ચીન વૈદિક સામ્રાજ્યનો જ એક ભાગ હતું!

(સાધના સાપ્તાહિક તા.૫/૮/૧૭માં પ્રસિદ્ધ થયેલો લેખ)

વર્તમાનમાં ભૂતાનના ડોક લામ વિસ્તારમાં ચીને રસ્તો બનાવવાનું શરૂ કર્યું અને તેને ભારતની રાજકીય અને સૈન્ય સત્તાએ અગમચેતી વાપરીને ત્વરિત નિર્ણય કરીને અટકાવવાનું કામ કર્યું તેના કારણે ત્યાં ચીન અને ભારતની સેના સામસામે ઊભી છે અને યુદ્ધની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ સંજોગોમાં ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો, તિબેટનો ત્રીજો ખૂણો સમજવાની જરૂર છે.

હકીકતે ચીન સાથે ભારતના સંબંધો મહાભારત કાળથી રહ્યા છે. આશ્ચર્ય લાગશે, પરંતુ મહાભારતમાં તેનો ઉલ્લેખ આવે છે. મહાભારતના વન પર્વના ઈન્દ્રલોકાભિગમન પર્વના શ્લોક ૨૧-૪૨માં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પાંડવોને તેમના ઈન્દ્રપ્રસ્થની સમૃદ્ધિની યાદ અપાવતા કહે છે, “ઈન્દ્રપ્રસ્થમાં કુંતીકુમારો પાસે જે સમૃદ્ધિ હતી અને રાજસૂય યજ્ઞ સમયે મેં મારી આંખોથી જોઈ હતી, તે અન્ય નરેશો માટે દુર્લભ હતી. તે સમયે બધા ભૂમિપાલ પાંડવોનાં શસ્ત્રોના તેજથી ભયભીત હતા.” કયા કયા ભૂમિપાલો (રાજાઓની) વાત તેમાં આવે છે? “સિંહલ, બર્બર, મલેચ્છ, લંકાનિવાસી, પશ્ચિમના રાષ્ટ્ર, સાગરના નિકટવર્તી સેંકડો પ્રદેશ, દરદ, સમસ્ત કિરાત, યવન, શક, હુણ, ચીન, તુષાર, સૈન્ધવ, જાગુડ, રામઠ, મુંડ, સ્ત્રીરાજ, કેકય, માલવ અને કાશ્મીરદેશના નરેશ પણ રાજસૂય યજ્ઞમાં બોલાવાયા હતા અને મેં તે બધાને આપના યજ્ઞમાં રસોઈ પીરસતા જોયા હતા.” મનુસ્મૃતિમાં પણ ચીનનો યવન, શક વગેરેનો જાતિઓ તરીકે ઉલ્લેખ છે. એમ મનાય છે કે હિન્દુઓની જ એક સૂર્યવંશીય ક્ષત્રિય જાતિ ચીના તિબેટની પાર જઈને ચીનમાં વસી. (જોકે તેના માટે કોઈ નક્કર પુરાવા નથી મળતા). ચીનમાં તાંગ રાજવંશના શાસન (ઇ.સ. પૂર્વે ૬૧૮-૯૦૭)માં હિન્દુ પંચાંગનો ઉપયોગ પણ કરાતો હતો.

ચીન પરંપરામાં સુન વુકોંગ નામના વાનર દેવતાનું પૌરાણિક પાત્ર છે જે હનુમાનજી પરથી પ્રેરિત છે. તમિલનાડુની આય્યાવોલે અને મણિગ્રામમ નામની બે વેપારી મંડળીઓ મધ્ય યુગમાં દક્ષિણ ચીનમાં ગઈ ત્યારે પણ ત્યાં હિન્દુ ધર્મનો વધુ વિસ્તાર થયો હતો. આજે પણ ચીનમાં મંદિરોના રૂપમાં અવશેષો જોવા મળે છે. ‘વિશ્વનાં પગરખાં કારખાના’ તરીકે જાણીતા ચીનના જિનજિયાંગ નામના ઔદ્યોગિક નગરમાં ‘શીંગલી પેવેલિયન’ નામનું મંદિર આવેલું છે જેમાં લોકો એક દેવીની પૂજા કરે છે. ચાર હાથવાળી આ દેવી ગુઆન્યિનના રંગરૂપ હિન્દુ દેવી મહાકાળી જેવાં જ છે, જે તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશના વિષ્ણુ અને શિવ મંદિરોમાં જોવા મળે છે. ચીનના સ્થાનિક ઇતિહાસકારો માને છે કે સોંગ (૯૬૦-૧૨૭૯ એ.ડી.) અને યુવાન (૧૨૭૯-૧૩૬૮ એ.ડી.) રાજવંશના સમયમાં દક્ષિણ ભારતના લોકો ક્વાનઝોઉ ગયા ત્યારે તેમની સાથે હિન્દુ ધર્મનો પણ પ્રચાર-પ્રસાર કર્યો હતો. ક્વાનઝોઉમાં કૈયુઆન મંદિરમાં નરસિંહ ભગવાનની મૂર્તિ આનો પુરાવો છે.

‘ધ સર્પન્ટ ધ ઇગલ ધ લાયન એન્ડ ધ ડિસ્ક’ પુસ્તકમાં બ્રેનોન પાર્કર લખે છે, “ફુજિયાન પ્રાંતના ક્વાનઝોઉના શિનમેન વિસ્તારમાં શિવ મંદિરના અવશેષો છે. ત્યાં હજુ પણ પાંચ મીટર ઊંચું શિવલિંગ છે. ૧૯૫૦ના દાયકાના અંત સુધી સંતાનવિહોણી માતાઓ સંતાન માગવા ત્યાં દર્શન કરવા જતી હતી. આ જ રીતે લો યાંગ જિલ્લાના સુઆન વુ (Hsuan wu)માં એક સ્તંભ છે જેના પર સંસ્કૃતમાં લખાણ છે…” પાર્કર તો ચીનનું નામ પણ સંસ્કૃતમાંથી આવ્યું હોવાનું લખે છે, “ફ્રેન્ચ આર્ટ હિસ્ટૉરિયન રેને ગ્રોઉસ્સેટ મુજબ, ચીન નામ સંસ્કૃતમાં પૂર્વના પ્રદેશો માટે વપરાતા પ્રાચીન નામ પરથી પડ્યું છે. ચીનમાં વપરાતો શબ્દ ‘શિહ’ સંસ્કૃતના ‘સિંહ’ પરથી આવ્યો છે… ઇટાલીયન લેખક ગેરોલામો એમિલિયો ગેરિનીએ કહ્યું હતું: ઇ.સ. પૂર્વે ત્રીજી અને ચોથી સદી દરમિયાન ઉત્તર ભારતના ક્ષત્રિયોના સાહસી વંશોએ બર્મા, સિયામ, લાઓસ, યુન્નાન, ટોન્કિન અને અગ્નિ ચીનમાં શાસન કર્યું હતું…’ચીન એન્ડ ઇન્ડિયા’ નામનો અભ્યાસ કહે છે કે “ચીન ભારતીય વૈદિક સામ્રાજ્યનો ભાગ હતું.” પ્રૉફેસર જી. ફિલિપ્સે ‘જર્નલ ઑફ ધ રોયલ એશિયાટિક સોસાયટી’ની ૧૯૬૫ની આવૃત્તિમાં પાના નં. ૫૮૫ પર આ સમજાવ્યું છે…ભારતના હિન્દુ વેપારીઓએ ચીનમાં લંગ-ગા નામથી કૉલોની વસાવી હતી જે નામ ‘લંકા’ પરથી પડ્યું હતું…

ચીનના પોતાના પ્રૉફેસર સ્વ. હુઆંગ શિનચુઆન જે બૈજિંગ યુનિવર્સિટીમાં ઑરિએન્ટલ ફિલૉસૉફી ડિપાર્ટમેન્ટમાં હતા તેમણે પણ કહ્યું હતું કે પ્રાચીન ચીનમાં અનેક વિષ્ણુ અને શિવ મંદિરો હતાં…એક ઇન્ટરવ્યૂમાં પ્રૉફેસરે મને ચીનના વૈદિક ભૂતકાળ વિશે અનેક પુરાવાઓ હોવાનું કહેલું. એટલું જ નહીં, પરંતુ એ પ્રૉફેસરે પોતાને ‘ધ લાસ્ટ ચાઇનીઝ હિન્દુ’ ગણાવેલા.

આ પુરાવાઓ ચીન હિન્દુ પ્રભુત્વવાળા બૃહદ ભારતનો એક ભાગ હોવાનું તો સાબિત કરે જ છે, તદુપરાંત, પશ્ચિમી અને સામ્યવાદી બુદ્ધિજીવીઓ, ઇતિહાસકારો દ્વારા ભારતમાં ઉત્તર-દક્ષિણ, આર્ય-દ્રવિડના ભેદ પાડીને ફૂટ પડાવવા કરાતા પ્રયાસની પણ પોલ ખોલી નાખે છે કારણકે ચીનમાં હિન્દુ ધર્મનો પ્રસાર કરવામાં તમિલ વેપારીઓની ભૂમિકા હતી.

ચીનમાં ઇ.સ. પૂર્વે ૫૦૦૦-૩૦૦૦માં યાંગશાઓ સંસ્કૃતિ હતી જે માતૃવંશીય હતી. હિન્દુ ધર્મમાં જ સ્ત્રીઓને વૈદિક કાળથી ઘણી બધી સ્વતંત્રતા હોવાનું પૂરવાર થઈ ચૂક્યું છે જેનાં ગાર્ગી, મૈત્રેયી, લોપામુદ્રા, કૈકેયી સહિત અનેક ઉદાહરણો છે. ચીનના જાણીતા તાંગ સામ્રાજ્યના શાસક શુયાંગજોંગ (Xuanzong)એ ઇ.સ. ૭૨૬માં આવેલા ભયંકર પૂરમાંથી રાજ્યને બચાવવા માટે ભારતીય બૌદ્ધ ભિક્ષુ વજ્રબોધિ (જે દક્ષિણ ભારતના બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં જન્મ્યા હતા)ને બોલાવ્યા હતા. તેમણે પોતાની અગાધ શક્તિથી આ કામ સુપેરે પાર પાડ્યું હતું.

જોકે સામ્યવાદીઓએ ચીન પર કબજો કર્યો પછી હિન્દુ ધર્મ અને બીજા બધા પંથોને દબાવવાની કોશિશ કરી હતી અને તેમની સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવતી હતી. તે સમય દરમિયાન ઘણા સાંપ્રદાયિક (રિલિજિયસ) ઇમારતો અને સેવાઓને બંધ કરી દેવામાં આવી અને તેના સ્થાને તેનો ઉપયોગ ભૌતિક હેતુઓ માટે થવા લાગ્યો હતો.

બીજી તરફ, સનાતન અથવા હિન્દુ ધર્મમાંથી બુદ્ધના મારફતે ઉદ્ભવેલી આધ્યાત્મિક શાખા સમો બૌદ્ધ પંથ ભારતમાંથી જ ચીનમાં ૭૧ સી.ઇ.માં ગયો હતો.

ચીનના અમેરિકામાં રાજદૂત, ઇતિહાસકાર અને પેકિંગ યુનિવર્સિટીના કુલપતિ હુ શિહે તેમના પુસ્તક ‘ઇંગ્લિશ રાઇટિંગ્સ ઑફ હુ શિહ: ચાઇનીઝ ફિલૉસૉફી એન્ડ ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ હિસ્ટરી’ ભાગ-૨માં લખ્યું છે, “ચીન જ્યારે ભારતની સામોસામ આવ્યું ત્યારે ભારતીય રાષ્ટ્રના ધાર્મિક ઉત્સાહ અને પ્રતિભાથી અભિભૂત, ચકિત અને હતપ્રભ થઈ ગયું. ચીને તેની હાર સ્વીકારી અને તે સંપૂર્ણપણે જીતાઈ ગયું.”

તેમણે સ્પષ્ટ લખ્યું કે “ભારતે ચીનને એક પણ સૈનિક સરહદ પાર મોકલ્યા વગર ૨૦ સદીઓ સુધી સાંસ્કૃતિક રીતે જીતેલું અને પ્રભુત્વ હેઠળ રાખ્યું હતું.” હુ શિહની આ વાત સામ્યવાદીઓના બીજા એક જૂઠનો ભંડાફોડ પણ કરે છે કે ભારત ક્યારેય એક રાષ્ટ્ર નહોતું.

ભારત-ચીન વચ્ચે પહેલી અથડામણ ક્યારે થઈ હતી? બૌદ્ધ સમ્રાટ હર્ષવર્ધનના સમયમાં ચીન સાથેના સંબંધો ખૂબ જ સારા હતા. તેના સમયમાં ચીન પ્રવાસી હ્યુ એન ત્સાંગે ભારતની મુલાકાત લઈ પોતાની નોંધો ટપકાવી હતી.  હર્ષવર્ધને પણ ઇ.સ. ૬૪૩માં ચીનમાં દૂતો મોકલ્યા હતા. હર્ષવર્ધનના મૃત્યુ પછી રાજ્યમાં અરાજકતા વ્યાપી ગઈ અને અર્જુન નામનો કોઈ હિન્દુ રાજા આવ્યો. તે સમયે ચીને વાંગ શુઆન્સ (Wang Xuance)ને મોકલ્યો હતો. એમ કહે છે કે ત્યારે અર્જુને વાંગ અને તેના માણસોને કેદ કરી લીધા હતા. પરંતુ વાંગ ભાગવામાં સફળ રહ્યો અને તે ૭૦૦૦ નેપાળી અને ૧૨૦૦ તિબેટી સૈનિકોને લઈને અર્જુનના અંકુશ હેઠળના રાજ્ય પર આક્રમણ કર્યું અને તેણે કન્નૌજના રાજાને બંદી બનાવી ચીની દરબાર ‘ચાંગન’માં ઉપસ્થિત કર્યો, જોકે ભારતીય ઇતિહાસકારો આ ઘટનાને સત્ય માનતા નથી.

ચીન પહેલેથી પોતાના આજુબાજુનાં દેશો સાથે યુદ્ધ કરતું રહ્યું છે અને તેનું કારણ તેનો સામ્રાજ્યવાદી સ્વભાવ રહ્યો છે. જોકે તેણે અનેકવાર માર પણ ખાધો છે. અરે! તિબેટના હાથે માર ખાધો છે. ૭૬૩થી ૮૦૧ની વચ્ચે તિબેટે (મહાભારતમાં તેનો ઉલ્લેખ ‘ત્રિવિષ્ટપ’ તરીકે છે) સતત તાંગ સામ્રાજ્ય હેઠળના ચીન પર આક્રમણો કર્યાં અને વિજય મેળવ્યો હતો. તિબેટી સેનાએ આરબ, તુર્ક અને ચીનના આધિપત્યવાળા પ્રદેશો પણ એક સમયે જીતી લીધા હતા. એક સમયે તેણે ચીનની તત્કાલીન રાજધાની ચાંગ-અન (શિયાન) પણ જીતી લીધી હતી. ‘હિમાલય પર લાલ છાયા’ પુસ્તકમાં ભાજપના નેતા અને હિમાચલ પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન શાંતાકુમાર લખે છે, ૧૬૪૨માં મંચૂરિયાના વિદેશી શાસકોએ મિંગ સામ્રાજ્યને હરાવીને ચીનને જીતી લીધું (જોકે વિકિપિડિયા કે ઇન્ટરનેટ પર ચીનના પ્રભાવના કારણે આ ઇતિહાસ બદલી નખાયેલો જણાય છે) અને આ શાસકો ચીની બની ગયા અને તેમણે ચીનને શક્તિશાળી બનાવ્યું. તેના શાસનમાં સિક્યાંગ, તિબેટ અને નેપાળ ચીનના સામ્રાજ્યનાં અંગ બની ગયાં. બર્મા અને એન્નમને ઉપહાર દેવા વિવશ કરાયા હતા. ફારમોસા, કોરિયા અને રયૂક્યૂને ચીનના અધિકાર હેઠળ લાવવામાં આવ્યા. જોકે આમાંથી ઘણા બધા દેશો વધુ સમય ચીનના સામ્રાજ્યને આધીન ન રહ્યા. ચીની (ચાહે તે સામ્યવાદી હોય કે રાષ્ટ્રીય) આ બધા દેશોને ફરીથી પોતાના સામ્રાજ્યનું અંગ બનાવવાનું સપનું જુએ છે.

આ જ કારણ છે કે ચીન નેપાળ, શ્રીલંકા, મ્યાનમાર, પાકિસ્તાન, ભૂતાન વગેરે તમામ દેશોમાં ઉંબાડિયાં મૂકવા પ્રયાસ કરે છે અને તેમને પોતાના તાબા હેઠળ લાવવા પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ આ વખતે સ્થિતિ-સંજોગો જુદા છે. અક્સાઇ ચીન વખતે નહેરુજી ઉંઘતા રહ્યા. ભારતના વિદેશ સચિવ સબીમલ દત્તે ૧૯૫૮માં અક્સાઇ ચીનમાં ૧,૨૦૦ કિ.મી. રોડ બનતો હોવાનું લખ્યું ત્યારે નહેરુજીએ તેની જાણ ચીનને સત્તાવાર કરવાના બદલે મૌખિક કરવા આદેશ આપ્યો હતો! આ પ્રદેશ ભારતે ગુમાવી દીધો તે પછી પણ નહેરુજીએ સંસદમાં એમ કહ્યું હતું કે “ત્યાં ઘાસનું તણખલું પણ ઉગતું નથી.’ ત્યારે કૉંગ્રેસના જ એક સાંસદ મહાવીર ત્યાગીએ પોતાનો ટકો બતાવીને કહ્યું હતું, “અહીં પણ કંઈ ઉગતું નથી, શું હું તે બીજાને આપી દઉં?’

અત્યારે ભૂતાનમાં રસ્તો બને તે પહેલાં ભારતીય સેના ત્યાં જઈને તેને તોડી નાખે છે. વિયેતનામ, જાપાન, ફિલિપાઇન્સ સહિતના ચીનના આસપાસના શત્રુ દેશો સાથે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના કારણે મજબૂત સંબંધો છે. અમેરિકા, ઈઝરાયેલ દેશો પણ જરૂર પડે તો પડખે ઊભા રહે તેવી શક્યતા છે. સૌથી વધુ તો આપણે લશ્કરી રીતે મજબૂત છીએ. નહેરુજી તો પોતે જ લશ્કર રાખવાના વિરોધી હતા અને પોલીસથી કામ ચલાવવાના હિમાયતી હતા. એટલે અત્યારે ચીનને ૧૯૬૨ જેવી ભૂલ કરવી પરવડે તેમ નથી. ભૂલ કરવા જાય તો તેને જડબાતોડ જવાબ તો મળે જ, સાથે ભારતનું વિશાળ બજાર પણ ગુમાવવું પડે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ભારે નામોશી થાય. હા, ચીનની સરકારના ઈશારે ‘ગ્લૉબલ ટાઇમ્સ’માં ભારત વિરુદ્ધ છપાતી ધમકીઓ ભારતના કેટલાક ભારતવિરોધી મિડિયાનું મનોબળ જરૂર વધારે છે જેને તેઓ પ્રમુખ રીતે દર્શાવે-છાપે છે પણ ખરા!

 

બૉક્સ

ચીની કો તો હમ પાની મેં ઘોલ ઘોલ પી જાયેંગે

જાણીતા હિન્દી ફિલ્મ અભિનેતા આશુતોષ રાણા એક દેશભક્તિથી ઓતપ્રોત કવિતા ગાય છે. આ કવિતા આખી તો જગ્યાના અભાવે ટાંકી શકાય તેમ નથી, પરંતુ તેમાંથી ચીનને લગતી પંક્તિઓ સાંભળવા જેવી છે:

क्या कहते हो मेरे भारत से चीनी टकराएंगे ?

अरे चीनी को तो हम पानी में घोल घोल पी जाएंगे ।

वह बर्बर था वह अशुद्ध था , हमने उनको शुद्ध किया ,

हमने उनको बुद्ध दिया था , उसने हमको युद्ध दिया ।

आज बँधा है कफ़न शीष पर जिसको आना है आ जाओ,

चाओ-माओ चीनी-मीनी जिसमें दम हो टकराओ ।

 

ગોહત્યા: યુવા કૉંગ્રેસના રાક્ષસી કૃત્યથી ભાજપને ભાવતું જડશે

કૉંગ્રેસે ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન, હિમાચલ પ્રદેશ વગેરેની ચૂંટણી પહેલાં સામે ચાલીને ભાજપને તાસક પર મુદ્દો ધરી દીધો છે. હવે ભાજપ આ મુદ્દો ગજવશે, પરંતુ યુવા કૉંગ્રેસના કાર્યકર્તાઓએ જે રીતે વિડિયો શૂટિંગ સાથે એક કાયદાના વિરોધમાં ગોહત્યા કરી છે તેની ટીકા કરવા માટે તમામ શબ્દો ઓછા પડે. આ રાક્ષસી કૃત્ય છે અને માત્ર કૉંગ્રેસ જ શું કામ? સામ્યવાદીઓ અને શોભા ડે જેવા લિબરલ બુદ્વુજીવીઓ પણ રોજેરોજ હિન્દુઓની લાગણી દુભાવે તેવા વાણીવિલાસ અને કૃત્યો કરે છે જેનાથી હિન્દુઓ ઉગ્ર બની રહ્યા છે. આ અટકવું જોઈએ.
એક સમયે ઈન્દિરા ગાંધી વખતે કૉંગ્રેસનું નિશાન ગાય-વાછરડું હતું. કૉંગ્રેસમાં હિન્દુત્વનો ઝોક હતો. ઉત્તર પ્રદેશમાં સૌથી વધુ કૉંગ્રેસી મુખ્યમંત્રી હોવાનો યશ ધરાવતા સંપૂર્ણાનંદે દેશના પ્રથમ વડા પ્રધાન અને લિબરલ જવાહરલાલ નહેરુની ઈચ્છા વિરુદ્ધ જઈને ઉત્તર પ્રદેશમાં ગોહત્યા વિરોધી કાયદો પસાર કરેલો. નહેરુજીએ તે વખતે રાજીનામું આપવાની ધમકી સુદ્ધાં આપેલી પણ સંપૂર્ણાનંદજીએ તેની પરવા કર્યા વગર આ શુભ કાર્ય કરેલું. પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, ગાંધીજી વગેરે પણ ગોહત્યા સામે કડક કાયદો ઈચ્છતા હતા.
આપણા બંધારણમાં કલમ ૪૮ ગોરક્ષા માટે છે જ. ગાયને કોઈ પંથ સાથે જોડીને જોવી ન જોઈએ કારણકે હિન્દુ ધર્મ તો વિશાળ સમાજને ઉપયોગી દરેક ચીજનું મહત્ત્વ સમજાવવા તેને પવિત્ર બનાવી દે છે. પશુપાલકો માત્ર હિન્દુઓ જ નથી હોતા, કચ્છ, રાજસ્થાન કે કાશ્મીરમાં મુસ્લિમ પશુપાલકો પણ હોય તો ડેનમાર્ક જેવા ખ્રિસ્તી બહુમતીવાળા દેશમાં પણ ગાયનું વૈજ્ઞાનિક ઢબે ઉછેર થતો હોય.
સામે પક્ષે પશુપાલકો પણ ગાયને રઝળતી મૂકી દે. આપણે વડા પ્રધાનની વારંવાર અપીલ છતાં કચરાને સૂકા-ભીના અને પ્લાસ્ટિક આમ ત્રણ વિભાગમાં વહેંચીને અલગ ન કરીએ અને પરિણામે ગાયને પ્લાસ્ટિક ખાવાનો વારો આવે. ઉનાળામાં તો ગાયની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થતી હોય છે કારણકે રઝળતી ગાયને પાણી પીવું હોય તો ક્યાં જાય? જાહેર પાણીની પરબ પણ ઓછી થતી જાય તો પ્રાણી માટે અવેડો તો સ્માર્ટ સિટી બનવા તરફ જતા વિકસિત શહેરમાં ભૂલી જ જવાનો. મેં મારા ઘર આગળ માટલું રાખેલું તો તે કોઈક ઉઠાવી ગયેલું! આ છે શહેરી માનસિકતા!
સિંહ, વાઘ, દીપડાની વસતિની ચિંતા કરતા આપણે લોકોને ગાયની ચિંતા કેમ નથી થતી? ગાયની ઉપયોગિતા અનેકગણી વધુ છે માટે તે પૂજનીય મનાઈ છે.
અને આ લિબરલો-બુદ્ધુજીવીઓ-સામ્યવાદીઓને શું કહેવું? એકાદ વર્ષ પહેલાં જ.ન.વિ. (જેએનયુ)માં બીફ ફેસ્ટિવલ રાખેલો અને ગઈ કાલે પણ કેરળમાં તેમણે બીફ ફેસ્ટિવલ રાખેલો. બુદ્ધુજીવી લેખિકા શોભા ડેએ પણ બીફ ખાવાની તરફેણમાં ટ્વીટ કરેલું. આ લોકો એ. આર. રહેમાન સામે ફતવો બહાર પડે કે સોનુ નિગમ સામે ફતવો બહાર પડે ત્યારે તેમના દરમાં છુપાઈ જતા હોય છે. ત્યારે તેમની મર્દાનગી કે નારીત્વ ગાયબ થઈ જાય છે.  દિવાળી પર ફટાકડાનો વિરોધ, ધૂળેટી પર પાણીથી રમવા પર વિરોધ, જન્માષ્ટમી પર દહીહાંડીનો વિરોધ, શ્રાવણમાં દૂધાભિષેક સામે વિરોધ, મકરસંક્રાંતિ પર  મૂંગા પક્ષીઓના નામે પતંગ ચગાવવા પર વિરોધ, જલ્લીકટ્ટુમાં બળદની લડાઈ પર વિરોધ કરનારી આ જમાતને ગાય આ રીતે જાહેરમાં કપાય તેના પ્રત્યે અનુકંપા થતી નથી.  સેક્યુલરિઝમના નામે માત્ર હિન્દુઓની લાગણી પર જ સતત આઘાત કરતા રહેવું તેમની પ્રકૃતિ બની ગઈ છે કારણકે બોલકા હિન્દુઓ માત્ર બોલકો વિરોધ કરે છે. હિન્દુઓ જો લાંબા ગાળે આત્યંતિક બનશે તો તેમાં આવા તત્ત્વોનો ફાળો ૧૦૦ ટકા હશે તે લખી રાખજો.

Khambhalay Maa: Must Visit Sacred Place

Jay Khambhaly Maa. Khamhaly Maa is very sacred temple located at Mandal, near Viramgam, Gujarat. It is approximately 86.6 km from Ahmedabad. There are two temples. One is located in heart of village, near bus stand. Other one is located near beautiful lake where beautiful coloured lotuses blossom. I got opportunity twice to visit here. Both time for darshan and witnessing sacred ceremony of Navchandi yagna.

This form of Maatajee is worshipped mainy by Kutsat Gotri brahmans. It is said that Matajee was on hill but some devotees requested her to come with them. But at place where the present temple is located, devotees doubted whether Matajee is actually coming with them and they violated order of Maatajee not to look back. So finally Matajee settled here. Idols of 51 shaktipiths are also here.

Trust is doing good for temple and facilities of devotees visiting here. Atithi Bhavan is the place where devotees can wait or stay with prior booking. Rooms are well maintained and facilities like AC are there. Food is also good. Generally conservative brahmans prefer to sit in row (pangat in Gujarati), but here chair and table facility is given so that old age persons have no problem. Just small inconvenience in hot summer days. You will feel so much heat due to iron roof. But that will be done away with in near future, I was told by Shree Manishbhai Rawal, one of trustees of temple. Atithi Bhavan is located exact opposite to ST (GSRTC) bus station. So it is also very convenient for persons coming in bus.

If you are coming in car, and you wish to offer prayer at old temple located in village, you have to park car near Atithi bhuvan as car is not allowed in village.

At old temple, now Shivalay is built. It is small but also very peaceful and sacred temple. There is one yagnashala where brahmans from Chitakut are constantly performing Navchandi yagna to increase power (Bal-बल) of Khambhalay Maa so that Maatajee’s blessings remain with devotees, I was informed. Many devotees visit Khambhalay Maa on every poornima (full moon day).

Lot of donations are poured in for temple and athithi bhavan, specially for meal. Nowadays, donors are donating for one month meal or so but shree Manishbhai tells me that in near future, fund will be enough to provide free meal without help of donor.

If you are visiting Bahucharajee, Shankheshwar, you can visit here or if you are visiting here, you can visit Bahucharajee, Shankheshwar as they are nearby places.

દારૂ, સેક્સ, કપડાં: સભ્યતાનાં બંધનો ખ્રિસ્તી પંથમાં પણ છે જ

(ભાગ-૨)

ગઈ કાલે ૩૧ ડિસેમ્બર ધામધૂમથી ઉજવાઈ! આપણે ગઈ કાલના ક્રિસમસ, સાંતા ક્લૉઝ, ૩૧ ડિસેમ્બર, ખ્રિસ્તી પંથ અને મોજમજા: ભ્રમ અને સચ્ચાઈ લેખમાં જોયું કે હિન્દુ તહેવારોમાં બંધન વધુ છે તેવી માન્યતા ખોટી છે. ૨૫ ડિસેમ્બર એ ઈસુનો જન્મદિન છે તેમ છાતી ઠોકીને કહી શકાય તેમ નથી. સાંતા ક્લૉઝની પરિકલ્પના પણ નરી કલ્પના જ છે જે માર્કેટિંગના વિચારમાંથી જ ઉદ્ભવેલી છે. આ જ રીતે ૩૧ ડિસેમ્બર એ વર્ષનો અંત છે તેમ પણ વ્યાપક રીતે ન કહી શકાય. આજે આપણે એ સચ્ચાઈ જાણવાનો પ્રયાસ કરીએ કે શું ખરેખર ખ્રિસ્તી પંથમાં ક્રિસમસ અંગે, દારૂ અંગે, ટૂંકાં કપડાં અંગે કે સેક્સ અંગે કોઈ બંધનો જ નથી? આપણે ત્યાં નવરાત્રિ જે રીતે પૈસા કમાવવાનું નિમિત્ત બની ગઈ છે અને તેની ધર્મ પ્રમાણે ઉજવણી નથી થતી તેમ ક્રિસમસનું પણ નથી થયું ને.

જો ક્રિસમસને સાચા અર્થમાં ઉજવવી હોય તો તેમાં ક્રિસમસ પહેલાં સાચા અર્થમાં ખ્રિસ્તી પંથ પાળતા લોકોએ ઉપવાસ એટલે કે ‘ફાસ્ટ’ રાખવાના હોય છે. કેટલાક ૧ ડિસેમ્બરથી ૨૪ ડિસેમ્બરની મધ્ય રાત્રિ સુધી ઉપવાસ કરે છે તો કેટલાક ૧૫ નવેમ્બરથી ૨૪ ડિસેમ્બરની મધ્યરાત્રિ સુધી. આ ઉપવાસના દિવસોમાં વચ્ચે વચ્ચે તમે જમી શકો (કેટલેક અંશે જૈનોમાં આવતા ઉપવાસની જેમ) અને તે દિવસે માછલી, દારૂ, રેડ મીટ, પૉલ્ટ્રી, મીટ પ્રૉડક્ટ, એગ, ડેરી પ્રૉડક્ટ, તેલ લઈ શકાય. આનો અર્થ શું થયો? માંસમચ્છી ઉપવાસના દિવસે નહીં ખાવાનાં. તેલ પણ નહીં ખાવાનું. હિન્દુઓમાં શાકાહારના જે ગુણગાન છે અથવા તો માંસાહારને તામસી ખોરાક માનીને નિષેધ કરાયો છે તેનો નિષેધ ખ્રિસ્તી પંથમાં પણ ઉપવાસના દિવસો પૂરતો છે. બીજી એક માન્યતા એ છે કે હિન્દુ ધર્મમાં કેટલા બધા સંપ્રદાયો અને કેટલા બધા પેટા સંપ્રદાયો છે જ્યારે મુસ્લિમોમાં કે ખ્રિસ્તીઓમાં નથી. આ લિબરલો-સેક્યુલરોએ ફેલાવેલો ભ્રમ છે! એક અંદાજ પ્રમાણે ખ્રિસ્તી પંથમાં ૩૩,૦૦૦થી વધુ પેટા સંપ્રદાયો છે! આમાંનો એક ઇસ્ટર્ન ઑર્થૉડૉક્સ ક્રિસમસ પૂર્વેના ઉપવાસમાં દર શનિ-રવિ ફીસ્ટ (એટલે કે ઉપવાસ નહીં રાખવાની) છૂટ આપે છે. એટલે તે દિવસે માછલી, દારૂ અને તેલ લઈ શકાય. જ્યારે દર મંગળ અને ગુરુએ તેલ અને દારૂની છૂટ!

દારૂ અંગે બાઇબલ શું કહે છે? કેનાના લગ્નમાં જ્યારે દારૂ ખાલી થઈ જાય છે ત્યારે માતા મેરીના કહેવાથી જિસસ પાણીને દારૂમાં ફેરવી દઈ ચમત્કાર કરે છે અને તેમનો આ પહેલો ચમત્કાર છે તેવું ગૉસ્પેલ ઑફ જૉન (જૉન વિષયક ક્રાઇસ્ટની કથા)માં આવે છે. દારૂના વિરોધીઓ આનો બચાવ એ રીતે કરે છે કે જિસસે પાણીને જેમાં પરિવર્તિત કર્યું તે હકીકતે દ્રાક્ષનો રસ (જ્યુસ) હતો. અર્થાત દારૂ નહોતો. દારૂ ત્યારે કહેવાય જ્યારે દ્રાક્ષના રસમાં ફર્મેન્ટેશન (આથો) આવે, પરંતુ કેટલાક કહે છે કે ના, ના, એ દારૂ જ હતો. તે વખતે અનફર્મેન્ટેડ અને ફર્મેન્ટેડ વચ્ચેનો ભેદ બધા જાણતા હતા. આ જ રીતે જિસસ લાસ્ટ સપરમાં ઉલ્લેખ છે કે તેમણે વાઇનનો કપ લીધો અને તેમના અનુયાયીઓને પીવા આપ્યો.

પરંતુ ઑલ્ડ ટેસ્ટામેન્ટમાં એરોન અને તેના દીકરાઓ, પ્રિએસ્ટ (પૂજારી)ને તેઓ જ્યારે લૉર્ડ (ભગવાન) સમક્ષ સેવા કરવા જાય ત્યારે દારૂ કે બીજું કોઈ કડક પીણું પીવાની ના પાડવામાં આવી છે. (લેવિટિકસ ૧૦:૯) આ જ રીતે નાઝરાઇટ લોકોને (જેઓ ગૉડની સેવા કરવા સમર્પતિ થયા હોય) તેઓ પ્રતિજ્ઞા હેઠળ હોય ત્યારે વાઇન પીવા પર પ્રતિબંધ મૂકાયો છે. બાઇબલ બુક ઑફ પ્રૉવર્બમાં વાઇન અને સ્ટ્રૉંગ ડ્રિન્ક પીવા સામે ભરપૂર ચેતવણીઓ છે. “જેઓ વાઇન પીવે છે તેની વાઇન મજાક ઉડાવે છે” (પ્રૉવર્બ્સ ૨૦:૧) “અને તેમને બદલામાં સંતાપ, દુઃખ, પીડા અને ઈજા આપે છે અને તે પણ કોઈ કારણ વગર.” (પ્રૉવર્બ્સ ૨૩:૨૯, ૩૦) “અંતે તે (વાઇન) નાગની જેમ દંશ દે છે અને ઝેરીલા સાપની જેમ ઝેર આપે છે.” (શ્લોક ૩૨, એનઆઈવી)

જિસસ અને તેમના અનુયાયીઓ દારૂ પીતા હતા, પરંતુ આ શ્રીકૃષ્ણની સોળ હજાર રાણી જેવી વાત છે. દારૂ પીવા સામે વાંધો નથી, પરંતુ તેના અતિરેક સામે જરૂર છે. અને તકલીફ અતિરેકથી જ થાય છે. જો આપણે મન પર કંટ્રોલ રાખી શકતા હોત તો તો ઝેર પણ એક મર્યાદામાં અમૃત સમાન જ છે ને. શિવજીને ક્યાં ઝેરની અસર થાય છે? પરંતુ એમ નથી કરી શકતા તેથી તે નુકસાનકારક છે. વળી, ભોજન એ જરૂરિયાત છે, દારૂ એ જરૂરિયાત નથી. દારૂથી બિનજરૂરી ખર્ચ થાય છે, અકસ્માતની સંભાવના રહે છે, તેના નશામાં ઝઘડા, બિનજરૂરી વિવાદો, બળાત્કાર જેવા અપરાધો થવાની સંભાવના રહે છે અને શરીરને તો નુકસાન થાય જ છે. એટલે જ એફિશિયન્સ (૫:૧૮, એનએલટી)માં કહેવાયું છે, “દારૂનો નશો ન કરો કારણકે તે તમારી જિંદગી બરબાદ કરી નાખશે.” એટલે પ્રૉટેસ્ટન્ટ (ખ્રિસ્તી પંથનો એક સંપ્રદાય જે અમેરિકામાં વધુ રહે છે)ના પેટા સંપ્રદાય એવન્જેલિકલના લોકો દારૂ પીતા નથી.

આ જ રીતે પાર્ટી કરવા વિશે પણ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. “વાઇલ્ડ પાર્ટીઓમાં ભાગ ન લો અને નશો ન કરો, વ્યભિચાર ન કરો અને અનૈતિક જીવન ન જીવો અથવા લડાઈ કે ઈર્ષા ન કરો.” (રોમન્સ ૧૩:૧૩ એનએલટી) ખ્રિસ્તીઓને આદેશ અપાયો છે કે એવી કોઈ પણ ચીજ જે તેમના દેહનો કબજો લઈ લે અથવા તેના તમે ગુલામ બની જાવ (માસ્ટર્ડ) તે ન લેવી. (૧ કૉરિન્થિયન્સ ૬:૧૨; ૨ પીટર ૨:૧૯)

પશ્ચિમના ચશ્માથી જ બધું નિહાળતા-પશ્ચિમને, ખાસ કરીને અમેરિકાને તમામ બાબતોમાં આદર્શ માનતા ભારતની ખોટી ટીકા કરતા બુદ્ધુજીવીઓને ખબર નથી કે અમેરિકામાં પણ એક સમયે દારૂબંધી લદાઈ હતી! ત્યાં પણ ખ્રિસ્તીઓ, ખાસ કરીને તેનો પેટા સંપ્રદાય પ્રૉટેસ્ટન્ટ દારૂબંધીની તરફેણમાં છે. ઈ.સ. ૧૬૫૭માં મેસેચ્યુસેટ્સની જનરલ કૉર્ટે સ્ટ્રૉંગ દારૂ ચાહે તે રમ હોય કે વ્હિસ્કી, વાઇન હોય કે બ્રાન્ડી, તેને “ઇન્ડિયન્સ”ને વેચવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. (અહીં કૉર્ટ એટલે અદાલત નહીં, પરંતુ વિધાનસભા અર્થ લેવો. અને ઇન્ડિયન્સ એટલે ત્યાંના મૂળ વતનીઓ જે આમ તો સેંકડો વર્ષો પૂર્વે ભારતમાંથી જ ગયા હતા.) ઈ.સ. ૧૮૨૬માં જ્યૉર્જિયામાં સંગઠિત રીતે ટેમ્પરન્સ (દારૂ પીવાથી દૂર રહેવું) ચળવળ શરૂ થઈ હતી. તેને ડ્રાય ક્રુસેડ એટલે કે દારૂ સામેની જેહાદ એવું નામ પણ આપવામાં આવેલું. જાણીને નવાઈ લાગશે પરંતુ સચ્ચાઈ છે કે ઈ.સ. ૧૮૬૯માં અમેરિકામાં નેશનલ પ્રૉહિબિશન પાર્ટી સ્થપાયેલી જે હજુ પણ અસ્તિત્વમાં હોય તેવો (ડેમોક્રેટિક અને રિપબ્લિકન પછી) સૌથી જૂનો ત્રીજો પક્ષ છે! સામાન્ય રીતે લિબરલો મહિલાઓ પ્રત્યે ઉદાર હોય તેવી માન્યતા છે પરંતુ અમેરિકામાં છેક ૧૯૨૦માં મહિલાઓને મતાધિકાર મળેલો તેની સામે આ પ્રૉહિબિશન પાર્ટીએ તેની સ્થાપનાથી જ મહિલાઓને પક્ષની સભ્ય તરીકે સ્વીકારવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. ૧૮૭૩માં વીમેન્સ ક્રિશ્ચિયન ટેમ્પરન્સ યુનિયન સ્થપાયેલું. દારૂડિયા પતિઓના અત્યાચારોથી બચવા શિક્ષણ મારફતે દારૂથી લોકોને બચાવવા તેનું અભિયાન હતું. પ્રૉટેસ્ટન્ટ પંથીઓ ખાસ કરીને એવન્જેલિકલ પ્રૉટેસ્ટન્ટ દારૂ પીવાને નુકસાનકારક અને પાપકારક માને છે. દારૂથી કુટુંબ અને પ્રતિષ્ઠા બરબાદ થાય છે, ગરીબી, અવ્યવસ્થા અને અપરાધ વધે છે તેમ માને છે. પહેલાં લોકોને દારૂ છોડવાની અપીલો થઈ અને પછી દારૂના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવા કાયદો બદલવા માટે પગલાં લેવાયાં. ૧૮૮૧માં કેન્સાસ મદ્ય પીણાંઓ પર પ્રતિબંધ મૂકનારું પ્રથમ રાજ્ય બનેલું. જ્યૉર્જિયામાં ઈ. સ. ૧૯૦૮થી ૧૯૩૫ સુધી દારૂ પર પ્રતિબંધ રહ્યો.

અમેરિકામાં ઈ. સ. ૧૯૨૦માં આખા દેશમાં દારૂબંધી લદાઈ હતી, માનવામાં આવશે? બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી આર્થિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને દારૂબંધી ઉઠાવી લેવાઈ. જોકે અમેરિકામાં કેન્સાસ, મિસિસિપી અને ટેનેસી એ ત્રણ રાજ્યો દારૂબંધીવાળા રાજ્યો આજની તારીખે પણ છે! કેટલાંક પરગણાંઓ (કાઉન્ટી) પણ દારૂબંધી ધરાવે છે જેમ કે ટૅક્સાસનાં ૨૫૪ કાઉન્ટી પૈકી ૭૪ સંપૂર્ણપણે દારૂબંધી ધરાવે છે! એલબામા, અર્કન્સાસ, વર્જિનિયામાં પણ ઘણાં બધાં કાઉન્ટી દારૂબંધીવાળા છે. એટલે અમેરિકામાં દારૂ ખરીદીને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે જવામાં બહુ ધ્યાન રાખવું પડે! ભારતમાં મણિપુર જેવા ખ્રિસ્તીઓના પ્રભુત્વવાળા રાજ્યમાં ખ્રિસ્તીઓ આદિવાસી વિસ્તારમાં દારૂબંધી ઉઠાવવાનો વિરોધ કરે છે. ખ્રિસ્તીઓના બહુમતીવાળા ઝેક રિપબ્લિકનમાં દારૂના કારણે મોતના લીધે વર્ષ ૨૦૧૨માં દારૂબંધી કરી દેવાઈ છે! ડેન્માર્ક સિવાયના નૉર્ડિક દેશો (ફિનલેન્ડ, આઈસલેન્ડ નૉર્વે અને સ્વીડન)માં દારૂના વેચાણ અંગે કડક કાયદા છે અને તેના પર આકરો વેરો પણ લદાયેલો છે. ઑસ્ટ્રેલિયામાં પણ કેટલાક વિસ્તારો ડ્રાય ઝૉન તરીકે જાહેર થયા છે. કારણ જાણવું છે? દારૂના નશાના કારણે ડ્રાઇવિંગ અકસ્માત, હિંસા અને અસભ્ય વર્તન. ન્યૂઝીલન્ડમાં પણ ૧૮૮૦માં દારૂ સામે ઝુંબેશ શરૂ થયેલી. ઘણા દેશોમાં ચૂંટણી પહેલાં અને પછી દારૂબંધી લદાય છે.

ભારતમાં મહાત્મા ગાંધીજી દારૂને સામાજિક દૂષણ માનતા અને તેના પર પ્રતિબંધ હોવો જોઈએ તેમ માનતા હતા. તેમણે કહેલું કે “જો હું ભારતનો સરમુખત્યાર બનું તો દારૂની દુકાનોને કોઈ વળતર આપ્યા વગર જ બંધ કરી દઉઁ.” તેથી જ તો ગુજરાતમાં દારૂબંધી આવી અને ગત વર્ષે બિહારમાં પણ લદાઈ.

લિબરલો-સેક્યુલરો હિન્દુ ગ્રંથોનો આધાર લઈ દાવો કરતા હોય છે કે દેવતાઓ પણ સોમરસનું પાન કરતા હતા અને સોમરસ એટલે દારૂ. આ લોકો ખોટા છે. સોમ એટલે ચંદ્ર. સૌમ્ય એટલે નાજુક. ચંદ્ર સાથે સંકળાયેલું. અને શતપથ બ્રાહ્મણમાં  સોમરસ અને સુરા આ બંને વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ સમજાવેલો છે. સોમ અમૃત છે અને સુરા વિષ છે. નિરુક્ત શાસ્ત્ર મુજબ, સોમનો અર્થ એક ઔષધિ પણ થાય છે.

ખ્રિસ્તીઓને બંધનમાં ડ્રેસની વાત પણ આવે. સામાન્ય રીતે ખ્રિસ્તી બહુલતા પશ્ચિમી દેશોમાં જોવામાં આવે છે. આથી એક ભ્રમ એ પણ ફેલાયેલો છે કે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ એટલે ખ્રિસ્તી સંસ્કૃતિ! એટલે ડ્રેસ હોય કે મુક્તપણે શારીરિક સંબંધો બાંધવાની વાત હોય, ખ્રિસ્તી પંથમાં આ બધામાં છૂટછાટો ખૂબ જ છે તેમ આપણે માની લઈએ છીએ. પરંતુ આવું નથી. ખ્રિસ્તી પંથની સ્ટાન્ડર્ડ બુક બાઇબલ મુજબ, ભલે તેમાં સ્ત્રીઓ કે પુરુષો માટે કેવાં કપડાં પહેરવા તેના કોઈ ચોક્કસ નીતિ-નિયમો આલેખાયા નથી, પરંતુ બાઇબલે એક ગાઇડલાઇન અથવા નીતિવિષયક સિદ્ધાંતો ચોક્કસ આપ્યા છે. આદમ અને ઇવે ગાર્ડન ઑફ ઇડનમાં ફળ ખાવાનું પાપ કર્યું તે પછી ગૉડે તેમની નગ્નતા ઢાંકવામાં મદદ કરી હતી. (જિનેસિસ ૩:૨૧)

અર્થાત્ નગ્નતા એ સભ્યતા નથી. એ ખ્રિસ્તી પંથ મુજબ પણ અનપેક્ષિત બાબત છે. જો કપડાં તમારા દેહને નગ્ન બનાવતાં હોય તો એ બાઇબલ મુજબ ખોટું જ છે અને ખોટું એટલે પાપ. ‘પ્રૅક્ટિસિંગ પ્રૉટેસ્ટન્ટ્સ: હિસ્ટૉરિયન્સ ઑફ ક્રિશ્ચિયન લાઇફ ઇન અમેરિકા, ૧૬૩૦-૧૯૬૫’ પુસ્તકમાં લેખકો લૉરી એફ. મેફલી, લેઇ ઇ. શિમ્ડ્ટ અને માર્ક વલેરીએ લખ્યું છે, “શરીરને રજૂ કરવાની બાબતમાં ડ્રેસ મહત્ત્વનો છે. કૉજિક (ચર્ચ ઑફ ગૉડ ઇન ક્રાઇસ્ટ)ના મહિલાઓના વિભાગનાં નેતા લિઝી રૉબિન્સને મહિલાઓને સૂચના આપી હતી કે “dress as Becometh Holiness.” પવિત્રતા માટે પોશાકનો અર્થ થાય છે કે શરીર ઢંકાયેલું રહેશે, ગરમ વાતાવરણમાં પણ.” અહીં પ્રૉટેસ્ટન્ટ અને ખાસ કરીને અમેરિકા વિશેના પુસ્તકની વાત એટલે કરી કે કેટલાક ગુજરાતી કૉલમિસ્ટોની બુદ્ધિ અમેરિકા અને ફ્રાન્સમાં જઈને અટકી જાય છે અને ત્યાંનું ખોટું ચિત્રણ આપણી સમક્ષ કરે છે.

ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટમાં પણ કહેવાયું છે કે

I also want women to dress modestly, with decency and propriety, not with braided hair or gold or pearls or expensive clothes, but with good deeds, appropriate for women who profess to worship God. (NIV, 1 Timothy 2:9-10)

અને આ જુઓ.

Your beauty should not come from outward adornment, such as braided hair and the wearing of gold jewelry and fine clothes. Instead, it should be that of your inner self, the unfading beauty of a gentle and quiet spirit, which is of great worth in God’s sight. For this is the way the holy women of the past who put their hope in God used to make themselves beautiful. (NIV, 1 Peter 3:2-5)

અર્થાત્ આંતરિક સૌંદર્યને ખ્રિસ્તી પંથ પણ મહત્ત્વ આપે છે! આત્માની સુંદરતાનું અગત્ય છે. મોંઘા ખર્ચાળ કપડાંનું નહીં. ઘરેણાં-આભૂષણો કામનાં નથી.

એટલું જ નહીં, ખ્રિસ્તી પંથમાં તો મહિલાઓ માટે વધુ બંધન છે! તેમણે પ્રે (પ્રાર્થના) કરતી વખતે માથું ઢાંકવું ફરજિયાત છે. પુરુષોએ નહીં! ખ્રિસ્તી લેખક અને મેગાચર્ચ પેસ્ટર માર્ક ડ્રિસ્કૉલ તો કહે છે કે જે સ્ત્રી દર્દ, ચિંતા કે પછી બીજા કોઈ કારણસર સેક્સની ના પાડે તે સ્વાર્થી છે અને તે ઈશ્વરની વિરુદ્ધ છે.

સેક્સ અંગે પણ ખ્રિસ્તી પંથમાં સ્પષ્ટ આદેશ છે. જિનેસિસ ૨:૨૪ મુજબ, ગૉડ કહે છે, “તેથી પુરુષ તેના પિતા અને માતાને છોડશે અને પત્ની સાથે જોડાશે, અને તેઓ એક (વન ફ્લૅશ) બનશે.” ૧ કૉરિનથિયન્સ ૬:૧૬ મુજબ, ‘વન ફ્લૅશ’નો અર્થ ઇન્ટરકૉર્સ (સંભોગ) થાય છે. અને તે પુરુષ સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરે તે પછી કરવાનો છે. ૧ કૉરિનથિયન્સ ૬:૧૮ મુજબ, આપણે (ખ્રિસ્તીઓએ) સેક્સ્યુઅલ ઇમ્મૉરાલિટીથી ભાગવાનું છે અથવા તેને ટાળવાની છે. આ બધા પછી, હિબ્રુસ ૧૩:૪માં ગૉડ કહે છે, સેક્સ ઇઝ ગુડ. પરંતુ ખ્રિસ્તી ધર્મગુરુઓ જેમ કે સૈન્ટ ઑગસ્ટાઇન તો સેક્સને પાપ માનતા હતા, તો સૈન્ટ પૉલ સેક્સની ઈચ્છાને ઈશ્વર સામે બળવો માનતા હતા અને બ્રહ્મચર્યને મહત્ત્વ આપતા હતા! મધ્ય યુગમાં તો સજાતીય સંબંધો માટે દેહાંતદંડની સજા મળતી હતી! બાળકો પેદા કરવા માટે જ પતિ-પત્ની વચ્ચે સેક્સ માન્ય હતું અને આથી કેટલાંક ‘આસનો’ (જેમ કે સ્ટેન્ડિંગ અપ, વૂમન ઑન ટોપ, ડૉગી સ્ટાઇલ, ઑરલ, એનલ અથવા માસ્ચરબેશન) પર પ્રતિબંધ હતો!  ખ્રિસ્તી પંથમાં છૂટાછેડાને પણ અનૈતિક મનાયા છે.

આમ, ક્રિસમસ અને ૩૧ ડિસેમ્બરને ઘણા ભારતીયોએ મોજમજાના તહેવાર માની લીધા છે પરંતુ ખ્રિસ્તી પંથમાં કપડાંથી લઈ, ખાવાપીવા, ઉપવાસ કરવા, સેક્સ અંગેના સ્પષ્ટ બંધનો છે જ. તો પછી પ્રશ્ન થાય કે આપણી સમક્ષ આવું ચિત્ર કેમ ઊભું થયું? ખ્રિસ્તી પ્રભુત્વવાળા દેશોમાં ઇટ, ડ્રિન્ક અને બી મેરીના બદલે ઇટ, ડ્રિન્ક અને **ની સંસ્કૃતિ કેમ આવી? તેનો જવાબ આગામી લેખમાં મેળવવા પ્રયાસ કરીશું.

(ક્રમશ:)

ક્રિસમસ, સાંતા ક્લૉઝ, ૩૧ ડિસેમ્બર, ખ્રિસ્તી પંથ અને મોજમજા: ભ્રમ અને સચ્ચાઈ

(ભાગ-૧)

આજે ૩૧ ડિસેમ્બર! ઇટ, ડ્રિન્ક એન્ડ બી મેરીનો દિવસ, ખાસ કરીને રાત! આમ તો આ તહેવાર પુરુષોને માટે વધુ આનંદદાયક પરંતુ ગત ૨૨ ડિસેમ્બરની રાત્રે વડોદરામાં ‘અખંડ’ સૌભાગ્યવતી બનાવવાની પ્રક્રિયામાં ‘અખંડ ફાર્મ’માં દારૂની મોજમજા માણી રહેલા લોકો પર પોલીસનો દરોડો પડ્યો તેમાં જે સંખ્યામાં મહિલાઓ પકડાઈ છે (બાત સજદોં કી નહીં નિયત કી હૈ, મયખાન મેં હર કોઈ શરાબી નહીં હોતા એવું ભલે શાયર કહે પરંતુ હોટલમાં કોઈ યુગલ રહેવા ગયું હોય અને ત્યાં આડાઅવળા ધંધા ચાલતા પકડાય તો યુગલને પણ એમાં જોડાયેલા પહેલી દૃષ્ટિએ તો માની જ લેવામાં આવે છે) તે જોતાં જો મહિલાઓ ખરેખર પીવાની શોખીન હોય તો ૩૧ ડિસેમ્બરનો તહેવાર હવે તેમના માટે પણ કહી શકાય. આમેય ઘણી મહિલાઓને હવે પુરુષો જે કંઈ ખોટું કરે તે કરવાનો શોખ જાગ્યો છે અને તેમ કરે તો જ તે પુરુષ સમોવડી ગણાય.

હિન્દુવાદીઓ ચિંતા કરે છે કે ક્રિસમસ અને ૩૧ ડિસેમ્બર ઉજવીને હિન્દુઓ ખ્રિસ્તી પંથ તરફ વળી રહ્યા છે. વાત તો સાચી પણ છે. વિદેશોમાં દિવાળી મર્યાદિત ઉજવાય અને તેય હિન્દુ ધર્મમાં માનનારા પૂરતી સીમિત. વૉશિંગ્ટનમાં વાઇટ હાઉસમાં બરાક ઓબામા દિવાળી ઉજવે તે તો વૉટ બૅંક માટે. પરંતુ વિદેશોમાં કેટલા ખ્રિસ્તીઓ કે કેટલા મુસ્લિમો અંદરોઅંદર એકબીજાને દિવાળીની શુભકામના પાઠવતા હશે? એ તો છોડો, ભારતમાં પણ કેટલા ખ્રિસ્તીઓ કે કેટલા મુસ્લિમો અંદરોઅંદર દિવાળી કે અન્ય કોઈ હિન્દુ તહેવારની શુભકામના પાઠવતા હશે?

ભારતમાં ખ્રિસ્તી પંથની છબી સેવા અને શાંતિની બનાવી દેવાઈ છે. જે કેટલીક હદે સાચી પણ છે. ગરીબોની અને દર્દીઓની સેવા કરવી અને શાંતિથી રહેવું. ફિલ્મોમાં પણ મોટા ભાગે પાદરી અને નનને સેવાની મૂર્તિ બતાવવામાં આવે છે. બીજી તરફ ઇસ્લામ પંથની છબી હિંસા સાથે જોડાઈ ગઈ છે અને આનું સૌથી મોટું કારણ ત્રાસવાદીઓ અને કટ્ટર મુસ્લિમો છે. ત્રીજી તરફ, હિન્દુ તહેવારોમાં બંધન વધુ અને મોજમજા ઓછી હોવાનું કેટલાક લિબરલો માને છે. સચ્ચાઈ શું છે? જાણવું જરૂરી છે. હિન્દુ તહેવારોમાં હવે જે જે તહેવારો આવશે તે ક્રમ મુજબ, મકરસંક્રાંતિ, શિવરાત્રિ, ધૂળેટી, અષાઢી બીજ જગન્નાથ રથયાત્રા, શ્રાવણ મહિનો, જન્માષ્ટમી, ગણેશ ચતુર્થી, નવરાત્રિ, દશેરા અને દિવાળી. આમાં કયો તહેવાર મોજમજાનો નથી તે કોઈ કહેશે?

મકરસંક્રાંતિ તો સાંગોપાંગ મોજમજાનો જ તહેવાર છે. બે દિવસ પતંગ ચગાવવાની અને લૂંટવાની મજા. બીજા પંથના કયા તહેવારમાં આવી નિર્દોષ લૂંટની છૂટ હશે? શિવરાત્રિ એટલે શિવોપાસનાનો તહેવાર પણ તેનેય કેટલાક ભાંગ સાથે જોડી દે છે. ધૂળેટી તો પાણી અને રંગ છાંટવાની સાથે ‘બૂરા ન માનો હોલી હૈ’ પ્રકારની નિર્દોષ મજાકનો રંગીન તહેવાર! અષાઢી બીજ જગન્નાથ રથયાત્રાએ ભગવાનનું મોસાળું, તેમનો શણગાર, તેમનો પ્રસાદ લેવા અને સાધુઓના-યુવાનોના અખાડી વ્યાયામની મજા અલગ હોય છે. શ્રાવણમાં ઉપવાસનું મહત્ત્વ છે અને શિવોપાસનાનું પણ મહત્ત્વ છે, પરંતુ હિન્દુ ધર્મ જેટલો ફ્લેક્સિબલ છે તેટલો કદાચ બીજો કોઈ પંથ નહીં હોય. શ્રાવણમાં ઉપવાસ રાખો, એકટાણા રાખો, દરરોજ કરો, કે દર સોમવારે કરો! તમારી મરજી! જન્માષ્ટમીએ મટકી ફોડવાનો કાર્યક્રમ માણવાની મજા અલગ જ છે. રાત્રે ભગવાનના દર્શન બીજા દિવસે પારણાનો આનંદ અનેરો છે. પણ જન્માષ્ટમીના ઉપવાસનું કોઈ ફરજિયાતપણું નહીં. ગણેશ ચતુર્થીનો તહેવાર પણ ગણેશજીની મૂર્તિ જેટલો જ ફ્લેક્સિબલ!

ગણેશજીને ક્રિકેટર, સૈનિક કે અન્ય કોઈ પ્રાસંગિક વેશમાં મૂર્તિ સ્વરૂપે રજૂ કરાય, કોઈ પૂજારી, કોઈ ધર્મગુરુ ફતવો બહાર પાડી વિરોધ નહીં કરે કે કોઈની હત્યા નહીં કરાય. ગણેશજીની મૂર્તિ પણ ઘરમાં દસ દિવસથી લઈને એક દિવસ સુધી રાખવાની છૂટ! નવરાત્રિમાં તો શક્તિ આરાધના કરતાં હવે હિન્દી કે ગુજરાતી સનેડો-ભાઈ ભાઈ કે ફૂલ ગજરો રે મારો હીર ગજરો જેવાં લોકગીતો પર મન ફાવે તેમ નાચવાની છૂટ મળે છે અને કપડાં પર પણ કોઈ બંધન નહીં. દશેરાનું મહત્ત્વ શક્તિ-શસ્ત્ર પૂજા કરતાં ફાફડા જલેબી (અમદાવાદ) કે ચોળાફળી (ભાવનગર) ઝાપટવા માટે વધુ છે. આવું જ દિવાળીનું! દિવાળી-નવા વર્ષ પર જાતજાતની વાનગીઓ-મીઠાઈઓ ખાવા મળે, ફટાકડા ફોડવા મળે અને એકબીજાના ઘરે બેસવા જવાનું (જોકે તે પણ ફરજિયાત નહીં, તમને મન થાય તો જવાનું, ન થાય તો કોઈ તમને સમ નથી દેતું). આટલી બધી છૂટછાટ કયો પંથ તમને દે છે, લિબરલો! અને તોય તમે દેકારો હિન્દુ ધર્મ સામે કરો છો!

જોકે ક્રિસમસ, સાન્તા ક્લૉઝ અને ૩૧ ડિસેમ્બર…આ ત્રણેયને લિબરલો ખ્રિસ્તી પંથ સાથે જોડે છે અને કહે છે કે જુઓ, ખ્રિસ્તી પંથમાં કોઈ બંધનો નથી. એટલે જ હિન્દુઓ પણ ક્રિસમસ, ૩૧ ડિસેમ્બર પ્રત્યે આકર્ષાય છે. તો હિન્દુવાદીઓ પણ આ ત્રણેય બાબતોને ખ્રિસ્તી પંથ સાથે જોડીને દુઃખી થાય છે, પરંતુ દરેક વાતમાં હિન્દુવાદીઓને ભાંડતા લિબરલો-સેક્યુલરો ક્યારેય સચ્ચાઈ રજૂ નથી કરતા અને પરિણામે એ સચ્ચાઈ જ બહાર નથી આવતી કે હકીકતે ક્રિસમસ અને ૩૧ ડિસેમ્બરની ઉજવણી એ ઉપજાવી કઢાયેલો અથવા કાળક્રમે માર્કેટિંગની જરૂરિયાતમાંથી બહાર આવેલા તહેવારો છે!

ચોંકી ગયા ને? પરંતુ આ સચ્ચાઈ છે. આવી જ બીજી સચ્ચાઈ બંધનો અંગેની છે. જો સાચા અર્થમાં ખ્રિસ્તી પંથ પાળવામાં આવે તો તેમાં જે બંધનો છે- ખાસ કરીને ક્રિસમસ, ૩૧ ડિસેમ્બર, માંસમચ્છી, કપડાં, દારૂ અને સેક્સ અંગે- તે જાણીને ચોંકી જશો.

ક્રિસમસ એટલે સાન્તા ક્લૉઝની ભેટો. દિવાળીની જેમ જ ખુશખુશાલ લોકો. લાઇટોથી ઝગમગ થતાં ઘરો. વિવિધ લોભામણી ઑફરોવાળી દુકાનો-શૉ રૂમ. ભારતના ટીવી પર આવતી લગભગ દરેક સિરિયલમાં (પ્રાઇમ ટાઇમની તો અચૂક) સાન્તા ક્લૉઝ અને ક્રિસમસની ઉજવણી દેખાડવામાં આવે. રસ્તા પર ફરવા નીકળો તો પણ ફૂટપાથથી માંડીને દુકાનોમાં સાન્તા ક્લૉઝનો ડ્રેસ અથવા ટોપી વેચાતાં જોવા મળે. પશ્ચિમના આધિપત્યવાળા મિડિયા-સોશિયલ મિડિયામાં મેરી ક્રિસમસના સંદેશાઓ વહેતા થાય. ભારતમાં સેન્ટ ઝેવિયર્સથી લઈને કૉન્વેન્ટ સ્કૂલોમાં ભલે હિન્દુ વિદ્યાર્થીની રાખડી છોડાવી દેવાતી હોય કે તિલક ભૂંસી નાખવા ફરજ પડાતી હોય કે હિન્દુ શિક્ષિકાના કપાળ પર ચાંદલો ભૂંસવાનો આદેશ અપાતો હોય, પરંતુ આ સ્કૂલોમાં નાતાલનું વેકેશન અચૂક પડે છે. તે પણ અઠવાડિયાનું. અને હવે તો દેખાદેખીમાં નોનમિશનરી સ્કૂલોમાં પણ આ વેકેશન પડે છે.

પરંતુ ચોંકાવનારી વાત તો એ છે કે શું ઈસુ ખ્રિસ્ત અથવા જિસસ ક્રાઇસ્ટ ૨૫ ડિસેમ્બરે જન્મ્યા હતા? કોઈ બાઇબલિકલ (એટલે કે બાઇબલને લગતો) ઉલ્લેખ એવો નથી મળતો જે મુજબ ઈસુ ૨૫ ડિસેમ્બરે જન્મ્યા હોય તેની પુષ્ટિ થાય. તેમાં તેમની જન્મતારીખ કે જન્મવર્ષ નથી આપવામાં આવ્યું. હકીકતે ઈસુ જન્મ્યા ત્યારે ઠંડીની ઋતુ (શિશિર)ના બદલે વસંત ઋતુ હોવાની શક્યતા વધારે છે કારણકે તેઓ જન્મ્યા ત્યારે ભરવાડો તેમના પશુઓને રાત્રે ચરાવી રહ્યા હતા. હવે ઠંડીમાં કોઈ રાત્રે પશુને ચરાવે ખરું?

ઇરેનિયસ (૧૩૦-૨૦૦) અને ટર્ટુલિયન (૧૬૦-૨૨૫) જેવા ખ્રિસ્તી લેખકોનાં લખાણોમાં ઈસુના જન્મદિવસની ઉજવણીનો ઉલ્લેખ નથી. નવાઈ લાગશે પણ ‘ઑરિજિન ઑફ એલેક્ઝાન્ડ્રિયા’ (૧૬૫-૨૬૪)માં તો રોમનો ઇસુના જન્મદિવસની ઉજવણી કરતા તેને પાગનોની (પાગલ નહીં, પાગન એટલે વિધર્મી, કાફિર) વિધિ ગણવામાં આવી છે! શરૂઆતમાં કોઈને ઇસુનો જન્મ ક્યારે થયો તેમાં રસ નહોતો. તેમને તો તેમના ઉપદેશ, તેમની સેવા, તેમના ચમત્કારો, તેમનો પુનર્જન્મ વગેરેમાં રસ હતો. ઇ.સ. ૨૦૦માં ઇજિપ્તમાં એક ખ્રિસ્તી શિક્ષકે ઇસુના જન્મદિન અંગે ઉલ્લેખ કર્યો. ક્લેમેન્ટ ઑફ એલેક્ઝાન્ડ્રિયા મુજબ, વિવિધ ખ્રિસ્તી જૂથોએ અનેક દિવસો (ઇસુના જન્મદિન તરીકે) સૂચવ્યા છે. પરંતુ તેમાં ૨૫ ડિસેમ્બરનો તો ઉલ્લેખ જ નથી! યુરેન્શિયા બુક મુજબ, જિસસ ૨૧ ઑગસ્ટ ૭ બી.સી.ના રોજ જન્મ્યા હતા. આ ઉપરાંત કેટલાક મુજબ ૨ જાન્યુઆરી તો કેટલાક મુજબ ૬ જાન્યુઆરી, કેટલાક મુજબ ૨૧ માર્ચ તો કેટલાક મુજબ ૧૭ એપ્રિલ, તો કેટલાક મુજબ ૨૦ અથવા ૨૦ એપ્રિલે તેમનો જન્મ થયો હતો.

પહેલી વાર ૨૫ ડિસેમ્બરે ઉજવણી ઈ.સ. ૩૩૬ એટલે કે ચોથી સદીમાં થઈ. રોમન સમ્રાટ કૉન્સ્ટેન્ટિને ખ્રિસ્તી પંથ અંગીકાર કર્યો હતો. તેના થોડાં વર્ષ પછી પૉપ જુલિયસ પ્રથમે સત્તાવાર રીતે ૨૫ ડિસેમ્બરને જિસસના જન્મદિવસ તરીકે જાહેર કરી.

ગૉસ્પેલ ઑફ લ્યુક મુજબ, જ્યારે ઈસુનો જન્મ થયો ત્યારે રોમનોએ વસતિ ગણતરીનો આદેશ આપ્યો હતો. નિષ્ણાતો મુજબ, રોમનો સારા વહીવટકાર હતા. તેઓ એવા સમયે વસતિ ગણતરીનો આદેશ ન જ આપે જ્યારે ઠંડી હોય. અથવા વરસાદ પડતો હોય. ખ્રિસ્તી નિષ્ણાતો મુજબ, ૨૫ ડિસેમ્બરે પ્રાચીન સૂર્ય ભગવાન મિથરા (આપણે “મિત્ર” કહીએ છીએ તેના પરથી મિથરા થયું)નો જન્મદિવસ છે. તેથી કદાચ તેને ઇસુના જન્મદિન તરીકે માની લેવાયો હોય કારણકે ઘણા ગ્રંથો મુજબ જિસસ સૂર્યનો અવતાર હતા. (પ્રાચીન સમયમાં રોમનો મિથરાસ નામના પંથના ઉપાસક હતા. બેલ્જિયમના પુરાતત્ત્વવિદ અને ઇતિહાસકાર ફ્રાન્ઝ ક્યુમોન્ટ મુજબ, વેદમાંથી “મિત્ર” ભગવાન પર્શિયન એટલે કે પારસી-ઈરાનમાં અપભ્રંશ થઈને “મિથરાસ” થયા અને તેમાંથી રોમન પંથ બન્યો.) આપણે ભૂલી ગયા છીએ કે ખરી ઉત્તરાયણ/મકરસંક્રાંતિ ૨૨ ડિસેમ્બર આસપાસ આવે છે અને ૧૪ જાન્યુઆરીને આપણે અપનાવી લીધી છે (તા. ૨૪ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૬ના દિવ્ય ભાસ્કરના સમાચાર મુજબ, જૈન સાધુ અને ખગોળવૈજ્ઞાનિક વિજયનંદીઘોષસૂરિશ્વરજીએ દાવો કર્યો હતો કે આ વર્ષે ૨૧ ડિસેમ્બરે બપોરે ૪.૧૫ કલાકે મકરસંક્રાંતિ બેસી ગઈ હતી.) રોમનો ખ્રિસ્તી બન્યા તે પહેલાં ડિસેમ્બરના ઉત્તરાર્ધમાં શનિ મહારાજનો ઉત્સવ – “સેટર્નલિયા” મનાવતા હતા. યુરોપના ગ્રીક સિવાયના લોકો (જેમના માટે ગ્રીક બાર્બરિયન શબ્દ વાપરતા) પણ આ જ સમય આસપાસ રજા રાખતા. ૨૭૪ સી.ઇ.માં રોમન સમ્રાટે સોલ ઇન્વિક્ટસ (અપરાજિત સૂર્ય ભગવાન)ની મિજબાની ૨૫ ડિસેમ્બરે રાખી. આથી એમ મનાય છે કે પૉપ જુલિયસ પ્રથમે વિધર્મીઓની ઉજવણી છિનવી લેવા ૨૫ ડિસેમ્બરને જિસસના જન્મદિન તરીકે ઘોષિત કરી દીધો!

જે પંથને શાસનનો રાજ્યાશ્રય મળે છે તે પંથ ફૂલેફાલે છે. શક્તિશાળી રોમનો, તે પછી બ્રિટન, અમેરિકા વગેરમાં ખ્રિસ્તી પંથને રાજ્યાશ્રય મળ્યો. તો ખ્રિસ્તી પંથ સર્વોચ્ચ બહુમતીવાળો પંથ બન્યો. અબ્બાસિડ, ફાતીમીદ, મુગલ વગેરે વંશોના કારણે ઈસ્લામનો પ્રચાર થયો. સિદ્ધરાજ જયસિંહ, કુમારપાળ જેવા રાજાઓના કારણે જૈનને વેગ મળ્યો. અશોક જેવા રાજાના કારણે બૌદ્ધ ફૂલ્યો ફાલ્યો. હિન્દુ ધર્મને જોઈએ તેવો રાજ્યાશ્રય ન મળ્યો- આઝાદી પહેલાં પણ નહીં, અને પછી પણ નહીં. તે ફૂલ્યો ફાલ્યો છે તેનામાં રહેલા સત્વના કારણે. આમ, રોમન દ્વારા કેથોલિક અને અમેરિકામાં પ્રૉટેન્સ્ટન્ટની બહુલતાના કારણે ૨૫ ડિસેમ્બર ઇસુ ખ્રિસ્તના જન્મદિવસ તરીકે પ્રચલિત બન્યો, પરંતુ આર્મેનિયાના ચર્ચામાં આજે પણ છ જાન્યુઆરીને ક્રિસમસ તરીકે ઉજવાય છે. જોકે શાણા કેથોલિક ધર્મગુરુઓએ છ જાન્યુઆરીને ફીસ્ટ ઑફ એપિફની (ઈસુને પ્રભુના મળેલા ઉપદેશ) તરીકે ઉજવવાનું શરૂ કરીને આ ક્ષેત્રના ખ્રિસ્તીઓને પણ પોતાની તરફ લેવા કોશિશ કરી.

૨૫ ડિસેમ્બર જ ઉપજાવી કાઢેલો તહેવાર હોય તો પછી સાન્તા ક્લૉઝ તો માર્કેટિંગ ગિમિક જ છે. અત્યારે આપણી સમક્ષ વિવિધ કંપનીઓ અને સિરિયલો વગેરમાં સાન્તા ક્લૉઝનું જે સ્વરૂપ રજૂ થાય છે તેનું ઉત્પત્તિ સ્થાન ઠંડા પીણાની જાણીતી કંપની કૉકા કોલાની ૧૯૨૦ના દાયકાની જાહેરખબરો છે! રેવરન્ડ ફાધર ફ્રાન્સિસ એક્સ. વેઇઝર એસ. જે.એ પુસ્તક ‘રિલિજિયસ કસ્ટમ્સ ઇન ફેમિલી’માં લખ્યું છે કે “અત્યારના સાન્તા ક્લૉઝને ખ્રિસ્તી સંત નિકોલસ સાથે કોઈ લેવા દેવા નથી! ખરેખર તો સાન્તા ક્લૉઝની કલ્પના પાગન (એટલે કે વિધર્મી) જર્મન ભગવાન થોર (જેના પરથી એક વાર- થર્સડેનું નામ રખાયું છે) પરથી કરાઈ છે!” ભારતમાં ભલે હિન્દુવાદીઓને સાન્તા ક્લૉઝથી ખ્રિસ્તીકરણનો ડર લાગે પરંતુ ઉપરોક્ત પુસ્તકમાં વેઇઝર લખે છે, “સાન્તાની (ખોટી) ફૅરી ટેઇલને સરળતાથી નાબૂદ નહીં કરી શકાય. તેમ કરવું જરૂરી પણ નથી. કેથોલિક માતાપિતા તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે. પરંતુ તેમ કરવા જતાં તેમણે સાન્તા ક્લૉઝને વધુ મહત્ત્વ આપવું નહીં…સાન્તા ક્લૉઝને બાળકના મન પર હાવી થવા દેવો નહીં. તેના મનમાં ક્રિસમસના દિવસે બાળ જિસસનો જ વિચાર હાવી રહેવો જોઈએ…તમારાં બાળકોને તેમની ઈચ્છાઓ સાન્તાને લખવા ન કહો, પરંતુ બાળ જિસસને લખવા કહો.” પરંતુ ખ્રિસ્તીઓ, ખ્રિસ્તી પ્રભુત્વવાળી કૉકા કૉલા જેવી કંપનીઓ આવા ફાધરનું પણ ક્યાં સાંભળે છે? અને એટલે દર વર્ષે ખ્રિસ્તી અને બીજા પંથનાં બાળકો પર જિસસના બદલે સાન્તા હાવી થતો જાય છે.

આ જ રીતે ૩૧ ડિસેમ્બર પણ વર્ષનો અંતિમ દિવસ હતો જ નહીં. મધ્ય યુગમાં ખ્રિસ્તીઓ ૨૫ ડિસેમ્બરને નવા વર્ષ તરીકે ઉજવતા હતા! પરંતુ મોટા ભાગનું વિશ્વ ઇતિહાસમાં પૂર્વકાળે અને વર્તમાન કાળમાં પણ ઘણી જગ્યાએ માર્ચ આસપાસ જ નવું વર્ષ મનાવે છે. આના વિશે હું અગાઉ લખી ગયો છું તેથી લિંક આપી દઉં છું. નવું વર્ષ ક્યારે? કાલે? કે ચૈત્ર સુદ એકમે? કે ૧ જાન્યુઆરીએ?

ખ્રિસ્તી પંથમાં દારૂ, કપડાં, સેક્સ અંગે કેવાં બંધનો છે તેની વાત આવતી કાલે.

(ક્રમશ:)

ભાગ-૨ વાંચો: દારૂ, સેક્સ, કપડાં: સભ્યતાનાં બંધનો ખ્રિસ્તી પંથમાં પણ છે જ

આતંકવાદનો ધર્મ ન હોય તો રમખાણોનો કેવી રીતે થઈ જાય?

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૧૮/૧૨/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

બ્રિટિશરોએ પોતાનું આડકતરું શાસન ચાલુ રાખવા માટે દેશની શિક્ષણ વ્યવસ્થા સમૂળગી બદલી નાખી. તે પછી કૉંગ્રેસના લાંબા શાસનમાં સામ્યવાદીઓના હાથમાં શિક્ષણ તંત્ર મોટા ભાગે આવ્યું અને કૉંગ્રેસ તરફી ઇતિહાસ તેમજ હિન્દુ વિરોધી ઇતિહાસ ભણાવાતો રહ્યો અને હજુ ભણાવાય છે. આના વિશે મુંબઈ સમાચારના આદરણીય કૉલમિસ્ટ સૌરભ શાહે ઉત્તમ લેખન કર્યું છે. કેવું કેવું ભણાવાય છે તે પુનરાવર્તિત કરવાની જરૂર નથી.

પરંતુ એ બધું કૉંગ્રેસ શાસનમાં થયું અને એટલે એવું જ હોય તેવું માની લઈએ પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી સરકારને અઢી વર્ષ થઈ ગયા છે ત્યારે એ બધું હજુ પણ ચાલુ રહે તે કેવું? સંઘ-ભાજપની મોટી તકલીફ એ છે કે તે જ્યારે સત્તામાં આવે છે ત્યારે વિરોધી વિચારધારાવાળા ઘૂસી જાય છે અને સરકારને ગેરમાર્ગે દોરતા રહે છે. કહેવાતાં મોટાં નામો પોતાની છાવણીમાં આવે ત્યારે સંઘ-ભાજપ પણ ફૂલાઈ જાય છે અને તેમને બે હાથે આવકારે છે, એમ માનીને કે તેમને આપણે બદલી નાખીશું, પરંતુ તેવું થતું નથી. ઘણી વાર તો હંમેશાં વિરોધ કરનારા- કહેવાતા મોટા ઇતિહાસકાર-સમાજસેવક-નેતા- કૉલમિસ્ટ-લેખ વગેરેને સમારંભોમાં બોલાવાય- કૉર ટીમમાં સામેલ કરાય છે, તેમની સાથે સંઘ-ભાજપના લોકો પોતાની સેલ્ફી લઈ પોતાને ગર્વાન્વિત અનુભવે છે. ચાલો માનીએ કે એક વાર બોલાવી લઈ અખતરો કર્યો કે સામે વાળી વ્યક્તિ બદલાય છે કે નહીં. પરંતુ તે વ્યક્તિ જ્યારે તમારો વિરોધ જ કરતી રહે અને પોતે કથિત મોટી વ્યક્તિ છે તેવા તે વ્યક્તિના પ્રચારના ભ્રમમાં તેને તમે બોલાવતા રહો ત્યારે તે વ્યક્તિને પણ મજા આવતી હોય છે. તે તેનો ફાયદો ઉઠાવી પોતાની છાવણીમાં એવો પ્રચાર કરે છે કે આ લોકોનો વિરોધ કરો તો તમને બોલાવે. આ રીતે તેઓ પોતાનું માર્કેટિંગ કરી લે છે. કૉંગ્રેસ-સામ્યવાદીઓ ક્યારેય આવું કરતા નથી.

જ્યારે ઇતિહાસકારો-ફિલ્મકારો-વૈજ્ઞાનિકો એવૉર્ડ પાછા આપી રહ્યા હતા ત્યારે પણ સંઘ-ભાજપ પાસે બહુ ઓછા લોકો હતા જે ટીવી પર કે અન્યત્ર તેમની તરફેણમાં આવી શકે, કારણકે જે તરફેણવાળા લોકો છે તેમની હંમેશાં અવગણના કરવાનું જ સંઘ-ભાજપ શીખ્યા છે. આનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી અને અરુણ શૌરી છે. સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી ડાબેરી સીપીએમના કાર્ડ હૉલ્ડર હતા. તેઓ પહેલાં તત્કાલીન વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીના સલાહકાર બની ગયા અને તેઓ નિવૃત્ત થયા તે પછી લાલકૃષ્ણ અડવાણીના. તેમણે અડવાણીને ગેરમાર્ગે દોર્યા હોવાનું જાણીતું છે. તા. ૪/૧૨/૧૬ની આ કૉલમ(“કૉંગ્રેસ સરકારે સૂચના આપેલી કે તેલંગણા, અન્નાને ન દેખાડો”)માં આપણે જોયું હતું કે કેશ ફોર વૉટનું સ્ટિંગ કર્યા પછી ભાજપ નેતૃત્વએ એ સ્ટોરી બ્રેકિંગ ન્યૂઝ માટે રાજદીપ સરદેસાઈના વડપણવાળી સીએનએનઆઈબીએન ચેનલને આપેલી. અને દેખીતી રીતે જ રાજદીપે એ સ્ટોરીને પ્રસારિત ન કરીને કૉંગ્રેસ સરકારનું હિત સાધી આપેલું.

અરુણ શૌરીનો દાખલો લઈએ તો, શૌરીએ એક પત્રકાર તરીકે કટોકટી કાળમાં ખૂબ જ સારું કામ કર્યું હતું. તેમણે ‘વર્લ્ડ ઑફ ફતવા’ જેવું પુસ્તક લખ્યું. મુસ્લિમ મહિલાઓને ત્રણવાર તલાક બોલીને અપાતા છૂટાછેડા સામે પણ તેમણે વિરોધ કર્યો હતો. રાજીવ ગાંધી સરકારે સર્વોચ્ચના ચુકાદાને બદલીને શાહબાનો નામના વૃદ્ધ મહિલાને છૂટાછેડા પછી પતિ દ્વારા ભરણપોષણથી વંચિત રાખેલાં તેનો તેમણે વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે છડેચોક રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (આરએસએસ)ના હેતુઓને સમર્થન આપ્યું છે. તેમણે ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ પર પુસ્તક લખ્યું છે. પરંતુ તેમણે ૨૦૦૯ની ચૂંટણી પછી ભાજપને આત્મમંથન કરવા સલાહ આપી તેથી તેઓ ધીમે ધીમે હાંશિયા પર ધકેલાતા ગયા.

આ પૂર્વભૂમિકા એટલા માટે કે કહેવાતા લિબરલો કેવા કટ્ટર છે તેનું વધુ એક ઉદાહરણ તાજેતરમાં બહાર આવ્યું. અન્ય ચેનલો પર રોજેરોજ એટીએમનો કકળાટ બતાવાઈ રહ્યો હતો ત્યારે ઝી ન્યૂઝ ચેનલે શિક્ષણમાં કેવું ઝેર ફેલાવાય છે તેનો ચોંકાવનારો રિપૉર્ટ બતાવ્યો. રિપૉર્ટ સીબીએસઇના ધોરણ બારમામાં ભણાવાતા પૉલિટિકલ સાયન્સ વિશે હતો. જી હા, એ જ પોલિટિકલ સાયન્સ જેમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ એમ.એ.ની ડિગ્રી મેળવી હતી. અને એ જ મોદી સરકારનાં અઢી વર્ષના શાસન છતાં વર્ષ ૨૦૦૨નાં ગુજરાત રમખાણો વિશે હજુ પણ ભણાવાય છે!

હા, એ જ રમખાણો, જેણે નરેન્દ્ર મોદીને ઘણા બધાની દૃષ્ટિમાં ઝીરો બનાવ્યા અને ઘણા બધાની દૃષ્ટિમાં હીરો બનાવ્યા. એ જ રમખાણો, જેના લીધે નરેન્દ્ર મોદીને અમેરિકાના વિઝા ન મળ્યા. એ જ રમખાણો, જેના લીધે મોદીએ વર્ષ ૨૦૧૧માં પોતાની છબી બદલવા માટે સદ્ભાવના મિશન નામના ઉપવાસોના કાર્યક્રમો કરવા પડ્યા. એ જ રમખાણો, જેના લીધે મોદી વિરુદ્ધ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે ઝાહિરા શૈખ કેસમાં તીખું અવલોકન કર્યું હતું અને મોદીને વર્તમાન નીરો સાથે સરખાવ્યા હતા. એ જ રમખાણો, જેના લીધે મોદીએ કરણ થાપરના ઇન્ટરવ્યૂને અધવચ્ચે જ અટકાવી દીધો હતો. અને તેમ છતાં એ રમખાણો બારમા ધોરણમાં ભણાવાય અને તે પણ મોદી સરકારના નાક નીચે તે કેવું!

અને આ કંઈ એવું નથી કે ઝી ન્યૂઝના રિપોર્ટથી જ આ જાણકારી બહાર આવી. આ તો છેક વર્ષ ૨૦૦૬થી જાહેર થયેલું છે. અર્થાત્ કે આ વાતને દસ વર્ષ વિતી ગયાં. આ કોઈ ચૂપકીદીથી કરાયેલું કામ નહોતું. તેના વિશે ૨૦૦૬માં સમાચારપત્રોમાં અહેવાલો આવ્યા હતા કે એનસીઇઆરટી પૂટ્સ ગુજરાત રાયૉટ્સ ઇન ટૅક્સ્ટબુક. ૨૦૦૬થી માંડીને અત્યાર સુધી ભાજપમાં કોઈને આ વિશે ખબર જ નહોતી? સંસદમાં આ મામલે કોઈએ અવાજ જ ન ઉઠાવ્યો? રાજકીય વિજ્ઞાનમાં ઇતિહાસ ન ભણાવવો જોઈએ તેવું કહેવાનો હેતુ નથી. વિરોધ એ વાતનો છે કે માત્ર હિન્દુ વિરોધી દૃષ્ટિકોણ વિકસે અને એ કરતાંય આતંકવાદી તૈયાર થાય તેવું વિચારબીજ રોપાય તે બિલકુલ ચલાવી ન લેવાય.

પૉલિટિકલ સાયન્સના ધોરણ બારના વિષયમાં ભણાવાય છે કે “ગુજરાત કે મુસ્લિમ વિરોધી દંગે”. તેમાં ગોધરામાં સાબરમતી ઍક્સ્પ્રેસના એસ-૬ ડબ્બાને ષડયંત્રપૂર્વક સળગાવી દઈ ૫૯ નિર્દોષ કારસેવકોને બાળીને મારી નખાયાની ઘટનાનો મામૂલી ઉલ્લેખ કર્યો છે અને લખાયું છે કે કેટલાક મુસ્લિમોએ આ કૃત્ય કર્યું હોવાના સંદેહ પર મુસ્લિમ વિરોધી રમખાણો ફાટી નીકળ્યાં. હકીકતે ૨૦૦૨નાં રમખાણોમાં હિન્દુઓ પણ મર્યા જ હતા. એટલે તેને મુસ્લિમ વિરોધી દંગે કેવી રીતે કહી શકાય? આ તો પાકિસ્તાનમાં ત્રાસવાદીઓ તૈયાર કરવાની ફૅક્ટરી કે પછી ભારતમાં કેટલીક મદરેસાઓમાં ભણાવાતા અભ્યાસ જેવો કિસ્સો થયો. અને વળી રમખાણો ભણાવવાં જ હોય તો દેશમાં કે પછી કમ સે કમ ગુજરાતમાં થયેલાં તમામ રમખાણો આવરી લેવાં જોઈએ. ઝી ન્યૂઝના પત્રકાર રાહુલ સિંહાએ સારો શબ્દ સૂચવ્યો કે તેને મુસ્લિમ વિરોધી દંગેના બદલે સમાજવિરોધી દંગે કહી શકાયું હોત.

આ પુસ્તકમાં અયોધ્યાનો વિવાદિત ઢાંચાનો ઇતિહાસ પણ ભણાવાય છે પરંતુ કાશ્મીરમાં આયોજનપૂર્વક હિન્દુઓને તગેડી મૂકાયા તે ઇતિહાસ કે પછી પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓનો નરસંહાર અને તેમના પર ધર્મના આધારે થતા અન્યાય-અત્યાચારનો ઇતિહાસ સિફતપૂર્વક ચૂકી જવાયો છે.

વળી આ રમખાણોમાં સરકારી મશીનરીનો ઉપયોગ થયો હોવાનું કહીને તત્કાલીન મોદી સરકાર તરફ પણ અંગૂલિનિર્દેશ કરાવાનું ભૂલાયું નથી. અને આ પાઠ્યપુસ્તક પાછળ ભેજું કોનું છે? યોગેન્દ્ર યાદવનું. એ જ યોગેન્દ્ર યાદવ (જેમણે હરિયાણા ચૂંટણી વખતે જાહેર કરેલું કે તેમનું ખરું નામ સલીમ છે) જે દૂરદર્શન પર પ્રણોય રોયના ચૂંટણી કવરેજ વખતે અને બાદમાં એનડીટીવી પર સેફોલૉજિસ્ટ તરીકે આવતા હતા, જે બાદમાં વર્ષ ૨૦૧૧માં ભ્રષ્ટાચાર સામેના અણ્ણા હઝારેના આંદોલનમાં જોડાયા, જેમણે અરવિંદ કેજરીવાલ સાથે આમ આદમી પક્ષ રચ્યો, દિલ્લીમાં જીત પાછળ મુખ્ય ભેજું બન્યા, જેને અને પ્રશાંત ભૂષણને કેજરીવાલે ખૂબ જ આપખુદ રીતે કાઢી મૂક્યા અને જેમણે થોડા સમય પહેલાં સ્વરાજ ઇન્ડિયા નામના પક્ષની રચના કરી.

એ યોગેન્દ્ર યાદવ આ રમખાણોવાળો અભ્યાસક્રમ દાખલ કરાયો ત્યારે એનસીઇઆરટીની ટેક્સ્ટ બુક તૈયાર કરવાની પેનલમાં મુખ્ય સલાહકાર હતા. તેમણે વર્ષ ૨૦૦૬ના એ પ્રેસ રિપોર્ટમાં કહ્યું હતું કે “અમે આ બનાવો (એટલે કે અયોધ્યા-ગુજરાત રમખાણો) વિશે સત્ય કહીશું. ટેક્સ્ટબુક તટસ્થ રીતે તૈયાર લખાશે અને તેમાં આ મુખ્ય બનાવ પહેલાંના અને પછીના ઘટનાક્રમ પણ હાઇલાઇટ કરાશે.” અહીં આ “પણ” અને “હાઇલાઇટ” શબ્દો નોંધવા જેવા છે. હાઇલાઇટનો અર્થ ઝલક માત્ર થતો હોય છે. તેમાં ડિટેલિંગ નથી આવતું. તેથી ઘટના શા માટે બની તે જાણવા ન મળે. અને “પણ” શબ્દ જાણે ઉપકાર કરતા હોય તેવો ભાવ દર્શાવે છે. જોકે હકીકતે તટસ્થ રીતે કંઈ લખાયું નહીં, તેમની મનમાં જે ધારણા હતી (અને સરકાર દ્વારા જે કંઈ સૂચના હશે) તેમ જ લખાયું.

જોવા જેવી વાત એ છે કે (લિબરહાન પંચને લગતો) અયોધ્યા કેસનો હજુ ચુકાદો આવ્યો નથી. ૨૦૦૬માં સાબરમતી ઍક્સ્પ્રેસને સળગાવી દેવાયા પછીનાં રમખાણોના કેસોનો ચુકાદો પણ આવ્યો નહોતો તો પછી યોગેન્દ્ર યાદવ અને તેમના સાગરિતો કઈ રીતે એવો અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરાવી શકે જેમાં કૉર્ટના ચુકાદા પહેલાં જ ચુકાદો આપી દેવાય?

જોવા જેવી વાત એ પણ છે કે સીબીએસઇના અભ્યાસક્રમમાં પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુ બંધારણના ઘડવૈયા આંબેડકરને ચાબુક મારતા હોય તેવા કાર્ટૂન અંગે ૧૧ મે ૨૦૧૨ના રોજ સંસદમાં હોબાળો થતાં માનવ સંસાધન પ્રધાન કપિલ સિબલને માફી માગવી પડી હતી. તે સાંજે યોગેન્દ્ર યાદવ અને સુહાસ પલ્શિકરને એનસીઇઆરટીમાંથી રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. આનો અર્થ એ થયો કે યોગેન્દ્ર યાદવ ભલે ‘આપ’ પાર્ટીમાં જોડાયા હતા પરંતુ તેઓ કૉંગ્રેસ સરકારની ગુડ બુકમાં તો, આ વિવાદ થયો ત્યાં સુધી હતા જ. ૧૯૬૧માં જ્યારે એનસીઇઆરટીની સ્થાપના કરાઈ ત્યારે શિક્ષણને રાષ્ટ્રની એકતા માટેનું એક અગત્યનું માધ્યમ ગણવામાં આવતું હતું પરંતુ સલીમ યાદવ ઉર્ફે યોગેન્દ્ર યાદવ જેવા સલાહકારોએ તેને હિન્દુ-મુસ્લિમોને વિભાજિત કરવાનું માધ્યમ બનાવી દીધું અને ભગતસિંહ જેવા દેશભક્તને ત્રાસવાદી ગણાવ્યા.

સલીમ યાદવ ઉર્ફે યોગેન્દ્ર યાદવ જેવા શિક્ષણ સલાહકારોને પ્રશ્ન એ પણ પૂછવો જોઈએ કે જ્યારે કોઈ આતંકવાદી ઘટના બને છે ત્યારે તમે લોકો કહો છો કે આતંકવાદીનો કોઈ ધર્મ નથી હોતો, તો પછી રમખાણોનો ધર્મ તમે કેવી રીતે નક્કી કર્યો? ગુજરાતનાં મુસ્લિમ-હિન્દુ રમખાણોને તમે મુસ્લિમ વિરોધી રમખાણો એવું લેબલ કયા આધારે આપ્યું?

તમે આવું ભણાવીને શાળાઓમાં આતંકવાદીઓ તૈયાર કરવા માગો છો કે શું? મુસ્લિમ વિદ્યાર્થી આ ભણશે તો શું વિચારશે? ગુજરાતી હિન્દુઓએ અમારા ભાઈઓ પર કેટલા અત્યાચાર કર્યા? હિન્દુ વિદ્યાર્થી આ ભણશે તો એવું જ વિચારશે ને કે અમારા હિન્દુ ભાઈઓ કેવા કે નિર્દોષ મુસ્લિમોને રહેંસી નાખ્યા?

અને આ અભ્યાસક્રમ માટે માત્ર યોગેન્દ્ર યાદવ જ નહીં, તે વખતની કૉંગ્રેસ સરકાર, માનવ સંસાધન પ્રધાન કપિલ સિબલ પણ જવાબદાર છે; પણ તે કરતાંય છેલ્લા અઢી વર્ષથી રાષ્ટ્રવાદના બણગા ફૂંકતી મોદી સરકાર વધુ જવાબદાર છે. સરકાર પાસે હજુ પણ અઢી વર્ષ છે. આવા લોકો જે આવી મહત્ત્વની સંસ્થાઓમાં બેઠા છે તેમને વિરોધની પરવા કર્યા વગર તગેડી મૂકવા જ રહ્યા.

વેદકાળથી હિન્દુ ધર્મમાં નારીઓનું સ્થાન મુઠ્ઠી ઊંચેરું રહ્યું છે

(મુંબઈ સમાચાર દિવાળી અંક,. વિક્રમ સંવત ૨૦૭૨- ગ્રે.કેલેન્ડર-ઑક્ટોબર ૨૦૧૬)
સનાતન ધર્મ મોગલોના અત્યાચારી સમયમાં પણ તૂટ્યો નહીં, પરંતુ વધુ મજબૂત રીતે જળવાઈ રહ્યો હતો. પરંતુ અંગ્રેજોએ મેક્સમૂલર પાસે સનાતન ધર્મ ગ્રંથોનું વિકૃત ટ્રાન્સ્લેશન કરાવ્યું અને શિક્ષણ પદ્ધતિ બદલી નાખી. અને વર્તમાન સમયમાં તો સનાતન કહેતાં, હિન્દુ ધર્મના બે મુખ્ય આધાર સ્ત્રીઓ અને કહેવાતા દલિતોને ધર્મથી અલગ પાડવા એનજીઓ અને ફિલ્મો-ટીવી ચેનલો દ્વારા પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
દા.ત. દલિતોની કહેવાતી સંસ્થાઓ દલિતોની વ્યવસ્થા કેવી જાતિગત હતી અને તેમને કેવો કેવો અન્યાય થયો છે તેનું મરીમસાલા ભભરાવીને પ્રચાર કરે છે અને બ્રાહ્મણવાદને ગાળો આપે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં શરૂઆતથી જ સામ્યવાદી કલાકારો ઘૂસી ગયેલા. આથી ફિલ્મોમાં પણ આવું જ બતાવવામાં આવ્યું કે બ્રાહ્મણ, વાણિયા અને ક્ષત્રિય તો ગરીબ અને દલિત પર અત્યાચાર જ કરે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં સ્ત્રીઓ પરના અત્યાચાર પણ બતાવાયા. અને અત્યારે ટીવી ચેનલો પર ‘સિયા કે રામ’, ‘અશોક’ વગેરે સિરિયલો દ્વારા વિકૃતિ ફેલાવીને આપણા ગ્રંથ અને ઇતિહાસની ખોટી રજૂઆત કરાય છે.
આપણો વિષય છે હિન્દુ ધર્મમાં નારીશક્તિ. આથી આપણે બીજી વાત નહીં કરીએ. ‘મુંબઈ સમાચાર’ની ‘પુરુષ’ પૂર્તિમાં ‘નાયક ખલનાયક’ કૉલમની શરૂઆતમાં જ ‘મનુસ્મૃતિ’ સ્ત્રી વિરોધી નથી તેના પર આખો લેખ આ લેખકે લખેલો. (જુઓ, મુંબઈ સમાચાર, ૨૦-૧-૧૫). જે મનુસ્મૃતિમાં નીચેનો શ્લોક લખાયો હોય તે સ્ત્રી વિરોધી કેવી રીતે હોઈ શકે?
यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः ।
यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः ।।
જ્યાં નારીઓની પૂજા થાય છે, સ્ત્રીને આદર અપાય છે, તેનું માન જળવાય છે, તેની આવશ્યકતાઓ પૂરી થાય છે, તેની અપેક્ષાઓ સંતોષાય છે, તે સ્થાન, સમાજ અને પરિવાર પર દેવતાઓ પ્રસન્ન રહે છે. આદ્ય શક્તિ જગદંબાથી લઈને મા દુર્ગા, ચંડી, અંબા, મહા કાળી વગેરે પરમ શક્તિની આરાધના આ દેશમાં જ થાય.
શાસ્ત્રોમાં અનેક દાખલા છે કે સ્ત્રીનું અપમાન થાય, તેનું માન ભંગ થાય એટલે આખો ને આખો વંશ સમાપ્ત થઈ જાય છે. દ્રૌપદીનું ભર સભામાં ચીરહરણ કરવામાં આવ્યું ત્યારે સ્વયં ભગવાનને પણ પ્રગટ થવું પડે છે. દ્રૌપદીના આ અપમાનનું પરિણામ એ આવ્યું કે લગભગ સમસ્ત કૌરવો નાશ પામ્યા! રાવણ સીતા માતાને ઉપાડી આવ્યો તો રાવણ, તેના ભાઈ કુંભકર્ણ, તેના દીકરા ઈન્દ્રજીત અથવા મેઘનાદનો નાશ થયો. ગાંધારીના દીકરાઓ એટલે કે કૌરવોનો નાશ થયો તો તેમના શાપથી શ્રી કૃષ્ણના વંશજોનો પણ નાશ થયો. વિષ્ણુ ભગવાને દાનવોને જીવિત કરતાં પોતાના સાસુ ખ્યાતિનું માથું કાપી નાખ્યું તો સસરા ભૃગુએ તેમણે વારંવાર સ્ત્રી પેટે જન્મ લેવો પડશે તેવો શાપ આપેલો જે ભગવાને હસતા મોઢે સ્વીકાર્યો. રાક્ષસ જલંધર પત્ની વૃંદાના અનુષ્ઠાનમાં એટલી તાકાત હતી કે તે તેના રાક્ષસ પતિને પણ જીવિત રાખી શકતી હતી અને દેવોથી માંડીને ભગવાન પણ કંઈ કરી શકતા નહોતા. આથી ભગવાને છળનો સહારો લેવો પડ્યો અને જલંધરનું રૂપ ધરીને આવ્યા. જ્યારે વૃંદાએ તેમને જોયા ત્યારે અનુષ્ઠાનમાંથી ઊભા થઈ પતિ તરીકે આવેલા વિષ્ણુને પગે લાગી. તેનું તપ ભંગ થયું. જલંધરનો નાશ થયો. આથી વૃંદાએ વિષ્ણુને પથ્થરના બની જવા શાપ આપ્યો અને વિષ્ણુને શાલિગ્રામ બનવું પડ્યું. સ્ત્રીઓની આ તાકાત હતી અને છે.
સ્ત્રીનું સન્માન કેટલું હતું તેની એક કથા મહાભારતમાં જોવા મળે છે. અંબા નામની રાજકુમારીને હરણ કરીને ભીષ્મ હસ્તિનાપુર લાવ્યા હતા, પોતાના ભાઈ વિચિત્રવીર્ય સાથે પરણાવવા. પણ અંબાએ કહ્યું કે તે તો રાજા શાલ્વને પોતાના પતિ માની ચૂકી છે તો વિચિત્રવીર્યએ તેની સાથે પરણવા બળજબરી કરી નહીં. ભીષ્મ પણ કંઈ ન બોલ્યા અને અંબાને શાલ્વ પાસે જવા દીધી. શાલ્વએ અંબાનો સ્વીકાર ન કર્યો ત્યારે અંબા ભીષ્મ પાસે આવી પરંતુ બ્રહ્મચર્યની ભીષણ પ્રતિજ્ઞા લીધી હોવાથી ભીષ્મએ પરણવા ના પાડી. આથી અંબાએ પોતાનું જીવન બગાડનાર ભીષ્મના મૃત્યુ માટે કઠોર તપ કર્યું અને બીજા જન્મે તે શિખંડી તરીકે અવતરી અને ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બને છે.
કેટકેટલાં ઉદાહરણો છે નારી શક્તિના! અશ્વપતિ રાજાને ત્યાં જન્મેલી સાવિત્રી પોતાના પતિની પસંદગી જાતે કરે છે. તે વનવાસી રાજા દ્યુમસ્તેનના પુત્ર સત્યવાનને પતિ તરીકે પસંદ કરે છે. (અહીં એ પણ નોંધવું જોઈએ કે દલિતો અને વનવાસી અથવા આદિવાસી તરફી કહેવાતી સંસ્થાઓ જે કુપ્રચાર કરે છે તેનું આ ઉદાહરણ દ્વારા ફરી એક વાર નિરસન થાય છે. રાજકુમારી સાવિત્રી વનવાસી રાજાના પુત્રને પતિ તરીકે પસંદ કરે છે.) સત્યવાનનું મૃત્યુ થાય છે ત્યારે આ સાવિત્રી તેના પતિની પાછળ પાછળ જઈને યમરાજા પાસેથી તેના પ્રાણ બચાવે છે. આથી તો વટ સાવિત્રીનું વ્રત થાય છે.
અંગિરસના વંશજ ઋષિ કક્ષીવાનની પુત્રી અને દીર્ઘતમસની પૌત્રી ઘોષાને ચામડીનો રોગ હતો. તે ઘણા સમય સુધી કુંવારી રહી હતી. એટલે એ પણ નોંધવું જોઈએ કે કુંવારી રહેવું શાપ ગણાતું નહોતું. આ વિદેશી આક્રાંતાઓના સમયમાં આવ્યું કે દીકરી કુંવારી રહે તો શાપ ગણાય. ઘોષાએ અશ્વિનીકુમારની તપસ્યા કરી. તેમને પ્રસન્ન કર્યા. અશ્વિનીકુમારોએ તેને મધુવિદ્યા શીખવાડી. યુવાની પુન:સ્થાપિત કરવા અને જ્ઞાન મેળવવાની આ ગુપ્ત વિદ્યા છે. (ભારતનું દુર્ભાગ્ય એ છે કે ભારતમાં નવી પેઢી ભારત વિરુદ્ધ થાય તેવું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. આવી ગુપ્ત વિદ્યા કેમ શાળામાં ન શિખવાડાય? જો શિખવાડવાનો નિર્ણય કરાય તો ભગવાકરણનો આરોપ સરકાર પર લિબરલ અને સેક્યુલર હિન્દુઓ લગાડી દે.) તેનાથી ઘોષા ફરી યુવાન થઈ ગઈ અને તેની બીમારી પણ મટી ગઈ. તેનાં લગ્ન થયાં અને સુહસ્ત્ય નામનો દીકરો પણ થયો. એટલું જ નહીં, પણ ઘોષાએ ઋગ્વેદમાં અશ્વિનીકુમારની સ્તુતિમાં બે શ્લોક (૩૯ અને ૪૦) ઉમેર્યા. ઋગ્વેદની મંત્રદૃષ્ટા અનેક સ્ત્રી વિદૂષીઓ હતી. તે બધાનાં નામોને એક સાથે રજૂ કરતો શ્લોક શૌનક ઋષિએ ‘બૃહદ દેવતા’માં લખ્યો છે. આ પુસ્તક ઋગ્વેદના સૂક્તોમાં પૂજાયેલા દેવતાઓની અનુક્રમણિકા જેવો છે.
घोषा गोधा विश्ववारा अपालोपनिषन्नित ।
ब्रह्म जाया जहुर्नाम अगस्तस्य स्वसादिती !!
इन्द्राणी चेन्द्र माता चा सरमा रोमशोर्वशी ।
लोपामुद्रा च नद्यस्य यमी नारी च शाश्वती !!
श्री लक्ष्मिः सार्पराज्ञी वाक्श्रद्धा मेधाच दक्षिण ।
रात्रि सूर्या च सावित्री ब्रह्मवादिन्य ईरितः !!
ઘોષા, અપાલા, લોપામુદ્રા, ગોધા, વિશ્વવારા, સૂર્યા, ઈન્દ્રાણી, યમી, રોમાશા, ગાર્ગી, મૈત્રેયી વગેરે કેટકેટલી વિદૂષીઓ તો વૈદિક કાળમાં જ થઈ ગઈ! બૃહદારણ્યક ઉપનિષદમાં દાખલો છે કે જ્યારે ઋષિ યાજ્ઞવલ્ક્ય ગૃહસ્થાશ્રમ છોડવા માગતા હોય છે અને સંપત્તિનું વિભાજન બંને પત્નીઓ મૈત્રેયી તથા કાત્યાયની વચ્ચે કરવા માગતા હોય છે ત્યારે મૈત્રેયી સંપત્તિ અને દુન્યવી સુખના બદલે બ્રહ્મવિદ્યા માગે છે!
વિદૂષી સુલભા અને જનક રાજાનો સંવાદ તો ભલભલાની આંખો ઉઘાડનારો છે. ૧૬ વર્ષની સુલભાએ તેનાં માતાપિતાના ગુરુ પાસેથી દીક્ષા મેળવી અને નાની ઉંમરમાં જ તેણે ધ્યાન-તપ-પ્રાણાયમ વગેરેથી પોતાની સુષુપ્ત શક્તિઓ જાગૃત કરી. તે એક દિવસ જનક રાજાના દરબારમાં ગઈ અને તેણે કહ્યું, “હું તમારી પરીક્ષા લેવા માગું છું.” સામાન્ય રીતે રાજાની પરીક્ષા લેવાનું કોઈ સપનામાં પણ વિચારી ન શકે. રાજા ખોટું બોલે તોય તેની પ્રશંસા, તેની વાહ વાહ જ થાય. પણ આ છોકરીની હિંમત જુઓ! અને સામે જનક રાજાની પાત્રતા પણ જુઓ! જનકે પણ પરીક્ષા માટે તૈયારી બતાવી. સુલભાએ પૂછ્યું, “તમે એટલા જ્ઞાની છો પછી સંસારના નશ્વર સુખની વચ્ચે કેમ રહો છો? તમારે આ ચામર ઢોળતી લલનાઓ અને છત્રની શું જરૂરત છે?”
જનકે કહ્યું કે “ગયા જન્મમાં મેં મારા સહાધ્યાયીને માથામાં માર્યું ત્યારે ગુરુએ કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી આ નાના સહાધ્યાયીને પરમાત્માનો અનુભવ નહીં થાય ત્યાં સુધી તને પણ નહીં થાય. આથી આ જન્મમાં આ નાનો સહાધ્યાયી અષ્ટાવક્ર બન્યા જેમને માતાના ગર્ભમાં જ આત્મજ્ઞાન થઈ ગયું હતું. તેઓ જ્યારે મારી પાસે આવ્યા અને તેમણે મારી પરીક્ષા લીધી ત્યારે મને પરમાત્માનો સાક્ષાત્કાર થયો. હવે મને સુખ અને દુઃખ કંઈ લાગતું નથી. સુલભા! તારા બીજા પ્રશ્નનો જવાબ એ છે કે જો સારી વ્યક્તિ રાજગાદી પરથી ઉતરી જશે તો સ્વાર્થી, લોલુપ અને એકબીજાના ટાંટિયા ખેંચનારા લોકોનો પ્રભાવ વધી જશે. તેઓ સત્તામાં આવી જશે. બ્રહ્મજ્ઞાની જો રાજ્ય કરશે તો પ્રજામાં પણ બ્રહ્મજ્ઞાનનો પ્રચાર થશે.” એ પછી જનક જેવો જનક રાજા સુલભાનું પૂજન કરે છે!
શંકરાચાર્ય અને મંડન મિશ્ર વચ્ચેના શાસ્ત્રાર્થમાં મંડન મિશ્રનાં પત્ની ભારતી દેવી ન્યાયાધીશ હતાં. આ પદવી તેમના ખૂબ જ જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક કક્ષાના લીધે મળી હતી. પતિ મંડન મિશ્ર પરાજિત થયા પછી ભારતી દેવીએ શંકરાચાર્યને પડકાર ફેંક્યો હતો. પણ શંકરાચાર્યએ “સ્ત્રી સાથે શાસ્ત્રાર્થ કરવાની શાસ્ત્ર ના પાડે છે” તેમ કહેતાં ભારતી દેવીએ તેમને ગાર્ગીએ યાજ્ઞવલ્ક્ય અને સુલભાએ જનક રાજા સાથે કરેલા શાસ્ત્રાર્થની યાદ અપાવી. પરિણામે શંકરાચાર્ય શાસ્ત્રાર્થ કરવા તૈયાર થયા! બંને વચ્ચે સત્તર દિવસ સુધી શાસ્ત્રાર્થ ચાલ્યો! છેવટે ભારતી દેવીએ કામકળા વિશે પ્રશ્ન પૂછીને ગૂગલી ફેંકી જેની સામે શંકરાચાર્ય પણ બે ઘડી તો વિમાસણમાં મૂકાઈ ગયા કેમ કે તેઓ તો સન્યાસી અને એટલે બ્રહ્મચારી! પછી તેમણે પરકાયા પ્રવેશ કરીને જવાબ આપ્યો તે જુદી વાત છે પણ કહેવાનો અર્થ એ કે પતિ મંડન મિશ્ર જેને ન મૂંઝવી શક્યા તેને એક વિદૂષી મહિલાએ મૂંઝવી દીધા અને બે ઘડી પરાજિત થવાની અણીએ લાવી દીધા.
આવો જ એક કિસ્સો મારા પૂર્વજોનો છે, જે મારા પિતા શ્રી ગજેન્દ્રભાઈ ઘણી વાર કહેતા. તળાજાના શોભવડ ગામે અમારા પૂર્વજ (નામ લગભગ હરિરામ હતું) રહેતા. તેમની વિદ્વતાની ખ્યાતિ સાંભળીને દક્ષિણથી પંડિતો આવેલા. તેમને શાસ્ત્રાર્થ કરવો હતો પરંતુ હરિરામ ખેતરે ગયેલા. એ વખતે તેમનાં પત્ની (તેમનું નામ લગભગ સરસ્વતીબહેન હતું) ઘરે હતાં. પંડિતોને ઉતાવળ હતી આથી તે મહિલાએ કહ્યું કે તમારે જે પૂછવું હોય તે મને પૂછો. પંડિતોએ પૂછ્યું અને મહિલાએ દરેકના સંતોષકારક જવાબ આપ્યા. પંડિતો તો છક થઈ ગયા. તેમણે ભાવનગરના રાજાને કહ્યું કે આપના રાજ્યમાં આવા વિદ્વાન લોકો રહે છે તેની તમારે કદર કરવી જોઈએ. અને પછી મારા પૂર્વજને રાજજ્યોતિષ બનાવી રાજાએ રાજ્યાશ્રય આપ્યો હતો. વર્ષાસન પણ ચાલુ કર્યું હતું અને જશોનાથ મંદિરનો હક આપેલો પરંતુ મારા પરદાદા શ્રી બળવંતરાયે તેમની રેલવેમાં નોકરી હોઈ આ બધી સુવિધાઓ જતી કરેલી.
વેદકાળથી લઈને વિદેશી આક્રાંતાઓ સુધીના સમય ગાળામાં સ્ત્રીઓને અપરિણિત રહેવાની પણ છૂટ હતી. (અથર્વવેદ ૧૨.૩.૧૭) વેદોના અભ્યાસની છૂટ હતી. અશ્વલયના ગૃહ્ય સૂત્ર, ગોભીલ ગૃહ્ય સૂત્ર અને હરિત ધર્મસૂત્ર મુજબ, સ્ત્રીઓને ઉપનયન સંસ્કાર (જનોઈ) પણ અપાતા. સ્ત્રીઓ શિખવતી પણ ખરી. (જુઓ ડૉ. વાસુદેવ શરણ અગરવાલના પાણિનીકાલન ભારત) મહારાણી કૈકેયી તેમના પતિ દશરથ સાથે યુદ્ધ લડવા ગઈ હતી અને જ્યારે રથના પૈડામાંથી ધરી નીકળી ગઈ ત્યારે પોતાની આંગળી ખોસી દીધી જેથી રથનું પૈડું નીકળી ન જાય. અર્થાત એ સમયે એવું એક પણ ક્ષેત્ર નહોતું જેમાં સ્ત્રીઓ ભાગ નહોતી લેતી. (અને વિચાર કરો કે એ જ સમયના દશરથના પુત્ર રામ ગર્ભવતી સીતાને વનવાસ મોકલે? આ બધું પછીથી જોડવામાં આવ્યું. વાલ્મીકિ રામાયણમાં ઉત્તરકાંડ છે જ નહીં.)
સ્ત્રીઓને પતિ પસંદ કરવાનો અધિકાર હતો. તેમના માટે સ્વયંવર થતા. સીતા, દમયંતી, દ્રૌપદીના સ્વયંવરના કિસ્સા જાણીતા છે. શકુંતલાએ ગાંધર્વ વિવાહ કર્યા હતા. જન્મથી લઈ મરણ સુધી અનેક હિન્દુ વિધિઓ-સમારંભો થતાં પરંતુ સ્ત્રીની હાજરી વગર એકેય સમારંભ નહોતા થઈ શકતા. મહાભારત શાંતિપર્વ ૨૬૭.૩૧, ૩૪૮.૧૮, વનપર્વ ૩૧૩.૬૦ અને મનુસ્મૃતિ ૨.૧૪૫ મુજબ, પહેલી પૂજા માતાની કરવી જોઈએ.
સાતમી અને નવમી સદીમાં ઉચ્ચ વર્ગની સ્ત્રીઓને શિક્ષણ, કળા વગેરે તમામ બાબતોમાં પ્રગતિની છૂટ અને તકો હતી. ચીનના મુસાફર હ્યુ એન ત્સાંગે નોંધ્યા મુજબ, સમ્રાટ હર્ષવર્ધન રાજ્યની તમામ અગત્યની બાબતોમાં તેમની બહેન રાજ્યશ્રીની સલાહ લેતા. રાજ્યશ્રી ભગવાન બુદ્ધની શિષ્યા હતી. ‘કાવ્યમીમાંસા’ ખ્યાત મહારાષ્ટ્રના મહાકવિ રાજશેખરે રાજકુમારીઓ, ઉચ્ચ અધિકારીઓની દીકરીઓ, ગણિકાઓ, કવિ, વૈજ્ઞાનિકોના દાખલા આપ્યા છે. તેમણે લખ્યું છે કે “પુરુષ જેટલા સારા કવિ હોય છે તેટલી જ સ્ત્રીઓ સારી કવયિત્રી હોય છે. પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે કોઈ ભેદ આ બાબતમાં નથી. રાજકુમારીઓ, મંત્રીઓની પુત્રીઓ, કુલીન કન્યાઓ તેમજ ગણિકાઓ શાસ્ત્રોના જ્ઞાન સાથે જ જન્મ્યાં હોય અને સારી કવિતા પણ લખતાં હોય તેવાં અસંખ્ય ઉદાહરણો છે. ” રાજશેખરની પત્ની અવંતિસુંદરી પણ ખૂબ જ વિદ્વાન હતી. રાજશેખરે ‘કર્પૂરમંજરી’ નાટક પત્નીની વિનંતી પર રચ્યું હતું. તે સમયનાં નાટકો અને સાહિત્ય પરથી તે વખતની સ્ત્રીઓની સ્થિતિનો ખ્યાલ આવે છે.
આઠમી સદીમાં ઉત્તરમાં વિંધ્યથી દક્ષિણમાંપલ્લવ સુધી ફેલાયેલા રાજ્યનું શાસન રાષ્ટ્રકુટ વંશના સમ્રાટ ધ્રૂવ તેમની પત્ની શીલા મહાદેવી સંયુક્ત રીતે કરતાં હતાં. ઑડિશામાં કારા વંશમાં અનેક રાણીઓએ રાજ્ય કર્યું હતું. ૧૦મી સદીમાં સુગંધા અને ડિડ્ડાએ તેમજ ૧૪મી સદીમાં કોટા રાણીએ કાશ્મીર પર રાજ્ય કર્યું હતું. રાણી લક્ષ્મીબાઈ, રાણી અહલ્યાબાઈ…કેટકેટલાં નામ લેવા! અને અત્યારે પણ ઉત્તરમાં મહેબૂબા મુફ્તિ, દક્ષિણમાં જયલલિતા, પૂર્વમાં મમતા બેનર્જી અને પશ્ચિમમાં વસુંધરા રાજે સિંધિયા (હમણાં સુધી આનંદીબહેન પટેલ પણ હતાં) એમ મોટા ભાગે મહિલાઓનું જ રાજ છે ને. વડાં પ્રધાન તરીકે ઈન્દિરા ગાંધી તો ૧૯૬૬માં વડાં પ્રધાન બની ગયેલા. પ્રતિભા પાટીલ વર્ષ ૨૦૦૭માં ભારતના પહેલા મહિલા પ્રમુખ બની ગયેલા. લોકસભાનાં અધ્યક્ષ પણ મીરાકુમારીથી લઈને અત્યારે સુમિત્રા મહાજન છે. જ્યારે વિકસિત કહેવાતા દેશોમાં કેટલા મહિલા સત્તાધીશો થયાં? અમેરિકામાં હિલેરી ક્લિન્ટન આ વખતે ચૂંટાશે તો પ્રથમ મહિલા પ્રમુખ બનશે! ચાહે તે ઇસાઈ પંથ હોય કે મુસ્લિમ સમુદાય, કદાચ મને કહેવા દો કે હિન્દુ ધર્મ જેટલું માન અને સન્માન બીજા કોઈ પંથમાં સ્ત્રીઓને મળતું નથી.
ભારતમાં હિન્દુ સ્ત્રીઓની સ્થિતિ મુસ્લિમ આક્રાંતાઓના હુમલા પછી જ બદલાઈ. આક્રમણખોરો માટે સ્ત્રીનું જીવન, સંપત્તિ અને તેની આબરૂની કોઈ કિંમત નહોતી. આથી દરેક સમુદાયે સ્ત્રીની આબરૂની રક્ષા કરવા માટે નિયમો બનાવ્યા. બાળ લગ્ન, વિધવા થાય તો માથું મુંડાવી નાખવું (જેથી સ્ત્રી સુંદર ન લાગે), સતી પ્રથા (જોકે આલ્બરુનીસ ઇન્ડિયામાં આલ્બરુનીએ લખ્યું છે કે વિધવાને સતી થવાની ફરજ નહોતી. તે પોતાની ઈચ્છાથી જ સતી થતી.) આ બધું આવ્યું. ઋગ્વેદમાં લખ્યું છે કે વિધવાને મૃત પતિના ભાઈની સાથે લગ્ન કરવાની છૂટ હતી. આ પછી તે નિયમ બની ગયો. મનુસ્મૃતિ, જેને સામ્યવાદીઓ અને સેક્યુલરો બ્રાહ્મણવાદી કહીને વખોડે છે તેમાં ગર્ભવતી મહિલાઓનું ખાસ ધ્યાન રાખવા સલાહ છે. સ્ત્રીના ભરણપોષણની ચિંતા તેમાં કરાઈ છે. જે ધન માતાને દહેજમાં મળ્યું હોય તે કન્યાને જ મળવું જોઈએ તેમ તેમાં કહેવાયું છે. છૂટાછેડા લીધેલી સ્ત્રીને પૂર્વ પતિ તરફથી ભરણપોષણ મળવું જોઈએ તેવો કાયદો હિન્દુઓને જ લાગુ પડે છે. મુસ્લિમોએ તે સ્વીકાર્યો નથી. મુસ્લિમોમાં તો ત્રણ વાર તલાક કહી દે એટલે છૂટાછેડા મળી જાય. હિન્દુઓમાં તેવું નથી. હિન્દુ દીકરીને પૈતૃક સંપત્તિમાં સમાન હક મળ્યો છે. હિન્દુ પ્રણાલિ પુરુષપ્રધાન છે તે વાત સાચી છે પણ સ્ત્રીનું સ્થાન ઉતરતું ક્યારેય નથી રહ્યું.