સંકટ સમયે (ડોકલામ મડાગાંઠ) ચીનના રાજદૂત સાથે વાટાઘાટ કરે કે પાકિસ્તાન જઈને ‘મોદી સરકારને પછાડવા અમને ટેકો આપો’ એવી ભીખ માગે કે પછી જે વિપક્ષના સાંસદ (સમાજવાદી પક્ષના નરેશ અગ્રવાલ) કુલભૂષણ જાદવને ત્રાસવાદી કહી પાકિસ્તાનના તેના અને તેના પરિવાર પ્રત્યેના વ્યવહારને ઉચિત ઠેરવે તેની શું વાત કરવી? જે વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ)ના સાંસદ (સંદીપ દીક્ષિત) સૈન્યના વડા તો ગુંડાની ભાષા બોલે છે તેમ કહી સૈન્યનું મનોબળ ઘટાડે તેની શું વાત કરવી?

અને આંકડા પર પણ નજર નાખવા જેવી છે. મોટા ભાગના મિડિયાના અહેવાલો જોતાં સામાન્ય છાપ એવી ઉપસે કે કાશ્મીરમાં ભારતીય પક્ષે જ બહુ ખુવારી થાય છે. પરંતુ રક્ષા વિશેષજ્ઞો કહે છે કે મોદી સરકારમાં સૈન્યને જે ખુલ્લી છૂટ મળેલી છે તે અગાઉ એકેય સરકારમાં મળી નહોતી. રક્ષા વિશેષજ્ઞો એમ પણ કહે છે કે અત્યાર સુધી કાશ્મીરમાં ઘૂસી આવતા ઘૂસણખોર ત્રાસવાદીઓને જ ભારત મારતું હતું (તેમાંય મસૂદ અઝહર, કસાબ વગેરેને તો પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા અને બિરયાનીઓ ખવડાવાતી) પરંતુ પહેલી વાર ભારત પાકિસ્તાનના સૈનિકોનેને મારી રહ્યું છે. અર્થાત્ તીર દુશ્મનની નાભિમાં મરાઈ રહ્યું છે કેમ કે ત્રાસવાદીઓને ભારતમાં ઘૂસાડવા પાકિસ્તાનનું હરામખોર સૈન્ય જ કવર ફાયરિંગ કરતું હોય છે.

કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે ત્રણ વર્ષમાં ૧૭૨ ત્રાસવાદી હુમલા થયા છે તેમાં માત્ર કાશ્મીરમાં ૨૦૩ જવાનો છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં શહીદ થયા છે. પરંતુ એની સામે એકલા વર્ષ ૨૦૧૭માં ૨૦૦થી વધુ ત્રાસવાદીઓ જેમાં બુરહાન વાની, યાસીન યતૂ જેવા હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના ટોચના કમાન્ડર પણ સામેલ છે. ઉપરાંત ૧૩૮ પાકિસ્તાની સૈનિકો પણ માર્યા ગયા છે.

એની સામે વર્ષ ૨૦૧૨માં તત્કાલીન સંરક્ષણ પ્રધાન એ. કે. એન્ટોનીએ સંસદમાં આપેલી માહિતી પર નજર કરવા જેવી છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ૨૦૦૦થી ૨૦૧૨ સુધીમાં આપણા ૩,૯૮૭ સૈનિકો શહીદીને વહોર્યા હતા. યુપીએ સરકારમાં સૈનિકોનું મનોબળ કેટલું નિમ્ન સ્તરે પહોંચ્યું હતું તેની કલ્પના કરો. ૨૦૦૯થી ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૧૨ સુધીમાં ૩૯૪ જવાનોએ આત્મહત્યા કરી હતી. ૨૦૦૪થી ૨૦૧૪ સુધીના યુપીએ-૧ અને યુપીએ-૨ એટલે કે સોનિયા ગાંધીના કૉંગ્રેસી શાસનમાં કુલ ૧,૧૭૭ જવાનો શહીદ થયા હતા, પરંતુ કૉંગ્રેસ પ્રભાવિત મિડિયાએ આ દસ વર્ષમાં આપણી સમક્ષ ક્યારેય આ આંકડા પહોંચાડ્યા જ નહીં.

સામાન્યત: કોઈ પણ પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વર્ષોથી ચાલી આવતા વલણના કારણે રિવાજ છે કે સરકારનો આંધળો વિરોધ કરવો. પરંતુ બધા મુદ્દાઓ સર્વગ્રાહી રીતે ચકાસ્યા પછી આ વિરોધ થાય તો વાજબી છે. કાશ્મીરના ઊડીમાં હુમલો થયા પછી જ્યારે કેરળના કોઝીકોડમાં નરેન્દ્ર મોદીએ પાકિસ્તાન સામે નરમ વલણ અપનાવ્યું હોય તેવું ભાષણ કર્યું હતું કે આવો આપણે ગરીબી સામે લડીએ. તે પછી તરત જ આ લેખકે તીવ્ર કટાક્ષરૂપે એક બ્લૉગ પૉસ્ટ લખેલી કે આપણે માત્ર ‘બેબી’ જેવી ફિલ્મમાં જ હાફીઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીને ભારત લઈ આવીને સંતોષ માનવાનો છે. એ સમયે આ આલોચના બરાબર હતી, પરંતુ તે પછી કેટલાં પાણી વહી ગયાં છે તે પણ ચકાસવું જરૂરી છે.

પહેલેથી વાત માંડીએ. નરેન્દ્ર મોદીએ સત્તામાં આવ્યા તે પહેલા દિવસથી જ તેમની પાકિસ્તાન અને પડોશી દેશોની નીતિને સૌથી પહેલી પ્રાથમિકતા આપી હતી. તેમની શપથવિધિમાં પાકિસ્તાનના તત્કાલીન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને સાર્ક સંગઠનના સભ્ય દેશોના વડાઓને આમંત્રણ આપ્યું હતું. એટલું જ નહીં, પરંતુ શપથવિધિના બીજા દિવસે શરીફ સાથે દિલ્લીના હૈદરાબાદ હાઉસમાં મંત્રણા પણ તેમણે કરી હતી. તેના એક વર્ષ પછી અફઘાનિસ્તાનથી પરત ફરતી વખતે ઓચિંતા તેમણે લાહોર ઉતરીને નવાઝ શરીફને જન્મદિવસની અને તેમની પૌત્રી મહેરુન્નિસાના લગ્નના વધામણાં આપ્યાં હતાં.

વિપક્ષો જ્યારે પાકિસ્તાન અને નરેન્દ્ર મોદીની વાત નીકળે ત્યારે આ વાત અચૂક કરતા હોય છે, પરંતુ તેઓ ક્રમને ખોટો દર્શાવે છે, કેમ કે મોદીએ શાંતિની આ પહેલ શરૂઆતમાં કરી દીધી હતી, પરંતુ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ક્રિકેટ મેચ પણ રમાતી નથી. જ્યારે યુપીએ સરકારમાં ૨૦૧૩માં ભારતના બે સૈનિકોનાં માથાં વાઢીને પાકિસ્તાનના જવાનો ચાલ્યા ગયા પછી તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેરની દરગાહના દર્શન કરવા આવ્યા ત્યારે તત્કાલીન વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદે ‘મેરા પિયા ઘર આયા’ની ભાવનાથી તેમના માનમાં ભોજનનું આયોજન કર્યું હતું. અરે! તે સમયે અજમેર દરગાહના દીવાન સૈયદ ઝૈનુલ અબેદીન અલી ખાને પણ રાજા પરવેઝ અશરફનો વિરોધ અને બહિષ્કાર કર્યો હતો પરંતુ સલમાન ખુર્શીદ અને વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ જેમણે કહેલું કે આ દેશનાં સંસાધનો પર પહેલો હક મુસ્લિમોનો છે તેઓ પોતાના મતદારોને ખુશ કરવા માટે આ હદે ગયા હતા.

જ્યારે મોદીએ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન પ્રત્યે એકધારું કડક વલણ અપનાવ્યું છે. હકીકતે, ભાજપની બીજી કોઈ પણ બાબતે ટીકા કરી શકાય પરંતુ જ્યારે પાકિસ્તાન-કાશ્મીરની વાત આવે ત્યારે તેની નિષ્ઠા અને કડક વલણની ટીકા થઈ શકે તેમ નથી. ‘સાઉથ એશિયા ટેરરિઝમ’ પૉર્ટલ અનુસાર અટલ બિહારી વાજપેયીના શાસનમાં વર્ષ ૨૦૦૧માં ૨,૮૫૦ ત્રાસવાદીઓ મરાયા હતા. ભારતના ઇતિહાસમાં કોઈ એક વર્ષમાં સૌથી વધુ ત્રાસવાદી મરાયા હોય તો તે વર્ષ ૨૦૦૧માં મરાયા હતા.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, વિદેશ પ્રધાન સુષમા સ્વરાજ, ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ અને પૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરની ટીમે આ બાબતે ખૂબ જ પ્રશંસનીય કાર્ય કર્યું છે. સુષમા સ્વરાજે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં પાકિસ્તાનને જડબાતોડ શાબ્દિક જવાબ આપવાનાં કાર્યો કર્યાં છે અને સાથેસાથે માનવીય રીતે પાકિસ્તાનના નાગરિકોને આરોગ્ય કે બીજી મદદ કરવાનું કાર્ય કર્યું છે. રાજનાથસિંહે સુરક્ષા દળો અને મનોહર પાર્રીકરે સેનાનું મનોબળ અને સુવિધા વધારવાનું કામ કર્યું છે, જે હવે સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે નિર્મલા સીતારમણ પણ કરી રહ્યાં છે. વડા પ્રધાને તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પાકિસ્તાનને તમામ રીતે એકલું પાડવાનો સફળ પ્રયાસ કર્યો છે. ગત સપ્ટેમ્બરમાં બ્રિક્સમાં બળુકા ચીનના વિરોધ છતાં પાકિસ્તાન સ્થિત ત્રાસવાદી જૂથોનો બ્રિક્સના ઘોષણા પત્રમાં સમાવેશ એ ભારતનો મોટો રાજદ્વારી વિજય હતો. મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની અમેરિકા સાથે વધતી ગાઢ દોસ્તીના કારણે અમેરિકાએ પાકિસ્તાનને ૨૫.૫ કરોડ ડૉલરની સહાય અટકાવી દીધી છે. અમેરિકા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનાં નિવેદનો એવું સૂચવે છે કે ત્રાસવાદીઓ સામે લડવાના બહાને સહાય પડાવીને પાકિસ્તાને અમેરિકાને અત્યાર સુધીમાં મૂર્ખ જ બનાવ્યું છે.

અમેરિકા અને રશિયા જેવી પરસ્પર વિરોધી ધરીનો ત્રાસવાદ અને પાકિસ્તાન બાબતે ટેકો મેળવવામાં ભારત સફળ થયું છે અને ‘ફાઇનાન્શિયલ ઍક્શન ટાસ્ક ફૉર્સ’ની ગત નવેમ્બરમાં આર્જેન્ટિનામાં બેઠક હતી તેમાં આ સંગઠને પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ રીતે ત્રાસવાદીઓને ભંડોળ અટકાવવા સૂચના આપી છે.

એ ઉપરાંત, સૌથી મોટી જરૂરિયાત કાશ્મીરમાં રહીને ભારતના પૈસે ખાઈને ભારતનું ખોદતા અલગાવવાદીઓ પર સંકજો કસવાની હતી. અત્યાર સુધીની તમામ સરકારો (એમાં વાજપેયી સરકાર પણ આવી ગઈ) આ અલગાવવાદીઓને પોષતી હતી, એમ માનીને કે પાકિસ્તાન સાથે મધ્યસ્થી કરવામાં અને કાશ્મીરીઓનું દિલ જીતવામાં તેઓ આપણને મદદ કરશે, પરંતુ આ અલગાવવાદીઓએ હંમેશાં પાકિસ્તાન પ્રત્યે જ નમકહલાલી કરી છે. એટલે મોદી સરકારે આ અલગાવવાદીઓને કાશ્મીરમાં અશાંતિ ફેલાવવા માટે તિહાડ જેલમાં પૂરી દીધા છે.

કેટલાક ભલે ન માને, પણ નોટબંધીથી કાશ્મીરમાં પથ્થરમારાને અને ત્રાસવાદીઓને મોટો ફટકો પડ્યો છે. (જોકે ભવિષ્યમાં તેઓ કદાચ નવો રસ્તો શોધી પણ લે-જેમ બીજા બધા કાયદામાં છટકબારી શોધી લેવાતી હોય છે તેમ) તો એન્ફૉર્સમેન્ટ ડાયરેક્ટોરેટે કાશ્મીર અને દિલ્લીમાં બદામના વેપારીઓ પર દરોડા પાડીને ત્રાસવાદીઓને અને કાશ્મીરના પથ્થરબાજોને જે માર્ગે પૈસા પૂરા પડાતા હતા તે માર્ગ પણ બંધ કરી દીધો છે.

મોદી સરકારને અત્યારે જરૂર છે વિપક્ષોના અને પ્રજાના સમર્થનની. સૈન્ય ત્રાસવાદીઓને પકડવા જાય ત્યારે પથ્થરબાજો પથ્થરમારો કરી ત્રાસવાદીઓને ભગાડવાનું કામ કરતા હોય છે. આવા પથ્થરબાજો સૈન્ય કાર્યવાહીમાં માર્યા જાય તો આપણું સેક્યુલર મિડિયા Army kills two stone pelters એમ લખે અને એટલું જ નહીં સાથે એમ પણ લખે કે Setback to peace process! અરે! શાંતિપ્રક્રિયાને ફટકો પથ્થરમારાથી પડે છે કે સૈન્ય કાર્યવાહીથી? આ મિડિયા તો એ હદ સુધી જાય તેમ છે કે જો ભવિષ્યમાં ભારતીય સૈન્ય પાકિસ્તાનના જવાબમાં કાર્યવાહી કરશે તો પણ લખશે કે સેટબૅક ટૂ પીસ પ્રૉસેસ. આપણા હિન્દી ફિલ્મ જગત અને ક્રિકેટ ક્ષેત્રમાં અત્યારે તો પાકિસ્તાન પ્રત્યેના પ્રેમમાં ઓટ આવી છે પરંતુ પાકિસ્તાન પ્રેમના જીવાણુઓ હજુ પણ ઘણાના શરીરમાં ખદબદી રહ્યા તો હશે જ. આવા જીવાણુઓ ધરાવતા એક-એક જણને જ્યાં સુધી ભારતની બહારનો દરવાજો અથવા જેલનો દરવાજો નહીં બતાવવામાં આવે ત્યાં સુધી પાકિસ્તાન આપણને આમ ને આમ કનડતું જ રહેશે

international, patriotism, sikka nee beejee baaju

ઝોર લગા કે હઈશા, દેશભક્તિની સીઝન છે ભાઈ!

(આ લેખ મુંબઈ સમાચારની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૨૩/૧૦/૨૦૧૬ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયો)
હમણાં ભારતમાં દેશભક્તિની સીઝન ચાલે છે! હા સીઝન. આપણે ત્યાં દેશભક્તિ બારેમાસ નથી હોતી. એ હોય છે યુદ્ધ, ત્રાસવાદી હુમલા (એમાંય મોટા પાયે તો ત્યારે જ જ્યારે મુંબઈ કે અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરમાં થાય), ૧૫ ઑગસ્ટ કે ૨૬ જાન્યુઆરી કે પછી ભારત-પાકિસ્તાન મેચ વખતે. અત્યારે એક સંદેશ બહુ ફરે છે કે ચીન ત્રાસવાદી પાકિસ્તાનને મદદ કરે છે તો તેનાં ઉત્પાદનોનો બહિષ્કાર કરો. સુરતમાં વેપારીઓએ પણ ચીની ઉત્પાદનો ન વેચવાનો આવકાર્ય નિર્ણય કર્યો છે. બિહારના ઔરંગાબાદ જિલ્લામાં ઓબરા ગામની પંચાયતે ઠરાવ કરીને ચીનનાં ઉત્પાદનો ન ખરીદવા નિર્ણય કર્યો છે અને જો કોઈ આ નિર્ણયનું ઉલ્લંઘન કરે તો તેને દંડ કરવાની પણ જોગવાઈ તેમાં છે!
સ્વદેશી આંદોલન ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ વખતે શરૂ થયું હતું. મહર્ષિ અરવિંદ, લોકમાન્ય તિલક, બીપીનચંદ્ર પાલ અને લાલા લજપતરાય વગેરેએ આ આંદોલનના પાયા નાખ્યા. ગાંધીજીએ પણ આ વિચારને આગળ ધપાવ્યો. ૧૯૯૩માં સંઘ પરિવારની સંસ્થા સ્વદેશી જાગરણ મંચે પણ ઝુંબેશ ઉપાડેલી. ભાજપની સરકારો (૧૯૯૮-૨૦૦૪ અને તે પછી ૨૦૧૪માં) આવી તે પછી આ ઝુંબેશનું ‘રામ નામ સત્ય’ થઈ ગયું એમ કહીએ તો ખોટું નથી.
પણ લોકોમાં કોઈ દેશની ચીજોનો બહિષ્કાર કરવાનો ઉમળકો આ વખતે સ્વયંભૂ આવ્યો છે તે પ્રશંસનીય બાબત છે. આ સાથે એ નોંધવું જોઈએ કે દ્વાપરયુગમાંથી કળિયુગમાં અવતાર લેનારા કેટલાક (કર્મે નહીં, સ્વભાવે) ‘ધોબીઓ’ પ્રશ્ન કરે છે કે સરકાર ચીનનાં ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ કેમ નથી મૂકતી? એનું કારણ સમજવા માટે ભૂતકાળમાં જવું પડશે.
સ્વતંત્રતા પછી ઘણો સમય ભારતની નિકાસમાં મંદી હતી. ભારતે ઉદારીકરણ સ્વીકાર્યું તે પછી ભારતના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં વધારો થયો. ભારત ચા, શણ અને કપાસ સહિતની ચીજોની નિકાસ કરે છે. તેના મુખ્ય ગ્રાહક યુરોપીય સંઘ, ચીન, અમેરિકા અને યુએઇ છે. ભારતે સ્વતંત્રતા પછી તરત જ ૧૯૪૮માં જનરલ એગ્રીમેન્ટ ઑન ટ્રેડ એન્ડ ટેરિફ (ગેટ અથવા ગાટ્ટ)માં સહી કરી હતી. આ કરાર ૧૯૯૩ સુધી ચાલ્યો અને પછી તેનું સ્થાન લીધું વિશ્વ વેપાર સંસ્થા (ડબ્લ્યુટીઓ)એ. ૧૫ એપ્રિલ ૧૯૯૪એ ૧૨૩ દેશોએ તેના પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. તે સમયે સંઘ પરિવારે આ કરાર પર હસ્તાક્ષર ન થાય તે માટે ઘણો વિરોધ કર્યો હતો અને સ્વદેશી જાગરણ મંચના નેજા હેઠળ સ્વદેશી ચીજો જ ખરીદવાનું અભિયાન ચલાવ્યું હતું. ડબ્લ્યુટીઓની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ ૧૯૯૫થી. તેમાં ૧૫૩ દેશો સભ્ય છે અને તે વિશ્વના ૯૭ ટકા વેપારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એટલે જો ભારત સરકાર સત્તાવાર રીતે ચીનનાં ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ મૂકે તો ડબ્લ્યુટીઓના નિયમોનો ભંગ થાય. સામે પક્ષે સ્વાભાવિક જ ચીન પણ ભારતીય ઉત્પાદનોની આયાત (આપણી દૃષ્ટિએ નિકાસ) પર પ્રતિબંધ મૂકે એટલે આપણને પણ આર્થિક ફટકો પડે જ. પરંતુ આપણા સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રિકરે છટકબારી બતાવી દીધી છે તેમ લોકો બહિષ્કાર કરી શકે. અને સરકાર એમ કહીને હાથ ઊંચા કરી શકે કે અમે શું કરી શકીએ, લોકો જ નથી ખરીદતા. આમ છતાં ‘ઇન્ડિયા ટૂડે’નો એપ્રિલ ૨૦૧૬નો અહેવાલ કહે છે કે વાણિજ્ય પ્રધાન નિર્મલા સીતારામને ભારતના લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગને નુકસાન કરતી ચીનમાંથી ઇલેક્ટ્રોનિક આઇટમ, કેટલાક મોબાઇલ ફૉન, દૂધ અને દૂધનાં ઉત્પાદનો, કેટલાંક સ્ટીલનાં ઉત્પાદનોની આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. અર્થાત્ ઉડીના હુમલા પહેલાં જ મોદી સરકારે લેવાતાં હતાં તે પગલાં લઈ લીધાં છે.
આવું જ પાકિસ્તાનના કલાકારોને હિન્દી ફિલ્મમાં કામ કરતા અટકાવવા બાબતે અને તેમની હિન્દી ફિલ્મોના બહિષ્કાર બાબતે છે. કેટલાક ‘ધોબીઓ’એ આ બાબતે એવી દલીલ કરી કે તો પછી ભારતના કલાકારોને હૉલિવૂડની ફિલ્મોમાં કામ કરતા અટકાવે તો? આ દલીલ પાયા વગરની છે. પહેલું, ભારતના લોકો અને તેમાંય ખાસ કરીને કલાકારો વિદેશથી બહુ પ્રભાવિત છે. એટલે માનો કે અમેરિકામાં ત્રાસવાદી હુમલો થયો હોય અને ન કરે નારાયણ તેમાં ભારતનું કોઈ સંડોવાયેલું હોય તો તેને વખોડવામાં સૌ પહેલા આપણા કલાકાર હોય. આવું પાકિસ્તાનના કલાકારો બાબતે નથી. ફવાદ ખાન, માહિરા ખાન જેવાં કલાકારોનાં રહેવાસી થાણાં હજુ પાકિસ્તાનમાં હોવાથી તેમણે ઉડીના હુમલાને વખોડવાનું યોગ્ય નથી સમજ્યું. બીજું, ભારતમાં ઘણા સારા કલાકારો છે. ઝેબા બખ્તિયાર,અનિતા અયૂબ, સોમી અલી, મીરા,વીણા મલિક, ફવાદ ખાન, હુમૈમા મલિકે અભિનયના કયા ચમકારા બતાવ્યા? અને હા, મુસ્લિમ કલાકારો જ લેવા હોય તો બાંગ્લાદેશ, અફઘાનિસ્તાન કે સાઉદી અરબના કેમ નથી લેતા? પાકિસ્તાનના જાસૂસ જેવા નહીં તોય, ભારતમાંથી કમાતા પણ ભારતને વફાદાર ન હોય તેવા કલાકારો શા માટે લેવાય છે? આનું કારણ ફૉર્બ્સ મેગેઝિનના અહેવાલમાં જાણવા મળે છે. હિન્દી ફિલ્મોદ્યોગમાં ગેંગ્સ્ટરો અને રાજકારણીઓનાં કાળાં નાણાં બહુ ફરે છે. આનું ઉદાહરણ દાઉદને ગ્લૉરિફાય કરતી ફિલ્મોથી મળી રહે. વળી, ભારતની ફિલ્મો પાકિસ્તાનમાં સારો એવો ધંધો કરે છે પરંતુ પાકિસ્તાને તો સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક પછી હિન્દી ફિલ્મો થિયેટરોમાં બતાવવા પર પ્રતિબંધ ઓલરેડી મૂકી દીધો છે. તો પછી ફિલ્મ કલાકારોને એક તરફી પાકિસ્તાન પ્રેમ કેમ છે?
મૂળ પ્રશ્ન એ જ રહે છે કે આપણી દેશભક્તિ સીઝનલ કેમ રહે છે? સ્વદેશી ચીજો વાપરવા પ્રત્યેનો પ્રેમ માત્ર યુદ્ધની સ્થિતિમાં જ જાગવો જોઈએ? અને સ્વદેશી વિચારમાં માત્ર ઉત્પાદનોનો સમાવેશ નથી થતો. તેમાં સ્વભાષા, સ્વપહેરવેશ, સ્વસંસ્કૃતિ બધાનો સમાવેશ થાય છે. આમાં તમે ચીન અને જાપાનનું ઉદાહરણ લઈ શકો. (ચીન ભલે દુશ્મન ગણાતું હોય પરંતુ દુશ્મન પાસેથી પણ શીખવું જોઈએ તે રામાયણ અને મહાભારત બંનેમાં દર્શાવાયું છે.)
‘ધોબીઓ’ની દલીલ હશે કે તમે જે મોબાઇલ વાપરો છો તેના પાર્ટ તો ચીનમાં બને છે. તમે જે ટૅક્નૉલૉજી વાપરો છો તે વિદેશની છે. આજની સ્થિતિમાં બધી ચીજો-ટૅક્નૉલૉજી સ્વદેશી વાપરવી શક્ય નથી પરંતુ જે ચીજો શક્ય છે તે તો વાપરી શકાય ને. અને માત્ર ચીનનાં ઉત્પાદનોનો જ બહિષ્કાર નથી કરવાનો. શક્ય હોય તો ભારતમાં અને ભારતીય કંપની દ્વારા નિર્મિત ચીજવસ્તુઓનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. અમેરિકા જેવી મહાસત્તા દેશમાં પણ ‘બી અમેરિકન બાય અમેરિકન’ ચળવળ ચાલે છે. જોકે ‘બાય અમેરિકન, વૉટ ઓબામા’ સૂત્ર સાથે ચૂંટણી લડેલા બરાક ઓબામાએ પણ વર્ષ ૨૦૦૯માં માત્ર અમેરિકી લોખંડ, પોલાદ અને અમેરિકામાં ઉત્પાદિત ચીજો ખરીદવાના ક્લૉઝને દૂર કરવાની ખાતરી આપવી પડી હતી કેમ કે કેનેડા, યુરોપીય સંઘ, જાપાને તેનો વિરોધ કર્યો હતો.
બીજો અને ત્રીજો મુદ્દો સ્વભાષાનો અને સ્વસંસ્કૃતિનો છે. આપણી માતૃભાષા બહુ સમૃદ્ધ અને સુંદર છે. પરતંત્રતાકાળથી તેમાં કેટલાક અંગ્રેજી, ઉર્દૂ અને ફારસી શબ્દો ઘૂસી ગયેલા છે અને ઘૂસી રહ્યા છે. અંગ્રેજી અને ઉર્દૂ-ફારસી શબ્દ વાપરો તો તમારા સમાચાર-લેખ વધુ સારા બને તેવી માન્યતા કેટલાક પત્રકાર-કૉલમિસ્ટ ધરાવે છે. ‘સમોવડિયા’ જેવો શબ્દ આજની તારીખે પણ પ્રચલિત હોય ત્યાં ‘હમઉમ્ર’ શબ્દ વાપરવાનો શું અર્થ? અંગ્રેજોએ આપણા એવા જ શબ્દો અપનાવ્યા છે કે જેમના તેમની પાસે પર્યાય ન હોય, પણ હા, અંગ્રેજોની નકલ કરતા બુદ્ધુજીવીઓ એ ભૂલી જાય છે કે એ શબ્દો પણ તેમણે યથાવત્ નહીં પણ બગાડીને અને પોતાની ભાષાના વ્યાકરણને લાગુ કરીને રાખ્યા છે. દા.ત. ચૉકલેટનું બહુવચન આપણે ચૉકલેટ (બહુવચનમાં પણ એનો એ જ શબ્દ રાખી શકાય) અથવા ચૉકલેટો કરવાના બદલે ચૉકલેટ્સ વાપરવાનો આગ્રહ રાખીએ છીએ જે ખોટું છે. ગુજરાતીમાં ગુજરાતી વ્યાકરણનો નિયમ લાગુ પડે. અંગ્રેજોએ ભારતીય શબ્દ ‘સાડી’ને બગાડીને ‘સારી’ (saree) તરીકે ગ્રાહ્ય રાખ્યો પરંતુ તેનું બહુવચન હિન્દી કે ગુજરાતીના નિયમ પ્રમાણે નહીં પણ અંગ્રેજીના નિયમ પ્રમાણે સારીઝ (sarees) જ થાય છે. એ તો ઠીક, પણ આપણા શબ્દોને અંગ્રેજોએ તો બગાડ્યા પણ આપણે તે બગાડેલા શબ્દો અંગ્રેજીમાં લખવાનું શા માટે ચાલુ રાખ્યું, જેમ કે Rama (સાચો સ્પેલિંગ Ram) થવો જોઈએ, Gangaના બદલે Ganges, Merathના બદલે Meerut. આ જ ગુલામી માનસિકતાવાળા લોકો પાછા વડોદરાને બદલે બરોડા અને મુંબઈના બદલે બોમ્બે બોલવામાં ગર્વ અનુભવશે પણ ‘Mont Blanc’નો ઉચ્ચાર ‘મોં બ્લાં’ જ થાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખશે.
સ્વતંત્રતા પછી રાષ્ટ્રીય ભાષા (કૉમન લેંગ્વેજ) તરીકે હિન્દીને અપનાવી પણ દક્ષિણમાં તેનો વિરોધ થયો. જો સંસ્કૃત અપનાવી હોત તો આ વિરોધ ન થાત કારણકે દક્ષિણની ભાષાઓ સંસ્કૃતપ્રચૂર છે. તો સામાન્ય ભાષા તરીકે અંગ્રેજી વાપરવાની જરૂર ન પડત.
અંગ્રેજી નહીં જાણવાથી આપણી અધોગતિ થશે તેવી દલીલો છે. પરંતુ અંગ્રેજી આવડવી એક વધારાની લાયકાત છે, જરૂરી નથી. અંગ્રેજી બોલતાં-લખતાં આવડ્યું તેથી આપણને દેશ તરીકે કોઈ ફાયદો થયો નથી. તેનાથી ન તો આપણે સ્વનિર્ભર બન્યા કે ન આપણે એવી કોઈ મહત્ત્વની શોધ કરી. સિલિકોન વેલીથી માંડીને નાસા સુધી જે કોઈ આપણું બુદ્ધિધન છે તે નોકરિયાત છે. અંગ્રેજીમાં લખવા-બોલવાથી આપણે ત્રાસવાદથી લઈને બીજી અનેક બાબતોમાં આપણું વલણ દુનિયાના ગળે ઉતરાવી શક્યા નથી. હા, સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક થઈ તે પછી દુનિયાનું વલણ બદલાવા લાગ્યું છે.
જર્મની, ફ્રાન્સ, ચીન, જાપાન, રશિયા, સ્પૈન, ઇટાલી, સ્વીડન જેવા કેટલાય વિકસિત ગણાતા દેશોમાં અંગ્રેજીનું ચલણ નહીંવત્ છે અને ઉચ્ચતર તેમજ વિજ્ઞાન અને ટૅક્નૉલૉજી ક્ષેત્રે પોતાની જ ભાષા વપરાય છે. જર્મની ઑટોમોબાઇલ ક્ષેત્રે ટોચના દેશો પૈકીનું એક છે. ચીનમાં ગૂગલ જેવું સર્ચ એન્જિન બાયડુ છે. કમ્પ્યૂટરથી માંડીને મોબાઇલની ભાષા ચાઇનીઝ અથવા તો મેન્ડેરિયન છે. ધીરુભાઈ અંબાણી જેવા ઘણા ઉદ્યોગપતિ અંગ્રેજીના જ્ઞાન વગર સફળતા પ્રાપ્ત કરી શક્યા. ચાર્લીઝ થેરોન, સાંદ્રા બુલોક, સલમા હાયેક, મોનિકા બેલુચી, જિયી ઝાંગ વગેરે અનેક હૉલિવૂડ કલાકારો ઘરે અંગ્રેજી નથી બોલતા. આપણે સ્વતંત્ર થયા પરંતુ ભાષાથી લઈને પોશાક-રીતરિવાજો દરેક બાબતમાં આપણે બ્રિટન અને સ્થળાંતરિત બ્રિટિશરો દ્વારા મુખ્યત્વે નિયંત્રિત અમેરિકાના પ્રભાવમાં વધુ ને વધુ આવતા ગયા. ઘણાને પોતાના ટીશર્ટ પર અમેરિકા કે બ્રિટનનો ધ્વજ હોય તે ગમે છે. ફેશન ડિઝાઇનરોથી લઈને ફિલ્મોના લેખકો, સંગીતકારોથી માંડીને કૉલમિસ્ટો સુધી, મહદંશે અમેરિકા-બ્રિટનમાંથી જ ઉઠાવવાનું, સ્થાનિક ભાષામાં ઢાળવાનું, એટલે કામ પત્યું. હૉલિવૂડ પરથી બૉલિવૂડ, ઢોલિવૂડ, કોલિવૂડ વગેરે નામોમાં પણ અંધાનુકરણ. મહિલાઓના પ્રશ્નોથી લઈને સેક્સના પ્રશ્ને સલાહો આપતા કાઉન્સેલરો-ડૉક્ટરો-કૉલમિસ્ટો પાશ્ચાત્ય દેશોના અભિગમથી જ- માત્ર અનુવાદ કરીને જ સલાહ આપે છે. આવું જ સરકારો આર્થિક નીતિથી લઈને શિક્ષણ પદ્ધતિ, શહેરના વિકાસથી લઈને ઉદ્યોગ વગેરેમાં અમેરિકા-બ્રિટન શું કરે છે તેના જ દાખલા લે છે.
અગાઉ નવ ઑક્ટોબર ૨૦૧૬ના રોજ અહીં લખ્યું હતું તે પુનરાવર્તન કરીને- જ્યાં સુધી અંગ્રેજો અને મોગલોના ગુલામની માનસિકતા નહીં જાય ત્યાં સુધી ગમે તે સરકાર આવે, દેશનો સાચો વિકાસ નહીં થાય.

international, sikka nee beejee baaju

બ્રિટન-અમેરિકાના દાખલા પરથી ભારત-પાકિસ્તાન ન શીખી શકે?

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૨૫/૦૯/૧૬ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

(ભાગ-૧ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો: પાકિસ્તાન-રશિયાની નવી ધરી, કાશ્મીર ને આપણું બોદું તંત્ર)

(ગતાંકથી ચાલુ)

ગયા અંકે આપણે પાકિસ્તાન- રશિયાની નવી ધરીનું વિશ્લેષણ કરેલું તેના બેત્રણ દિવસમાં જ આખી પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. કાશ્મીરના ઉડીમાં (સાચું નામ ઉડી છે, પણ અંગ્રેજો ‘ડ’નું ‘ર’ કરી નાખે છે. જેમ કે ‘સાડી’નું ‘સારી

’. તેમ ઉડીનું ઉરી થઈ ગયું છે.) ત્રાસવાદીઓના હુમલામાં ૧૮ જવાનો શહીદ થઈ ગયા! ભારતના કહેવાથી રશિયાએ પાકિસ્તાન સાથે સૈન્ય અભ્યાસ માંડી વાળ્યો. યુદ્ધના ભણકારા વાગવા લાગ્યા. આ સ્થિતિમાં આપણે ગયા લેખના અંતમાં અધૂરી છોડેલી વાત વધુ પ્રાસંગિક બની છે.

કાશ્મીર પ્રશ્ન (અને એટલે પાકિસ્તાન સાથેની કાયમી સમસ્યા) ઉકેલવાની ચાવી આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના એક પેચીદા કેસ સ્ટડીમાં રહેલી છે તેવું લેખાંતે લખેલું. આ કેસ સ્ટડી છે બ્રિટન અને અમેરિકાના સંબંધનો.

અમેરિકામાં યુરોપના વિવિધ દેશોના લોકો આવીને વસ્યા અને તેમણે તેમનાં સંસ્થાનો બનાવ્યા. ઈ.સ. ૧૭૬૪-૬૫માં બ્રિટિશરોએ અમેરિકામાં સ્થાયી થયેલા તેમના જ મૂળ વતનીઓને લૂટવા માટે કરન્સી ઍક્ટ, સ્યુગર ઍક્ટ, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ઍક્ટ લાદ્યા. આનાથી અમેરિકામાં વસેલા બ્રિટિશરો અને બ્રિટનના બ્રિટિશરો વચ્ચે સંઘર્ષ જન્મ્યો જે યુદ્ધમાં પરિણમ્યો. બાદમાં ફ્રાન્સ પણ તેમાં જોડાયું જે બ્રિટનના હાથે અગાઉ હાર પામી ચૂકેલું હતું. બંને પક્ષે ભારે ખુવારી થઈ. છેવટે ૧૭૮૨માં પેરિસમાં સંધિ માટે વાટાઘાટ શરૂ થઈ. આ વાટાઘાટમાં સ્પેન અને ફ્રાન્સ પણ સહભાગી હતા. પરંતુ અમેરિકામાં વસેલા બ્રિટિશરોને લાગ્યું કે તેમને સ્પેન અને ફ્રાન્સની મધ્યસ્થીથી ઝાઝું મળે તેમ નથી તેથી તેમણે બ્રિટન સાથે સીધી અને ગુપ્ત વાટાઘાટ આદરી.

તે વખતે બ્રિટનના વડા પ્રધાન વિલિયમ પેટ્ટીને લાગ્યું કે અમેરિકાને ફ્રાન્સ અને સ્પેનથી વિખૂટું કરી શકાય તેમ છે. આથી તેમણે ભૂતકાળ ભૂલી જઈને અમેરિકા સાથે સંબંધો મધુર કરવામાં હિત જોયું. તેમને લાગ્યું કે અમેરિકા તેનું નવું આર્થિક ભાગીદાર બની શકે તેમ છે. આમ, અમેરિકા સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર બન્યું.

અહીં એક આડ વાત. કેટલાક વિદ્વાનો એમ માને છે કે ૧૮૫૭ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામથી ભારત સ્વતંત્ર ન થયું હોત. જો થયું હોત તો કદાચ અરાજકતાવાળું હોત. આ લોકો ક્રાંતિકારીઓની ભૂમિકા પણ ઓછી આંકે છે. તેમના મતે, મહાત્મા ગાંધીજીના લીધે જ આપણને સ્વતંત્રતા મળી. આપણી પાસે તે પહેલાં બ્લુ પ્રિન્ટ જ નહોતી. તેમણે અમેરિકાનો આ દાખલો લઈને સમજવાની જરૂર છે. અમેરિકાનાં વિવિધ રાજ્યો (કૉલોનીઓ) બ્રિટિશરો સામે લડ્યાં અને સ્વતંત્ર થયા. અમેરિકા સુપર પાવર પણ બન્યું.

બ્રિટિશરોએ પોતાનો સુપર પાવર તરીકેનો ભૂતકાળ ભૂલીને અમેરિકાને સ્વતંત્ર થવા દીધું અને શાણપણ દાખવી તેની સાથે સંબંધો સુધારી લીધા. એટલું જ નહીં, તેને મોટા ભાઈ તરીકેય સ્વીકારી લીધું. જ્યારે બ્રિટિશરોએ ભારતમાં મુસ્લિમ-હિન્દુ ઝઘડાનાં બીજ રોપી કાયમ માટે આ બંનેને દુશ્મન બનાવી દીધા.

અને માત્ર બ્રિટન અને અમેરિકા જ શું કામ? બ્રિટન અને ફ્રાન્સ એક સમયે દુશ્મન હતા. આજે સાથી છે. પ્રથમ અને બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જર્મની-જાપાન, અમેરિકા-બ્રિટન-ફ્રાન્સ વિરુદ્ધ લડેલા. બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં પરાજિત જર્મનીને અમેરિકા અને સોવિયેત સંઘે વહેંચી લીધું હતું. જર્મનીને શસ્ત્રવિહોણું બનાવી દેવામાં આવ્યું. જર્મની પાસેથી યુદ્ધનો ખર્ચો વસૂલવામાં આવ્યો. અનેક જર્મનોને મજૂર તરીકે લઈ જવામાં આવ્યા અને રસ્તામાં જ ભૂખમરાના કારણે અનેકોનાં મોત થયાં. અનેક જર્મન સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર થયા. (અમેરિકા-બ્રિટન વિજેતા હોવાથી અને મિડિયા પર પ્રભુત્વ હોવાથી જર્મનીમાં નાઝીઓ દ્વારા થયેલા અત્યાચારના કિસ્સા જ ચગાવવામાં આવે છે, બ્રિટિશરો અને અમેરિકનોએ કેટલા અત્યાચાર કર્યા તે વાત ઓછી નોંધાય છે.) તેમ છતાં આજે જર્મની અમેરિકાનું સાથી છે. જાપાનમાં પણ અમેરિકાએ અણુ બૉમ્બ ફેંકીને અમીટ વિનાશ વેર્યો. જાપાનને પણ નિ:શસ્ત્ર કરી નાખ્યું. આજે જાપાન અમેરિકાનું સાથી છે. આ કોઈ દેશ જૂના અત્યાચારોને યાદ કરીને કાયમ માટે દુશ્મનાવટ નથી રાખતા. બ્રિટન-અમેરિકાએ તો અમેરિકાની ક્રાંતિ દરમિયાન એકબીજા પર કરેલા અત્યાચારોને રેકોર્ડ પરથી મિટાવી દીધા છે. આ દાખલા ભારત-પાકિસ્તાનના સંદર્ભમાં કઈ રીતે જોઈ શકાય?

ભારત પર અનેક આક્રાંતાઓએ હુમલા કર્યા. તેમાં મુસ્લિમો પણ મોટા પાયે હતા. પરંતુ મોગલ સામ્રાજ્ય વખતે હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં હતી. બીજું કે ભારત મુસ્લિમ શાસકોનું ગુલામ બન્યું તેમાં ભારતના રાજાઓનો પણ વાંક હતો જ. મોહમ્મદ ગઝની ભારત પર ૧૭ વાર ચડી આવ્યો પરંતુ પહેલી જ વારના આક્રમણ પછી ભારતના કોઈ રાજાને કે રાજાઓના સમૂહને તેનો પીછો કરીને તેને ત્યાં જ પતાવી દેવાનું કેમ સૂજ્યું નહીં? (અત્યારેય આ નીતિ ચાલુ જ છે.) પૃથ્વીરાજ ચૌહાણે પણ અનેક વાર મોહમ્મદ ઘોરીને હરાવ્યા પછી માફ કરી દઈ જવા દીધો. આવી દયાભાવના શું કામ? અને બીજી વાત એ પણ માનવી રહી કે ભારતમાં મતાંતરણ કરીને મુસ્લિમો બનનારા બધા જ માત્ર તલવારના જોરે જ મુસ્લિમ નથી બન્યા. હિન્દુઓમાં ક્યાંક અહંકાર અને દૂરંદેશીનો અભાવ કંટક બન્યો તો ક્યાંક જાતિપ્રથા નડી ગઈ. મતાંતરણ કરનારાઓની ઘરવાપસી કરાવવાનું સૂજ્યું જ નહીં. જેને સૂજ્યું તેમને પંડિતોએ ના પાડી કે હિન્દુ પદ્ધતિમાં આવો નિયમ જ નથી. જે હોય તે, પણ એક વાત તો નિશ્ચિત છે કે ભારતીય ઉપખંડના હિન્દુ હોય કે મુસ્લિમ, શીખ હોય કે ખ્રિસ્તી-બધાના પૂર્વજો એક જ છે.

પાકિસ્તાનના સ્થાપક મોહમ્મદ અલી ઝીણા (તેમનું નામેય અંગ્રેજી ખોટા સ્પેલિંગના લીધે ગુજરાતી લેખકોય ખોટું લખે છે.) ગુજરાતી હતા. તેમના દાદા પ્રેમજી ઠક્કર (ગોંડલ) હિન્દુ હતા. તેઓ વેરાવળમાં મચ્છીનો વ્યવસાય કરતા હતા. તેથી શાકાહારી લોહાણા સમાજે તેમને બહિષ્કૃત કર્યા. આ અપમાનથી તેમના દીકરા પૂંજાલાલ મુસ્લિમ બની ગયા. તેમના દીકરા ઝીણા પણ રાષ્ટ્રવાદી હતા, પરંતુ ગાંધીજીએ તુર્કીના ખલીફાને પદભ્રષ્ટ કરવાની ઘટના માટે અહીં ભારતમાં ખિલાફત આંદોલનને ટેકો આપીને મુસ્લિમોને ભારત બહાર જોતા કરી દીધા. એટલું જ નહીં, ગાંધીજીએ સત્યાગ્રહના આંદોલનની જાહેરાત કરી ત્યારે ઝીણાએ તેનો વિરોધ કર્યો અને ૧૯૨૦ના કૉંગ્રેસના અધિવેશનમાં તેઓ બોલવા ઊભા થયા ત્યારે કૉંગ્રેસના પ્રતિનિધિઓએ તેમને બોલવા જ ન દીધા! (ભાજપમાં શંકરસિંહ વાઘેલા-આત્મારામ પટેલ સાથે થયું તેવું જ.) ત્યાર પછી ઝીણાએ કૉંગ્રેસ છોડી. ઝીણાએ અગાઉ કૉંગ્રેસમાં ગાંધીજી અને નહેરુ સાથે એક જ મંચ પરથી વંદેમાતરમ્ ગાયું પણ હતું, હવે તેઓ વંદેમાતરમ્ નો વિરોધ કરવા લાગ્યા.

કહેવાનો અર્થ એ છે કે પાકિસ્તાન-ભારત અને મુસ્લિમ-હિન્દુનો ઝઘડો ભાઈ-ભાઈનો ઝઘડો છે. ભારતમાં લોકો લાગણીશીલ વધુ છે અને સમજદાર ઓછા. ભારતના વિભાજનથી લઈને ૨૦૧૩ના મુઝફ્ફરનગરનાં રમખાણો સુધી, મુસ્લિમ-હિન્દુઓ ઝઘડતા આવ્યા છે. જે જે વાત હિન્દુઓને પ્રિય કે પવિત્ર છે તે બધી ભારતના કટ્ટર મુસ્લિમોને નથી પસંદ. ચાહે તે વંદેમાતરમ્ હોય, ગોરક્ષા હોય કે યોગ. સ્વતંત્રતા પછી જેમ જેમ મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ વધતું ગયું તેમ તેમ હિન્દુઓમાં પણ કટ્ટરતા આવતી ગઈ.

પાકિસ્તાન-ભારતે સ્વતંત્રતા પછી જ સમાધાન કરીને અમેરિકા-બ્રિટન જેવા સંબંધો કરી લીધા હોત તો બંને દેશો દુશ્મનાવટના કારણે હેરાન ન થયા કરતા હોત. પરંતુ સ્વતંત્રતા પછી તરત જ પાકિસ્તાને કાશ્મીર પર આક્રમણ કર્યું. અત્યારે યુદ્ધના પડકારા થઈ રહ્યા છે ત્યારે હવે જે વાત લખવાનો છું તે ઘણાને પસંદ નહીં પડે. જે રીતે પ્રજામતના આધારે ભારતે હૈદરાબાદ અને જૂનાગઢ કબજે કર્યું તે જોતાં પાકિસ્તાન કાશ્મીર માટે (જમ્મુ કે લદ્દાખની વાત નથી) પ્રયાસ કરે તેમાં આપણને ખોટું ન લાગવું જોઈએ. અને કાશ્મીરમાં મુસ્લિમ બહુમતી કેવી રીતે થઈ તે પણ વિચારવું રહ્યું. જો અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જર્મની અને જાપાન એક થઈને આખા વિશ્વ પર રાજ કરી શકે તો ભારત, પાકિસ્તાન, નેપાળ, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, મ્યાનમાર, ભૂતાન કેમ એક ન થઈ શકે? અલબત્ત, સ્વતંત્રતા પછી નહેરુજીએ શેખ અબ્દુલ્લાને પાકિસ્તાન મોકલીને ભારત-પાકિસ્તાનનો સંઘ (જેમ યુરોપીય સંઘ છે તેમ) રચવા દરખાસ્ત કરેલી પરંતુ પાકિસ્તાનના પ્રમુખ અયુબ ખાને આ દરખાસ્ત ફગાવી દીધી હતી. આરએસએસ પણ ૧૪ ઑગસ્ટે અખંડ ભારત સંકલ્પ દિન ઉજવી સ્વતંત્રતા પહેલાના અખંડ ભારતનો સંકલ્પ કરે છે. મુલાયમસિંહ યાદવના વૈચારિક ગુરુ ડૉ. રામમનોહર લોહિયાએ આ વિચારને ૧૯૬૦ના દશકમાં સમર્થન આપ્યું હતું. ભાજપ નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ પણ વર્ષ ૨૦૦૪માં ભારત-પાકિસ્તાનના કૉન્ફિડરેશનનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.

આ થયો એક વિકલ્પ. બીજો વિકલ્પ અમેરિકાએ જર્મની અને જાપાન સાથે જે કર્યું તે કરવાનો છે. દુશ્મનમાં ફરીથી ઊભા થવાની ત્રેવડ જ ન રાખવી. ભારત પાકિસ્તાન સામે બે યુદ્ધમાં જીત્યું પરંતુ તે પછી ભારતે પાકિસ્તાનને નિ:શસ્ત્ર ન કર્યું. ન તેણે પચાવેલું કાશ્મીર પાછું લીધું. લાલબહાદુર શાસ્ત્રી હોય કે ઈન્દિરા ગાંધી, મંત્રણાના મેજ પર ભારત હારતું રહ્યું.

કાશ્મીરનો પ્રશ્ન ઉકેલવા માટે ચીનનો દાખલો પણ લઈ શકાય. ચીને તિબેટ કબજે કરીને તેનું ચીનીકરણ (શિનિકિઝેશન-sinicization-) કર્યું. ચીનના લોકોને ત્યાં વસાવ્યા. તિબેટિયન સંસ્કૃતિને બદલી. શિનજિયાંગ પ્રાંતમાં ચીને મુસ્લિમોના અલગતાવાદને ડામવા અને પ્રાંતને સ્વતંત્ર બનતો અટકાવવા રમઝાનમાં રોજા રાખવા સહિતના પ્રતિબંધો મૂકી દીધા. ચીન વિરોધી પુસ્તકો પર પણ પ્રતિબંધ છે.

કાશ્મીરમાં તો અલગતાવાદીઓને બધી સરકાર તેમની સુવિધાઓ ચાલુ રખાવે છે. ત્યાં બીજાં રાજ્યોની મુસ્લિમ ઇત્તર પ્રજા તો છોડો, પ્રતાડિત કરીને કાઢી મૂકાયેલા મૂળ કાશ્મીરી પંડિતોને પણ પાછા વસાવતા નથી. ત્રાસવાદ ફેલાવતા વહાબી પંથ દ્વારા જમીન પ્રાપ્ત કરીને મસ્જિદો બનાવાય છે તેને અટકાવવાની હિંમત નથી. ઈન્દિરા ગાંધીના સુવર્ણ મંદિરમાં સેના મોકલવાના દાખલા પછી કોઈ રાજકારણી ઉપાસના સ્થાનોમાં દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિને અટકાવવાનું સપનેય વિચારી શકે તેમ નથી. ભારતમાં આસારામ અને સ્વામી અસીમાનંદની ધરપકડ થઈ શકે પણ શાહી ઈમામની નહીં. જે દિવસે કોઈ ખરેખર છપ્પનની છાતી ધરાવતો નેતા આવશે જે આ ઉપાસના પદ્ધતિના નામે જાહેરમાં દેખાડા બંધ કરાવી શકશે, વૉટ બૅંકનું રાજકારણ બંધ કરાવી શકશે, ઉપાસના સ્થાનોમાં દેશવિરોધી કે પછી અસામાજિક પ્રવૃત્તિ બંધ કરાવી શકશે તે દિવસે પાકિસ્તાન-કાશ્મીર-મુસ્લિમ-હિન્દુ ઝઘડા- એ બધા જ પ્રશ્નોનો ઉકેલ આવશે અને દેશનો સાચો વિકાસ થશે.

(સમાપ્ત)

humor, patriotism

‘બેબી-2: ઈસ્લામાબાદમાં ભગવો!

આપણને બધાને અત્યારે યુદ્ધની ખંજવાળ ઉપડી છે. અક્ષયકુમાર તેની ‘હોલિ ડે’ અને ‘બેબી’માં હાફિઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીઓને સાઉદી અરબ જેવા દેશમાં જઈ જીવતા પકડી સહીસલામત ભારત પાછા ફરી જાય છે. સન્ની દેઓલ પાકિસ્તાન જઈ અમીષા પટેલને અને તેના દીકરાને ભારત પાછા લાવી શકે છે. આવું ફિલ્મોમાં જ જોઈને આપણે રાજી થઈએ છીએ.
તો વર્તમાન સંજોગો પરથી ફિલ્મ ‘બેબી-2’ બને તો? કથા કેવી હોય? મુખ્ય પાત્રો ‘બેબી’વાળા અક્ષયકુમાર, અનુપમ ખેર, રાણા દગ્ગુબાટી અને ડેની છે. બાકીનાં પાત્રો તમે સમજી જશો.
સીન 1
ઉડીમાં 18 જવાનો શહીદ થયા છે. દેશભરમાં આક્રોશ છે. વડા પ્રધાન લોઢીના જૂના ભાષણોની ક્લિપ સોશિયલ મિડિયામાં ફરી રહી છે. એક જવાન બસમાં કશ્મીર તો હોગા લેકિન પાકિસ્તાન નહીં હોગાની કવિતા બોલે છે તે વિડિયો પણ બહુ ફરે છે. રોટલીની લોઢીની જેમ વડા પ્રધાન લોઢી પણ હંમેશાં તપેલા રહે છે. તેઓ તાત્કાલિક બેઠક બોલાવે છે. તેમાં બધા યુદ્ધની સલાહ આપે છે. સેનાના વડા ડેની પણ આ જ સલાહ આપે છે. પણ લોઢી કહે છે કે આપણે યુદ્ધ ગરીબી, બેરોજગારી ને નિરક્ષરતા સામે લડવાનું છે. ડેની સમસમી જાય છે. બેઠક પૂરી થાય છે. બધા છૂટા પડી જાય છે. બીજા દિવસે તમિલનાડુમાં પક્ષની બેઠક છે.વરસાદ પ્રૂફ જર્મન ટેક્નૉલૉજીવાળો ડૉમ બાંધવાનો છે. ફૂલપ્રૂફ સુરક્ષા કરવાની છે. સેનાના જવાનોને હૈદરાબાદ પૂરરાહત કામગીરીમાં મોકલવાના છે.
સીન 2
ડેની ફોન કરે છે. વડા પ્રધાનના સચિવ ઉપાડે છે પણ એપોઇન્ટમેન્ટ મળતી નથી. તેઓ કહે છે કે તમે આસામના હેમંત શર્મા કે અરુણાચલના ખાંડુ જેવા કૉંગ્રેસી બળવાખોર હો તો કે રતન તાતાની જેમ નેનો લાવવા માગતા તો તમને પંદર મિનિટમાં એપોઇન્ટમેન્ટ અપાવી દઉં. હમણાં જ ઉત્તર પ્રદેશના બસપના બળવાખોરને અપાવી.
છેવટે ડેની અક્ષયકુમાર સાથે વડા પ્રધાનની ઑફિસે પહોંચે છે. એવું કહીને સચિવને એક લાફો મારે છે કે દેશ પર સંકટ છે ને તને ચૂંટણી યાદ આવે છે? એપોઇન્ટમેન્ટ મળી જાય છે.
સીન 3
વડા પ્રધાનની સામે ડેની બેઠો છે. અક્ષયકુમાર બહાર ઊભો છે. “બોલો,તમારી શું યોજના છે?
“સાહેબ, સીધી મિસાઇલ દાગી દઈએ.”
“બિલકુલ નહીં. અમેરિકાનું દબાણ છે.”
“સાહેબ, તમે જ બાપ કી અદાલતમાં કહેલું કે સવાસો કરોડનો દેશ દબાણ કરી શકે.”
“ભૂલ જાવ. એ વખતે હું મુખ્યપ્રધાન હતો. અને મને ઓબામાએ નોબેલની ગેરંટી આપી છે.”
“એ તો અનિલજીને પણ આપેલી…”
“હું એવો કાચો નથી. લેખિત બાંયધરી લઈ લીધી છે.”
“પણ સાહેબ, મારી યોજના તો સાંભળો.”
“બોલો. તમારી પાસે રોકડી બે મિનિટ છે.”
ડેની યોજના કહે છે. લોઢીજી ખુશ થઈ જાય છે. પણ પછી પૂછે છે, “પણ આમાં ઊંધુ પડ્યું તો?”
“તો આપણે કહીશું કે એને ઓળખતા જ નથી.”
ડેની અક્ષયને અંદર બોલાવી પરિચય કરાવે છે. લોઢીજી હાથ મેળવે છે. શાબાશી આપે છે અને ડેનીને કહે છે, “તો એક કામ કરજો. સેના ઇસ્લામાબાદ કબજે કરે ત્યારે ત્યાં ભગવો ધ્વજ ફરકાવડાવજો. અમારાવાળાઓને બહુ ગમશે.”
ડેની મનમાં જ એકાદ #@ બોલી નાખે છે.
પણ હા આ ત્રાસવાદીઓ શું કામ?
“કંઈ ઊંધુચત્તુ થાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ આવે તો તમારે કહેવાનું કે આ ત્રાસવાદીઓ મૂળ કાશ્મીરના જ હતા અને તેમના આકાઓથી ત્રાસીને પાકિસ્તાનનો વિનાશ કરવા માગતા હતા.”
સીન 4
અક્ષય, રાણા ને અનુપમ પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓ જેવો વેશપલટો કરે છે. વિદ્યાર્થીઓએ શંકાસ્પદ લોકોને હથિયાર સાથે જોયા હોય તેવી વાત પ્રસરે છે પણ પોલીસ પકડી શકતી નથી કારણકે તે મરાઠા આંદોલનને ડામવામાં વ્યસ્ત છે. અક્ષય, રાણા, અનુપમ મિસાઇલ કેન્દ્ર જાય છે. ત્યાં સિક્યોરિટીવાળા સૂતા છે. કેન્દ્રના જે ચાર અધિકારી છે તેમને જિયો કાર્ડ મફત મળ્યા છે. એક બુરખા દત્તને જિયો કાર્ડના કારણે વિડિયો કૉલિંગ દ્વારા લાઇવ ઇન્ટરવ્યૂ આપે છે. બધી સિસ્ટમ બતાવે છે. બુરખાની ચેનલ યેડીટીવી (મરાઠીમાં યેડા = પાગલ) પાકિસ્તાનવાળા ત્રાસવાદીઓમાં લોકપ્રિય છે. બીજો અધિકારી પોર્ન મૂવી જોઈ રહ્યો છે. ત્રીજો પ્રેમિકા સાથે લાઇવ વિડિયો ચેટ કરી રહ્યો છે. ચોથો યૂ ટ્યૂબ પર પાકિસ્તાનની સેનાની ક્ષમતાનો વિડિયો જુએ છે. આવા એક વ્યક્તિના કારણે જ આપણો દેશ સમોસૂતરો ચાલે છે. આ ચોથા અધિકારીનું ધ્યાન ત્રાસવાદીઓના વેશમાં આવેલા અક્ષય, રાણા ને અનુપમ પર પડે છે. તે તેમની સાથે લડે છે. અનિચ્છા છતાં અક્ષય તેને બેભાન કરે છે ને નિ:સાસા સાથે કહે છે, “હમારે દેશ મેં માર ઇમાનદાર ઔર સચ્ચે દેશભક્ત હી ખાતેં હૈં.”
અનુપમ મોબાઇલ નેટવર્ક જામ કરી દે છે. રાના લાઇટ ગૂલ કરી દે છે. અક્ષય સરળતાથી પેલા ત્રણેયને બેભાન કરી દે છે. તે પછી રાના લાઇટ ઑન કરે છે. અનુપમ મિસાઇલો લૉડ કરે છે. ટાર્ગેટ સેટ કરે છે. એક મિસાઇલ ઈસ્લામાબાદમાં વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફના ઘર પર પડે છે. બીજી રાવલપિંડીમાં સેનાધ્યક્ષ રાહલ શરીફના ઘરને ઉડાડે છે. ત્રીજી હાફિઝ સઈદના ઠેકાણા પર પડે છે. તે રંગરેલિયા કરતો હોય છે (ફિલ્મમાં આવું બતાવવું પડે તેવું આજકાલ મનાય છે.) ને તે દોજખવાસી થઈ જાય છે. અડધી રાતે ઘસઘસાટ સૂતા પાકિસ્તાનવાસીઓમાં ધડાકાના અવાજથી દોડધામ મચી જાય છે. આ તરફ સેનાની ત્રણેય પાંખ એલઓસી વટાવીને ઈસ્લામાબાદ કબજે કરે છે. ભગવો લહેરાવાય છે. નંબરિયા પડે છે.
લોકો થિયેટરમાં ભારત માતા કી જય બોલાવીને પોપકૉર્ન ખાઈ કૉકાકોલા પી ઘરે જઈ ટીવી જુએ છે તો એમાં લોઢીજી તમિલનાડુમાં પક્ષની રેલીમાં હાર પહેરી ભાષણ કરી રહ્યા છે, “હિન્દુસ્તાન અને પાકિસ્તાનના લોકો ગરીબી, બેરોજગારી અને નિરક્ષરતા સામે લડે.” લોકો મનમાં બે #$ ચોપડાવી સૂઈ જાય છે.

(આ કટાક્ષ કથા કાલ્પનિક છે. બંધબેસતી પાઘડી પહેરવી નહીં.)