hindu, society

ભાવનગરના રાજકુંવર અને દલિત કન્યા

ઘણી વાર ભાવનગરના હોવાનું ગૌરવ થાય તેનું વધુ એક કારણ.
—————————–

ભાવનગરના રાજકુંવર અને દલિત કન્યા
(લેખક-પુસ્તક : ખબર નથી)
ત્યારે ભાવનગર સ્ટેટની રાજધાની સિહોર હતી. અખેરાજજી ગોહિલ રાજ્ય ચલાવી રહ્યા છે. એક દિવસ તેઓ દરબાર ભરીને બેઠા હતા. તેવામાં નેસડા ગામનો દલિત રોતોકકળતો આવ્યો, “બાપુ, મારી દીકરીને બચાવી લ્યો !” ત્યારે અસ્પૃશ્યતાનો નિયમ હાડોહાડ પળાય. તેથી દૂર આંગણામાં ઊભોઊભો પેલો દલિત હાથ જોડીને રોતોરોતો કરગરી રહ્યો હતો. .

વાત એમ બનેલી કે દલિતની કન્યાને ઘેલાશાના બરવાળા ગામે પરણાવેલી, પણ જમાઈ કપાતર નીકળ્યો. કસાઈ જેવા પતિના ત્રાસથી પેલી દલિત કન્યા ભાગી ને નેસડા બાપના ઘરે આવી ગઈ હતી.

આ બાજુ જમાઈ શાંત ન રહ્યો. જમાઈએ બે ભાડાના માણસો તૈયાર કર્યા અને પોતાની પત્નીને બળજબરીથી ઉપાડી લાવવા મોકલ્યા નેસડા. ત્યારે આવું જ ચાલતું. ભાડૂતી માણસોએ લાગ જોઈને કન્યાને ઉપાડી અને ઘોડી ઉપર નાખીને તેઓ બરવાળા તરફ દોડી ગયા. આખો મહોલ્લો જોતો રહી ગયો અને પેલા કન્યાને ઉપાડી ગયા.

દલિત કન્યાના બાપે ભર્યા દરબાર વચ્ચે રાવ કરી. અભેરાજજી ઊભા થઈ ગયા. તરત જ પોતાની ઘોડી અને શસ્ત્રો મંગાવ્યાં. પિતાને તૈયાર થતા જોઈને તેમના સગીર કુંવર આતાભાઈ આડા આવ્યા. “બાપુ, તમે નહીં, મને જવા દ્યો. બાપ-દીકરા વચ્ચે ધીંગાણે ચઢવા ભારે રકઝક ચાલી. અંતે પુત્ર આતાભાઈએ ઘોડીની લગામ પકડી ને ઠેકડો મારીને સવાર થઈ ગયો. આતાભાઈને દલિત બાપનું એક વેણ કાળજા સોંસરું ઊતરી ગયું હતું : “અમારું દલિતનું કોઈ નહીં!”

કેમ કોઈ નહીં ! રાજા તો સૌનો હોય. આખી પ્રજા તેની દીકરી કહેવાય. જોતજોતામાં આતાભાઈની ઘોડી પેલા અપહરણકારોની ઘોડીઓ નજીક આવી ગઈ. તે બે અસવારો હતા. એકની ઘોડી ઉપર દલિત કન્યા બાથમાં દબાયેલી હતી અને બીજો ચોકી કરતો પાછળ આવી રહ્યો હતો. દોડતી ઘોડીએ આતાભાઈએ સાંગનો ઘા કર્યો અને પાછળનો માણસ ધડામ દઈને નીચે પડ્યો. આતાભાઈએ સાચવીને બીજો ઘા એવી રીતે કર્યો કે દલિત કન્યાને જરાય વાગે નહીં અને પેલો અપહરણકર્તા વીંધાઈ જાય. ખલાસ, ખેલ ખતમ. બંને ધૂળ ચાટતા થઈ ગયા. દલિત કન્યા પણ નીચે પડી. પોતાની ઘોડી તેની નજીક લઈ જઈને આતાભાઈ બોલ્યા, “બહેન, ગભરાઈશ નહીં. આવ, મારી પાછળ બેસી જા. દલિત કન્યા પાછળ હઠવા માંડી, ‘ના, બાપુ, ના ! ના ! હું દલિત છું. તમે અભડાઈ જાવ. મારાથી તમારી સાથે ન બેસાય !’ સંસ્કારો ખોટા હોય કે ખરા હોય, પણ તેમની પ્રબળતા જલદી છૂટે નહીં. અંતે આતાભાઈએ દલિત કન્યાને ખેંચીને પોતાની પાછળ બેસાડી દીધી અને ઘોડી પાછી વાળી સિહોર તરફ. પોતાના રાજાના રાજકુંવરની છાયા નજીક પણ જેણે જવાનું ન હોય તે આજે એકદમ ચોંટીને, બાથ ભીડીને તેની લગોલગ બેઠી છે. આ શું સંપત્તિ ન કહેવાય ?

પાછળ ચોંટીને બેઠેલી દલિતકન્યા સાથે આતાભાઈની ઘોડી સિહોરમાં ભરબજારે નીકળી ત્યારે પ્રજાવર્ગ ગદ્ગદ થઈ ગયો. “રાજા સૌનો ધણી છે – દલિતોનો પણ ! અભેરાજા બોલી ઊઠ્યા. “રાજાપણું માત્ર સોનાનો તાજ પહેરવાથી નથી આવતું, પણ પ્રજાની રક્ષા કરવાથી આવે છે. રાજરક્ષિત પ્રજા જ સુખનો રોટલો ખાતી હોય છે.”

દરબારની ડેલીએ પહોંચીને આતાભાઈએ ઘોડી ઊભી રાખી. દલિત કન્યાનાં મા-બાપ રોતાં ઊભાં હતાં તેમને કન્યા સોંપી. બંને અખેરાજજીને પગે લાગ્યાં.

દલિત કન્યા આગળ આવીને આતાભાઈના પગમાં પડી બોલી, “બાપુ ! હું દલિત કન્યા તમને શું આપું ? મને તમે રાક્ષસોથી છોડાવી ! મારી પ્રાર્થના છે કે જીવનભર આવો ને આવો વિજય તમે કર્યા કરજો !”-

———————————————

ભાવનગર જિલ્લામાં ટીંબી ગામમાં એક દલિત યુવકની હત્યા તે છોકરીઓની છેડતી કરતો હોવાથી થઈ (જે પણ યોગ્ય ન જ ગણાય) તેને તે ઘોડી ખરીદવાથી થઈ તેવું પ્રચારિત કરવામાં આવ્યું. તે પછી એટ્રોસિટીનો કાયદો રદ્દ કરાયાના અપપ્રચારથી ૨ એપ્રિલે હિંસા થઈ જેમાં સાત લોકોનાં મૃત્યુ થયાં તેથી હિન્દુ સમાજમાં ભેદભાવ વધે તેવો અપપ્રચાર શરૂ થયો ત્યારે આવા કલુષિત વાતાવરણમાં ઉપર રાજકુંવર અને દલિત કન્યાનો જણાવ્યો તેવા પ્રસંગો વધુ બને અને તેનો પ્રચાર થાય તે જરૂરી છે.

Advertisements
hindu, rss, sadhana

અખંડ ભારતના સ્વપ્ન સાથે નીકળ્યા છે આ સાઇકલ પ્રવાસી

રેલવે ઑફિસર જિતુભાઈ શાહ અખંડ ભારતના સ્વપ્ન સાથે ભારતના સાઇકલ પ્રવાસે નીકળ્યા છે

તેમનું નામ જિતેન્દ્ર જીવણલાલ શાહ. રેલવેમાં એકાઉન્ટ વિભાગમાં સિનિયર સેક્શન ઑફિસર. ના. મોટા ભાગે શુદ્ધ ગુજરાતીના આગ્રહી એવા જિતુભાઈને આ નહીં ગમે. આથી આમ રાખો- લેખા વિભાગમાં વરિષ્ઠ અનુભાગ અધિકારી. સંઘના તૃતીય વર્ષ શિક્ષિત સ્વયંસેવક. તેમનો પહેલો પરિચય મારે ભાવનગરમાં થયો જ્યારે સંઘની ઓળખ સમા વિચારપત્ર ‘સાધના’નું સંમેલન હતું જેમાં મારા પિતાજીના માસિયાઈ ભાઈ અમદાવાદથી ભાવનગર આવેલા અને મને કહે, ‘ચાલ, તેમાં જઈએ’. ત્યારે તેઓ તેમાં ઉદ્ઘોષક તરીકે હતા. તે પછી પરિચય ગાઢ બનતો ગયો. હું અમદાવાદ આવ્યો અને તેઓ રેલવેમાં નોકરીમાં બદલી મેળવીને કર્ણાવતી પાછા આવ્યા. તેઓ હંમેશાં કર્ણાવતી જ બોલે. આપણે પણ અહીં હવે કર્ણાવતી જ લખીશું.

પાછા એટલા માટે કે તેઓ મૂળ કર્ણાવતીના જ. સ્વદેશી વિચારોથી એટલા ઓતપ્રોત કે તેમના દીકરાનો જન્મ ૧૯૯૪ની ૧લી ડિસેમ્બરમાં થયો ત્યારે સ્વદેશી જાગરણ અભિયાન ચાલતું હતું તો તેના પરથી તેમણે તેમના દીકરાનું નામ સ્વદેશ રાખી દીધું.

સાદું જીવન, ઉચ્ચ વિચારમાં માનતા શ્રી જિતુભાઈ પ્રાકૃતિક ચિકિત્સામાં માને. ફળાહાર તેમને અતિ પ્રિય. આવી કર્ણાવતીની ધોમધખતી ગરમીમાં પણ પંખા વગર તેઓ રહી શકે. તેમને ખુલ્લા આકાશ નીચે સૂવું ગમે એટલે મોટા ભાગે તેમના ઘરમાં ઉપરના માળે ખુલ્લા આકાશ નીચે જ સૂવે. તેઓ ઇન્ટરનેશનલ નેચરોપથી ઑર્ગેનાઇઝેશનના ગુજરાતના ઉપાધ્યક્ષ છે. ‘સાધના’ના અગાઉ માનદ સંવાદદાતા કમ એજન્ટ કમ માર્કેટિંગ એક્ઝિક્યુટિવ રહી ચૂક્યા છે અને આજે પણ આ કામ કરી રહ્યા છે. આ બધું લખવાનું કારણ એ કે તેઓ આવતી કાલે શ્રી બીસા નરસિંહપુરા મેવાડ દિગંબર જૈન સમાજના ઉપક્રમે કર્ણાટકના બાહુબલીજીજી (શ્રવણ બેલગોડા) સાઇકલ પ્રવાસે જઈ રહ્યા છે. પચાસથી વધુ ઉંમરના જિતુભાઈ માટે આ સાઇકલ પ્રવાસ પહેલો નથી. અગાઉ ૨૦૦૧માં સંઘના સંકલ્પ શિબિર વખતે ભાવનગરથી કર્ણાવતી સાઇકલ પર આવેલા તો ૨૦૧૦માં કર્ણાવતીથી ઝારખંડમાં આવેલા સમેત શિખર સુધી ૧,૬૩૩ કિમીનો સાઇકલ પ્રવાસ ખેડી ચૂક્યા છે.

આવું અઘરું લાગતું કામ કેમ? શ્રી જિતુભાઈ કહે છે, “સંઘના પૂર્વ પ્રાંત સંઘચાલક અમૃતભાઈ કડીવાલાએ એક વાર કહેલું કે અખંડ ભારતનું સપનું સાકાર થાય તે માટે કેટલાક લોકો સિનેમા જોતા નથી.” તે દિવસથી જિતુભાઈએ પણ સિનેમા એટલે કે ફિલ્મો જોવાનું બંધ કરી દીધું. પણ આવું સાદગીભર્યું કોઈ જૈન મુનિ જેવું સાદું જીવન જીવતા શ્રી જિતુભાઈ અરસિક નથી. તેઓ સતત હસતા અને હસાવતા જોવા મળે. કોઈ મોટા કવિ નથી, પણ ગુજરાતી કે હિન્દીની કાવ્ય પંક્તિઓ તેમને સહજ કંઠસ્થ હોય. તેઓ પોતે પણ ક્યારેક મનમાં આવે તો રચી નાખે.

આ અખંડ ભારત, સમર્થ ભારત, સ્વચ્છ ભારત, પર્યાવરણ બચાવોના સંદેશ સાથે તેઓ બાહુબલીજી જઈ રહ્યા છે. આમ તો ઈરાદો કન્યાકુમારી સુધી જવાનો હતો અને જો સંજોગો અનુકૂળ રહેશે તો તેઓ કન્યાકુમારી પણ જશે જ. તેમની પત્રિકાનાં સૂત્રો આવાં છે- રાષ્ટ્ર સર્વ પ્રથમ, મીટ્ટી, પાની, ધૂપ, હવા, સબ રોગો કી યહી દવા પ્રકૃતિ કે નિયમો કા પાલન કરો ઔર સ્વસ્થ રહો, સ્વચ્છ ભારત,સ્વસ્થ ભારત, અખંડ ભારત સમર્થ ભારત, જલ હૈ તો કલ હૈ, હમ દો હમારે દો તો સબ કે દો.

કર્ણાવતીથી બાહુબલીજી સુધીના પ્રવાસમાં તેઓ ક્યાંય હૉટલમાં રોકાવાના નથી. સંઘ કાર્યાલય, મંદિર કે ધર્મશાળામાં રોકાશે. જ્યાં રોકાશે ત્યાં ભોજન લેવાના છે. તેમની સાથેની સામગ્રીમાં પાથરણાં, કપડાં, સાઇકલમાં હવા પૂરવા પંપ, કાગળ, કલમ, કેમેરો, પાણીનો શીશો વગેરે હશે. ઝારખંડના પ્રવાસે પણ તેઓ તેમના દૂરના સગા એવા ભાણીયા સાથે ગયા હતા. આ વખતે તેઓ એકલવીર છે.

અખંડ ભારતનું અશક્ય લાગતું સપનું કેમ? શ્રી જિતુભાઈ કહે છે, “વીર સાવરકરે કહેલું, “મને મારું અખંડ ભારતનું સ્વપ્ન સેવવા દો. સાકાર થશે તો લોકો કહેશે કે આ આર્ષદૃષ્ટા હતા. નહીં થાય તો કહેશે કે મૂર્ખ હતા. લોકો જે કહે તે પણ મને મારું સ્વપ્ન સેવવા દો.” પણ અખંડ ભારતમાં તો પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ વગેરે પણ આવે. તો જિતુભાઈ ભવિષ્યમાં આ દેશોમાં પણ સાઇકલ પ્રવાસે જવા વિચારે જ છે.

સંઘ અને ભારતમાં આવા કેટલાક ‘મૂર્ખો’ છે જે આવાં સ્વપ્ન જુઓ છે અને દેશભક્તિમાં રત રહે છે. માટે જ સંઘ આટલો વિશાળ વટવૃક્ષ બન્યો છે. આવતી કાલે તેમના કાર્યક્રમમાં ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના અધ્યક્ષ શ્રી વિષ્ણુભાઈ પંડ્યા અને સંઘના મહાનગર સંઘચાલક શ્રી મહેશ પરીખ ઉપસ્થિત રહેવાના છે. કાર્યક્રમનું સરનામું છે- શ્રી બીસા નરસિંહપુરા મેવાડ દિગંબર જૈન સમાજ, જૈન મિલન સોસાયટી, કર્ણાવતી. સમય છે- સવારે ૭થી ૮.૩૦. રસ ધરાવનારાઓ કાર્યક્રમમાં આવી શકે છે.

hindu, sanjog news, vichar valonun

સીતા રામ ચરિત અતિ પાવન

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૫ માર્ચ ૨૦૧૮)

આજે રામનવમી છે. ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર મુજબ ભલે ૨૫ માર્ચ હોય, પણ ચૈત્ર સુદ નવમી એટલે આખું વિશ્વ તેને રામનવમી તરીકે ઉજવે. બુદ્ધુજીવીઓ ચેકમાં તિથિ લખી શકાતી નથી કે હિન્દુઓને તિથિ ખબર નથી હોતી તેમ કહીને ભલે હિન્દુઓનો ઉપહાસ ઉડાવે પરંતુ એ ભૂલી જાય છે કે તેમના આદર્શ મહાન પૉપના પ્રેરણામૂર્તિ ઈશુના પાંચ હજાર એકસો ચૌદ વર્ષ પહેલાં જન્મી ગયા હતા અને આ દુનિયા પર એવું જીવન જીવી ગયા કે કરોડો-અબજોની પ્રેરણામૂર્તિ બની ગયા. તેમના કારણે શ્રી મોરારીબાપુ આજે વિશ્વભરમાં ખ્યાત છે અને તે મોરારીબાપુની રામ કથામાં અનેક લેખકો-પત્રકારો વિશ્વ પ્રવાસે પણ જઈ શકે છે તે પ્રભુ શ્રી રામનો જ પ્રતાપ. રામનામનો પ્રતાપ.

એક સામાન્ય મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી જેમને બીડી પીવાનો શોખ થયો હતો, દોકડા ચોરવાની ટેવ કરનાર વિષયાંધ મહાત્મા ગાંધી બની ગયા તે પ્રભુ શ્રી રામ અને તેમના જીવનની કથા ‘રામાયણ’નો જ પ્રતાપ. મહાત્મા ગાંધીજીએ તેમની આત્મકથા ‘સત્યના પ્રયોગો’માં લખ્યું છે:

‘જે હવેલીમાંથી ન મળ્યું તે મારી દાઈ પાસેથી મળ્યું. તે કુટુંબની જૂની નોકર હતી. તેનો પ્રેમ મને આજે પણ યાદ છે. હું આગળ જણાવી ગયો છું કે હું ભૂતપ્રેત આદિથી ડરતો. તેનું ઔષધ રામનામ છે તેમ રંભાએ સમજાવ્યું. મને તો રામનામના કરતાં રંભા ઉપર વધારે શ્રદ્ધા હતી. તેથી મેં બાળવયે ભૂતપ્રેતાદિના ભયથી બચવા રામનામનો જાપ શરૂ કર્યો. તે બહુ સમય ન ટક્યો. પણ જે બીજ બચપણમાં રોપાયું તે બળી ન ગયું. રામનામ આજે મારે સારું અમોઘ શક્તિ છે, તેનું કારણ હું રંભાબાઈએ રોપેલું બીજ ગણું છું.

આ જ અરસામાં મારા એક કાકાના દીકરા જે રામાયણના ભક્ત હતા તેમણે અમ બે ભાઈઓને સારુ રામરક્ષાનો પાઠ શીખવવાનો પ્રબંધ કર્યો. અમે તો મોઢે કરીને પ્રાતઃકાળમાં સ્નાન પછી હંમેશાં પઢી જવાનો નિયમ કર્યો. પોરબંદરમાં રહ્યા ત્યાં લગી તો આ નભ્યું. રાજકોટના વાતાવરણમાં તે ભૂંસાઈ ગયું. આ ક્રિયા વિશે પણ ખાસ શ્રદ્ધા નહોતી. પેલા વડીલ ભાઈના પ્રત્યે માન હતું તેથી અને કંઈક રામરક્ષા શુદ્ધ ઉચ્ચારથી પઢી જવાય છે એ અભિમાનથી તેનો પાઠ થતો.

પણ જે વસ્તુએ મારા મન પર ઊંડી છાપ પાડી તે તો રામાયણનું પારાયણ હતી. પિતાશ્રીની માંદગીનો કેટલોક સમય પોરબંદરમાં ગયેલો. અહીં તેઓ રામજીના મંદિરમાં રોજ રાત્રે રામાયણ સાંભળતા. સંભળાવનાર રામચંદ્રજીના એક પરમ ભક્ત. બીલેશ્વરના લાધા મહારાજ કરીને હતા. તેમના વિશે એક કહેવાતું કે, તેમને કોઢ નીકળ્યો હતો. તેની દવા કરવાના બદલે તેમણે બીલેશ્વરના બીલીપત્ર જે મહાદેવ ઉપરથી ઉતરતા તે કોઢિયેલ ભાગ ઉપર બાંધ્યા ને કેવળ રામનામનો જાપ આદર્યો. અંતે તેમનો કોઢ જડમૂળથી નાશ પામ્યો. આ વાત ખરી હો કે ન હો, અમે સાંભળનારાઓએ ખરી માની. એટલું પણ ખરું કે લાધા મહારાજે જ્યારે કથા આરંભી ત્યારે તેમનું શરીર તદ્દન નિરોગી હતું. લાધા મહારાજનો કંઠ મીઠો હતો. તેઓ દોહાચોપાઈ ગાતા ને અર્થ સમજાવતા. પોતે તેના રસમાં લીન થઈ જતા અને શ્રોતાજનને લીન કરી મૂકતા. મારી ઉંમર આ સમયે તેર વર્ષની હશે, પણ મને તેમના વાચનમાં ખૂબ રસ આવતો એ યાદ છે. આ રામાયણ-શ્રવણ મારા રામાયણ પરના અત્યંત પ્રેમનો પાયો છે. આજે હું તુલસીદાસના રામાયણને ભક્તિમાર્ગનો સર્વોત્તમ ગ્રંથ ગણું છું…’

ગાંધીજી આગળ લખે છે, ‘ખ્રિસ્તી ધર્મ માત્ર અપવાદમાં હતો. તેના પ્રત્યે કંઈક અભાવ થયો. તે કાળે હાઇસ્કૂલને કોઈ ખૂણે કોઈ ખ્રિસ્તી વ્યાખ્યાન આપતા. તે હિન્દુ દેવતાઓની ને હિન્દુ ધર્મીઓની બદબોઈ કરતા. આ મને અસહ્ય લાગ્યું….જે ધર્મ અંગે ગોમાંસ ખાવું પડે, દારૂ પીવો પડે ને પોતાનો પોશાક બદલવો પડે એ ધર્મ કેમ ગણાય?’

યુવાનો અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના પ્રેરણામૂર્તિ સ્વામી વિવેકાનંદ પણ પ્રભુ શ્રી રામથી ખૂબ જ પ્રભાવિત હતા. એક વાર તો પ્રભુ શ્રી રામે પોતે સ્વામી વિવેકાનંદને ભોજન કરાવેલું. ઘટના કંઈક આવી હતી. એક વખત સ્વામી વિવેકાનંદ પ્રવાસ કરી રહ્યા હતા પરંતુ તેઓ ઘણા દિવસોથી ભૂખ્યા હતા. તેમના ખિસ્સામાં એક પૈસો પણ નહોતો. ભૂખ્યા પેટે તેઓ તારી ઘાટના રેલવે સ્ટેશન પર બેઠા હતા. આવામાં એક વ્યક્તિ સ્વામીજીની બાજુમાં આવ્યો, બેઠો અને પોતાનો ડબ્બો ખોલી ખાવા લાગ્યો. તેને સન્યાસીની કોઈ કદર નહોતી. તેણે સ્વામીજીને કહ્યું, “જો, મારી પાસે જમવા માટે સ્વાદિષ્ટ ભોજન છે. તારે સૂકા ગળે અને ખાલી પેટે જ ગુજારો કરવો પડે છે.” સ્વામી તો સન્યાસી! કોઈ પ્રતિક્રિયા ન આપી. શાંત ભાવથી બેઠા રહ્યા. ભગવાનનું નામ લેતા રહ્યા.

એટલામાં અચાનક એક અજાણ્યો માણસ ભોજન અને પાણી લઈને વિવેકાનંદજી પાસે આવ્યો અને સ્વાજીને ભોજન ગ્રહણ કરવા પ્રાર્થના કરવા લાગ્યો. પરંતુ સ્વામીજી તો સન્યાસી. એમ કેવી રીતે ભોજન લે? પેલા આગંતુકે કહ્યું, “ગત રાત્રે મારા સ્વપ્નમાં પ્રભુ શ્રી રામ આવ્યા હતા અને તેમણે જ મને આદેશ આપ્યો છે કે તાર ઘાટ સ્ટેશન પર બેઠેલા સન્યાસીને ભોજન કરાવ.”

આ વાત સાંભળતા જ ઈશ્વર પ્રત્યે કૃતજ્ઞતાના ભાવથી સ્વામીજીની આંખો ભરાઈ આવી અને તેમણે બહુ જ પ્રેમપૂર્વક તે ભોજનનો સ્વીકાર કર્યો.

સ્વામી વિવેકાનંદજી પ્રભુ શ્રી રામ વિશે કહેતા, “પ્રભુ શ્રી રામનો પ્રેમ ચાંડાળને પણ તેમની તરફ આકર્ષે છે. તેમણે હંમેશાં સારું કરવા પ્રયત્ન કર્યો. પ્રભુ શ્રી રામ યુગો યુગોથી સમસ્ત માનવ જાતના આદર્શ રહ્યા છે. તેઓ સત્ય અને નૈતિકતાની મૂર્તિ હતા. તેઓ આદર્શ પુત્ર, આદર્શ પતિ, આદર્શ પિતા અને એ બધાથી ઉપર આદર્શ રાજા હતા. આવા રામને આપણી સમક્ષ મહાન સંત વાલ્મીકિએ રજૂ કર્યા છે. પ્રભુ શ્રી રામ અને માતા સીતા આપણા દેશના નર-નારીના આદર્શ છે.

જાણીતા અમેરિકી લેખક અને હાસ્યકાર માર્ક ટ્વૈને લખ્યું છે, “ભારત એ માનવ જાતિનું પારણું છે, માનવ વાણીનું જન્મસ્થાન છે, ઇતિહાસની જનની છે, દંતકથાની દાદી છે, અને પરંપરાની પરદાદી છે. આપણા માનવ ઇતિહાસની સૌથી કિંમતી અને સૌથી સૂચનાત્મક સામગ્રીનો ખજાનો માત્ર ભારતમાં જ રહેલો છે. (સંદર્ભ પુસ્તક: ફૉલોઇંગ ધ ઇક્વેટર)

માર્ક ટ્વૈન આ પુસ્તકમાં લખે છે, “ઘરે (મારા દેશમાં), લોકોને આશ્ચર્ય થાય છે કે ખ્રિસ્તી પંથ ભારતમાં ઝડપથી ફેલાતો કેમ નથી? તેમને સાંભળવામાં આવે છે કે ભારતીયો કોઈ પણ વાત સરળતાથી માની લે છે. તેમને ચમત્કારોમાં તો કુદરતી જ વિશ્વાસ છે…પછી તેઓ (અમેરિકાના લોકો) દલીલ કરે છે કે ભારતના લોકો સામે ખ્રિસ્તી પંથ મૂકો તો તેઓ બાઇબલમાં આપેલા ચમત્કારોમાં માનવા લાગવાના. આમ છતાં ભારતમાં ખ્રિસ્તી પંથનો ફેલાવો કેમ નથી થતો?…

સત્ય એ છે કે આપણે એટલા સુસજ્જ નથી. આ કામ એટલું સરળ નથી…મેં પ્રવચન શરૂ કર્યું તો લોકોને ઉત્સુકતા હતી, પરંતુ જેમજેમ હું આગળ બોલતો ગયો તેમ લોકોને રસ ઉડતો ગયો…એક હિન્દુ સદગૃહસ્થે મને કહ્યું કે મારી ભૂલ ક્યાં હતી. તેણે કહ્યું, “અમે હિન્દુઓ ઈશ્વરને તેમના કાર્યોથી ઓળખીએ છીએ. (અર્થાત્ તેમના ગુણોને માનીએ છીએ). તે માટે કોઈ પુરાવાની જરૂર નથી…આ વિશ્વમાં અનેક દેશો છે અને દરેક દેશને તેના પોતાના ઈશ્વર છે. આથી તેઓ બીજા કોઈ ઈશ્વરને માનશે જ નહીં, કારણકે દરેક જૂથ માને છે કે તેના ઈશ્વર સૌથી મજબૂત છે…તમારે સેમસનને જેમ અમાનવીય દિવ્ય શક્તિઓ હતી, તેમ બહુ બહુ વર્ષો પહેલાં જ્યારે અમારા પ્રભુ શ્રી રામ શ્રીલંકાના રાવણ સામે યુદ્ધ લડતા હતા ત્યારે પ્રભુ શ્રી હનુમાન હિમાલયમાંથી આખો પર્વત ઊંચકીને શ્રીલંકા લઈ આવેલા. શ્રી હનુમાન પાસે જો ઈશ્વરની તાકાત ન હોય તો તેઓ આ કામ કરી જ ન શક્યા હોત.”

કૉંગ્રેસના શાસનમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં કહેવાયું હતું કે રામ સેતુ માત્ર કલ્પના જ છે. સુપ્રીમ કૉર્ટમાં કૉંગ્રેસના નેતા અને વકીલ કપિલ સિબ્બલે કહ્યું હતું કે રામ સેતુ નરી કલ્પના જ છે. પરંતુ હવે તો નાસાની સેટેલાઇટ તસવીરો અને અન્ય પ્રમાણો સાથે ભૂગર્ભ વિશેષજ્ઞ એલન લેસ્ટરે કહ્યું છે કે હિન્દુ પૌરાણિક કથા પ્રમાણે ભગવાન શ્રી રામે ભારત અને શ્રીલંકાને જોડવા માટે એક પૂલ બનાવ્યો હતો. આ પ્રકારનો પૂલ એક બહુ મોટી ઉપલબ્ધિ છે. આ પ્રૉગ્રામ ડિસ્કવરી સાયન્સ ચેનલે બતાવ્યો હતો.

જાણીતા લેખક સ્ટીફન નેપ પણ શ્રી રામ માત્ર કાલ્પનિક પાત્ર નહીં, ઇતિહાસમાં બની ગયેલી ઘટના હોવાનું પૂરવાર કરે છે. તેઓ ગયા વર્ષે વિશ્વ રામાયણ પરિષદમાં ભાગ લેવા આવેલા. વર્ષ ૨૦૧૬ના ડિસેમ્બરમાં જબલપુરમાં વિશ્વ રામાયણ પરિષદ યોજાઈ ગઈ પરંતુ બ્રાઝિલના રિયો ડી જાનેરો ઉત્સવની અર્ધનગ્ન છોકરીઓના ફોટા છાપતા અને બતાવતા આપણા મિડિયામાં આ પરિષદની નોંધ જોઈએ તેવી લેવાઈ નહીં. આ પરિષદમાં વિશ્વભરમાંથી ૨૫૦ પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. થાઈલેન્ડના બેંગ્કોકની થમ્મસત યુનિવર્સિટીના ભારત અધ્યયન કેન્દ્ર અને અન્ય અનેક વિભાગોના નિર્દેશક નોંગલુક્સાન થેપ્સાવસ્દીએ કહ્યું હતું, “થાઇલેન્ડમાં અમે રામાયણને રામકિન કહીએ છીએ. ત્યાં રામાયણને સાંસ્કૃતિક સાહિત્ય મનાય છે જે સમાજને દિશા આપે છે. દરેક ઉંમરના લોકો રામલીલા જુએ છે.”

અમેરિકાના આઈઓવાના માઇકલ સ્ટર્નફીલ્ડે કહ્યું હતું, “જ્યારે આપણે પ્રભુ શ્રી રામના જીવનનું શ્રવણ કરીને જીવન જીવવા પ્રયાસ કરીએ છીએ તો આપણો દૃષ્ટિકોણ ધર્મની સર્વગ્રાહ્યતા અને વ્યાપકતાને આત્મસાત કરીને દરેક ચરણ સાથે વ્યાપક થતો જાય છે.” દશકોથી ક્વૉન્ટમ ફીલ્ડ સિદ્ધાંત અને ભૌતિક વિજ્ઞાનના બીજાં પરિમાણો પર કાર્યરત્ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ડેવિડ શાર્ફે કહ્યું હતું, “રામાયણની કથાને આંતરિક જગતના મૂળ દર્શનને જણાવનાર પણ મનાય છે. જેને આપણે વાસ્તવિક જગત સમજીએ છીએ, તે હકીકતે અત્યંત સીમિત અને અધૂરી સમજનું પરિણામ છે. આપણને આવશ્યકતા છે વધુ ઊંડી અને વ્યાપક સમજની.”

સ્ટીફન નેપે આ પરિષદમાં કહ્યું હતું, “રામાયણ આપણને જણાવે છે કે નેતૃત્વ કેવું હોવું જોઈએ. પ્રભુ શ્રી રામ અને રાક્ષસરાજ રાવણ બંનેનું ઉદાહરણ આપણી સામે છે જે બતાવે છે કે નેતૃત્વ ધારે તો વિશ્વને કલ્યાણ તરફ લઈ જાય અને ધારે તો વિનાશ તરફ.”

આમ, પ્રભુ શ્રી રામની ગાથા તો સમગ્ર વિશ્વ ગાય છે, કેટલાક બુદ્ધુજીવીઓ ન ગાઈ શકે તો તેમનાં દુર્ભાગ્ય!

hindu, politics, religion, sanjog news, vichar valonun

કાંચીના આચાર્ય જયેન્દ્ર સરસ્વતીનું નિધન અને સેક્યુલર મિડિયાની બદમાશી

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૦૪-૦૩-૨૦૧૮)

કાંચીના આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી દેવલોક પામ્યા. આ સમાચાર અને અભિનેત્રી શ્રીદેવીના સમાચારની તુલના કરો તો! મધર ટેરેસા ગુજરી ગયા ત્યારનું મિડિયા યાદ કરો અથવા કાલે સવારે ન કરે જિસસ અને કોઈ પૉપ ગુજરી જાય તો મિડિયા કેવું કવરેજ આપે? પરંતુ એક અંગ્રેજી અખબાર ‘ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા’એ તો તેની વેબસાઇટ પર કાંચીના આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી દેવલોક પામ્યાના સમાચારના હેડિંગમાં પણ બદમાશી કરી. તેણે લખ્યું- Kanchi seer Jayendra Saraswathi, a spiritual colossus till his arrest in 2004, dies. અર્થાત્ કાંચીના આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી, ૨૦૦૪માં તેમની ધરપકડ નહોતી થઈ ત્યાં સુધી આધ્યાત્મિક મહાન વિભૂતિ હતા, તે મૃત્યુ પામ્યા છે. દેવલોક પામ્યા જેવો શિષ્ટ શબ્દ તો ન જ વાપર્યો, પરંતુ ૨૦૦૪માં તેમની ધરપકડ થઈ તે પણ હેડિંગ દ્વારા જ યાદ કરાવી દીધું! કેટલી સેક્યુલર બદમાશી! જે કેસમાં આચાર્ય નિર્દોષ છૂટેલા તે કેસ યાદ કરાવવાનો શું અર્થ? આ રીતે જોઈએ તો શ્રીદેવીથી માંડીને રાહુલ ગાંધી સુધી આવા કંઈ ને કંઈ વિવાદ તો હોવાના જ. શું આ છાપું દરેક મહાન અથવા જાણીતી વિભૂતિ વખતે આવું હેડિંગ આપશે?
પરંતુ ૨૦૦૪માં તેમની ધરપકડ એ વખતના હિન્દુઓને કમકમાવી અને બરાબર શૂળ પેસાડનારી બની ગઈ હતી.

બરાબર દિવાળીના રોજ તેમની ધરપકડ ખ્રિસ્તી સોનિયા ગાંધીના કેન્દ્રીય અને પહેલાં ભાજપના સાથ માટે હિન્દુત્વના માર્ગે ગયેલાં પણ પછી ખ્રિસ્તીઓ તરફ વળેલાં જયલલિતાના શાસનમાં થયેલી. વિચાર કરો! આ રીતે ઇસ્લામ પંથ કે ખ્રિસ્તી પંથના કોઈ આવા મોટા ગજાના વડાની ધરપકડ તેમના જ કોઈ તહેવારે થઈ હોત તો? આખો દેશ ભડકે બળ્યો હોત! પરંતુ હિન્દુઓ અસહિષ્ણુ છે તેમ કહેનારા શાહરુખ ખાનો, આમીર ખાનો અને બીજા બુદ્ધુજીવીઓના મોઢે આ અહિંસક તમાચો હતો.

હિન્દુઓએ ન્યાયને સાથ આપ્યો. હિન્દુઓ મોટા ભાગે ન્યાયના માર્ગે ચાલવામાં માને છે. અગ્નિપરીક્ષામાં માને છે.
રાવણની લંકા પર વિજય મેળવ્યા બાદ ભગવાન શ્રી રામનાં પત્ની રાણી સીતાજીએ અગ્નિપરીક્ષા આપેલી અને અયોધ્યામાં ધોબીના આક્ષેપ પર શ્રી રામે તેમનો ત્યાગ કરી દીધેલો. ત્યારથી લઈ એલ. કે. અડવાણીએ હવાલા કાંડમાં પોતાનું નામ આવતા ફટ દઈને રાજીનામું ધરી દીધેલું કે નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના ૨૦૦૨નાં રમખાણો મુદ્દે કોઈ મુખ્યપ્રધાને ન સામનો કર્યો હોય તેમ પૂછપરછ, સિટ વગેરેનો સામનો કરેલો ત્યાં સુધી હિન્દુઓ સતત અગ્નિપરીક્ષા જ આપતા આવ્યા છે. પરંતુ અન્ય પંથોની વાત આવે ત્યારે આવું થતું નથી. અને તોય હિન્દુઓને અસહિષ્ણુ કહેવાય છે. જોકે આ અગ્નિપરીક્ષાની પણ હવે તો હદ લાગે છે કારણકે મોટા ભાગની અગ્નિપરીક્ષામાં અંતે તો સોનું તપીને શુદ્ધ થઈને જ બહાર આવે છે તેવું જ થાય છે. પ્રશ્ન તો એ થાય છે કે જે ઈમામ પોતાને પાકિસ્તાની ઍજન્ટ કે આઈએસઆઈ ઍજન્ટ કહે તેમની ધરપકડ પણ ન થઈ શકે જ્યારે આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીની બરાબર દિવાળીના દિવસે જ ધરપકડ થાય અને આ દેશમાં એક પણ છમકલું નથી થતું.

એ કેસની વાત ટૂંકમાં કરી લઈએ. ૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૪ના રોજ તમિલનાડુના વરદરાજ પેરુમાલ મંદિરના કાર્યાલયમાં મંદિરના મેનેજર શંકર રમણ નામના એક વ્યક્તિની હત્યા થઈ. તેણે આચાર્ય પર નાણાકીય અનિયમિતતાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. આ કેસમાં શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી સહિત ૨૪ આરોપીઓ હતા. ૨૦૧૫ના વર્ષમાં આ ૨૪એ ૨૪ આરોપીઓ નિર્દોષ છૂટી ગયા! અને તો પણ સેક્યુલર મિડિયા શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીના નિધનના સમાચારમાં આવું હેડિંગ લખે છે!

આચાર્યની ધરપકડ પાછળ ખ્રિસ્તી મિશનરી, સોનિયા ગાંધી અને જયલલિતા કઈ રીતે કારણભૂત હતા તે આખું ષડયંત્ર વિચારવા જેવું છે. શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી હિન્દુ સમાજની સ્થિતિથી ખુશ નહોતા. સાથે તેઓ તમિલનાડુ સહિત સમગ્ર ભારતમાં ખ્રિસ્તી મિશનરી દ્વારા થતી વટાળ પ્રવૃત્તિથી પણ ચિંતિત હતા. આનો પ્રતિકાર કરવા હિન્દુ ધર્મની લીટી મોટી કરવાના ભાગ રૂપે એક સાચા સંતે-ધર્મગુરુઓએ (બાકી તો અત્યારે કથાકાર-સંતોને સેક્યુલર બનવાના અભરખા થયા છે) તેમના મઠની પ્રવૃત્તિ વિસ્તારવાનું નક્કી કર્યું. ૧૯૮૭માં તેમણે ‘જન કલ્યાણ જાગરણ’ શરૂ કર્યું. તેનાં બે મુખ્ય કાર્યો હતા- લોકોની સેવા કરવી અને બીજું, હિન્દુ પ્રજાને જાગૃત કરવી. તેઓ પોતાનાં પ્રવચનો બિન્દાસ્ત આપતાં અને તેમાં કેટલાંક પંથીય સમૂહોને મળતા વિદેશી નાણાં ભંડોળ અને તેનો ઉપયોગ પંથાતરણ કરવામાં થતો તે અંગે તેઓ બોલતા.
૧૯૮૦માં કન્યાકુમારી જિલ્લામાં મંદિર તહેવારો બાબતે હિન્દુઓ અને ખ્રિસ્તીઓમાં સાંપ્રદાયિક તણાવ થયો હતો. તિરુનેવેલી જિલ્લામાં નોંધપાત્ર સંખ્યામાં દલિતોના પંથાતરણના સમાચારે સમગ્ર દેશમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો હતો. એ વખતે તમિલનાડુની અન્નાદ્રમુક સરકારે શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીને મંદિર સંપત્તિની રક્ષા માટે એક રાજ્ય સ્તરની સમિતિના વડા બનાવ્યા હતા. ઉપરાંત ૨૦૦૨માં રાજ્ય સરકાર બળજબરીથી થતાં પંથાતરણને રોકવા કાયદો લાવી હતી. આનાથી ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ રોષિત હોય તે સ્વાભાવિક છે.

એક એવી ખોટી માન્યતા પણ છે કે હિન્દુ ધર્મગુરુઓ અને શંકરાચાર્યો હિન્દુઓની સેવા માટે કંઈ નથી કરતા અને દલિતોની ઉપેક્ષા કરે છે. જગન્નાથપુરીના શંકરાચાર્ય પ.પૂ. શ્રી નિશ્ચલાનંદ સરસ્વતીના કોઈ વિધાનને મારી મચડીને મિડિયામાં રજૂ કરાયું તેના પરથી એવી માન્યતા છે કે તેઓ દલિત વિરોધી છે. પરંતુ અમદાવાદમાં તેઓ આવ્યા હતા ત્યારે તેમણે નાતજાતના ભેદભાવ વગર દલિત સહિત સહુ કોઈ આવેલા ભક્તોને દીક્ષા આપી હતી તે મેં સગી આંખે જોયું છે અને એટલું જ નહીં, અમદાવાદમાં મિડિયા સાથેની વાતચીતમાં પણ તેમણે પોતે દલિત વિરોધી હોવાનું નકાર્યું હતું. પરંતુ ગૂગલ સર્ચ કરો તો તેઓ દલિત વિરોધી હોવાના સમાચાર જ મળશે. (કોઈ ટૅક્નૉલૉજીના જાણકાર હિન્દુવાદીએ ભારતનું સર્ચ એન્જિન બનાવવું જોઈએ કારણકે ગૂગલ સારું સર્ચ એન્જિન હતું પરંતુ તેના પર પક્ષપાતવાળાં પરિણામો આપવાનો આક્ષેપ દુનિયાભરમાં થાય છે. ચીને એટલે તો પોતાનું સર્ચ એન્જિન બનાવ્યું છે અને ગત ૯ ફેબ્રુઆરીએ કમ્પિટિશન કમિશન ઑફ ઇન્ડિયાએ ગૂગલ પર રૂ. ૧.૩૬ અબજનો દંડ ફટકાર્યો કારણકે તે સર્ચનાં પરિણામોમાં ચેડા કરે છે અને પક્ષપાત દર્શાવે છે.)

આ જ રીતે આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતી પણ દલિતો માટે ચિંતિત હતા. દલિતોને હિન્દુ વિરોધી બનાવવા અંગ્રેજોના સમયથી કેટલીક સંસ્થાઓ અને વિદેશો કાર્યરત્ છે. સરકારી ફૉર્મમાં હિન્દુની જ્ઞાતિ લખવાનું ત્યારથી શરૂ થયું છે. હવે તે બંધ કરાવવું જોઈએ. દલિતોમાં હિન્દુ ધર્મ અને ધર્મગ્રંથો વિશે જૂઠાણાં ફેલાવી તેમને ભ્રમિત કરાય છે અને અત્યારે તો આ પ્રવૃત્તિ જોરશોરથી ચાલી રહી છે. આવી જ સ્થિતિ આદિવાસીઓની પણ છે. દલિતો પર કેટલાક ઇસ્લામી પંથ વડાઓ, ખ્રિસ્તી પંથ વડાઓ, બૌદ્ધ પંથ વડાઓ વગેરે તમામની નજર રહેલી હોય છે. તમિલનાડુ સહિત ભારતમાં દલિતો પર ખ્રિસ્તી મિશનરીઓનો ડોળો પણ રહેલો છે તે આચાર્ય શ્રી જાણતા હતા. તેમણે આનો ભાષણમાં વિરોધ કરીને બેસી ન રહેતાં ઝૂંપડપટ્ટીની મુલાકાત લેવાનું શરૂ કર્યું. તેમની સ્થિતિ સુધરે તે માટે કલ્યાણકારી યોજનાઓ શરૂ કરી. તેમને વધુ સારી જિંદગી જીવવા મળે તે માટે પ્રયાસો શરૂ કર્યા. આનાથી ખ્રિસ્તી મિશનરીઓને ફટકો પડવા લાગ્યો.

દરમિયાનમાં રાજકીય પરિસ્થિતિ પણ બદલાઈ રહી હતી. ૨૦૦૪માં હિન્દુવાદી ભાજપના નેતૃત્વવાળા એનડીએએ સત્તા ગુમાવી હતી. તેનું એક કારણ એ પણ હતું કે અટલ-અડવાણી તુષ્ટીકરણના માર્ગે મુસ્લિમોને ખુશ કરવા ગયા. ૨૦૦૨નાં રમખાણો બાબતે અટલજીએ જે કડક અને તટસ્થ વલણ અપનાવવું જોઈએ તે ન અપનાવ્યું. બીજી તરફ લોકસભાની ચૂંટણીમાં તમિલનાડુમાં જયલલિતાના પક્ષ અન્નાદ્રમુકને પણ ફટકો પડ્યો. ૧૯૯૮થી દેશમાં પરિવર્તન આવેલું તે જોઈને જયલલિતા હિન્દુવાદી બની ગયેલાં, પરંતુ ૨૦૦૪માં ફટકો પડતા તેમને લાગ્યું કે કૉંગ્રેસ સાથે સારા સંબંધો કરવા પડશે. આથી આંધ્રપ્રદેશ જ્યાં કૉંગ્રેસની સરકાર હતી તે રાજ્યમાંથી આચાર્યની ધરપકડ કરવામાં આવી! એમ મનાય છે કે ગુજરાતના પૂર્વ ગૃહ પ્રધાન હરેન પંડ્યાના કેસમાં તહેરીક તહેફૂઝ શરીયા એ ઇસ્લામ સંસ્થાના વડા અને જેમના પર ૧૯૯૮માં એક બૉમ્બ વિસ્ફોટ કરાવવાનો આરોપ પણ લાગી ચૂક્યો હતો તેવા મૌલાના મોહમ્મદ નસીરુદ્દીનની ધરપકડ ગુજરાત પોલીસે આંધ્રપ્રદેશમાંથી કરી હતી તેથી તેના સંતુલન રૂપે આચાર્ય શ્રીની ધરપકડ કરાઈ હતી.

આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીને શંકરાચાર્ય કહેવાય છે પણ તે ખોટું છે. મૂલત: પ.પૂ. આદિ શંકરાચાર્યએ ચાર પીઠ સ્થાપેલી. આ ચાર પીઠ એટલે ઉત્તરમાં બદ્રીનારાયણ ખાતે જ્યોતિ પીઠ, પૂર્વમાં જગન્નાથપુરી, પશ્ચિમમાં દ્વારકા અને દક્ષિણમાં કર્ણાટકમાં શ્રી શ્રૃંગેરી ખાતે દક્ષિણામ્નયની પીઠ છે. હિન્દુઓ પોતે પણ પોતાના ધર્મ વિશે પૂરતું જ્ઞાન નથી મેળવતા અને બાળકોને પણ નથી શીખવતા. પરિણામે ઝાકીર નાઇક જેવા ત્રાસવાદી સમર્થકો હિન્દુઓને ભ્રમિત કરવામાં સફળ રહે છે. યૂ ટ્યૂબ પર એક વિડિયોમાં ઝાકીર કોઈ બનાવટી ભાંડને શંકરાચાર્ય તરીકે દર્શાવે છે અને તેના મોઢે એકાદ શ્લોક બોલાવી પછી કહેવડાવે છે કે ઇસ્લામ શાંતિનો પંથ છે. ઇસ્લામ મહાન છે.

ઇસ્લામ પંથ મહાન હશે પણ ઝાકીર જે રીતે લુચ્ચાઈથી છળકપટ દ્વારા બનાવટી શંકરાચાર્યને રજૂ કરે છે અને તેના મોઢે આવું બોલાવડાવી પંથાતરણની પ્રવૃત્તિ કરતો હતો તેની સામે વાંધો છે.

આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર સરસ્વતીની જ્યારે ધરપકડ થઈ ત્યારના ચગાવેલા સમાચારની સરખામણીએ તેઓ જ્યારે નિર્દોષ છૂટ્યા ત્યારે પણ સેક્યુલર મિડિયાએ તે સમાચાર સાવ ફાલતુ હોય તેમ ટ્રીટ કરેલા.

આચાર્ય શ્રીને વંદન. તેમની હિન્દુ હિતની પ્રવૃત્તિ તેમના સ્વર્ગવાસ પછી ચાલુ રહે તે જ તેમને સાચી શ્રદ્ધાંજલી ગણાશે.

education, hindu, language, national, sanjog news, vichar valonun

બ્રિટિશ અને મોગલ ગુલામીમાંથી હવે તો બહાર આવીએ!

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૮/૧/૧૮)

પરમ દિવસે આપણે ૬૯મો પ્રજાસત્તાક દિવસ મનાવ્યો. પરંતુ શું આપણે ખરેખર પ્રજાસત્તાક થયા છીએ? શું આ દેશમાં હજુ પણ બ્રિટિશ કાળની પરંપરાઓ ચાલી નથી આવતી? શું હજુ પણ આપણે મોગલ શાસકોના સમયની માનસિકતાના ગુલામ નથી?

ગયા વર્ષે બજેટની તારીખ ૨૮ (જો ૨૯નો મહિનો હોય તો ૨૯) ફેબ્રુઆરીના બદલે ૧ ફેબ્રુઆરી કરી નખાઈ. બાકી આટલાં વર્ષોથી અંગ્રેજોના સમયની પરંપરાને આંધળી રીતે અનુસરતા આવ્યા હતા. એ પહેલાં બજેટનું ભાષણ સાંજના પાંચ વાગ્યાથી શરૂ થતું. તે વખતે સમાચારપત્રોમાં કામ કરનારા પત્રકારોને ખબર હશે કે કેટલી મુશ્કેલી પડતી પાનાં તૈયાર કરવામાં? બ્રિટિશરોના સમયમાં આ પ્રથા એટલા માટે હતી કે ભારતમાં સાંજના પાંચ વાગ્યા હોય ત્યારે બ્રિટનમાં સવારના ૧૧ વાગ્યા હોય. ઑફિસના કલાકો શરૂ જ થયા હોય. પરંતુ બ્રિટિશરો ભારત છોડી ગયા ત્યારથી ૨૦૦૧ સુધી કોઈ સરકાર મક્કમ રીતે આ પ્રથા બદલવાનો નિર્ણય ન કરી શકી.

આવી જ એક પ્રથા રેલવે બજેટની હતી. રેલવે અને નાણાં બજેટનાં ભાષણો મોટાંમોટાં અને તેમાં હાહાહીહી, શેરોશાયરી વધુ થતી. લાલુપ્રસાદે તેને કોમેડી શૉ બનાવી નાખેલો અને મોટા ભાગના રેલવે પ્રધાનો બિહારના રહેતા. તેમાં કયા રાજ્યને કેટલી ટ્રેન મળી તે વધુ જોવાતું અને પરિણામે પ્રદેશવાદ વધતો. કોઈને એ બુદ્ધિ ન સૂજી કે માત્ર રેલવે બજેટ જ અલગ રીતે કેમ? વિમાન બજેટ કેમ નહીં? સડક બજેટ કેમ નહીં? મહિલા અને બાળ કલ્યાણ મંત્રાલયનું અલગ બજેટ કેમ નહીં? માનવ સંસાધન વિભાગનું અલગ બજેટ કેમ નહીં? પણ ૧૯૨૦ના દાયકાથી આંધળી રીતે આ પ્રથા ચાલી આવતી હતી અને આપણે ૨૦૧૭ સુધી તેને અનુસરતા રહ્યા. આ બંને નિર્ણયો મોદી સરકારના શાસનમાં આવ્યા છે તે ઉલ્લેખનીય છે.

આ જ રીતે વિશ્વવિદ્યાલયો (યુનિવર્સિટી)ના પદવીદાન સમારંભોમાં મોટા ભાગે કાળું ગાઉન અને માથે ટોપી પહેરી પદવી આપનાર અને લેનાર આવે તે બ્રિટિશના સમયની પ્રથા વર્ષોથી ચાલુ રહી છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં રાજ્યપાલ, જે હોદ્દાની રૂએ વિશ્વ વિદ્યાલયના કુલપતિ હોય છે, તેમણે (રામ નાઈકે) આ પ્રથા બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો. તો ટીકાકારોએ આને ભગવાકરણ ગણાવ્યું! એપ્રિલ ૨૦૧૫માં બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીએ આ આદેશના અમલની શરૂઆત કરી. વિદ્યાર્થીઓ કુર્તામાં કેટલા સુંદર દેખાતા હતા! જોકે આ પ્રથાનો વિચાર, શાસનમાં હોય તેવી કોઈ વ્યક્તિએ પહેલાં મૂક્યો હતો તો તે કૉંગ્રેસની યુપીએ સરકારના પ્રધાન જયરામ રમેશ હતા. જયરામ રમેશે વર્ષ ૨૦૧૦માં આ ગાઉન પહેરવાની પ્રથાને જંગલી અને બ્રિટિશ શાસનના કાળની ગણાવી હતી. મધ્ય પ્રદેશમાં ગ્વાલિયરની જીવાજી યુનિવર્સિટીની એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલના સભ્યોએ રમેશજીનો વિચાર વધાવી લીધો. જોકે આ નિર્ણય હજુ પણ અમલમાં નથી મૂકાયો, રાજ્યમાં ભાજપની સરકાર હોવા છતાં! ગયા વર્ષની જ વાત કરો. ગુજરાત અને મધ્ય પ્રદેશના સંયુક્ત રાજ્યપાલ ઓ. પી. કોહલીજી સહિત તમામ લોકો ગાઉનમાં ઉપસ્થિત હતા. માત્ર ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રધાન જયભાનસિંહ પવૈયાએ ગાઉન નહોતું પહેર્યું. યુજીસીની ગાઇડલાઇન કોણ અનુસરે છે?

આ ગાઇડલાઇન મુજબ, હૈદરાબાદ યુનિવર્સિટીએ ૨૦૧૫માં ગાઉનના બદલે ભારતીય પોશાક પહેરવા નિર્દેશ આપ્યો તો કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ કર્યો. આ વિદ્યાર્થીઓ ડાબેરી સ્ટુડન્ટ ફૅડરેશન ઑફ ઇન્ડિયાના હતા! તેમણે આને ભગવાકરણનો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો!

હજુ ન્યાયાલયમાં પણ આપણે જજોને મિ લૉર્ડ કહીએ છીએ. પરંતુ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે ૨૦૧૪માં એક ચુકાદામાં કહ્યું હતું કે કૉલૉનિયલ એરાના સમયની આ પ્રથા હવે જરૂરી નથી. જજોને ‘મિ લૉર્ડ’, ‘યૉર ઑનર’, ‘યૉર લૉર્ડશિપ’ કહેવાની જરૂર નથી. હા, જજોને માનપૂર્વક જરૂર બોલાવવા. જોકે ન્યાયાલયોમાં હજુ પણ વકીલોને કાળો કોટ પહેરવો પડે છે. ઇંગ્લેન્ડના રાજા ચાર્લ્સ દ્વિતીયનું ૧૬૮૫માં અવસાન થયું. તેના શોકમાં કાળું ગાઉન પહેરવાનું શરૂ કર્યું હતું. આપણે ૩૩૩ વર્ષ પછી પણ આ કાળી પ્રથાને વળગી રહ્યા છીએ! જોકે વકીલોએ સમયેસમયે આનો વિરોધ કર્યો છે. ઉનાળાની ધોમધખતી ગરમીમાં તો ઘણા વકીલોને ચામડીની તકલીફ થઈ જતી હોય છે. જોકે વર્ષ ૨૦૧૪માં એવા સમાચાર હતા ખરા કે તે પછીના વર્ષથી ઉનાળા પૂરતું વકીલોને કાળા કોટથી છૂટકારો મળશે.

૨૦૧૪ પછી આપણને ઘણાં પરિવર્તનો જોવા મળી રહ્યા છે. તેનું કારણ ભાજપ સરકાર છે તેમ પણ સ્વીકારવું રહ્યું. ૧૮ મે ૨૦૧૪ના રોજ બ્રિટનના પ્રસિદ્ધ સમાચારપત્ર ‘ધ ગાર્ડિયન’એ ભારતમાં યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપના વિજય પર એક તંત્રી લેખ લખ્યો હતો. તેનું મથાળું હતું: India: another tryst with destiny. ઉલ્લેખનીય છે કે ‘ટ્રીસ્ટ વિથ ડેસ્ટિની’ ભાષણ પ્રથમ જવાહરલાલ નહેરુએ સ્વતંત્રતાની પૂર્વ સંધ્યાએ આપ્યું હતું. ‘ગાર્ડિયન’ના મથાળાનો અર્થ શું થયો તે કહેવાની જરૂર નથી. તંત્રી લેખમાં પહેલું જે વાક્ય હતું તે જ ઘણું બધું કહી જાય છે:

Today, 18 May 2014, may well go down in history as the day when Britain finally left India. ૧૮ મે ૨૦૧૪નો દિવસ ઇતિહાસમાં એ દિવસ ગણાશે જ્યારે છેવટે બ્રિટિશરોએ ભારત છોડ્યું. આનો અર્થ એ જ થાય કે મોદી સરકાર પહેલાં જે કોઈ સરકારો હતી તે બ્રિટિશ સરકારોના પગલે જ ચાલતી હતી.

હું તો ત્યાં સુધી કહીશ કે માત્ર બ્રિટિશ જ નહીં, પરંતુ મોગલ ગુલામી પણ આપણા મોટા ભાગના ભારતીયોના માનસમાં ઘૂસી ગઈ છે. એટલે માત્ર સરકારી આદેશથી કંઈ નહીં થાય. આપણે પોતે જ આ ગુલામીમાંથી બહાર આવવું પડશે. આપણે બ્રિટિશ/અમેરિકન/કેનેડિયન/ઑસ્ટ્રેલિયન આવા બધા કૉમનવેલ્થવાળા દેશોના લોકોથી પ્રભાવિત થઈ જઈએ છીએ. એટલે લંડનના મેયર જેવા નાના પદ પરની વ્યક્તિ સાદિક ખાન પણ મુંબઈ આવે તો હિન્દી સિનેમાના કથિત સુપરસ્ટાર ખાનો ઉમટી પડે છે  પરંતુ હવે મહાસત્તા બનવા થનગનતા ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન બેન્જામીન નેતન્યાહુ મુંબઈ આવે તો તેનાથી દૂર ભાગે છે. મુસ્લિમો શું માનશે? પાકિસ્તાન શું માનશે? આરબ દેશો શું માનશે? આપણા લોકોને પૂર્વ ભારતના આપણા જ નાગરિકો પ્રત્યે કોઈ સંવેદના નથી કે નથી જાપાનના લોકો, ચીનના લોકો કે કૉરિયાના લોકો પ્રત્યે કોઈ એવો ખાસ આદરભાવ. આ દેશો પણ આપણી આસપાસ જ સ્વતંત્ર થઈ અત્યારે આર્થિક સુપર પાવર છે. પરંતુ આપણું મિડિયા, આપણા લોકો બ્રિટનના યુવરાજો કે યુવરાણીઓ (જેમની માત્ર નામ પૂરતી સત્તા છે) અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપ્રમુખો બરાક ઓબામા કે બિલ ક્લિન્ટન આવે તો પણ અછોઅછોવાનાં કરતાં હોય છે.

આપણાં ફિલ્મો ગીતોમાં અને સંવાદોમાં, સિરિયલોના સંવાદોમાં અંગ્રેજી અને ઉર્દૂ શબ્દો ઘૂસાડી દેવાય છે. પાત્રો હિન્દુ હોય તો પણ. ઉદાહરણ આપવા બેસીએ તો એક અલગ લેખ થાય, પરંતુ એકાદ પૂરતું છે. ‘હરિયાલી ઔર રાસ્તા’માં મનોજકુમાર અને માલાસિંહા જે અનુક્રમે શંકર અને શોભનાનાં હિન્દુ પાત્રો ભજવે છે તે ગાય છે- ઇબ્તિદા એ ઇશ્ક મેં હમ સારી રાત જાગેં, અલ્લા જાને ક્યા હોગા આગે, મૌલા જાને ક્યા હોગા આગે. આ ગીત મને પણ ગમે છે, ખૂબ ગમે છે. શબ્દો સામે કોઈ વાંધો નથી. ઈશ્વર અને અલ્લાહ એક જ છે તેવું હિન્દુઓ તો માને જ છે, પરંતુ ફિલ્મોમાં આવું ઘણું બધું ચીવટપૂર્વક ધ્યાન રખાતું હોય છે, ત્યારે આ વાજબી ન લાગે. જ્યારે સંસ્કૃતને હિન્દી ફિલ્મોમાં મજાક બનાવી દેવાઈ છે. શુદ્ધ હિન્દી પણ મજાકનો વિષય બની ગઈ છે. વાંધો તેનો છે.

ઉપરાષ્ટ્રપતિ વેંકૈયા નાયડુએ ગત ડિસેમ્બરમાં રાજ્યસભામાં પ્રધાનોને ટોક્યા કે “તમારે હવે “I beg to” બોલવાની જરૂર નથી. આ બધા બ્રિટિશ કાળના શબ્દો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ‘બેગ’નો એક અર્થ ભીખ માગવી પણ થાય છે. આ ઉપરાંત વેંકૈયાજીએ બીજી એક પ્રથા પણ બદલી. અગાઉ હમીદ અન્સારી ઉપરાષ્ટ્રપતિ હતા ત્યારે રાજ્યસભામાં કોઈ સાંસદ કે પૂર્વ સાંસદને શ્રદ્ધાંજલી વાંચતા તો પોતાની ખુરશી પર બેસીને જ વાંચતા. વેંકૈયાજીએ પોતાની જગ્યાએ ઊભા થઈને શ્રદ્ધાંજલી વાંચી મૃત સાંસદો પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કર્યો.

આપણા સેક્યુલર દેશમાં શાળાઓમાં પ્રાર્થનાથી શરૂઆત થાય તો સુપ્રીમ કૉર્ટમાં અપીલ થાય છે કે તે ધાર્મિક પ્રાર્થના છે, પરંતુ ખ્રિસ્તીઓના પ્રતીક એવા ક્રોસને તબીબી ક્ષેત્રનું ચિહ્ન તરીકે સ્વીકાર્યો છે, તેની સામે કોઈને વાંધો નથી. ઘણા ઘણા દેશોએ તેને સ્વીકાર્યો નથી. આ દેશોમાં આરબ દેશો અને ઈઝરાયેલ જેવા દેશો પણ આવી જાય છે. આપણને લેખોથી માંડીને પ્રવચનોમાં વિદેશીઓના ક્વૉટ ટાંકવા બહુ ગમે છે. આપણા મહાપુરુષોને આપણે વિસારી દીધા છે. ચાલો, આપણે તેમને ફરી યાદ કરીએ. શું આપણે શાળાઓમાં, કાર્યાલયોમાં બહાર પગરખાં કાઢીને કામ કરવાની પ્રથા શરૂ કરી શકીએ? શું આપણે પોતપોતાના ઈષ્ટનું ધ્યાન કરીને કામની શરૂઆત કરી શકીએ? શું ટ્રાફિકની સમસ્યા અને ભારતની ઉષ્ણતાને ધ્યાનમાં રાખીને આપણા ઑફિસનું કામકાજ વહેલી સવારથી શરૂ થઈ શકે? હિન્દી સામે માનો કે દક્ષિણમાં વાંધો છે. (એ પણ રાજકીય વાંધો જ છે, બાકી, હિન્દી રિયાલિટી શૉમાં દક્ષિણના લોકો પણ ઉત્સાહથી ભાગ લે જ છે અને હિન્દી ગીતો ગાય છે – હિન્દીમાં વાત પણ કરે છે.) તો સંસ્કૃતને અપનાવી શકાય. દક્ષિણની ભાષાઓ જુદી લાગે પરંતુ સંસ્કૃતના શબ્દો ઘણા બધા તેમાં છે. અને સંસ્કૃતને બોલચાલની ભાષા તરીકે શીખવાડવામાં આવે તો તે આરામથી સમજી અને શીખી શકાય છે. આપણી લગ્ન પ્રથાઓમાં પણ સંપૂર્ણપણે નહીં તો મહત્તમ શક્ય તેટલી ભારતીયતા લાવીએ. કંકોત્રી, કથાની પત્રિકા વગેરે તો સંસ્કૃત/હિન્દી/ગુજરાતી જેવી સ્થાનિક ભાષાઓમાં જ છપાવીએ. યાદ રહે, ચીનની ભાષા બધી રીતે જટિલ છે. લખવાની રીતે તો ખાસ. પરંતુ ત્યાં મેડિકલ અભ્યાસ કરવા મેન્ડેરિન ભાષા જરૂરી છે. આપણા લોકો વાહિયાત અને બાલિશ દલીલ કરતા હોય છે કે ટૅક્નિકલ બાબતો તો અંગ્રેજીમાં જ ભણવી પડે- ભણાવવી પડે. બ્રિટિશ અને તેના એક સમયના પીઠ્ઠુ દેશો સિવાય ક્યાંય અંગ્રેજીનું આટલું બધું ચલણ નથી. ઉલટાનું હવે ત્યાં પણ સ્થાનિકીકરણ થાય છે. ત્યાંના સરકારી પરિપત્રોનું ગુજરાતી સહિતની ભારતીય, એશિયન ભાષાઓમાં ભાષાંતર કરાવવામાં આવતું હોય છે.

હવે તો કેટલાક લોકો સીમંતની પત્રિકા પણ અંગ્રેજીમાં છપાવી તેમાં ‘બેબી શાવર’ ઇવેન્ટ લખે છે. લગ્નોમાં ફિલ્મી ગીતો ભલે વાગે, પણ અર્થસભર અને સુરૂચિવાળાં વગાડી શકાય? બાળકોનાં નામ અર્થસભર અને ભારતીય મહાપુરુષો પરથી શા માટે ન રાખી શકાય? ફ્લેટ, સોસાયટી, રેસ્ટૉરન્ટ, દુકાનો, શૉપિંગ મૉલ, હૉટલો, વગેરેનાં નામો વિદેશી રાખવામાં ગૌરવની અનુભૂતિ કેમ? એક જગ્યાએ પાણીની નીચે રેસ્ટૉરન્ટ શરૂ થઈ. તેનું નામ પૉઝેડન રખાયેલું. પૉઝેડન એ આપણા વિષ્ણુ જેવા ગ્રીક દેવ છે જે સમુદ્રમાં રહે છે, તેમ મનાય છે.

આ પ્રજાસત્તાક દિન નિમિત્તે આ વિચારો પર પણ ચર્ચા-ચિંતનરૂપી વિચારવલોણું કરીએ.

hindu, sanjog news, satsanshodhan

આ દિવાળીથી માત્ર લાભનું જ નહીં, શુભનું પણ વિચારીએ

(આ લેખ સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા.૧૮/૧૦/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત થયો.)
આવતીકાલે દિવાળી. ઘર, શેરી અને દુકાનો-સંસ્થાઓ પ્રકાશથી ઝગમગી ઉઠશે. દરેક ઘરની બહાર દીવડાઓ ટમટમતા દેખાશે. તો આંગણામાં કરાયેલી સુંદર મજાની રંગોળી પણ ઘરની સજાવટ કરતી હશે. જો દરેક ઘરની રંગોળીનો અભ્યાસ કરવામાં આવે તો પણ ખ્યાલ આવશે કે રચનાત્મક કુદરતે દરેક ગૃહિણીમાં સર્જનાત્મકતા ઠાંસી-ઠાંસીને ભરેલી છે. એ કહેવાની જરૂર નથી કે મોટા ભાગે રંગોળીઓ ઘરની લક્ષ્મી ગણાતી ગૃહિણીઓ જ કરતી હોય છે.

મૂળ રંગો લાલ, પીળો અને વાદળી જ્યારે અવનવી ડિઝાઇનમાં પૂરાઈને નિખરે છે ત્યારે એ રંગોળીને જોઈને લક્ષ્મીજીને પણ ઘરમાં પધારવાનું મન થયા વગર રહે ખરું? જ્યારે આસો મહિનાના બીજા-ત્રીજા સપ્તાહમાં ઘરને ચોખ્ખું ચણાક કર્યું હોય ત્યારે સહુ કોઈને એ ઘર તરફ આકર્ષણ જાગે, ચાહે તે નાનું ઘર હોય કે મોટું, એનાથી કોઈ ફરક નથી પડતો. માત્ર ભારત નહીં જાપાનમાં પણ સ્વચ્છતામાં પ્રભુતા મનાય છે. અસ્વચ્છતા, ગંદકી એ રાક્ષસ સાથે જોડાયેલું છે તેમ જાપાનીઓ પણ માને છે અને તેઓ તો પોતે ગંદકી ન કરી હોય તો પણ તેને સાફ કરવામાં કોઈ શરમ રાખતા નથી.

ગયા ૨૦૧૪ના ફિફા વિશ્વ કપ વખતે આર્જેન્ટિના સામે ભલે જાપાનની ફૂટબોલ ટીમ હારી ગઈ હોય, પરંતુ જાપાનના દર્શકોએ આખું સ્ટેડિમય સાફ કરીને લોકોનાં હૃદય જીતી લીધાં હતાં. ભારતીય દર્શકો તેમની જગ્યાએ હોત તો શું કરત? ભારતીય ખેલાડીઓનો હુરિયો બોલાવત, પ્લાસ્ટિકની બોટલોનો ઘા કરત અને બીજી ગંદકી કરત તે અલગ!

દિવાળીમાં આપણાં ઘરો પર આપણે શુભ-લાભના પ્રતીકો પણ ચિતરીએ કે સ્ટિકર ચોંટાડીએ છીએ. પરંતુ તેનો અર્થ જાણો છો? ધાર્મિક માન્યતા તો એવી છે કે સ્વસ્તિક એ ગણપતિજીનું પ્રતીક છે, રિદ્ધિ-સિદ્ધિ એ તેમની પત્નીઓ છે અને શુભ-લાભ એ ગણપતિજીના પુત્રો છે. શુભ વગર લાભ આવતો નથી અને આવે તો પણ ટકતો નથી. આખી કથાનો ભાવ એટલો છે કે, ઑગસ્ટ આસપાસ વિસર્જનના દેવ શંકર ભગવાનની ઉપાસના પછી સપ્ટેમ્બર આસપાસ આવતી (હિન્દુ પંચાંગ મુજબ ભાદ્રપદની ચતુર્થી) ગણેશ ચતુર્થીથી નવાં કાર્યના શ્રી ગણેશ કરવા તેમની ઉપાસના કરવાની. નવા કાર્ય માટે દુનિયાનું ઝીણી નજરે નિરીક્ષણ કરતી ગણપતિજી જેવી આંખો, દુનિયાને ધીરજથી સાંભળવા માટે સૂપડા જેવા કાન, કોઈ પણ રહસ્યને સાચવી રાખતું મોટું પેટ અને ઉંદર જેવા ચંચળ મન પર કાબૂ કરી સવારી આટલું જોઈએ. અને એ ગણપતિજીની જેમ માતાપિતાની આસો મહિનામાં ભક્તિ કરો (મર્ડરના કહો ના કહો કે જિસ્મના જાદુ હૈ નશા હૈ જેવાં ગીતો પર નાચો એ ભક્તિ નથી) તો દિવાળીમાં લક્ષ્મીજી આવે. અને તે માટે પણ શુભ-લાભ તો જરૂરી છે જ. નકરા લાભથી ન ચાલે.

આજનો ભૌતિક યુગ લાભનું જ વિચારવા પ્રેરે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ દિવાળીના તહેવારો શુભ તરફ પણ એટલું જ ધ્યાન આકર્ષે છે. મારો લાભ શેમાં છે, મને શેમાંથી લાભ છે, તેવા વિચારોની સાથે મારું શુભ શું છે, શેમાં છુપાયેલું છે તે પણ વિચારવું જોઈએ. આજે દુનિયા વધુ ને વધુ એકલપટી થઈ રહી છે. પહેલાં ટ્રેનમાં જતા કે બસમાં જતાં તો પરિચય કેળવી લેતા. આખે આખો બાયોડેટા જાણવા મળતો અને ભલું હોય તો કોઈક ને કોઈક રીતે સંબંધ પણ શોધી કઢાતો. તમારા મામાના સાઢુભાઈ તો અમારા ગામના, લે તો તો તમે અમારા ભાણેજ થાવ. એટલું જ નહીં, પણ પોતે નાસ્તો કરતા હોય તો સામેવાળા પ્રવાસીને અચૂક આપે. આજે આ ભાવના લુપ્ત થઈ ગઈ છે. મોટાં શહેરોમાં તો ફ્લેટમાં બાજુમાં કોણ રહે છે, શું કરે છે, કુટુંબમાં કોણ છે તે પણ ખબર નથી હોતી. જો આવું કોઈ પૂછવા જાય તો તેને પંચાત ગણવામાં આવે છે અને વેવલાઓ તો ચાંપલી ભાષામાં આ અમારી પ્રાઇવસીનો ભંગ છે તેવું કહે છે. હા, હદ બહારની અને કુથલી કરવાના ઈરાદાથી કરાતી પંચાત અસ્વીકાર્ય જ છે, પરંતુ સારા ઈરાદાથી જો પૂછપરછ થાય તો તેમાં કોઈ વાંધો ન હોવો જોઈએ.

થોડા સમય પહેલાં વૉટ્સએપ પર એક સરસ ફૉટો તેમજ કૅપ્શન જોવા મળેલું. ગામને પાદર કેટલાક વૃદ્ધો બેઠા છે અને ફૉટો કૅપ્શન હતું- જૂના જમાનાના સી.સી.ટી.વી. કેમેરા. જે કોના ઘરે કોણ આવ્યું ને કોણ ગયું, કોણ ગામમાં માંદું છે અને કોના ઘર પાસે કૂતરી વિંયાઈ ત્યાં સુધીની જાણકારી રાખતા. હવે તો કેટલાંક શહેરોમાં એડ્રેસ પૂછો તો મોઢું ફેરવી જવાની ઘટના બને છે. અમરેલી સહિતના સૌરાષ્ટ્રમાં તો એડ્રેસ પૂછ્યું હોય તો ઘર સુધી સાથે આવે તેવું બને. ના, એવું નથી કે નવરા છે એટલે આવું કરે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં નવરા કોઈ નથી. દરેક પાસે પર્યાપ્ત પ્રવૃત્તિ છે. હા, કેટલાક પાનના ગલ્લે ટાઇમપાસ કરતા હશે. કેટલાક ઓટલા ભાંગતા હશે, પરંતુ મોટા ભાગના પાસે કામનો કોઈ પાર નથી. બને કે તે બધા સમાજ જેને આજે જરૂરી માને છે તે અર્થોપાર્જન માટે નહીં પણ હોય, સમાજસેવા માટેનાં કામો હશે.

અને એટલે જ કહેવાનું મન થાય કે સૌરાષ્ટ્રની આગવી સંસ્કૃતિને જાળવી રાખજો. અત્યારે પૈસા કમાવો અને જલસા કરોનો સ્વાઇન ફ્લુથી પણ ખતરનાક વાઇરસ ઝડપથી પ્રસરી રહ્યો છે. પૈસા કમાવવા અને જલસા કરવા પણ જરૂરી છે, પરંતુ સૌરાષ્ટ્રની જે આગવી ઓળખ છે- ધર્મ, સેવા, પરોણાગત, લજ્જા, મર્યાદા, ચમચાગીરી નહીં, પણ સત્ય માટેની લડત, તેને જાળવી રાખજો, એટલું જ નહીં, પરંતુ જો રખે ને નોકરી-ધંધા માટે સૌરાષ્ટ્રની બહાર જવાનું થાય તો તેને ત્યાં પણ સુવાસની જેમ ફેલાવજો.

આ નૂતન વર્ષે બીજો એક સંકલ્પ પણ લેવા જેવો છે. તે એ કે બને તેટલી ભારતીયતા અપનાવીશું. જન્મદિવસ હોય કે અન્ય કોઈ પ્રસંગ, મીણબત્તીને ફૂંક મારીને ઓલવી નાખી અંધારુ કરવાના બદલે દીપ પ્રાગટ્ય કરીશું. કેક ચોપડીને મોઢું ગંદુ કરવાના બદલે, લાડુ કે અન્ય કોઈ મીઠાઈથી મોઢું મીઠું કરીશું. વારેતહેવારે માતાપિતાને અને વડીલોને પગે (ઘૂંટણે નહીં) સ્પર્શીને તેમના આશીર્વાદ જરૂર લઈશું. આ રીતે કરવામાં એક આખું ચક્ર- એક આખી સર્કિટ પૂરી થતી હોય છે. જરા ચિત્રની કલ્પના કરજો. તમે પગે લાગો, તમારા હાથ વડીલોના પગને સ્પર્શે ત્યારે વડીલોના હાથ તમારા માથાને સ્પર્શે છે. આમ, વડીલોમાંથી ઊર્જા, શુભ તરંગો તમારા શરીરમાં પ્રવેશે છે. આ કદાચ વિજ્ઞાને હજુ સાબિત નથી કર્યું, પરંતુ વિજ્ઞાને તો એવી ઘણી બધી ચીજો પાછળથી સ્વીકારી જે પહેલાં ઋષિ-મુનીઓ કહી ગયા. પૃથ્વી સૂર્યની આસપાસ ફરે છે તેવું વિજ્ઞાને કહ્યું તે પહેલાં આપણાં પુરાણોમાં કહેવાયેલું. આનો અર્થ એ નથી કે વિજ્ઞાન સાબિત કરે તે પછી જ માનવું.

આ ઉપરાંત આવા કોઈ પ્રસંગે ગાયને ઘાસ નીરીએ, વંચિત વર્ગના લોકોને ઘરે બોલાવી ચા-પાણી- નાસ્તો કરાવીએ-જમાડીએ. અથવા તેમને ત્યાં જઈને ચા-પાણી કરીએ. અને હા, મંદિરે અચૂક જઈએ અને મંદિરે જતી વખતે ધ્યાન રાખીએ કે જેમ લગ્નમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં વસ્ત્રો પહેરીએ, મરણમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં કપડાં પહેરીએ, કૉર્પોરેટ મીટિંગમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં સૂટ-બૂટ પહેરીએ તેમ મંદિરે જવું હોય તો ટીશર્ટ, બરમૂડા, ચડ્ડીમાં ન જવાય. જગતનિયંતાને મળવા શું કોઈ પણ ડ્રેસમાં જશું? મંદિર એ પ્રચંડ ઊર્જાનાં કેન્દ્રો છે. ત્યાં કોઈ પણ વસ્ત્રોમાં કે કોઈ પણ અપવિત્ર અવસ્થામાં જવાથી તેની અવળી અસર થઈ શકે. એટલે જ પૂજાપાઠના પણ આસનો, હાથમાં દર્ભની વીંટી, રેશમી અથવા સુતરાઉ વસ્ત્રો પાછળ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક કારણો છે. વિશ્વમાં વીજચુંબકીય તરંગો મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. ટીવી, વિડિયો, મોબાઇલ ફોન, વાઇફાઇ વગેરે આ તરંગો વગર કંઈ નથી. અને ઘરે કે મંદિરે પૂજાપાઠ, મંદિરમાં દર્શન કરતી વખતે આવા તરંગો નીકળે તો તેની ઊર્જાને રેશમી વસ્ત્રો પોતાની તરફ આકર્ષીને સંગ્રહી શકે છે.

આપણી તકલીફ શું છે કે આપણને વિદેશી લેખકના ઉદાહરણ દઈએ તો વાત વધુ ગળે ઉતરે. જિમ બર્જ નામના એક લેખકે તેમના પુસ્તક ‘પ્રેયર, ક્વૉન્ટમ ફિઝિક્સ એન્ડ હૉટલ મેટ્રેસીસ’ પુસ્તકમાં બહુ સારું ઉદાહરણ આપ્યું છે- આ મંદિર, પૂજાપાઠ વગેરેને સમજવાનું. તેમણે લખ્યું છે, “જો હું મોટા શહેરમાં હોઉં, તો હર હંમેશ હજારો લોકો એકબીજા સાથે મોબાઇલ ફૉનથી વાતો કરતા હશે અને તે તરંગો મારા શરીરમાંથી નીકળતા હશે, પરંતુ મારો ફોન તે પકડતો નથી. હું તો માત્ર તે જ તરંગોને પકડી શકું છું અને તેને સમજી શકું છું જેના માટે મારી પાસે યોગ્ય ડિવાઇસ છે.” ભગવાનના તરંગો પકડવા હોય તો ગમે તે ડિવાઇસ ન ચાલે. તેના માટે વર્ષોના પ્રેક્ટિકલ એક્સપેરિમેન્ટ કર્યા પછી સાયન્ટિસ્ટોને પણ ટક્કર મારે તેવા ઋષિ-મુનિઓએ કહેલી રીતભાત અપનાવવી પડે.

નૂતન વર્ષાભિનંદન.

hindu, sanjog news, vichar valonun

હિન્દુઓનો દેશ કયો? એક પણ નહીં!

(સંજોગ ન્યૂઝની વિચાર વલોણું કૉલમમાં તા.૧૫/૧૦/૧૭ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

શું ન્યાયના દેવી આંધળાં છે? શું ટોચના હોદ્દાઓ પર બેઠેલા લોકોએ હિન્દુ વિરોધી હોવું અનિવાર્ય છે? આવા પ્રશ્નો સોશિયલ મિડિયા પર એટલા માટે પૂછાઈ રહ્યા છે કે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે દિલ્લી અને એનસીઆરમાં દિવાળી પર ફટાકડા ફોડવા પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. પ્રતિબંધ દિલ્લીમાં લાગ્યો પણ તેની અસર પૂરા દેશમાં વર્તાઈ રહી છે. સોશિયલ મિડિયા પર લોકોના આક્રોશસભર સંદેશાઓની ભરમાર થઈ છે.

સુપ્રીમે પહેલાં દહી-હાંડીની ઊંચાઈ ૨૦ ફીટથી વધુ ન રાખવા આદેશ આપ્યો. તે પછી ૧૪ વર્ષથી નીચેનાં બાળકોને દહી-હાંડીની સ્પર્ધામાં ભાગ ન લેવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. ચીન-જાપાન વગેરે અનેક દેશો ઑલિમ્પિકની પૂર્વ તૈયારી માટે ‘કેચ ધેમ યંગ’નું સૂત્ર અપનાવી નાનપણથી જ બાળકોને આકરું પ્રશિક્ષણ આપી તૈયાર કરે છે અને એટલે જ આ દેશો ઑલિમ્પિકમાં મેદાન મારી જાય છે. શું આપણે આપણાં બાળકોને ફોફાં જેવાં પોચટ બનાવી રાખવા માગીએ છીએ?

અત્યારે આપણા દેશમાં લગભગ બધી ચેનલો પર નાચવા-ગાવાના રિયાલિટી શૉની ભરમાર છે અને માબાપો મોટી સંખ્યામાં પોતાનાં બાળકોને નાનપણથી જ લાઇમલાઇટમાં લાવવા માગે છે અને તેમના પૈસે તાગડધિન્ના કરવાનો પણ ક્યાંક છુપો વિચાર કોઈ-કોઈ માબાપના મનમાં હોઈ શકે છે. આપણા દેશમાં આમેય શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ ઘટતી જાય છે. રમતના નામે માત્ર ક્રિકેટ રમાય છે. દોડાદોડી, કુશ્તી, આંબલીપીપળી વગેરે રમતો ઘટી ગઈ છે. મેદાનો પણ મોટાં શહેરોમાં રહ્યાં નથી. તો શું આપણે આપણાં બાળકોને ભાંડ બનાવવા માગીએ છીએ?

અલબત્ત, એ પણ મહાન કલા છે, પરંતુ માત્ર એ કલા પાછળ જ દોટ લગાવવી એ વાજબી નથી. નાનપણમાં જ બાળકને લાઇમલાઇટ મળી જાય અને મોટા થયા પછી એ જો પ્રસિદ્ધિથી દૂર થઈ જાય તો તે ડિપ્રેશનનો ભોગ બને તેવી ભરપૂર શક્યતા રહે છે. વળી, નાનપણથી રિયાલિટી શૉના કારણે ભણતર પણ મોટી અસર પડે છે. બાળકનું બાળપણ છિનવાઈ જતું હોય છે. રિયાલિટી શૉમાં આમેય બાળકને ગર્લફ્રેન્ડ અંગે વાત કરવામાં આવે છે (સારેગમપ જોઈ લેજો), તેને સ્ટાઇલિશ બનાવી નાનપણથી જ અમુક પ્રકારના કપડાં પહેરવાં ફરજ પડાય છે, અને માબાપને પણ કોઈ વાંધો નથી હોતો કારણકે તેના માટે પછી બાળક નૉટ છાપવાનું મશીન બની જાય છે. અને બાળકના કારણે તેઓ પણ લાઇમલાઇટમાં આવે છે.

દહીહાંડી પછી સુપ્રીમે જલ્લીકટ્ટુ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. પ્રાણીઓના અધિકારની ચિંતા કરતી સંસ્થાઓની અરજીના આધારે સુપ્રીમે આમ કર્યું. મકરસંક્રાંતિ પર પણ જીવદયાના નામે કેટલીક સંસ્થાઓ પતંગ ન ચગાવવા અભિયાન ચલાવે છે. સુપ્રીમ કૉર્ટે નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા માંજા પર મૂકાયેલા પ્રતિબંધને ઉઠાવી લેવા ના પાડી દીધી હતી. આ સંસ્થાઓને ગાય કપાય તેમાં કોઈ વાંધો નથી. શું ગાયના કોઈ અધિકાર નથી? જલ્લીકટ્ટુના બહાને તો બળદનું સંવર્ધન થાય છે. જ્યારે ગાય કપાય તેનાથી દેશના અર્થતંત્રને મોટો ફટકો પડે છે. પ્રાણીઓના અધિકારની ચિંતા કરતી ‘પેટા’ જેવી સંસ્થાઓને માત્ર હિન્દુ તહેવાર અને હિન્દુ પરંપરા જ નજરે પડે છે? બકરી ઈદ પર મોટી જબ્બર સંખ્યામાં બકરીઓ કપાય છે, તો શું બિચારી બકરીઓના કોઈ જીવવાના અધિકાર નથી?
મકરસંક્રાંતિ પર પતંગ ન ચગાવવાના અનુરોધ સાથે નીકળી પડતી સંસ્થાઓને ઈંડાંથી લઈને અન્ય માંસાહાર સામે કોઈ વાંધો નથી? તેમને શાકાહારી વસતિમાં ઈંડાં અને માંસની લારી-દુકાન કરતા વિધર્મીઓ સામે પણ કોઈ વાંધો નથી હોતો. કેમ?

અને પૂરા સન્માન સાથે જજસાહેબોને તથા મિડિયાના ચોક્કસ વર્ગને પ્રશ્ન કરવાનું મન થાય કે પ્રદૂષણ શું માત્ર હિન્દુ તહેવારોમાં જ થાય છે? જે ધર્મે પર્યાવરણની સૌથી વધુ ચિંતા કરી, વૃક્ષ પૂજવાનો મહિમા ગાયો, નદીઓને માતા માની, તે ધર્મ પર જ પ્રહાર કેમ? હોળીમાં કહેશે કે તિલક હોળી રમો. પાણી ન વેડફો. કેમિકલ રંગોવાળી વાત સ્વીકાર્ય છે, પરંતુ પાણી ન વેડફવાની વાત અસ્વીકાર્ય છે. તો તો પછી ભારતમાં છાશવારે રમાતી ક્રિકેટ મેચો પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. આઈપીએલ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. ક્લબોમાં થતા રેઇન ડાન્સ અને ફિલ્મોમાં વરસાદી ગીતોમાં પાણીના વેડફાટ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. કૉલ્ડ ડ્રિંક્સ બનાવતી કંપનીઓ પણ ભૂગર્ભ જળ ખાલી કરી રહી છે તેના પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. ગણેશોત્સવ વખતે પણ પર્યાવરણની ચિંતા
થાય તે વાજબી છે, પરંતુ આજે સરેરાશ હિન્દુને એવી લાગણી થઈ રહી છે કે તે આ દેશમાં બહુમતીમાં હોવા છતાં દ્વિતીય દરજ્જાનો નાગરિક છે. અર્થાત્ મુસ્લિમોના શાસનમાં તેને જે અન્યાય થતો હતો તેમાં કોઈ ફરક આવ્યો નથી.

આજે પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યમાં હિન્દુ દુર્ગા મૂર્તિનું વિસર્જન કરી શકતો નથી કારણકે મોહર્રમનો તહેવાર છે. પ. બંગાળના કેટલાંક ગામોમાં તો કેટલાંક કટ્ટર મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે દુર્ગા પૂજા પણ નથી થઈ શકતી. ગુજરાતમાં જ્યાં હિન્દુવાદી પક્ષની સરકાર છે ત્યાં નવરાત્રિ જે વર્ષમાં એક જ વાર નવ દિવસ જ હોય છે તેમાં રાત્રે ૧૨ વાગ્યા ગરબા રમવા અથવા કમ સે કમ લાઉડ વૉલ્યૂમ સાથે મ્યૂઝિક વગાડવા પર પ્રતિબંધ છે. તેમાં કંઈ ખોટું નથી. મોટા ભાગને નવરાત્રિમાં હવે ફિલ્મી ગીતો અને તેય ભદ્દા (‘મર્ડર’ના ‘કહો ના કહો’ અને ‘જિસ્મ’ના ‘જાદુ હૈ નશા હૈ’ જેવાં ગીતો) પર ડાન્સ થતો હોય તો તેને માતાજીની આરાધના ન જ કહી શકાય અને જેમને રમવામાં રસ નથી તેમને ટીવી જોવું હોય, વિદ્યાર્થીઓને વાંચવું હોય, વડીલને બીપી કે હાર્ટની તકલીફ હોય અને
ઘોંઘાટ સહન ન કરી શકતા હોય, વળી, આજુબાજુની સોસાયટીની કેસેટોનો અવાજ ભેગો મળીને ઘોંઘાટ સર્જતો હોય ત્યારે કમ સે કમ રાત્રે બાર પછી તો આ ઘોંઘાટ બંધ થવો જ જોઈએ. જેમને રમવું હોય તે ભલે એકદમ ધીમા અવાજે કેસેટ વગાડીને રમે.

આ વાત સાથે સહમત, પરંતુ વર્ષમાં એક વાર નવ દિવસના ઘોંઘાટની સામે દિવસમાં પાંચ વાર અઝાનના બેસૂરા અવાજ જ્યારે મસ્જિદોના લાઉડ સ્પીકર પરથી વહેલી સવારથી લઈને રાત સુધી સતત કાન પર અથડાયા કરે ત્યારે કોઈ સરકાર કે કૉર્ટને કોઈ તકલીફ પડતી નથી? ત્યારે આ દેશના બંધારણમાં સમાવાયેલું સાચું સેક્યુલરિઝમ ક્યાં માંસાહાર કરવા જતું રહે છે? વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોમાં પૂજા-ઉપાસનાના જાહેર પ્રદર્શન પર પ્રતિબંધ છે ત્યારે આપણે તો ગમે ત્યાં નમાઝ પઢવા બેસી જતા હોય છે. કૉંગ્રેસ-તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ જેવા સેક્યુલર પક્ષો શુક્રવારે નમાઝ પઢવા રજા આપે અથવા તો કામ પડતું મૂકીને વચ્ચે નમાઝ પઢવા જવા દે તેવું તો માત્ર ભારતમાં જ બને. ૩૧ ડિસેમ્બર પર દારૂની રેલમછેલ અને દારૂમાં વપરાતા પાણીની સામે કોઈને વાંધો નથી. ૩૧મી ડિસેમ્બરે આખી દુનિયામાં આતશબાજી થાય તો કોઈ વાંધો નથી. કેમ? કારણકે એ ખ્રિસ્તીઓનો તહેવાર છે એટલે?

અને ફટાકડા ફોડવાનો આદેશ આવ્યો તો ક્યારે આવ્યો? દિવાળીના માત્ર નવ દિવસ પહેલાં! દિવાળીના દિવસે કાંચીના સંત જયેન્દ્ર સરસ્વતીની ધરપકડ પણ આ જ દેશમાં થઈ શકે પરંતુ પોતાને આઈએસઆઈ એજન્ટ કહેતા ઈમામ બુખારીની ધરપકડ રમઝાન ઇદ તો શું, બીજા કોઈ દિવસે પણ કરવાની કોઈ પણ પક્ષના સત્તાધીશોમાં હિંમત ખરી? બીજું, ફટાકડા શું દિવાળી પર જ પ્રતિબંધિત રહેશે? લગ્નના વરઘોડાઓ, ક્રિકેટ મેચમાં વિજયની ઉજવણી, રાજકીય વિજય સરઘસ, હોળી, વગેરે અનેક પ્રસંગોએ ફટાકડા ફોડવા હવે પરંપરા બની ગયા છે. ત્યારે ફટાકડા ફોડાશે તો?

બીજો પ્રશ્ન એ પણ છે કે ફટાકડાના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી દેશના અર્થતંત્રને કેટલો ફટકો પડશે? ત્રીજો પ્રશ્ન એ છે કે શું પ્રદૂષણ માત્ર દિવાળીના તહેવારોમાં ફોડાતા ફટાકડાથી જ ફેલાય છે? કતલખાનાંઓ, વાહનો, ધમધમતી ફૅક્ટરીઓ, ઍર કંડિશનરો, જનરેટરો, કમ્પ્યૂટરો, મોબાઇલ વગેરે પણ વાયુ પ્રદૂષણનાં મોટાં સ્રોતો છે. જેમને પ્રદૂષણની એટલી જ ચિંતા થતી હોય તેમણે કારોનો ઉપયોગ બંધ કરી બસોમાં જવું જોઈએ, એસી ન વાપરવાં જોઈએ, કમ્પ્યૂટર અને મોબાઇલ વાપરવાનું બંધ કરવું જોઈએ. અને આ દેશમાં કતલખાનાં બંધ કરાવવાં જોઈએ.

જ્યારે ટ્રિપલ તલાકનો વિષય આવે ત્યારે ખંડપીઠમાં બેસનારા જજોની પસંદગી પણ ધર્મના આધારે કરવામાં આવે છે, અને તેના પર બહુમતી જજોના નિર્ણયોના પ્રતિબંધ મૂકાયો તે અભિનંદનને પાત્ર છે, પરંતુ તે માત્ર છ મહિના પૂરતો જ મૂકાયો છે. સરવાળે આ બધા નિર્ણયોના આધારે એવી છાપ ઉપસી રહી છે કે અત્યાર સુધી સરકારો તો લઘુમતીને થાબડભાણા અને હિન્દુઓને ચાબુક ફટકારવાની પ્રવૃત્તિ કરતી જ રહી હતી પરંતુ હવે ન્યાયતંત્ર પણ તેમાં ભળ્યું છે. મુસ્લિમો કે ખ્રિસ્તી દેશો માટે તો કદાચ અનેક ઈસ્લામી દેશો અથવા ખ્રિસ્તી દેશો છે પરંતુ હિન્દુઓ માટે તો ભારત સિવાય એકેય દેશ પોતાનો નથી. અમેરિકાથી લઈને બાંગ્લાદેશ અને હવે તો મ્યાંમારમાં પણ હિન્દુ સુરક્ષિત નથી, પણ હવે તો હિન્દુઓને એવું લાગવા લાગ્યું છે કે ભારતમાં પણ તે ખરેખર સુરક્ષિત છે? તેની પરંપરાઓ સુરક્ષિત છે?