national, politics, sanjog news, vichar valonun

મમતા જેવું બધાં રાજ્યો કરે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર ન લાગે!

 

સબ હેડિંગ: મમતા બેનર્જીએ પત્રકારોના સચિવાલયમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, પાર્ક સ્ટ્રીટ રેપ પર બનેલી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો. મમતા બેનર્જી અને તત્કાલીન કૉંગ્રેસી રાજ્યપાલ એમ. કે. નારાયણનની હાજરીમાં પોલીસ પત્રકારોની પીટાઈ કરતી હતી ત્યારે આ બંને મહાનુભાવો ચૂપચાપ જોતાં હતાં. ડાબેરી યુનિયનોએ હડતાળ પાડી તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂળના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો!

 

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૭/૦૨/૧૯)

(નોંધઃ ૧૪ ફેબ્રુઆરીએ કાશ્મીરના પુલવામામાં સીઆરપીએફના જવાનો પર થયેલા પિશાચી હુમલાના સંદર્ભે કદાચ અત્યારે મમતા વિશે વાંચવું ન ગમે, પરંતુ ૧૩મીએ લખાયેલો આ લેખ ધ્યાનપૂર્વક આ વાંચો કેમ કે આ દેશમાં કેટલાક રાજકારણીઓ, પત્રકારો, પ્રાધ્યાપકો, વકીલો, ફિલ્મ કલાકારો આવા ત્રાસવાદી-નક્સલવાદીઓ માટે આડશનું કામ કરતા હોય છે. અંદર રહીને આ ઉધઈ દેશને ફોલી ખાવાનું કામ કરતી હોય છે. ત્યારે બહારના વાતાવરણ પર દોષ દેવો ખોટો છે. બહારથી ઘરનું સમારકામ કરાવવાની સાથે ઘરની ઉધઈને પણ સાફ કરવી એટલી જ જરૂરી છે.)

ગયા અંકે મમતા બેનર્જીના પક્ષના શારદા કૌભાંડની વાત કરી. તેના તાર નક્સલવાદ અને ત્રાસવાદ સાથે કેવી રીતે જોડાયેલા છે અને પહેલી વાર ભારત પર બાંગ્લાદેશે ત્રાસવાદ ફેલાવવાનો આક્ષેપ મમતાના કારણે મૂક્યો તેની વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી નથી તેની વાત કરી. ગયા અંકનો લેખ ન વાંચ્યો હોય તો વાંચી લેજો. આ વખતે મમતા બેનર્જીના ગુંડારાજ અને જાણે અલગ દેશ ચલાવતા હોય તેવું તેમનું શાસન પર વાંચો.

મમતા બેનર્જી લડાકુ સ્વભાવનાં, તેજતર્રાર નેત્રી (નેતાનું સ્ત્રીલિંગ) છે, તેમણે સામ્યવાદીઓના ગઢને જે રીતે ધરાશાયી કર્યો તે પ્રશંસનીય છે પરંતુ ગયાં આઠ વર્ષોમાં તેમણે સામ્યવાદીઓને પણ સારા કહેવડાવે તેવું અત્યાચારી શાસન કર્યું છે. રાજકીય પક્ષો, સેક્યુલર મિડિયાના પત્રકારો અને બુદ્ધુજીવીઓ જ્યારે નરેન્દ્ર મોદીને ગુજરાતમાં કે દિલ્લી ખાતે હિટલરશાહી શાસન કહે ત્યારે તેઓ આપણી સમક્ષ હકીકતો મૂક્યા વગર અથવા તો તેનાથી વિરુદ્ધ માત્ર મોદી વિરોધી વાતો કરીને જ પોતાની દલીલો કરતા હોય છે.

ગયા અઠવાડિયે ગુજરાતમાં એક ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલે ભારત તેરે ટુકડે ગેંગના કનૈયાકુમારના સમર્થક અને ધારાસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણીને કૉલેજના વાર્ષિકોત્સવમાં આમંત્રણ આપ્યું જેની પાછળ તે કાર્યક્રમ રદ્દ થશે તેવી ગણતરી હતી જ. કાર્યક્રમ રદ્દ પણ થયો. નિવૃત્તિના આરે આવેલા આ પ્રિન્સિપાલે પછી દેકારો મચાવ્યો. લિબરલ ઇકો સિસ્ટમના કારણે સમગ્ર દેશમાં આ મુદ્દો ચગ્યો. મોદીના અને ભાજપના ગુજરાતમાં વિરોધી અવાજને દબાવવાની કોશિશ…અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર તરાપ…

આ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ અગાઉ પણ પોતાના અનેક કાર્યક્રમો અને ટીવી ડિબેટમાં મોદીનો વિરોધ કરતા રહ્યા છે અને તેમાં કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે. પરંતુ આ જ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ પશ્ચિમ બંગાળમાં હોત તો તેમને ખબર પડત કે ત્યાં શું હાલ થાય છે. પ.બંગાળમાં પ્રાધ્યાપક અમ્બિકેશ મહાપાત્રની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. કારણ? તેમણે મમતા વિરોધી કાર્ટૂનનો પ્રચાર-પ્રસાર કર્યો હતો. મમતાએ દાવો કર્યો કે આ ગુનો છે અને આવાં કાવતરાંઓને સાંખી લેવામાં નહીં આવે.

મમતાએ રાજ્ય સરકાર સંચાલિત શાળાઓ અને કૉલેજોના શિક્ષકો-પ્રાધ્યાપકોને મિડિયા સાથે સીધી વાત કરવા પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવા પ્રસ્તાવ કર્યો છે જેના લીધે શિક્ષકો અને પ્રાધ્યાપકોમાં રોષ વ્યાપ્યો છે. આમ છતાં, તૃણમૂળ સાથે જોડાયેલા પ્રાધ્યાપકોના સંગઠને સ્વમાન ગિરવે મૂકીને ગત પંચાયતની ચૂંટણી પહેલાં તૃણમૂળ માટે પ્રચાર કર્યો હતો!

મમતા બેનર્જીએ સત્તામાં આવ્યાનાં ત્રણ વર્ષની અંદર જ પહેલાં મુખ્ય પ્રધાનના કાર્યાલયમાં પત્રકારોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને તે પછી બીજો આદેશ બહાર પાડ્યો કે ૧૪ માળના સચિવાલયમાં પત્રકારો માત્ર પહેલે માળે જ જઈ શકશે. જો તેનાથી ઉપરના માળે જવું હોય તો અન્ય મુલાકાતીઓની જેમ જ પત્રકારોએ મુલાકાતી પત્ર લઈ જવો પડશે. અગાઉ સામ્યવાદીઓનું શાસન મિડિયાને જુદી રીતે પ્રતિબંધિત કરતું હતું પરંતુ તેમાં ઓછામાં ઓછું, એક્રેડિટેડ પત્રકારોને સચિવાલયમાં ગમે ત્યાં જવાની છૂટ તો હતી.

અને જ્યારે કૉંગ્રેસના એમ. કે. નારાયણન, જે એક સમયે યુપીએ સરકારમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર જેવા ઉચ્ચ પદે હતા, તેઓ પશ્ચિમ બંગાળના રાજ્યપાલ બન્યા ત્યારે તેમના અને મમતા બેનર્જીનાં નાક નીચે પોલીસે પત્રકારોને માર્યા હતા. નાક નીચે એટલે રીતસર નાક નીચે. બંને હાજર હતાં ત્યારે આ ઘટના બની હતી. પત્રકારોનો વાંક શું હતો? મમતા બેનર્જી અને એમ. કે. નારાયણની સાથે સચિવાલય જઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે મમતા બેનર્જી તસવીર ખેંચાવવા ઊભાં રહ્યાં. તસવીરકારો નજીક જવા લાગ્યા એટલે પોલીસે લાઠીચાર્જ શરૂ કર્યો. જ્યારે આ આખો બનાવ બની રહ્યો હતો, પત્રકારો અને તસવીરકારો પીટાઈ રહ્યા હતા ત્યારે હાવડા પોલીસ કમિશનર અજય રાનડે મૂક તમાશો જોઈ રહ્યાં હતાં. તેઓ કરે પણ શું? જ્યારે સ્વયં મુખ્યપ્રધાન અને તેમનાથી પણ ઉપર એવા રાજ્યપાલ મૂક તમાશો જોઈ રહ્યા હોય. બાંગ્લાદેશી સમાચારપત્ર ‘પ્રથમ આલો’ના ભાસ્કર મુખર્જીને તો માથામાં ઈજા થઈ. બંગાળી દૈનિક ‘બાર્તામાન’ના રાજુ ચક્રવર્તીને ઢસડીને લઈ જવામાં આવ્યો અને ઢોરમાર પડ્યો તે તો અલગ.

આવા પત્રકારોને માર પડવાના તો કેટલાય બનાવો છે. બે વર્ષ પહેલાં ૨૧ મેએ પશ્ચિમ બંગાળમાં સીપીઆઈ (એમ)ની રેલી હતી. તે વખતે પણ પોલીસનાં ભાઠાં પત્રકારોએ ખાવાં પડ્યાં હતાં. આડકતરો સંદેશ? અમારા વિરોધીઓની રેલી પણ પત્રકારોએ કવર કરવી નહીં.

વર્ષ ૨૦૧૫માં સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણી હતી. તેમાં બિધાનનગર મહાનગરપાલિકા નિગમના વિસ્તારમાં પત્રકારોને માર મરાયો, ગાળો દેવાઈ અને ધક્કા મારીને બૂથમાંથી બહાર કઢાયા હતા. એક હુમલાખોરે બંગાળીમાં કહેલું, “એખોન છોબી ટૂલ્ટે એશેચીશ? છૌત્રીસ બોચોર ઢોરે દેખતે પશ્ની? (અર્થાત્ તમે હવે તસવીરો ખેંચી રહ્યા છો. છેલ્લાં ૩૪ વર્ષમાં શું થઈ રહ્યું હતું તે તમને દેખાતું નહોતું?)

જે ‘ટેલિગ્રાફ’ છાપું સ્મૃતિ ઈરાની માટે ‘આંટી નેશનલ’ કે વચગાળાના બજેટને લાંચ ગણાવતું હેડિંગ ‘ઇન્ટરિમ = ડેલાઇટ બ્રાઇબરી’ (અર્થાત્ ધોળા દિવસની લાંચ) આપે અને સેક્યુલર મિડિયાના શિખાઉ પત્રકારો તેની ક્રિએટિવિટી માટે અહોભાવ ધરાવે તે ‘ટેલિગ્રાફ ઇન્ડિયા’ના સંજય ચેટર્જીને પણ વૉર્ડ નંબર ૩૩માં માર મરાયો હતો, પરંતુ ટેલિગ્રાફના માલિકોને એની સામે કોઈ વાંધો નહીં હોય. આ ચૂંટણીઓમાં કુલ વીસ પત્રકારોને માર મરાયો હતો. પરંતુ ‘આજતક’ કે ‘એબીપી’માંથી કોઈ એક તરફી એજન્ડા ચલાવતું હોય કે જેના શૉની ટીઆરપી ન આવતી હોય તેને નોકરીમાંથી જવું પડે તે માટે નરેન્દ્ર મોદીને કે રામદેવ બાબાને જવાબદાર ગણાવે તો તેના પક્ષમાં ઊભા રહેનારા પત્રકારોએ ક્યારેય પશ્ચિમ બંગાળના પોતાના બંધુઓની વેદના જાણી છે ખરી? રાજકીય પક્ષો તો પોતાનું હિત સાધવાના, પણ પત્રકારો કેમ કોઈ પક્ષના હાથા બની જાય છે? અને આવી પશ્ચિમ બંગાળની અસંખ્ય ઘટનાઓ પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરે છે?

મમતાએ સરકાર સંચાલિત કે સહાયવાળાં પુસ્તકાલયોમાં તમામ અંગ્રેજી અને મોટું સર્ક્યુલેશન ધરાવતા બંગાળી દૈનિકો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ અખબારોમાં ‘ટેલિગ્રાફ’નો સ્વાભાવિક જ સમાવેશ થતો નહોતો! જોકે વિરોધ થતાં તેમણે ફેરવી તોળ્યું હતું. સેક્યુલરોની ચેમ્પિયન પત્રકાર સાગરિકા ઘોષ સંચાલિત એક ટીવી શૉમાં એક વિદ્યાર્થિનીએ મમતાને જરા ખૂંચે તેવો સવાલ પૂછ્યો ત્યારે મમતાએ તેને સીપીએમની કેડર ગણાવી જવાબ આપવા ઈનકાર કરી દીધો હતો. મમતા આ સવાલથી એટલાં ગુસ્સે થઈ ગયાં કે તેમણે માઇક કાઢી ચાલુ શૉએ ચાલતી પકડી હતી. મમતા બેનર્જીના રાજ્યમાં પાર્ક સ્ટ્રીટ નામે જાણીતો બળાત્કારનો અપરાધ બને ત્યારે તેના પરથી બનેલી બંગાળી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે. પરંતુ આ સમાચારો તમારા સુધી ‘અભિવ્યક્તિના સ્વાતંત્ર્યના હિમાયતી’ લિબરલો-સેક્યુલરો પહોંચાડતા નથી અને તેમની તેના પર ટીવી ડિબેટો કરવાની વાત તો ઘરે જ ગઈ.

‘પોરિબર્તન’ના સૂત્ર સાથે ચૂંટણીમાં ઝંપલાવનારાં મમતાએ ખરેખર તો ડાબેરી પક્ષોના ગુંડારાજનું તેનાથીય ભૂંડું ‘પુનરાવર્તન’ કર્યું છે. વર્ષ ૨૦૧૮ની જ વાત લો. પંચાયતની ચૂંટણીમાં મમતાના પક્ષના ૩૪ ટકા ઉમેદવારો બિનહરીફ ચૂંટાઈ આવ્યા. આનું કારણ એ હતું કે તૃણમૂળના કાર્યકર્તા કમ ગુંડાઓ હિંસા આચરીને વિરોધી પક્ષોના ઉમેદવારોને નામાંકનપત્રો ભરવા નહોતા દેતા. આથી પ્રથમ વાર પશ્ચિમ બંગાળના ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ આપવો પડ્યો કે નવ ઉમેદવારોના નામાંકનપત્રો વૉટ્સએપથી સ્વીકારવા. વિરોધી પક્ષોના કાર્યકરોની હત્યા મોટા પાયે થાય છે, જે ખરેખર તો સામ્યવાદી શાસન, ચાહે તે બંગાળ હોય કે કેરળ કે ત્રિપુરાની ખાસિયત હતી, પરંતુ મમતાએ તેને સુપેરે અપનાવી લીધું છે. પરંતુ હત્યાથી આગળ વધીને ગત ૩ જાન્યુઆરીના રોજ એક અપરાધ નોંધાયો જેમાં ભાજપના કાર્યકરની પત્ની પર ચાર જણાએ સામૂહિક બળાત્કાર ગુજાર્યો!

પરંતુ મમતાના પક્ષના ગુંડાઓ સરકારી કર્મચારીઓને પણ છોડતા નથી! વર્ષ ૨૦૧૩માં ડાબેરી સંઘોએ (ટ્રેડ યુનિયન) હડતાળ પાડી હતી. તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂલના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો! તૃણમૂલના નેતા અને પૂર્વ અભિનેતા તાપસ પોલ તો કેમેરા સામે તૃણમૂલના કાર્યકરોને એવું કહેતા પકડાયા હતા કે વિપક્ષોના લોકોની હત્યા કરો અને તેમના પરિવારની સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર કરો! શું આ વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી?

અને ભાજપની રથયાત્રા હોય કે ભાજપના નેતાઓ અમિત શાહ, યોગી આદિત્યનાથના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન આપવી તે શું બતાવે છે? સામાન્ય રીતે રાજકીય મોટા પક્ષોના નેતાઓ સાથે આવું કોઈ કરતું નથી. ક્યારેય તમે વાંચ્યું કે સાંભળ્યું કે સોનિયાની રેલી માટે તેમના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન અપાઈ હોય કે પછી નરેન્દ્ર મોદીના હેલિકૉપ્ટરને કૉંગ્રેસે ઉતરવા ન દીધું હોય? આ જ મમતા પાછાં અખિલેશ યાદવને પ્રયાગરાજની યુનિવર્સિટીમાં એક કાર્યક્રમમાં જતા રોકવામાં આવ્યા ત્યારે ભાજપ સરકારની કયા મોઢે ટીકા કરતાં હશે?

આ તો રાજકીય પક્ષોની તકલીફની વાત થઈ અને તેમાં સામાન્ય જનતાને કોઈ લેવાદેવા હોતી નથી કારણકે બધા એક યા બીજી રીતે વિરોધી પક્ષોને દબાવવાનો પ્રયત્ન કરતા જ હોય છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં સામાન્ય જનતાને કેટલી હેરાનગતિ છે તેનું સ્ટિંગ ઑપરેશન આવ્યું ત્યારે ખબર પડી પરંતુ સેક્યુલર મિડિયાએ તેને ખાસ મહત્ત્વ આપ્યું જ નહીં. આ ઑપરેશન મુજબ, તૃણમૂળના નેતાઓ, સરકારી અધિકારીઓ, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સિન્ડિકેટ ચાલે છે. આ સિન્ડિકેટ જ જમીનના ખરીદવેચાણ, બાંધકામની સામગ્રી વગેરે પર અંકુશ ધરાવે છે, એટલું જ નહીં વેપારીઓને ફરજ પાડે છે કે તેઓ તેમના કાર્યકરોને નોકરીએ રાખે. આ સિન્ડિકેટ રિયલ એસ્ટેટથી લઈને દુર્ગા પૂજા સુધી ફેલાયેલી છે. અને હા, પ. બંગાળનાં કેટલાંક સ્થાનો પર તો મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે દુર્ગા પૂજા થવા નથી દેતી. મમતાએ મોહર્રમ પર દુર્ગા માતાની મૂર્તિના વિસર્જન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો ત્યારે પશ્ચિમ બંગાળની હાઇ કૉર્ટે આ પ્રતિબંધ ઉઠાવતો આદેશ આપેલો, મમતાએ કૉર્ટના આદેશને પણ ઘોળીને પી જતાં કહેલું કહેલું કે ‘મારું ગળું કાપી નાખો, પણ કોઈ મને કહી ન શકે કે મારે શું કરવું છે?’ આ તો એવી જ વાત થઈ કે રાફેલ પર સુપ્રીમ કૉર્ટે ચુકાદો આપ્યો છતાં રાહુલ ગાંધી તેને માનવા ઈનકાર કરે; તાજેતરમાં એક સ્ટિંગ ઑપરેશનમાં રામજન્મભૂમિના કેસમાં મુસ્લિમ પક્ષકારોએ અને હિન્દુ પક્ષકારોએ પણ જો ચુકાદો તેમની વિરુદ્ધ આવે તો કૉર્ટનો ચુકાદો માનવા ઈનકાર કરે.

આ તો ઠીક, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળ એક અલગ દેશ હોય તેમ, જ્યારે બાંગ્લાદેશે પશ્ચિમ બંગાળના સાંસદ અને સિમીના સ્થાપક અહેમદ હસન ઈમરાન દ્વારા શારદાના પૈસા બાંગ્લાદેશના ત્રાસવાદી કટ્ટર સંગઠન જમાત-એ-ઇસ્લામીને પહોંચાડ્યા જેણે બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓ સહિતના લોકો પર ત્રાસવાદ ફેલાવ્યો, અને તેનો વિરોધ બાંગ્લાદેશે એનએસએ અજિત દોવાલ સમક્ષ કર્યો ત્યારે મમતાએ બાંગ્લાદેશના અહીંના ઉપ ઉચ્ચાયુક્તને બોલાવીને ખખડાવ્યા હતા!

રાજ્ય સરકાર કેન્દ્રમાં વિરોધી પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વિરોધ કરે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ મમતાએ તો અલગ દેશની જેમ પશ્ચિમ બંગાળમાં આર્થિક પછાત વર્ગને ૧૦ ટકા અનામત હોય કે આયુષમાન ભારતની યોજના, તેના અમલ કરવાની ના પાડી દીધી છે! તમારી રાજનીતિમાં ગરીબોને આ યોજનાનો લાભ લેતા શા માટે રોકો છો? સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ દરેક સત્તાધારી પક્ષ કરે છે, પરંતુ મમતાએ અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુ તેમજ છત્તીસગઢમાં આવેલી નવી કૉંગ્રેસ સરકારે પોતાનાં રાજ્યોમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. અને સીબીઆઈ પશ્ચિમ બંગાળમાં ગઈ ત્યારે તેના અધિકારીઓની ધરપકડ કરીને જાણે ગુનેગારોને લઈ જતા હોય તેમ ત્યાંની પોલીસ લઈ ગઈ હતી તે સમગ્ર દેશે ટીવી પર લાઇવ જોયું છે. આ તો ઠીક, મમતાએ બીએસએફ, સીઆરપીએફ સહિતના સશસ્ત્ર દળોને પશ્ચિમ બંગાળમાં મોદી સરકારના આદેશો ન માનવા જોઈએ તેમ અપીલ કરી એક રીતે દેશ સામે સશસ્ત્ર બળવાને ઉત્તેજન આપ્યું હતું.

ન કરે નારાયણ, પરંતુ જો મમતાની જેમ બધા વિપક્ષી રાજ્યો આવું કરવા લાગે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર લાગે?

Advertisements
national, sanjog news, vichar valonun

શારદા કૌભાંડ સાથે નક્સલ અને ત્રાસવાદના તંતુ પણ જોડાયેલા છે!

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૦/૨/૧૯)

આજકાલ મમતા બેનર્જી સેક્યુલર મિડિયા માટે હિરોઇન થઈ ગયાં છે! વર્ષ ૨૦૧૪માં કૉંગ્રેસ તેનાં કૌભાંડોના કારણે લગભગ હારી ચૂકી હતી. સેક્યુલર મિડિયા પણ આ વાત જાણતું હતું. મુખ્ય લડાઈ નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ રાહુલ ગાંધીની હતી. પરંતુ સેક્યુલર મિડિયાને ખબર હતી કે રાહુલ ગાંધી (તે વખતે)માં દમ નથી. અચાનક અરવિંદ કેજરીવાલને આ સેક્યુલર મિડિયાએ એટલી હાઇપ આપી અને કેજરીવાલને પણ તેમના આશુતોષ, આશીષ ખૈતાન સહિતના પત્રકાર દોસ્તોએ લોકસભા ચૂંટણીમાં ઝંપલાવવા ચગાવ્યા, તેથી કેજરીવાલ સોનિયા-રાહુલના બદલે મોદી પાછળ પડી ગયા. મિડિયાએ કૉંગ્રેસનાં પાપોને ભૂલાવવા રાતોરાત ચિત્ર બદલી નાખ્યું! નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ અરવિંદ કેજરીવાલની હરીફાઈ બતાવી દીધી કારણકે અરવિંદ કેજરીવાલ પ્રમાણિક છબી (તે સમયે) ધરાવતા હતા.

વર્ષ ૨૦૧૯માં પણ આવી જ સ્થિતિ થઈ. મિડિયાને નાછુટકે નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ રાહુલ ગાંધીની લડાઈ બતાવવી પડી. ૨૦૧૭ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી અને કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસને પછડાટ છતાં આ સેક્યુલર મિડિયાએ રાહુલ ગાંધીની નૈતિક જીત ગણાવી! પરંતુ રાહુલનો જાદુ નહીં ચાલે તેમ લાગતા (અને રાહુલજીને પણ આ વાતની ખબર પડતાં) પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાને મેદાનમાં ઉતારાયાં. મિડિયા માટે પ્રિયંકા હિરોઇન બની ગયાં! તમામ સમાચારપત્રો અને સામયિકોએ પાનાંનાં પાનાં ભરીને છાપ્યું. પ્રિયંકાનું નાક દાદી ઈન્દિરા ગાંધી સાથે મળે છે ને સ્મિત મળે છે. આ બધી ક્ષુલ્લક વાતોની મહાન (!) ગાથા છાપી. હવે સેક્યુલર મિડિયા મોદી વિરુદ્ધ પ્રિયંકાનું ચિત્ર ઉપસાવવાની તૈયારીમાં જ હતું ત્યાં તેમાં મમતા બેનર્જીએ ફાચર મારી. અને ફાચર મારી તે એવી મારી કે રાતોરાત સેક્યુલર મિડિયાને તેઓ વડાં પ્રધાનની ખુરશીએ બિરાજેલા દેખાવા લાગ્યાં.

મમતા બેનર્જીએ જે કર્યું તેને મમતા વિરુદ્ધ મોદી અને સીબીઆઈ વિરુદ્ધ પોલીસની લડાઈ બતાવી. હદ તો ત્યારે થઈ જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો નિર્દેશ આવ્યો ત્યારે પણ આ બદમાશ સેક્યુલર મિડિયાએ તેનું અર્થઘટન નરો વા કુંજરો વા જેવું કર્યું. સુપ્રીમે જો એમ કહ્યું હોત કે સૂર્ય પૂર્વમાં ઉગે છે તેમ મોદી સરકારની વાત સાચી છે તો પણ સેક્યુલર મિડિયા દર્શાવત કે સુપ્રીમે સૂર્ય પશ્ચિમમાં આથમે છે તેમ કહી નરો વા કુંજરો વા કર્યું છે. આમેય આ સેક્યુલર મિડિયા તમને ક્યારેય ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, વગેરે રાજ્યો સિવાયનાં રાજ્યોની વાત કરતું નથી. કેરળ, પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, પંજાબમાં શું બને છે તેના સમાચારો તમારા સુધી પહોંચાડતું નથી. પંજાબમાં ડ્રગ્ઝના વિરોધમાં ચૂંટાઈ આવેલી કૉંગ્રેસ સરકારમાં ૩૦ દિવસમાં ૪૨ મૃત્યુ થાય કે કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસ-જેડીએસ શાસનને હજુ એક વર્ષ પણ નથી થયું ત્યાં તેમના શાસનમાં ૩૭૭ ખેડૂતોનાં મૃત્યુ થયાં છે કે કર્ણાટકના મુખ્ય પ્રધાન કુમારસ્વામી ફૉન પર આદેશ કરે કે તેમના પક્ષના કાર્યકરની હત્યા જેણે કરી છે તેનું એન્કાઉન્ટર થઈ જવું જોઈએ તે તમારા સુધી પહોંચતું નથી.

મમતા બેનર્જીએ સીબીઆઈની તપાસમાં જે કર્યું તે રીતસર સશસ્ત્ર બળવાને ઉશ્કેરવાનું કામ જ હતું. શારદા ગ્રૂપનું કૌભાંડ જેના આધારે તૃણમૂલ પક્ષનું મોટા ભાગનું ફંડિંગ થતું હતું તેનો ચૅરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સુદીપ્તો સેન, જેને સુદીપ્તા સેન પણ કહે છે, પ.બંગાળની નક્સલ ચળવળનો હિસ્સો હતો. મમતા બેનર્જી ભલે સીપીઆઈ કે સીપીઆઈ (એમ) પક્ષમાં ન હોય, પરંતુ બંગાળમાં રહીને ડાબેરીઓ સામે લડતાંલડતાં તેમણે પણ સામ્યવાદી વિચારધારા જ અપનાવી લીધી છે. આ કેસમાં તૃણમૂળના સાંસદો કુણાલ ઘોષ અને શ્રીંજય બૉઝ તથા મમતા સરકારના રમત અને પરિવહન પ્રધાન મદન મિત્રાની ધરપકડ થઈ છે.

શારદા ગ્રૂપના સુદીપ્તો સેને તમામ જગ્યાએ તૃણમૂળને જ આગળ વધારવાનું કામ કર્યું હતું. તેણે જે પૈસા આવ્યા તેમાંથી બંગાળી ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં રોકાણ કર્યું અને તૃણમૂળનાં સાંસદ તેમજ અભિનેત્રી શતાબ્દિ રોયને પોતાનાં બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવ્યાં. હિન્દી ફિલ્મ અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી જે તૃણમૂળના રાજ્યસભામાં સાંસદ છે તેમને પણ મિડિયા પ્લેટફૉર્મના સાંસદ બનાવ્યા. (મિથુન પ્રત્યે, તેમના અભિનય-વ્યક્તિત્વ પ્રત્યે પૂરતું માન છતાં તેઓ પણ નક્સલ ચળવળમાં પહેલાં સામેલ હતાં તે ન ભૂલવું જોઈએ). આ ગ્રૂપે મિડિયામાં સૌથી મોટું રોકાણ કર્યું. પાંચ ભાષાઓમાં આઠ સમાચારપત્રોની માલિકી તેની પાસે હતી. ૧,૫૦૦ પત્રકારોને તે કમાણી આપતું હતું. બે બંગાળી સમાચાર ચેનલ અને બે બંગાળી મનોરંજન ચેનલ, એક પંજાબી ચેનલ, એક એફ.એમ. રેડિયો સ્ટેશન સહિત જંગી મિડિયા તેણે બનાવી લીધું હતું. શું આ યોજના-કવાયત મમતા બેનર્જીને વડાં પ્રધાન પદના ઉમેદવાર બનાવવા તરફની હતી? પ્રશ્ન તો ઊઠે છે.

બીજો આકરો પ્રશ્ન જે કદાચ સેક્યુલર મિડિયાએ વાતને મોદી વિરુદ્ધ મમતા શીર્ષક હેઠળ આડા પાટે ફંટાવી દીધી તેમાં છૂટી ગયો તે એ છે કે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪માં આનંદબજાર પત્રિકા (જે હવે એબીપી તરીકે મોટું મિડિયા છે) તેણે શ્રેણીબદ્ધ લેખો છાપી જણાવ્યું હતું કે તૃણમૂળનો સાંસદ અહેમદ હસન ઈમરાન જે આતંકવાદ માટે પ્રતિબંધિત સંગઠન સ્ટુડન્ટ્સ ઇસ્લામિક મૂવમેન્ટ ઑફ ઇન્ડિયાના સ્થાપક પણ છે (!) તેમણે બીજા એક આતંકવાદી સંગઠન- બાંગ્લાદેશના જમાત-એ-ઇસ્લામી મારફતે પૈસા ભારત બહાર મોકલી દીધા છે. જમાત-એ-ઇસ્લામીને આ કામ માટે જે દલાલી મળી તેનો ઉપયોગ તેણે બાંગ્લાદેશમાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કરવા માટે કર્યો છે (જેમાં ત્યાંના લઘુમતી હિન્દુઓની પણ હત્યા-બળાત્કાર સહિતની પ્રવૃત્તિ આવી ગઈ). આમ, જોવામાં આવે તો શારદા કૌભાંડ કે મમતા-તૃણમૂળ માત્ર આર્થિક કૌભાંડ પૂરતા સીમિત નથી, નક્સલ અને ત્રાસવાદના તાર પણ તેમની સાથે જોડાય છે. શું આ વાત ક્યારેય સેક્યુલર મિડિયાએ તમારી સુધી પહોંચાડી કે સિમીનો સ્થાપક તૃણમૂળના સાંસદ છે? કે પછી મમતાના સાંસદના કારણે ભારત પર ત્રાસવાદના આક્ષેપ લાગ્યા?

ભારત તરફી અને ઉદારવાદી બાંગ્લાદેશનાં વડાં પ્રધાન શૈખ હસીનાએ આ ઘટનાની તપાસ કરવાના આદેશ આપ્યા તો મમતા બેનર્જી જાણે અલગ દેશ ચલાવતા હોય તેમ, તેમણે બાંગ્લાદેશના ઉપ ઉચ્ચાયુક્તને બોલાવી ‘મિડિયામાં ચોક્કસ બાબતો લીક કરવા માટે’ શિષ્ટાચારના ભંગ બદલ વિરોધ નોંધાવ્યો. સ્વાભાવિક જ, જો આપણે પાકિસ્તાન તરફથી ત્રાસવાદની પ્રવૃત્તિ થતી હોય તો પાકિસ્તાનના પ્રધાનને ફરિયાદ કરીએ તો પછી આ ઘટનામાં બાંગ્લાદેશ પીડિત હતું. તેના વિદેશ પ્રધાન અબુલ હસન મહેમૂદ અલીએ ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત દોવાલ સમક્ષ ફરિયાદ કરી કે ત્રાસવાદ માટેના નાણાં ભારત તરફથી મોકલાય છે! બાંગ્લાદેશના માનવ અધિકાર કાર્યકર શહરીયાર કબીરે પણ શારદા ગ્રૂપનાં નાણાં એક ત્રાસવાદી સંગઠન દ્વારા અલ કાયદાને મોકલાતા હોવા બાબતે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

શારદા ગ્રૂપે પોતાના સીએસઆર (સામાજિક જવાબદારી) કાર્યક્રમના ભાગરૂપે કોલકાતા પોલીસને પોતે ખરીદેલી ગ્લૉબલ ઑટોમોબાઇલ કંપનીમાંથી મોટરસાઇકલો આપી. (આવા કૌભાંડને ઉઘાડું પાડવા સીબીઆઈ જાય તો પોલીસ પણ કોને સાથ આપે? સીબીઆઈને કે મમતાને?)

હવે આ કેસમાં ભાજપની સરકાર તરીકે સંડોવણી કેટલી છે તે જુઓ. સુદીપ્તોની ધરપકડ થઈ ૨૪ એપ્રિલ ૨૦૧૩એ. ત્યારે કૉંગ્રેસના નેતૃત્વમાં યુપીએનું શાસન હતું. પરંતુ ૨૦૧૨માં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારા, ગેસ સિલિન્ડરની સંખ્યા મર્યાદિત કરવી, રિટેલમાં એફડીઆઈને છૂટ વગેરે મુદ્દે કૉંગ્રેસ સાથે ફારગત કરી લીધી હતી. કૉંગ્રેસ સરકારની તો તે વખતે સુપ્રીમ કૉર્ટે સીબીઆઈને પાંજરાનો પોપટ કહી સીબીઆઈના દુરુપયોગ કરવાની આકરી ઝાટકણી કાઢી હતી. ડીએમકેએ ફારગત લીધી તે પછી કરુણાનિધિના પુત્ર સ્ટાલિનને ત્યાં થોડા જ દિવસમાં સીબીઆઈના દરોડા કૉંગ્રેસ (યુપીએ) શાસનમાં પડ્યા જ હતા. ટૂંકમાં, શારદા કૌભાંડ વખતે મમતા યુપીએના હિસ્સા નહોતાં, તેથી આ કાર્યવાહી થઈ. તો તે વખતે સુદીપ્તો સેને સીબીઆઈને પત્ર લખેલો કે તૃણમૂળના સાંસદ કુણાલ ઘોષે જ તેમને ખોટ ખાતાં મિડિયા સાહસોમાં ઝંપલાવવા ફરજ પાડી હતી. ૨૫ એપ્રિલ ૨૦૧૩ના રોજ એક જાહેર હિતની અરજીના જવાબમાં કોલકાતા ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આ કેસની તપાસ સીબીઆઈ દ્વારા થવી જોઈએ કહેલું. પરંતુ મમતા બેનર્જી સરકારે સુપ્રીમમાં કહેલું કે ના, ના, અમારી વિશેષ તપાસ ટુકડી (સિટ) તો બરાબર જ તપાસ કરી રહી છે, સીબીઆઈની કોઈ જરૂર નથી.

પરંતુ આ કેસ માત્ર પશ્ચિમ બંગાળ પૂરતો સીમિત નહોતો, તેના તાર ઝારખંડ, ઓડિશા અને ત્રિપુરા સાથે પણ જોડાયેલા હતા. અને તે સમયે ઝારખંડમાં યુપીએના હિસ્સેદાર પક્ષ ઝારખંડ મુક્તિ મોરચાનું શાસન હતું. ઓડિશામાં બીજુ જનતા દળ જે કૉંગ્રેસ અને ભાજપ કોઈનો ટેકેદાર નથી, તેની સરકાર હતી. ત્રિપુરામાં તો ડાબેરીઓનું જ શાસન હતું. તેમણે સીબીઆઈ તપાસની માગણી કરેલી. ૯ મે ૨૦૧૪એ જ્યારે હજુ પણ કૉંગ્રેસના યુપીએનું શાસન હતું ત્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે શારદા કેસની તપાસ સીબીઆઈને સોંપી દીધી.

આ બધું કહેવાનો અર્થ એ કે અત્યારે સીબીઆઈ શારદા ચીટ ફંડ કેસમાં તેનું કામ કરે છે ત્યારે આ આખા ઘટનાક્રમને મોદી વિરુદ્ધ મમતાનો બનાવી દેવા પાછળ સેક્યુલર મિડિયાની બદમાશી તમને સમજાય.

ભાજપવાળા હંમેશાં લઘુતાગ્રંથિમાં રાચતા હોય છે. અલબત્ત, ઘણી વાર તેઓ તર્કવિહોણી દલીલ અહંકારવાળા ટૉન સાથે જરૂર કરે. અને એટલે જ જ્યારે સીબીઆઈ પર દબાણની વાત આવે ત્યારે ‘ના, ના, સીબીઆઈ પર કોઈ દબાણ નથી’ તેમ કહે. પરંતુ તેમણે છાતી ઠોકીને કહેવાની જરૂર છે કે ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદીએ જે મોટાં મોટાં ભાષણો કર્યાં હતાં તેમાં રોબર્ટ વાડ્રા, લાલુપ્રસાદ યાદવ સહિતના ભ્રષ્ટાચારીઓ સામે જંગ છેડવાની વાત કરી હતી. તેમની સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ કે ન થવી જોઈએ તેવો જનતાને સવાલ પૂછ્યો હતો અને પોતે સત્તામાં આવશે તો આ બધા જેલ પાછળ હશે તેવા મેસેજ તેમના સમર્થકો મોકલતા હતા ત્યારે હવે જો સીબીઆઈ આ કૌભાંડોમાં કાર્યવાહી ન કરે તો મોદી અને કેજરીવાલ વચ્ચે ફરક શું જેઓ શીલા દીક્ષિત સામે કાર્યવાહીના બણગાં મારીને સત્તામાં બેસી તો ગયા પરંતુ કોઈ કાર્યવાહી કરી નહીં. ઉલટાનું હવે કૉંગ્રેસ સાથે (ચૂંટણી પહેલાં નહીં થાય તો ચૂંટણી પછી) ગઠબંધન કરવાની વેતરણમાં છે.

જોકે અહીં પ્રશ્ન એ પણ છે કે તૃણમૂળમાંથી ભાજપમાં આવી ગયેલા મુકુલ રોય જેમની સામે પણ શારદા કેસમાં આરોપો છે તેમની સામે પણ કેટલી કાર્યવાહી થશે?

મમતા બેનર્જી જો વડાં પ્રધાન બનશે તો તેમના પક્ષના કાર્યકર્તાઓ ઈન્દિરા ગાંધીની ઈમરજન્સીને સારી કહેવડાવે તેવી કાર્યવાહી કરી શકે. માનો કે વિપક્ષવાળા હડતાલ પાડે અને સરકારી કર્મચારી ન આવે તો તેનો કાન કાપી દઈ શકે! તમને થતું હશે કે આવું હોય? પણ આવું આવું તો પશ્ચિમ બંગાળમાં ઘણું બન્યું છે જેની વાત આવતા અંકે.

(ક્રમશઃ)

politics, sanjog news, vichar valonun

જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ: સાચા અર્થમાં સેક્યુલર રાષ્ટ્રવાદી નેતા

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩/૨/૧૯)

પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાને માત્ર ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ ભાગનો કાર્યભાર સોંપાયો તે માટે જેટલો સમય કે સમાચારપત્રની જગ્યા ફાળવી તેનાથી દસમા ભાગની જગ્યા મોટા કદના નેતા જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝના અવસાન સમયે તેમને મળી હશે! આજીવન કૉંગ્રેસ વિરોધી રહેવાનું કદાચ એ પરિણામ હશે? લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ જાણે.

જી હા, કૉંગ્રેસના નહેરુ-ગાંધી પરિવારના સરમુખત્યાર પ્રકારના શાસન-ભ્રષ્ટાચારના વિરોધમાં નીકળ્યા હતા તો ઘણા નેતાઓ અથવા પક્ષો, ચાહે તે પ્રણવ મુખર્જી હોય, એન.ડી. તિવારી હોય, ચાહે તે સામ્યવાદીઓ હોય, લાલુપ્રસાદ યાદવ હોય, શરદ પવાર હોય, ચંદ્રાબાબુ નાયડુ હોય, મમતા બેનર્જી હોય, અરવિંદ કેજરીવાલ હોય કે સ્વયં જ્યૉર્જના શિષ્ય નીતીશકુમાર, આ બધાએ એક સમયે સત્તા માટે થઈને કૉંગ્રેસ સાથે હાથ મિલાવી લીધો અથવા હવે હાથ મિલાવવા તલપાપડ છે, પરંતુ ભાજપને બાદ કરો તો જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ અને ઓડિશા પર પંદર વર્ષથી શાસન કરતા મુખ્ય પ્રધાન નવીન પટનાયક બે નેતાઓ અત્યારે યાદ આવે છે જેમણે ક્યારેય કૉંગ્રેસ સાથે જવાનું પસંદ નથી કર્યું!

જ્યોર્જના ખાસ મિત્ર અને ‘જનસત્તા’ના તંત્રી રામબહાદુર રાય લખે છે, “તેઓ નહેરુ-ગાંધી પરિવારના કટ્ટર વિરોધી હતા. તેઓ માનતા કે નહેરુ-ગાંધી પરિવારે રાષ્ટ્રને ઘણું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે અને તે પરિવારની સામે તેઓ કોઈની પણ સાથે હાથ મેળવવા તૈયાર હતા.” જોકે આ ‘કોઈની સાથે’માં પણ શરત હતી. રામબહાદુર રાય લખે છે, “તેમને બે અંતિમો વચ્ચે પસંદ કરવાનું હતું. તેઓ સામ્યવાદીઓ સાથે જવા તૈયાર નહોતા. ન તો તેઓ કૉંગ્રેસમાં જવા તૈયાર. આથી તેમણે ભાજપનો સાથ પસંદ કર્યો.”

એ ભાજપ એટલે ભારતીય જનસંઘનો ઉત્તરાર્ધ અવતાર. બાકી પહેલાં તો તેઓ ભારતીય જનસંઘના અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના કટ્ટર વિરોધી હતા. એટલે સુધી કે પહેલી જે મોરારજી દેસાઈની બિનકૉંગ્રેસી સરકાર બની તેમાં તેમણે વિશ્વાસ મત વખતે જિદ પકડી કે અટલ-અડવાણીએ સંઘના સ્વયંસેવક તરીકે રાજીનામું આપવું જ પડે. પરંતુ અટલ-અડવાણી પણ એટલા વિચારના મક્કમ કે તેમણે સત્તાના ભોગે સ્વયંસેવકત્વ છોડવાનું પસંદ ન કર્યું. સરકાર પડી. અને ફરી કૉંગ્રેસે પડદા પાછળથી ચરણસિંહને ટેકો આપીને સરકાર બનાવી. અંતે ફરી દસ વર્ષ કૉંગ્રેસ સત્તામાં રહી.

કદાચ, જ્યૉર્જને પોતાની ભૂલ સમજાઈ હોય તેમ ૧૯૯૪ની આસપાસ તેમણે ભાજપના પહેલા સાથીદાર તરીકે પોતાના સમતા પક્ષનો ટેકો જાહેર કર્યો. આનું કારણ રાષ્ટ્રીય સ્તરે બિનકૉંગ્રેસી સરકાર બનાવવાનું તો હતું જ પરંતુ સાથેસાથે, એ લાલુપ્રસાદ યાદવની સામ્યવાદીઓના ટેકાથી ચાલી રહેલી ગુંડારાજવાળી સરકારને ઉખાડી ફેંકવાનું કારણ પણ હતું, આ એ જ લાલુપ્રસાદ યાદવ હતા જે ૧૯૮૭ની આસપાસના અરસામાં જ્યારે પણ જ્યૉર્જ પટના વિમાનમથકે આવતા ત્યારે ત્યાં ચાની કીટલી અને કપ સાથે સ્વાગત માટે હાજર રહેતા. તે સમયે જ્યૉર્જ સાથે તમે જોડાવ તો રાજકારણ, સમાજ કે પછી તમારા અંગત વર્તુળમાં તમને માનભેર જોવામાં આવે તેમ મનાતું.

૧૯૯૬માં અટલજીની ૧૩ દિવસ ચાલેલી સરકારમાં સમતા પક્ષ પણ સામેલ હતો અને અટલજીએ રાજીનામું આપ્યું એટલે ૨૦૦૪ની આસપાસ રામવિલાસ પાસવાને અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ પવન પ્રમાણે સઢ બદલ્યું તેમ જ્યૉર્જે કર્યું નહીં. બે વર્ષ ધીરજ ધરી અને ૧૯૯૮માં જ્યારે અટલજીના નેતૃત્વમાં બીજી બિનકૉંગ્રેસી સરકાર રચાઈ તેમાં સંરક્ષણ પ્રધાન બન્યા. હજુ તો માર્ચ ૧૯૯૮માં અટલ સરકારે શપથ લીધા અને ૧૧મેથી ૧૩ મે ૧૯૯૮ એમ માત્ર બે જ મહિનામાં પોખરણમાં પરમાણુ પરીક્ષણો કર્યાં અને તે પણ અમેરિકાની જાસૂસી સંસ્થા સી.આઈ.એ.ને ગંધ આવ્યા વગર! આ બાબત ‘પરમાણુ: ધ સ્ટૉરી ઑફ પોખરણ’ ફિલ્મ જોઈ હોય તે વધુ સારી રીતે સમજી શકશે. કૉંગ્રેસીઓ જેમને માન નથી આપતા (પરંતુ નાણા પ્રધાન મનમોહનસિંહના ઉદારીકરણ માટે જશ જરૂર ખાટે છે) તેવા દિવંગત વડા પ્રધાન નરસિંહરાવે પણ પરમાણુ પરીક્ષણો કરવા તૈયાર કરેલી પરંતુ સીઆઈએને ગંધ આવી જતાં તેને મોકૂફ રાખવા પડેલાં. અટલ સરકારમાં માત્ર ગણ્યાગાંઠ્યા લોકોને જ આ પરીક્ષણોની જાણ હતી, તેમાંના એક હતા…જ્યૉર્જ.

જ્યૉર્જ આમ તો સમાજવાદી હતા અને એટલે પરમાણુ શસ્ત્રોના વિરોધી હતા પરંતુ ૧૯૯૮માં તેમણે પૂરા અંતઃકરણથી પરમાણુ પરીક્ષણોનું સમર્થન કરેલું. પરમાણુ પરીક્ષણોની સફળ રહ્યાની જાહેરાત થઈ તે વખતની તસવીરમાં કેવો સુયોગ છે! અટલજી હિન્દુ, એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામ મુસ્લિમ અને જ્યૉર્જ ખ્રિસ્તી!

જી હા, જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝનો જન્મ ૩ જૂન ૧૯૩૦ના રોજ ચુસ્ત કેથોલિક ખ્રિસ્તી પરિવારમાં મેંગ્લુરુ (અગાઉનું મેંગ્લોર)માં થયો હતો. છ ભાંડરડાંમાં સૌથી મોટા જ્યૉર્જ. માતાએ તો નામ બ્રિટનના રાજા જ્યૉર્જ પંચમ પરથી રાખેલું પરંતુ તેમને ક્યાં ખબર હતી કે પુત્રનું નામ ભલે જ્યૉર્જ પરથી હોય તે થશે પૂરા સ્વદેશી! મેટ્રિક પછી તેમણે અભ્યાસ પડતો મૂકી દીધો. એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે વાત કરી તે મુજબ, તેમના પિતા જૉન જૉસેફ તો તેમને વકીલ બનાવવા માગતા હતા, પરંતુ તેમને વકીલ બનવું નહોતું. તે પછી તેમને બેંગ્લુરુ (અગાઉનું બેંગ્લોર)માં ખ્રિસ્તી મિશનરીમાં પાદરી બનવા મોકલવામાં આવ્યા, પરંતુ ત્યાં તેમણે જોયું કે સમાનતાની વાત કરતા ચર્ચમાં રેક્ટરને ખૂબ જ સારું ભોજન મળતું હતું અને તાલીમાર્થીઓને ખરાબ. વળી, રેક્ટર ઊંચા ટેબલ પર બેસતાં અને તાલીમાર્થીઓને નીચે બેસવાનું થતું. આમ, સમાજવાદથી પ્રભાવિત થતા પહેલાં જ જ્યૉર્જમાં જન્મજાત જ કદાચ સમાજવાદનો સમાનતાનો સિદ્ધાંત ઇન બિલ્ટ આવ્યો હતો! તેના લીધે તેઓ કોઈ પંથ કે સંપ્રદાયમાં માનવાના બદલે તર્કવાદમાં માનતા થઈ ગયા હતા.

નોકરીની શોધમાં જ્યૉર્જ મુંબઈ આવ્યા. તે વખતે જેમ ઘણા અભિનેતાઓને પણ સંઘર્ષ કરવો પડ્યો તેમ જ્યૉર્જને પણ શેરીઓ પર સૂવું પડ્યું પરંતુ તેમને એક સમાચારપત્રમાં પ્રૂફરીડર તરીકે કામ મળી ગયું. પરંતુ આ તેમનું ગંતવ્યસ્થાન નહોતું. તેઓ પ્લેસિડ ડીમેલો અને રામમનોહર લોહિયા જેવા સમાજવાદી ધૂરંધર નેતાના સંપર્કમાં આવ્યા અને તે પછી તેમણે સમાજવાદી યુનિયન ટ્રેડ મૂવમેન્ટ શરૂ કરી શ્રમિકોના હકો માટે લડ્યા. તે વખતે તેમની લડાઈ કંપનીઓ સામે હતી. તેમને અનેક વખત જેલમાં જવું પડ્યું. તે પછી મુંબઈ મહાનગર પાલિકામાં પણ તેઓ સાત વર્ષ સુધી નગરસેવક રહ્યા. ત્યાંથી સીધી છલાંગ મારી લોકસભા ચૂંટણીમાં.

૧૯૬૭નું એ વર્ષ. કૉંગ્રેસનો સૂર્ય મધ્યાહ્ને તપે. તેમાંય બે દાયકાના અનુભવી, ત્રણ વાર મેયર, ત્રણ વાર સાંસદ અને નહેરુ, શાસ્ત્રી અને ઈન્દિરા પ્રધાનમંડળમાં પ્રધાન રહેલા એસ. કે. પાટીલ મુંબઈના બેતાજ બાદશાહ ગણાતા, પરંતુ જ્યૉર્જે તેમને હરાવી ‘જાયન્ટ કિલર’નું બિરુદ પ્રાપ્ત કરેલું.

અત્યાર સુધી કંપનીઓને નડતા રહેલા જ્યૉર્જ ૧૯૭૪ની રેલવે હડતાળથી હવે ઈન્દિરા સરકારને પણ નડવા લાગ્યા. ઈન્દિરાએ કટોકટી લાદી તો વડોદરા આવીને પત્રકારો કિરીટ ભટ્ટ અને વિક્રમ રાવ સાથે મળીને શું કરવું તેની વિચારણા કરતા. અને તેવામાં ડાયનેમાઇટ હાથ લાગ્યો, પરંતુ આ વિસ્ફોટ વારાણસીમાં ઈન્દિરા ગાંધીની જાહેરસભા શરૂ થાય તે પહેલાં કે મોડી રાત્રે કરવાનો હતો જેથી કોઈને ઈજા ન થાય. આ વિસ્ફોટ માત્ર ઈન્દિરા સરકારને ધ્રૂજાવવા માટે જ હતો. તેમની ધરપકડ કોલકાતામાં હતા ત્યારે થઈ. તેમને જેલ ભેગા કરાયા, પરંતુ એ સરમુખત્યાર શાસને પછી ચૂંટણી આપી તો તેમાં જેલમાં બેઠાબેઠાં તેઓ બિહારના મુઝફ્ફરપુરમાં ત્રણ લાખ મતોથી વિજયી બન્યા! મોરારજી દેસાઈમાં ઉદ્યોગ પ્રધાન બન્યા.

એક વાર તેઓ પોતાના મતવિસ્તારની મુલાકાતે હતા. ત્યાં પાણીની તંગી અને તેમને કૉકાકોલા આપવામાં આવી. તે પછી તેમણે કૉકાકોલા અને આઈબીએમને દેશમાંથી તગેડી દીધી. સ્વદેશીની વાતો કરનારા સંઘપરિવારના અટલજી કે નરેન્દ્ર મોદીની સરકારમાં આવું થયું નહીં, ઉલટાનું વિદેશી કંપનીઓની બોલબાલા વધી. જોકે આઈબીએમ કમ્પ્યૂટર કંપની હતી અને તે રહી હોત તો કદાચ ટૅક્નૉલૉજીની રીતે ફેર પડ્યો હોત.

એ પછી માત્ર ૧૯૮૪માં ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યાની સહાનુભૂતિ લહેરમાં તેઓ હાર્યા. તે પછી ક્યારેય હાર્યા નહીં. વી. પી. સિંહ વખતે તેઓ જનતા દળમાં જોડાયા અને રેલવે પ્રધાન બન્યા. કૉંકણ રેલવે પ્રૉજેકટ તેમની દૂરંદેશીનું પરિણામ ગણાય છે. જોકે જનતા દળ તૂટ્યું તે પછી તેમણે સમતા પક્ષ બનાવ્યો. જનતા દળમાં વધુ ભાગલા પડ્યા. જનતા દળ યુનાઇટેડ બન્યું તો તેમાં પોતાનો પક્ષ ભેળવી શરદ યાદવના જૂથ સાથે હાથ મેળવી અને બીજી તરફ ભાજપનો સહયોગ લઈ બિહારમાં લાલુના શાસનને અને કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસ સમર્થિત ત્રીજા મોરચાની સરકારને ઉથલાવી દીધી.

અત્યારે નરેન્દ્ર મોદી દર બેસતા વર્ષે જવાનો વચ્ચે જાય છે કે નિર્મલા સીતારમણ તિબેટ સરહદે જાય છે પરંતુ જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ સિયાચીન સરહદે ગયેલા. તેમણે ચીન ભારતનું પ્રથમ ક્રમાંકનું શત્રુ હોવાનું નિવેદન કરી ખળભળાટ મચાવી દીધેલો. જોકે બાદમાં તે બદલ ખેદ પણ પ્રગટ કર્યો. તેમની સામે કૉફીન કૌભાંડના આક્ષેપો થયા પરંતુ ૨૦૦૯માં કૉંગ્રેસ શાસનમાં તેમને ક્લીન ચિટ મળી ગયેલી.

સત્તામાં આવ્યા પહેલાં બીજા ઘણા નેતાઓ ચોળેલા ઝભ્ભા પહેરતા હોય પરંતુ સત્તામાં આવ્યા પછી ઈસ્ત્રી ટાઇટ અને મોંઘા કુર્તા પહેરવા લાગે. પરંતુ જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ સાદગીને વરેલા રહ્યા. ૧૯૯૫ સુધી તેમનાં કપડાં જાતે જ ધોતા, પરંતુ તે પછી એક વાર બાથરૂમમાં પડી ગયા ને માથામાં ઈજા થઈ તે પછી તે કામ બંધ કર્યું.

ગુરુ અને શિષ્ય વચ્ચે સમય જતાં સંઘર્ષ થાય છે તેમ જ્યૉર્જ અને નીતીશ વચ્ચે પણ થયું. બન્યું એવું કે નીતીશ મુખ્ય પ્રધાન હતા તેથી પક્ષના પ્રમુખ વિરોધી જૂથના શરદ યાદવને ન બનાવે તો તેઓ બળવો કરે. તેથી જ્યૉર્જને પ્રમુખ ન બનાવાયા. તે પછી તેમને ૨૦૦૯માં ચૂંટણીની ટિકિટ પણ ન અપાઈ. કાબે અર્જુન લૂટિયોની જેમ તેઓ અપક્ષ ઊભા રહ્યા પરંતુ હારી ગયા. જોકે તે પછી તેમણે રાજ્યસભા માટે દાવેદારી કરી તો નીતીશ અને શરદે સન્માનપૂર્વક તેમને ચૂંટાવા દીધા.

આવા જ્યૉર્જની અંતિમ વિધિ, આ લખાય છે ત્યારે એવી માહિતી છે કે હિન્દુ રિવાજ પ્રમાણે દાહસંસ્કાર કરાશે અને પછી ખ્રિસ્તી રિવાજ પ્રમાણે તેમના અસ્થિ અને રાખને દફનાવાશે. સાચા અર્થમાં સેક્યુલર નેતા જ્યૉર્જને વંદન!

politics, sanjog news, vichar valonun

લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ: ઇસસે કૈસે બચોગે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૬/૦૧/૧૯)

૮૦ અને ૯૦ના દાયકાની બે સામાજિક ફિલ્મો ખાસ યાદ રહી ગઈ છે. એક તો ૧૯૮૮માં આવેલી ‘ઘર ઘર કી કહાની’ અને બીજી ૧૯૯૦માં આવેલી ‘ઘર હો તો ઐસા’. ‘ઘર ઘર કી કહાની’ની વાર્તા કંઈક આવી હતી. કાદર ખાન અને શશીકલા પતિ-પત્ની છે. ઘરમાં કાદર ખાનનું કંઈ ચાલતું નથી. શશીકલા જ સર્વેસર્વા છે. ત્રણ દીકરા, એક દીકરી છે. સૌથી મોટો દીકરો મૃત્યુ પામ્યો છે. તેની વિધવા પદ્મા ખન્ના ઘરમાં સાસુની સેવા કરે છે, પરંતુ સાસુ તરફથી તેને ત્રાસ સિવાય કંઈ મળતું નથી. વચલો દીકરો ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને પરણેલો છે. નાનો દીકરો ગોવિંદા ફરહાના પ્રેમમાં છે. પરંતુ શશીકલા ઈચ્છે છે કે તે અમીર પિતાની પુત્રીને પરણે જેથી ઘરમાં દહેજ સારું એવું લાવી શકાય. શશીકલાની દીકરી અરુણા ઈરાની અશોક શરાફને પરણી છે, પરંતુ તે સાસરે રહેવાના બદલે પિયરમાં રહી તેની માતાના કાન ભંભેરતી રહે છે. એક દૃશ્યમાં શશીકલા તેના મૃત મોટા દીકરાનાં બાળકોને ચોકલેટ ક્યાંથી મળી તેમ કહી મારે છે ત્યારે વિધવા પુત્રવધૂ કહે છે, “ઈસ ઘર મેં ક્યા ચોકલેટ ખાના પાપ હૈ?” ત્યારે શશીકલા કહે છે, “ઈસ ઘર મેં મુઝસે પૂછે બિના પાની પીના ભી પાપ હૈ.”

બહેન અરુણા ઈરાનીનાં કરતૂતોના કારણે ઋષિ કપૂરને શંકા જાય છે કે તેની પત્ની જયા પ્રદાનું લફરું તેના નાના ભાઈ ગોવિંદા સાથે છે. તે પ્રેયસી અનિતા રાજ પાસે ચાલ્યો જાય છે. દરમિયાનમાં ગોવિંદા અને ફરહા શશીકલાના અન્યાયી રાજ સામે વિદ્રોહ પોકારે છે, પરંતુ જ્યારે તેઓ વિદ્રોહ પોકારે છે ત્યારે સિદ્ધાંતની પૂતળી અને અન્યાય સહન કરતી જયા પ્રદા તેને વારે છે….આખી કથાના અંતે ગોવિંદા તેના પિતા કાદર ખાનમાં રહેલા પુરુષને જગાડી તેને મજબૂત બનાવે છે. એક તબક્કે શશીકલા તેના પતિને પણ તેની હાલત ખરાબ કરવાની ધમકી આપે છે અને તેના મોટા દીકરાની વિધવાને તેમનાં બાળકો સહિત કાઢી મૂકવા માગતી હોય છે ત્યારે કાદર ખાન પોતાની ટેકણ લાકડીનો ઉપયોગ કરીને પહેલી વાર શશીકલાને મારે છે. શશીકલાની સાન ઠેકાણે આવી જાય છે. દરમિયાનમાં ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને છૂટાછેડા આપવા માગતો હોય છે ત્યારે કાદર ખાન તેની વહુની તરફેણ કરે છે તો ઋષિ કપૂર ઘરમાં અને કંપનીમાં ભાગ માગી બેસે છે. ઋષિ કપૂરને તેની વિધવા ભાભી, માતા શશી કલા, પ્રેયસી અનિતા રાજ, નાનો ભાઈ ગોવિંદા જેટલા લોકો સમજાવે છે તેને તે ઉલટું જ લાગે છે. તે બધા સાથે સંબંધ તોડી બેસે છે. અંતે અશોક શરાફની દમદાટીથી અરુણા ઈરાની ઋષિ કપૂર સમક્ષ પોતાનાં પાપ કબૂલે છે ત્યારે ઋષિ કપૂરની આંખ ઉઘડે છે અને તે પત્નીને સ્વીકારે છે. અંતે ઘરમાં બધાં સારાં વાનાં થાય છે…

આવી જ કથા ‘ઘર હો તો ઐસા’ની હતી. કદાચ કારણ એ હતું કે બંનેના નિર્દેશક કલ્પતરુ હતા. ફરક એટલો હતો કે ઘરના મોભી સઈદ જાફરી છે, જે તેમની ત્રાસદાયક અને દહેજની લાલચુ પત્ની બિન્દુના દરેક ગુનામાં સાથ આપે છે. મોટો દીકરો રાજકિરણ છે, જે તેનાં માતાપિતા અને બહેનની સાથે તેની પત્ની દીપ્તિ નવલ પર અત્યાચાર કરે છે. નાનો દીકરો અનિલ કપૂર બળવાખોર છે અને તેની પત્ની હોવાનું નાટક કરતી મીનાક્ષી શેષાદ્રી છે. દીકરી રીટા ભાદુરી ઘરમાં પડી રહે છે અને ભાભીઓ વિરુદ્ધ માતાને ચડાવ્યા કરે છે. તેનો વર કાદર ખાન કામધંધા વગરનો ઘરજમાઈ છે, તેથી પત્નીથી અને સાસુ-સસરાથી દબાયેલો છે.

આ બંને ફિલ્મો યાદ આવવાનું કારણ દેશની પરિસ્થિતિ છે. આ દેશમાં શશીકલા અને બિન્દુ જેવાં લોકોએ અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જેવા લોકોની મદદથી એવી ઇકો સિસ્ટમ બનાવી છે કે દેશમાં તેમનું જ ધાર્યું થાય. તેઓ સત્તામાં હોય કે વિપક્ષમાં, તેમને પૂછ્યા વગર કોઈ પાણી પીવે તો પણ તકલીફ થઈ જાય. અખલાકની હત્યા થાય તો દેકારો થઈ જાય પરંતુ કાશ્મીર, ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાના કે ગુજરાતના પાટણના વારાહીમાં હિન્દુઓને મુસ્લિમો દ્વારા હેરાનગતિ થાય તો આ ઇકો સિસ્ટમ તેને દબાવી દે. એક તરફ શશી કલા-બિન્દુ અને અરુણા-રીટા જેવાં પાત્રો છે તો બીજી તરફ, જેમને અન્યાય થાય છે તેમાં કેટલાક જયા પ્રદા અને દીપ્તિ નવલ જેવાં છે. ચૂપચાપ અન્યાય સહન કરી લે છે. તેમને સિદ્ધાંતના પૂંછડાને વળગી રહી પોતાની સારી ઇમેજ રાખવી છે. તેઓ આટઆટલા અન્યાય છતાં શશી કલા-બિન્દુ કે અરુણા-રીટા જેવા લોકો સામે કંઈ બોલવા નથી માગતા. આવાં પાત્રોમાં માત્ર વ્યક્તિઓ જ નહીં, કેટલાંક કાગળ પરના વાઘ લાગતાં હિન્દુ સંગઠનો પણ આવી જાય.

આ દેશમાં ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ જેવા લોકો પણ છે જેઓ પોતાના વફાદારો સામે જ લડે છે. તેમને પોતાના લોકો પર જ શંકા જાય છે. તેઓ બીજી પ્રેયસી તરફ ભાગે છે. અને રાજકિરણને તો ‘ઘર હો તો ઐસા’માં જે પ્રેયસી (સોનિકા ગિલ) મળે છે તે પોતાનાં જૂતાં તથા મોજાં પણ રાજકિરણના હાથે અપશબ્દો કહીને ઉતારાવે છે. રાજકિરણની હાજરીમાં જ તેના પ્રેમી સાથે પ્રણયના ફાગ ખેલવા જતી રહે છે. આ ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ પ્રકારના લોકોને આંખ-કાન ઉઘાડીને પરિસ્થિતિ જોવી નથી. ઇકો સિસ્ટમ ઋષિ કપૂર જેવા લોકોના એ હાલ કરી નાખે છે કે તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર થઈ જાય છે. અત્યારે આપણે દેશમાં જોઈ શકીએ છીએ કે દલિતોનો એક મોટો સમૂહ મૂળ નિવાસીઓના નામે, આદિવાસીઓનો મોટો સમૂહ ભીલીસ્તાનના નામે અને હવે પાટીદારોનો એક સમૂહ અલગતાવાદના પંથે છે. તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર છે. આ અગાઉ શીખના એક સમૂહમાં આવું ગાંડપણ ખાલિસ્તાનના નામે ઉપડેલું. અલબત્ત, હજુ પણ આ ગાંડપણ શમ્યું તો નથી જ. અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જે પોતાના સાસરે જવાના બદલે પિયરમાં રહી ભાભીઓની મહેનત પર બેઠાબેઠાં રોટલા તોડવા માગતા હોય છે તેઓ પોતાની ચક્કી ચાલુ રહે તે માટે આવી અંદરોઅંદર ઝઘડાવવાની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખે છે.

તમે માર્ક કર્યું હોય તો અત્યારે કનૈયાકુમાર અને ઉમર ખાલિદ સામે આખરે આરોપપત્ર દાખલ થયો છે. આ લોકો ખુલીને અફઝલ ગુરુ જેવા ખૂંખાર ત્રાસવાદીનું સમર્થન કરતા હતા. તેમના લોકોના હાથમાં અફઝલ ગુરુનાં પૉસ્ટર હતાં. તેઓ અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યામાં ખપાવતા હતા. અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યા કેવી રીતે ગણાવી શકાય? તેને કૉંગ્રેસના શાસનમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી તો પણ કનૈયા આણિ મંડળીનું સમર્થન કરવા કૉંગ્રેસના તત્કાલીન ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી પહોંચી જાય છે. કૉંગ્રેસના નેતા શશી થરૂર તો કનૈયાકુમારની સરખામણી ભગતસિંહ સાથે કરે છે!

ઉડીમાં ત્રાસવાદી હુમલા પછી પાકિસ્તાનમાં થયેલી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક વખતે તેને ખોટી ગણાવવાની અને ખૂન કી દલાલી ગણાવવાની ચેષ્ટા કોણે કરી હતી? શું આ મહાત્મા ગાંધીજી અને નહેરુ-સરદાર પટેલ-ઈન્દિરા ગાંધી-રાજીવ ગાંધીની જ કૉંગ્રેસ છે? એ લોકો પણ કદાચ વિપક્ષમાં હોત તો કદાચ આ હદે તો ન જ ગયાં હોત. અરવિંદ કેજરીવાલે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગ્યા હતા.

આ ઇકો સિસ્ટમ એ હદે ઘાંઘી થઈ છે કે તેમાં સામેલ લોકો હવે બંધારણીય કટોકટી સર્જવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. મમતા બેનર્જી અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ પોતાનાં રાજ્યમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ માટે મનાઈ ફરમાવી છે. આવું કઈ રીતે થઈ શકે? માન્યું કે કૉંગ્રેસ-ભાજપ સહિત તમામ શાસકો સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ કરે છે પરંતુ તેના રાજકીય-અદાલત વગેરે રસ્તા છે જ. પરંતુ તેનો અર્થ સીબીઆઈને રાજ્યમાં જ ન આવવા દેવી? આ ઇકો સિસ્ટમ તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર જે રામમંદિર, ૩૭૦ કલમ સહિત એક પછી એક મહત્ત્વના ચુકાદા આપવાના હતા ત્યારે તેમની સામે ચાર જજોની બળવાખોરી દ્વારા દબાણ લાવ્યા હતા. કૉંગ્રેસે મહાભિયોગની ધમકી આપી દબાણ વધાર્યું. તે પછી દીપક મિશ્રના કેવા ચુકાદા આવ્યા તે જોઈ શકાય છે. અત્યારે રામમંદિર કેસમાં આ જ થઈ રહ્યું છે. એક પછી એક તારીખો પડી રહી છે. કૉર્ટને યાકૂબ મેમણ માટે અડધી રાત્રે ખુલવાની ઉતાવળ છે, કર્ણાટકમાં ભાજપ સરકાર બનાવી લેશે તેમ લાગતા કૉંગ્રેસની અરજી પર અડધી રાત્રે ખુલીને ભાજપ સરકારને વિશ્વાસ મત માટે માત્ર ચોવીસ કલાકનો સમય આપે છે, પરંતુ એ જ ઇકો સિસ્ટમ કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલસિંહ દ્વારા ગુજરાતમાં ભાજપના બળવાખોર શંકરસિંહ વાઘેલાને ૧૯૯૭માં સાત દિવસનો સમય અપાય છે ત્યારે મૌન રહે છે. આ જ ઇકો સિસ્ટમ અંતર્ગત કૉંગ્રેસના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ નાં પત્ની નલિની ચિદમ્બરમ્ ને રજાના દિવસે ૧૨ જાન્યુઆરીએ શનિવારે મદ્રાસ હાઇ કૉર્ટ ધરપકડ સામે વચગાળાની સુરક્ષા આપે છે!

આ ઇકો સિસ્ટમ રામ મંદિર કેસમાં ન્યાયમૂર્તિ યુ. યુ. લલિત સામે કલ્યાણસિંહનો કેસ ભૂતકાળમાં લડ્યા હોવાથી તેમની હાજરી વિશે પ્રશ્ન ઉઠાવી શકે છે, પરંતુ સામે પક્ષે એવો કોઈ અવાજ નથી જે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રંજન ગોગોઈ તો બળવાખોર ચાર જજો પૈકીના એક હતા અને કૉંગ્રેસના આસામના મુખ્ય પ્રધાન કેસબ ચંદ્ર ગોગોઈના દીકરા છે એમ રજૂઆત પણ કરી શકે. કોલકાતાની હાઇ કૉર્ટ પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપને રથયાત્રા કાઢવા અંગે મમતા સરકારના નિર્ણયને ફગાવી દે છે પરંતુ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં રંજન ગોગોઈની બૅન્ચ આ રથયાત્રાને અનુમતિ આપવાનો ઈનકાર કરે છે!

હવે જો આ ઇકો સિસ્ટમને કોઈ પડકારનાર આવે, કોઈ ‘ઘર ઘર કી કહાની’ના કાદર ખાનની જેમ છડી હાથમાં લે તો આ શશીકલાઓ-બિન્દુઓ-અરુણા ઈરાનીઓ-રીટા ભાદુરીઓને તકલીફ પડવાની જ છે. તેઓ પોતે તો વિદ્રોહ કરશે સાથે મોટા દીકરાને પણ તે વિદ્રોહ કરી સંબંધ તોડી નાખે તેવું કરાવશે. ૨૦૧૫માં દિલ્લી-બિહારની ચૂંટણી ટાણે આ ઇકો સિસ્ટમ દ્વારા પૂર્વે પોષિત સાહિત્યકારો-ફિલ્મ કલાકારો મારફતે અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ખેલાયેલું. આજે ફરી લોકસભાની ચૂંટણી ટાણે નસીરુદ્દીન શાહ આ જ રાગ આલાપી રહ્યા છે. સીબીઆઈના, હવે પૂર્વ નિયામક, આલોક વર્મા લાલુપ્રસાદ યાદવનાં સ્થાનો પર એટલા માટે દરોડા પાડવાની ના પાડે કે તેમને ભીતિ હતી કે તેનાથી રાજકીય પરિણામો આવશે. રાજકીય પરિણામોની ચિંતા સીબીઆઈના નિયામકે કરવાની હોય? આ આલોક વર્મા પર દુબઈમાં ભારતીય જાસૂસી એજન્સી ‘રૉ’ના અધિકારીઓને ખુલ્લા પાડવાનો આરોપ છે. એટલું જ નહીં, તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલ સહિતના લોકોના ફૉન પણ ટેપ કરાવ્યા હોવાનો આરોપ છે.

આની સામેનો જે વર્ગ છે તે ઇકો સિસ્ટમ ઊભી કરવામાં માનતો જ નથી. તે લઘુતાગ્રંથિથી પીડિત થઈને વિરોધીઓને પોતાના બનાવવા મથે છે. આરએસએસ પ્રણવ મુખર્જીથી માંડીને વિરોધીઓના ગુણગાન ગાવામાંથી ઊંચા નથી આવતો. નીતિન ગડકરી નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાહુલના વખાણ કરી પોતાનો ઉદાર ચહેરો બનાવવા મથે છે. અટલજી પણ આવા જ ઉદારવાદી છબીના હતાં. થોડા મહિના પહેલાં ભાજપના એક નેતા આર. કે. સિંહાની ‘હિન્દુસ્થાન સમાચાર’ સંસ્થામાં ઊંચા પદ પર કોણ જોડાયું? વિજય ત્રિવેદી! એ જ એનડીટીવીના પત્રકાર જેમણે નરેન્દ્ર મોદીનો વિમાનમાં ઇન્ટરવ્યૂ લીધેલો અને ૨૦૦૨નાં રમખાણો અંગે તેમની પિન ચોંટી ગયેલી. પરંતુ લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ આવી નથી. તે વિરોધીઓને રિઝવવા દોડતી નથી. તે તો શુદ્ધ વૉર થ્રિલર ફિલ્મ, જેમાં ‘ગદ્દર’ જેવી ન તો રાડારાડી છે, ન તો દેશભક્તિની ઝાઝી વાત, તેવી ‘ઉડી’ રજૂ થાય તે પહેલાં જ તેને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ ગણાવી દે છે, ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર માત્ર ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દે છે. આ ઇકો સિસ્ટમ સામે લડવું હિંમતનું, બુદ્ધિનું અને ચાણક્યનીતિનું કામ છે અને અત્યારે તો આ ઇકો સિસ્ટમ સામે ભલભલા નિષ્ફળ લાગી રહ્યા છે.

hindu, religion, sanjog news, vichar valonun

મકર સંક્રાંતિ: જીવદયા ને પર્યાવરણપ્રેમીઓની ઐસી કી તૈસી!

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૩/૧/૧૯)

મકર સંક્રાંતિ. ઉત્તરાયણ. સૌરાષ્ટ્રમાં ખીયર તરીકે પણ ઓળખાય છે. હિન્દુ ધર્મમાં મોટા ભાગના તહેવારો ચંદ્રની ગતિ સાથે જોડાયેલા છે ત્યારે આ એક જ તહેવાર સૂર્યની ગતિ સાથે જોડાયેલો છે. તેમાં કેટલાક લોકો તેને પશ્ચિમી કેલેન્ડર સાથે જોડી દે છે. ખોટું છે. વૈદિક જ્યોતિષમાં સૂર્ય, ચંદ્ર, સહિત તમામ ગ્રહોની ગતિનો અભ્યાસ હોય છે.

તમે માર્ક કર્યું હોય તો, અમુક સમયગાળા દરમિયાન અકસ્માતોનું પ્રમાણ વધી જાય છે. તો અમુક સમયગાળા દરમિયાન આગજનીના બનાવો ખૂબ મોટા પાયે થાય છે. જ્યોતિષીઓ પહેલાંથી ભાખી દેતા હોય છે કે ફલાણા સમય દરમિયાન છત્રભંગ થશે. મતલબ કે શાસન બદલાશે. આમ, વૈદિક જ્યોતિષ, એ તમામ ગ્રહોની ગતિનો અભ્યાસ છે. કેટલાક લેભાગુ જ્યોતિષીઓના લીધે રાજકુમાર હિરાણી જેવા પોતાની ફિલ્મોમાં જ્યોતિષ શાસ્ત્રને ખોટું ઠેરવે. બાકી વૈદિક જ્યોતિષ તો અમેરિકામાં પણ વૈદિક સ્ટડીઝ સેન્ટરમાં ભણાવાય છે.

જેમ જ્યોતિષને ખોટું ઠરાવી દેવાનો પ્રયાસ થયો તેમ હિન્દુ ધર્મ અને સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલી તમામ મુખ્ય અને સારી બાબતોને પર્યાવરણ કે જીવદયાના કે ગરીબો પ્રત્યે સહાનુભૂતિના નામે જોડીને તેની ઉજવણીને બંધ કરવાના સુવ્યવસ્થિત પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. દિવાળી પર તમને ફટાકડાથી થતા પ્રદૂષણના જેટલા સંદેશા આવ્યા તેમાંથી એકેય ૩૧મી ડિસેમ્બર પર આવ્યા? શું સમગ્ર વિશ્વમાં ૩૧મી ડિસેમ્બર પર ફોડાતા ફટાકડા પર્યાવરણ માટે હિતકારક થઈ ગયા? દારૂ ને માંસની મિજબાનીથી અબોલ પશુઓ અને પાણીનો વેડફાટ કોઈને દેખાયો નહીં?

બકરી ઈદ પર બકરીઓની બેરહેમ થતી કતલ કેમ કોઈ જીવદયાપ્રેમીને નથી દેખાતી? કોઈ કેમ ત્યાં સલાહ આપવા નથી જતા? યુકેનું એક અખબાર છે ઇન્ડિપેન્ડન્ટ. તેના આંકડા પ્રમાણે, એકલા ઇન્ડોનેશિયામાં એક દિવસમાં છ લાખ પ્રાણીઓની કતલ ઈદ પર થાય છે! પણ આ આંકડા તમારી સમક્ષ કોઈ ભારતીય મિડિયાએ પહોંચાડ્યા? નહીં. આપણા કેટલાક ગુજરાતી મિડિયાએ તો દિવાળીની સાંજે જ પ્રદૂષણના આંકડા આપવાનું શરૂ કરી દીધેલું (ક્યાંથી આવ્યા હશે, રામ જાણે!) પરંતુ ૩૧મીની પહેલાં કે ૩૧મી પછી કોઈ ભારતીય મિડિયામાં કેટલું પ્રદૂષણ થયું તેના આંકડા આવ્યા?

માત્ર જર્મનીની જ વાત કરીએ. જર્મનીમાં વર્ષ ૨૦૧૯ને આવકારવા ફટાકડા ન ફોડવા પર્યાવરણ સંસ્થાએ અપીલ કરી હતી. ગયા વર્ષે જર્મન લોકોએ ૧૩.૭ કરોડ યુરોના ફટાકડા ખરીદ્યા હતા. તેનાથી ૪,૫૦૦ ટન ધૂળ ઊડી હતી. પરંતુ આ સમાચાર એકેય ભારતીય મિડિયામાં જોવા ન મળ્યા. અમેરિકાનું એક રાજ્ય છે એરિઝોના. આમ તો અમેરિકાના લોકોને છીંક આવે તો પણ આપણા ગુજરાતી મિડિયાનો એક વર્ગ આઠ કૉલમ હેડલાઇન બનાવે તેવો છે, પરંતુ એરિઝૉનાના એક અખબાર એરિઝૉના રિપબ્લિકે જે સમાચાર આપ્યા તે એકેય ગુજરાતી મિડિયાએ તમારી પાસે ન આવવા દીધા. આ સમાચાર એ હતા કે સતત બીજા વર્ષે ક્રિસમસ પર વાયુ પ્રદૂષણ રાષ્ટ્રીય ધોરણ કરતાં વધી ગયું.

વિમાનોમાં હવે લોકોની ઊડાઊડ વધી છે. હવે તો ઇન્ટરસિટી ફ્લાઇટ શરૂ થઈ છે. આ વિમાનોના લીધે કેટલા અબોલ પક્ષીઓ મૃત્યુ પામે છે? વર્ષ ૨૦૧૪માં ૧૩,૧૫૯ પક્ષીઓનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. પરંતુ આ વાત તમારી સમક્ષ પહોંચાડાતી નથી. કારણકે ઍરલાઇન્સનો ધંધો ઘટી જાય તો? પરંતુ દર મકર સંક્રાંતિએ જીવદયા પ્રેમીઓ ઘાયલ પક્ષીઓની આપણને અરેરાટી થઈ જાય તેવી તસવીરો સાથે અપીલ કરશે કે પતંગ ન ચગાવો. અખબારોમાં પણ ઉજવણી પછી આવી તસવીરો છપાશે. અને હવે તો આ લોકોએ શિક્ષકોને જ પકડ્યા છે. સ્કૂલે સ્કૂલે જઈ દર હિન્દુ તહેવારોએ બાળકોને શિક્ષકો દ્વારા જ સમજાવાય છે કે મકર સંક્રાંતિએ પતંગ નહીં ચગાવવાના, શિવરાત્રિએ શિવલિંગ પર દૂધ નહીં ચડાવવાનું, દિવાળીએ ફટાકડા નહીં ફોડવાના ને આપણા ગરીબ ભાઈઓ અને બહેનોને કપડાં વગેરે દાન કરવાનું. ભલી થાય તમારી. તમે પોતે કરવું હોય તો દાન કરો ને. પરંતુ આ બધું બંધ કરીને જ દાન થાય તેવું કોણે કહ્યું? કદાચ હિન્દુઓ જેટલું દાન કરતા હશે તેટલું દાન કોઈ નહીં કરતું હોય. મંદિરોમાં થતી આવક તો ખરી જ, પરંતુ સેવાવ્રતી સંસ્થાઓને મળતા દાન, પાંજરાપોળોને મળતા દાન, અનાથાશ્રમોને મળતા દાન અને તે સિવાય પોતાની વ્યક્તિગત ક્ષમતામાં ધાબળા વિતરણ, ભોજન વિતરણ, ફ્રૂટ વિતરણ વગેરે નિયમિત સેવાનાં કાર્યો તો અનેક લોકો ગુપચૂપ કરતા હોય છે. પરંતુ તે માટે તહેવારોની ઉજવણી ફિક્કી પાડી દેવી એવું કોણે કહ્યું?

નવરાત્રિ એવો તહેવાર છે જેમાં અન્ય પંથના લોકોને પણ રસ પડે તો કેટલાંક વર્ષોથી તેને શારીરિક વાસનાનો તહેવાર ગણાવી દેવાય છે. સન્ની લિયોનની જાહેરાત હોય કે ગયા વર્ષે કૉન્ડૉમની આવેલી જાહેરાત કે પછી સલમાન ખાન દ્વારા નિર્મિત લવરાત્રિ (જેનું નામ પછી બદલવું પડ્યું), આ બધું હિન્દુ તહેવારોને જ ટાર્ગેટ કરીને કેમ? નવરાત્રિમાં આજે પણ અનેક જગ્યાએ માતાજીની વિશુદ્ધ ઉપાસના થાય છે. માતાજીના મંદિરની આસપાસ વડીલોની હાજરીમાં ફક્ત બહેનો કે ફક્ત ભાઈઓ એમ ગરબી કે દાંડિયા રાસ લેતા હોય છે. પાર્ટી પ્લૉટમાં પણ જે જૂથો રમતાં હોય છે તે માત્ર ઉમંગ ઉલ્લાસથી જ રમતા હોય છે. હા, કેટલાક તો વાસના બીજા દિવસોમાં પણ પૂરી કરવાના. હવે તેમના માટે એકલતા મેળવવી સરળ છે. પરંતુ તેનો અર્થ નવરાત્રિને વગોવવી તેવો થોડો છે?

દરેક હિન્દુ તહેવારની પાછળ કોઈ મનોવિજ્ઞાન કે આયુર્વિજ્ઞાન છુપાયેલું છે. મકરસંક્રાંતિ એ સૂર્ય મકર રાશિમાં પ્રવેશે છે. અહીંથી હવે દિવસ લાંબો થવા લાગે છે. શિયાળામાં ઠંડીના કારણે જે આળસ ચડી હોય તેને હવે ખંખેરીને કામે વળગવાનું છે. વહેલી સવારથી અગાશીએ ચડીને સૂર્યનાં દુર્લભ કિરણોથી શરીરને સ્નાન કરાવવાનું છે અને તેમાંથી વિટામીન ડી પ્રાપ્ત કરવાનો છે. આ સૂર્ય માટે પશ્ચિમી જગત મરી પડે છે. સૂર્ય ત્યાં બહુ ઓછો દેખા દે છે. જ્યારે ઉનાળો શરૂ થાય એટલે ધોળિયાવ બીચ પર સૂર્ય સ્નાન માટે ઉમટી પડે છે. પરંતુ તેમાં આપણા સેક્યુલરો કે મિડિયાને શ્રૃંગારિક દર્શન થાય છે, તેની તસવીરો છાપશે અને આપણે મકરસંક્રાંતિએ પતંગ ચગાવવા જઈએ તેમાં તેમને પેટમાં દુઃખે છે.

પતંગ ચગાવતી વખતે સૂર્ય સામે જોવાનું છે, અલબત્ત ચશ્મા પહેરીને જેથી સૂર્યનાં કિરણો ફિલ્ટર થઈને આવે. જો તેમાં ધ્યાન ન રાખો તો નુકસાન પણ થાય. હીરા રતન માણેક નામના ગુજરાતી જૈને તો માત્ર સૂર્ય ઉપાસના થકી ૪૧૧ દિવસ ઉપવાસ કરી વિજ્ઞાન સમક્ષ પડકાર ફેંકેલો છે જેને ઉકેલવામાં આજે પણ વિજ્ઞાન સફળ થયાનો દાવો કરી શકતું નથી. યાદ રાખો, વિજ્ઞાન હર પળે બદલાતું રહે છે. આજે જે વાતને તે નકારે છે તે વાતને આવતી કાલે સ્વીકારી પણ શકે છે.

વિજ્ઞાન અત્યારે તો એવું કહે છે કે સૂર્યનો પ્રકાશ સિરોટોનિનનું પ્રમાણ વધારે છે. સિરોટોનિન શરીરનો કુદરતી આનંદ જન્માવનારો અંતઃસ્ત્રાવ છે. આથી જ સૂર્ય ઊગે એટલે સવારમાં આપણને આનંદ અને ઊર્જાનો અનુભવ થાય છે. તેનાથી ડિપ્રેશન પણ ભાગે છે. (તમે ઘણી વાર નોંધ્યું હશે કે સાંજે જ્યારે સૂર્ય આથમતો હોય ત્યારે ખબર નહીં કેમ, અચાનક થોડી મિનિટો પૂરતી ઉદાસીનતા ઘણાને ઘેરી વળતી હશે.)

બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલના એક અભ્યાસ મુજબ, યુકેમાં લોકો ઉનાળા કરતાં શિયાળામાં હૃદયના રોગથી વધુ મૃત્યુ પામે છે. તેનું કારણ વિટામીન ડીનું ઓછું સ્તર છે. ફિનલેન્ડના એક અભ્યાસ મુજબ, બાળકોને કેટલાંય વર્ષો સુધી નિયમિત વિટામીન ડીનો પૂરવઠો આપવામાં આવ્યો તો તેમને પુખ્ત વયે ટાઇપ ૧ ડાયાબિટીસ થવાનું જોખમ ૮૦ ટકા ઘટી ગયું. ઉપરાંત વૈજ્ઞાનિકોએ નોંધ્યું છે કે જો બાળકોને નાનપણમાં સૂર્યપ્રકાશ આપ્યો હોય તો તેને મોટી ઉંમરે પેરાલિસિસ જેવા ચેતાતંત્રને લગતા રોગોનું જોખમ ઘટે છે. સૂર્ય મેલાટોનિનનું પ્રમાણ ઘટાડે છે. મેલાટોનિન ફળદ્રુપતાને દબાવે છે. યુરોપીયન સોસાયટી ઑફ હ્યુમન રિપ્રૉડક્શન ખાતે ડૉ. ફ્રાન્ક વેન્ડેકેર્કહૉવેએ પ્રસ્તુત કરેલા અભ્યાસ મુજબ, જ્યારે ઓછો સૂર્યપ્રકાશ હોય તેવા દિવસોમાં લાઇવ બર્થ રેટ ૧૪ ટકા હતો પરંતુ જ્યારે હવામાન સુધર્યું ત્યારે તે દર વધીને ૧૯ ટકા થયો. જે સ્ત્રીઓ આઈવીએફ વગર ગર્ભવતી થવા માગતી હોય તેને પણ આ પરિણામ લાગુ પડે છે. જ્યારે દિવસમાં ચાર કલાક સૂર્યપ્રકાશ રહેતો હતો ત્યારે ફળદ્રુપતામાં એક તૃત્તીયાંશ વધારો થયો. આવા આ સૂર્ય પ્રકાશનો ફાયદો ભારતીયો પતંગ ચગાવીને કેમ ન લે?

પતંગ ચગાવવાની જે નિર્દોષ મજા છે, બીજાના પતંગને કાપવાનો જે નિર્દોષ આનંદ છે તે આપણી હવે બેઠાડુ જીવનશૈલીમાં ફરી એક વાર નવરાત્રિ પછી આપણને શારીરિક રીતે થનગનતા કરી દે છે. તમારું ધ્યાન, તમારી પવન હોય કે ન હોય, પતંગ ચગાવવાની આવડત, કેટલી ઢીલ મૂકવી ને ક્યારે દોરી ખેંચવા માંડવી, પાછળ ફિરકી પકડીને ઊભેલી વ્યક્તિએ ક્યારે દોરી વીંટવા માંડવી ને ક્યારે ફિરકીને છૂટી મૂકી દેવી…આ બધા પર હજુ પશ્ચિમી વિજ્ઞાને કોઈ પુસ્તકો લખ્યાં નથી. કેટલાક વીરલા તો એવા પણ જોયા છે જેની પાસે કોઈ ફિરકી પકડવાવાળો કે વાળી ન હોય તો બે ઈંટ વચ્ચે ફિરકી મૂકીને ટેસથી એકલા પતંગ ચગાવતા હોય. તો કેટલાક વીરલા એક હાથે ફિરકી પકડીને પતંગ ચગાવતા હોય તેવા પણ હોય છે.

પતંગ ચગાવતી વખતે અગાઉ તો જે ગીતો વાગતા તેનાથી ખબર પડતી કે હા, આ ગીત માર્કેટમાં નવાં આવ્યાં છે. હવે યૂટ્યૂબ કે બીજી બધી ટૅક્નૉલૉજીના કારણે તે નવાઈ નથી, પરંતુ તેમ છતાં ફિલ્મી ગીતો વગર આપણો એકેય તહેવાર ઉજવાતો નથી. એક સમયે કોલાવરી ડી મકરસંક્રાંતિએ ખૂબ વાગેલું. આજે? આ ગીત કોઈને ખાસ યાદ નહીં હોય. આવા કેટલાંક ગીતો જાણે કે મકરસંક્રાંતિ માટે જ બનતા લાગે. પરંતુ લાઉડસ્પીકર કે મ્યૂઝિક સિસ્ટમનું વૉલ્યૂમ એટલું ઊંચું પણ ન રાખવું જોઈએ જેનાથી વૃદ્ધો, બીમારો કે વિદ્યાર્થીઓને તકલીફ થાય. હવે આપણે ત્યાં પરિવારો અને પડોશીઓનું એકત્ર આવવું ઘટતું જાય છે, વિક્રમ સંવતના નવા વર્ષે એકબીજાના ઘરે બેસવા જવાનું ઘટતું જાય છે ત્યારે હજુ નવરાત્રિ પર સોસાયટીમાં કે મકરસંક્રાંતિએ અગાશીએ બધા ભેગા થઈને આનંદ કરે છે તે સારી વાત છે.

બધાં સાથે મળીને શેરડી, તલ, સીંગ વગેરેની લાડુડી કે ચીકી ખાય તે શરીરને આયુર્વેદની દૃષ્ટિએ તો હિતકારક છે જ પરંતુ મનને પણ આનંદ આપનારું છે. આ દિવસે બહારથી ઊંધિયું લાવવાના બદલે ઘરે જ બનાવાય તો આરોગ્યની દૃષ્ટિએ વધુ સારું રહે. અને હા, રાત્રે તો પાછા ગરબા ગાવાના જ. તેના વગર તો મકરસંક્રાંતિનો તહેવાર પૂરો થાય જ નહીં. તો આ વખતની મકરસંક્રાંતિએ પતંગ, દોરી ને ઊંધિયા સહિત તમામ રેકૉર્ડ તોડી નાખો.

hindu, religion, sanjog news, vichar valonun

કુંભ, યુવા કુંભ અને લખનઉની એ યાત્રાનાં સંસ્મરણો

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૦૬/૦૧/૧૮)

કુંભ એટલે સમગ્ર ભારત અને વિદેશમાંથી એક જ જગ્યાએ આધ્યાત્મિક દિવ્ય ચેતનાનું એકત્ર થવું! હજારો વર્ષોથી કોઈ સરકાર કે સંસ્થા દ્વારા આયોજન થયા વગર આપમેળે દેશ-વિદેશથી લોકોનું દર બાર વર્ષે જ્યારે ગુરુ રાશિ બદલે ત્યારે કુંભ મેળો આયોજિત થવો એ કઈ રીતે થતો હશે? ત્યારે તો કોઈ કહેવાતું પશ્ચિમી વિજ્ઞાન વિકસિત થયું નહોતું? આવો કોઈને પ્રશ્ન થયો? કેમ કુંભ મેળાને ‘રામ ઔર શ્યામ’ કે ‘સીતા ઔર ગીતા’ હિન્દી ફિલ્મોમાં સામ્યવાદી અસર હેઠળ માત્ર નકારાત્મક રીતે બાળકો ખોવાઈ જાય તે રીતે બતાવાયો તે પ્રશ્ન થયો? (બંને ફિલ્મો મારી માનીતી છે, માત્ર મનોરંજન છે તેમ માનું છું પણ આમાં આ રીતે જે અંડરકરન્ટ મેસેજ બતાવાય તે અસર ન થાય?)

કુંભ મેળો રાશિઓ અને ગ્રહો સાથે જોડાયેલો છે. એટલે જે બુદ્ધુજીવીઓ ‘નાસા’ની પીપૂડી જ વગાડવગાડ કરે અને તુલસીદાસ જેવા સંતની પૃથ્વીથી સૂર્ય વચ્ચેના અંતરને જણાવતી આધ્યાત્મિક ચેતનાને વખોડે તેમને કુંભ મેળો એ જવાબ છે કે હજારો વર્ષો પહેલાંથી જેને આજના આ લિબરલો-સેક્યુલરો-ફિલ્મોમાં રહેલા અર્બન નક્સલો માત્ર ભગવાધારી વસ્ત્રોને કારણે વ્યભિચારી, સાધુ ઔર શૈતાન એવી માત્ર એક તરફી વ્યાખ્યામાં ચિત્રિત કરી દે છે, જે પોતડીધારી, ટીલાંધારી, પાઘડીધારી, શિખાધારી પંડિતો હતા, જે કદાચ રહેતા હોય એક જ ઓરડીમાં પણ જો પૂછવામાં આવે કે પંદર વર્ષ પહેલાં ચંદ્રગ્રહણ ક્યારે હતું તો ફટ દઈ એકાદ ચોપડો કાઢે, આંગળીના વેઢે કેટલીક ગણતરી માંડે અને ફટ દઈને કહી દે કે આ વાર અને મહિનામાં! નાસા અત્યારે જે ટૅક્નિક વાપરે છે તે તો ૧૯મી સદીમાં શોધાઈ, એવા આ સંતો ને પંડિતો પાસે જે વિદ્યા હતી તેને બુદ્ધુજીવીઓએ ધર્મમાં ખપાવી હાંસીને પાત્ર કરી દીધી. કેટલાક લોકો હજુ પણ એ વિદ્યા જાળવીને બેઠા છે તે રાહતની વાત છે. બાકી, આવી ઘણી વિદ્યા છે મુખ કો દેખ કે મન કી પુસ્તક વાંચવાની.

બાળક સવારે ઊઠતું ન હોય તો માતા કે દાદી પ્રભાતિયાં ગાતી હોય, આજે એવી ભાગદોડવાળી જિંદગી હોય કે માતાઓને સવારસવારમાં મરશિયાં ગાવાં પડે! (વૉટ ઇઝ પ્રભાતિયાં?) રાત્રે સૂતી વખતે દાદાદાદી નવીનવી વાર્તા કહે પણ આજે પઝેસિવ માતાને બાળકને પોતાનાં સાસુસસરા પાસે મૂકવું જ નથી ગમતું. તો કેટલીક જગ્યાએ આવું નાનાનાની માટે પણ થતું હોય. આ બાળક રાત્રે સૂવા જાય ત્યારે દાદા કે નાના મોંપાટ બોલાવે અને સવા-દોઢિયા વગેરે ઘડિયા યાદ કરાવે, ગુજરાતી-અંગ્રેજી ભાષાના સ્પેલિંગ યાદ કરાવે. નવાઈ નથી કે આ જ પેઢીનાં બાળકો મોટા થઈને નાસા કે ગૂગલમાં કે ફેસબુકમાં, ગણિતની સૌથી વધુ જ્યાં જરૂર પડે ત્યાં ટોચના પદે બેઠાં છે. ઓબામા રાષ્ટ્રપ્રમુખ હતા ત્યારે કહેવું પડેલું કે ભારતથી આવતા કે ભારતીય મૂળના વિદ્યાર્થીઓથી ચેતજો, બહુ દૂરની વાત નથી. પાંચ વર્ષ પહેલાંની વાત જ છે. ઓબામાએ કહેલું કે ભારતીય અને ચીનના વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકનોને ગણિત અને ટૅક્નૉલૉજીમાં હંફાવે છે.

કહેવાનો અર્થ એ છે કે આ બધું મોબાઇલના જમાનામાં ભારતમાં જળવાવું જોઈએ. હવે મોબાઇલ, ગૂગલ, એલેક્સા, ગૂગલ આસિસ્ટન્ટ, કીબૉર્ડ પ્રિડિક્શન તમારા મગજનો દોરીસંચાર કરી રહ્યા છે. તમારી યાદશક્તિને ક્ષીણ કરી રહ્યા છે. પહેલાં તમે કેટલા ફૉન કે કાર નંબર યાદ રાખી શકતા? આજે બાળકોને જો તેમનો મોબાઇલ ખોવાય જાય, તેમના ઘરના લોકોના મોબાઇલ નંબર મોઢે બીજા પાસે ડાયલ કરાવી શકે છે? એવું નથી કે નવી પેઢીને વગોવવી છે. માત્ર કેટલીક માબાપની જનરેશન જેમના પર બાળકોને ઘડવાની જવાબદારી છે તેમને ચેતવવા છે કે તમારાં બાળકોને માત્ર મોબાઇલ, વિડિયો ગેમ, યૂટ્યૂબના ભરોસે ન છોડો. નાનપણમાં તમને તે શાંતિ અપાવશે અને મોટા થશે ત્યારે તમને જ તે સિરદર્દ થશે.

ફરી કુંભની વાત પર આવીએ. ભારતમાં રાષ્ટ્રવાદની વાત થાય એટલે કેટલાક યુવાન લિબરલોને મરચાં લાગે છે. ઉડી સ્ટ્રાઇક જેવી સેનાના પરાક્રમની ગાથા કહેતી ફિલ્મથી પણ. આ લોકો એવા જૂના લિબરલોના પ્રચારનો ભોગ બન્યા હોય છે કે ભારત તો એક રાષ્ટ્ર જ નહોતું. પરંતુ કુંભ બતાવે છે કે આખા ભારતમાંથી અને વિદેશથી લોકો આ મેળામાં શા માટે આવતા હતા? (જોકે આ લિબરલ બદમાશો, જેઓ હિન્દુ સંસ્કૃતિની માત્ર નકારાત્મક બાજુ જોવા જ ટેવાયેલા છે તેઓ કહેશે, ગાંજાચરસનો નશો કરવા.) કઈ રીતે કોઈ વૉટ્સએપ, કોઈ ટીવી ચૅનલ કે રેડિયો વગર લોકોને સંદેશો મળી જતો હશે કે કુંભ મેળો ક્યારથી ક્યાં સુધીમાં યોજાવાનો છે? કઈ રીતે ત્યાં રહેવાની, ખાવા-પીવાની, ટાઢ-તડકા ને વરસાદથી બચવાની વ્યવસ્થા થતી હશે? કેટલી સંખ્યા ઉમટી પડશે તેની ગણતરી કેમ માંડતા હશે? આટલા બધા લોકોની સાગમટે વ્યવસ્થા કરવી કેટલી અઘરી છે તે દરેક જણ જાણતું જ હોય કારણકે તેમને ત્યાં જનોઈ, લગ્ન વગેરે પ્રસંગો આવતા હોય છે. પરંતુ કુંભ મેળો કોઈ ઈશ્વરીય ચમત્કાર હોય તેમ હજારો વર્ષોથી વિના અવરોધ યોજાતો રહ્યો છે. (કોઈ લિબરલ વળી ટપકશે કે ઈસ્લામિક આક્રમણો અને શાસનમાં તેને બંધ કેમ ન કરવામાં આવ્યો તો જવાબ એ છે કે સામે હિન્દુઓની ટક્કરને નજર અંદાજ કરવા જેવી નથી, ભલે રાજસ્થાનની અશોક ગેહલોત સરકાર અભ્યાસમાં અકબરને ફરીથી મહાન બનાવવાની વાત કરવા લાગે.)

થોડાં સમયથી હવે કુંભના પૂર્વ કાર્યક્રમોના ભાગરૂપે વૈચારિક કુંભોનું આયોજન થવા લાગ્યું છે. આ વખતે ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર દ્વારા કુલ પાંચ વૈચારિક કુંભોનું આયોજન કરાયું હતું- વૃંદાવનમાં માતાઓનો માતૃશક્તિ કુંભ, વારાણસીમાં સર્વ સમાવેશી ભારતીય ચિંતન, પ્રયાગમાં પર્યાવરણ, અયોધ્યામાં સમરસતા અને લખનઉમાં યુવા કુંભનું આયોજન કરાયું હતું. આ પ્રકારના કુંભ એટલે વૈચારિક ગોષ્ઠિઓ!

યુવા કુંભમાં દેશભરમાંથી રજિસ્ટ્રેશન દ્વારા અંદાજે અઢી હજાર જેટલા અલગ-અલગ ક્ષેત્રનાં યુવાન-યુવતીઓ ઉમટી પડેલા. જેઓ માત્ર રાજકીય ચશ્માથી જ જુએ છે અને ટેબલ પર બેસીને કમ્પ્યૂટર પર ગૂગલ કરીને લખવાની જેમને ટેવ પડી છે તેઓ ભલે જે કહે તે, પરંતુ આ યુવા કુંભે બતાવ્યું કે યુવાનો ખૂબ જ મેધાવી, પ્રતિભાશાળી અને ઊર્જાથી ભરપૂર છે. આ લેખક આ વાત એટલા માટે કહી શકે કારણકે એક પત્રકાર તરીકે ગુજરાતમાંથી આ લેખકે ત્યાં જઈને તેનો સ્વાનુભાવ મેળવેલો છે. પરંતુ યુવા કુંભની વાત કરીએ તે પહેલાં લખનઉ જતાં ટ્રેનમાં બીએસએફની દાંતીવાડા ચોકી પર ફરજ બજાવતા અધિકારી એ. કે. સિંહનો ભેટો થઈ ગયો તેમની ગુજરાતની જનતા વિશેની વાત કરવી જોઈએ.

તેઓ કહે છે, “ગુજરાતની જનતા સુરક્ષા અધિકારીઓને જેટલો પ્રેમ આપે છે તેટલો અમને પંજાબ કે જમ્મુ-કાશ્મીર વગેરે કોઈ જગ્યાએ પ્રેમ મળતો નથી. કોઈ ને કોઈ સંસ્થા આવે, કૂલર આપે કે બીજી કોઈ સુવિધા આપે, અમારું સન્માન કરે, અમારા પરિવારજનોને માન આપે તો અમારી છાતી કેવી ફૂલે!” એ. કે. સિંહ નરસિંહરાવ વડા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમની સુરક્ષામાં પણ ફરજ બજાવી ચૂક્યા છે. તેઓ કહે છે કે “મારે તો નિવૃત્તિ પછી ગુજરાતમાં જ સ્થાયી થવું છે. અહીં કેટલી શાંતિ, સુરક્ષા અને ભાઈચારો છે!” એ. કે. સિંહ મૂળ લખનઉના છે. તેમનું કહેવું છે કે લખનઉમાં બે પ્રકારના લોકો વસે છે એક જે સંસ્કૃતિવાળા અને એક જે દાદાગીરીવાળા. ટ્રેન ગુજરાત છોડે પછી તમારું આરક્ષણ હોય તો પણ તમારી બેઠક પર તમને ઉઠાડીને કબજો કરી લે અને કહે, “ટ્રેન તુમ્હારે બાપ કી થોડે હી હૈ?”

અત્યારે આવા કેટલાક યુવાનો જોવા મળે છે, તેનું કારણ એ છે કે સિરિયલોમાં, ફિલ્મોમાં, સ્ટેન્ડ અપ કૉમેડીમાં એવું બતાવાય છે જેના લીધે માતાપિતા પ્રત્યે સન્માન ન રાખવા તરફ યુવાનો પ્રેરાય. ગાળાગાળીમાં અશ્લીલતા ઉમેરો અને હિંસાનો ભરપૂર વઘાર કરો એટલે જે કથા મળે તે કરતાં તો ૮૦ના દાયકાની ફિલ્મોમાં, હવે સ્વ. કાદરખાન, શક્તિ કપૂર, અસરાની અને અરુણા ઈરાની દ્વારા કરાતી કૉમેડી કેટલીય સારી લાગે (ત્યારે આ કલાકારોની કેવી ટીકા થતી તે તે સમયના અખબારો જેમણે વાંચ્યા હોય તેમને ખબર હશે). પરંતુ યુવા કુંભમાં સહભાગી યુવાનોને જુઓ તો આ છાપ દૂર થઈ જાય.

મધ્ય પ્રદેશના ઈન્દોરના કુનાલ ભંવર માત્ર ઓગણીસ-વીસ વર્ષની આસપાસના જ છે. પરંતુ તેઓ એક વાર વીર રસથી ધગધગતી કવિતા ગાવા કે કહેવા બેસે તો તમારા રૂંવાડા ઊભા થઈ જાય. તેઓ કાર્યક્રમોમાં એન્કરિંગ કરે છે. આ જ ઉંમર આસપાસની શિખા શર્મા પણ ઈન્દોરની જ છે, અને જીવંત માણસના ચહેરાની આબેહૂબ રંગોળી બનાવી જાણે છે અને તોય પ્રસિદ્ધિની એટલી ભૂખી ન જણાય. અહીં તો આનંદીબહેન પટેલ માટે એવું વાતાવરણ ‘બનાવી દેવાયેલું’  જેથી કેટલાક યુવાનો તેમને નફરત કરતા થઈ ગયેલા, પણ શિખા શર્માએ મધ્ય પ્રદેશનાં રાજ્યપાલ તરીકે તેમની રંગોળી અદ્ભુત બનાવી છે. આ જ રીતે ગત ચૂંટણીમાં પોતાના નાનીની રંગોળી બનાવીને મતદાનની અપીલ કરેલી. તેની રંગોળીમાં મહિલાઓ અને ખેડૂતોનું દર્દ પણ ઝળકે છે.

દીક્ષા ચૌહાણ આ જ શહેરની એવી પ્રતિભાવાન કન્યા છે જે તમારી સાથે અસ્ખલિત રીતે સંસ્કૃત, શુદ્ધ (શુદ્ધ એટલે, જેને અંગ્રેજીમાં સંસ્કૃતાઇઝ્ડ હિન્દીનો થપ્પો લિબરલોએ મારી દીધો તે, ખરેખર તો આજે સમાચારના બદલે ‘ખબરિયા’ ગણાવતી ચેનલોમાં હુજૂમ, ઝહન, ફેહરિશ્ત વગેરે ઉર્દૂનો છૂટથી મારો થાય છે તે જોતાં ઉર્દૂઆઈઝ્ડ હિન્દી કહેવું જોઈએ) હિન્દી, અને જી હા, ઉર્દૂમાં કલાકો સુધી બોલી શકે છે. અને પોતે નાની ઉંમરથી કવિતાઓ, શાયરીઓ લખે પણ છે.

જો આ ટ્રેલર હતું તો યુવા કુંભમાં નવ વર્ષથી બધિર બની ગયેલા રાજસ્થાનના અલવર પાસેના એક ગામડાના મણિરામ શર્મા અને પંતનગરનાં શ્વેતા ગુપ્ત (ખરેખર તો મિશ્રા નથી પણ મિશ્ર છે, ગુપ્તા નથી પણ ગુપ્ત છે, પરંતુ રામનું રામા, યોગનું યોગા જેવું અટકનું પણ થયું છે.) જેવી વીસ પ્રતિભાઓ કેવી હશે જેમનું ત્યાં સન્માન કરાયું! મણિરામ શર્માની વાત આપણી કેટલીક નેગેટિવ મિડિયા ઇન્ડસ્ટ્રી કદાચ નહીં કહે, પરંતુ મણિરામજીના પિતા ખેતમજૂર. મણિરામ પોતાના દૃઢ મનોબળ પર આગળ વધ્યા, યુવા ઉંમરે કાનનું ઑપરેશન કરાવી શ્રવણશક્તિ મેળવી, પંદર વર્ષથી સતત આઈએએસની પરીક્ષા આપી અને છેવટે આઈએએસ અધિકારી થઈને રહ્યા. શ્વેતા ગુપ્તે માત્ર ઓગણીસ વર્ષની ઉંમરમાં યુવાનો માટે ત્રણ પુસ્તકો લખ્યાં! વિવેકાનંદ સ્વાધ્યાય મંડળ સાથે મળીને યુવાનોમાં જાગૃતિ ફેલાવવાનું કામ કરે છે…

આવી યુવા પ્રતિભાઓમાં ઓર વધારો થતો રહેવો જોઈએ! ભારત તેરે ટુકડે હોંગે કહીને લોકોના ટૅક્સ પર પીએચ.ડી. કરીને કાશ્મીરની સેનાને બળાત્કારી કહેનારાઓ, પથ્થરબાજોનો બચાવ કરનારાઓ બુઢા યુવાનો અને  મિડિયામાં રહીને તેમને કવર ફાયરિંગ આપતા લોકોને પૉઝિવિટલી જવાબ તો આપવો પડશે ને.

international, national, sanjog news, vichar valonun

મોદીનો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દબદબો, ઘરઆંગણે નીચી મુંડી

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩૦/૧૨/૧૮)

આભાર ટ્રમ્પનો કે આ વર્ષે જ ચાલુ થયેલું અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેનું વેપાર યુદ્ધ ડહાપણથી શમી ગયું! અમેરિકાને સદ્બુદ્ધિ સૂજી અને તેણે પીછેહટ કરી લીધી. પહેલા જ વાક્યમાં ‘આ વર્ષે’ શબ્દ વાપર્યો હોવાથી સૂજ્ઞ વાચકો સમજી ગયા હશે કે આ લેખમાં વર્ષ ૨૦૧૮ની ઘટનાઓ પર દૃષ્ટિપાત કરીને વર્ષ ૨૦૧૯ અને આવનારાં વર્ષોમાં તેની શું અસરો રહેશે તેનું વિશ્લેષણ છે.

અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે તો સફેદ ઝંડો ફરકી ગયો પરંતુ બ્રિટનના રશિયન જાસૂસ અને તેમની દીકરીનું રશિયામાં મૃત્યુ થતાં બ્રિટનનાં વડાં પ્રધાન થેરેસા મેએ રશિયાના ૪૩ રાજદૂતોની હકાલપટ્ટી કરી નાખી. વાત એટલી વણસી ગઈ કે બ્રિટને ગત સપ્ટેમ્બરમાં રશિયાને રાસાયણિક શસ્ત્રોના ઉપયોગ માટે ગંભીર પરિણામોની ધમકી આપી દીધી. આ હોકારાપડકારા હજુ ચાલુ જ છે. ૨૦૧૯માં આ વાત યુદ્ધના આરે ન પહોંચે તેવી પ્રાર્થના કરીએ.

હોકારા પડકારા તો અમેરિકા અને ઉત્તર કોરિયાના પણ બંધ થઈ ગયા અને ભારતની ટેલિવિઝન ચેનલોને તેની મોટી ખોટ ટીઆરપીની દૃષ્ટિએ પડી! આ બંને દેશોના પ્રમુખો ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને કિમ જોંગ ઉને ૧૨ જૂને બેઠક કરી જેને આંતરરાષ્ટ્રીય મિડિયાએ ખૂબ જ મહત્ત્વની ગણાવી. ઉત્તર કોરિયાએ પરમાણુ શસ્ત્રો દૂર કરવા ખાતરી પણ આપી. આ જ રીતે એક જ માના બે દીકરા જેવા ઉત્તર કોરિયા અને દક્ષિણ કોરિયાના પ્રમુખો પણ ૬૫ વર્ષે મળ્યા. બંને દેશોના પરિવારો પણ એક થશે.

જોકે વર્ષ ૨૦૧૮માં ૧૪ એપ્રિલે અમેરિકાએ સિરિયામાં બળવાખોરો પર વપરાયેલા રાસાયણિક શસ્ત્રોના પ્રયોગને રાક્ષસી કૃત્ય ગણાવીને ૧૨૦ જેટલી મિસાઇલો ઝીંકી દીધી હતી! વર્ષ ૨૦૧૧માં અનેક ઈસ્લામિક દેશોમાં થયેલી બળવાખોર ક્રાંતિને આરબ સ્પ્રિંગ તરીકે ઓળખાય છે તેમાં સિરિયામાં પણ બળવાખોરોએ યુદ્ધ આદરેલું જેમાં અમેરિકા અને સાથી પક્ષો એક તરફ તો ઈરાન અને રશિયા એક તરફ છે. સાત વર્ષ પછી પણ આ યુદ્ધ શાંત થવાનું નામ નથી લઈ રહ્યું.

આ જ રીતે ઈસ્લામી ત્રાસવાદ પણ તેનું રાક્ષસી રૂપ ઈદ જેવા તહેવારોના દિવસોમાં પણ દેખાડે છે. અફઘાનિસ્તાનમાં ઈદના તહેવાર પર ૧૬ જૂને એક સપ્તાહ સુધી ત્રાસવાદીઓ વિરુદ્ધ કોઈ કાર્યવાહી ન કરવાનો સરકારે નિર્ણય લીધો તો નંગાહાર પ્રાંતમાં આત્મઘાતી હુમલો કરી નિર્મમ ત્રાસવાદીએ ૨૦ જણાંનાં મૃત્યુ નિપજાવ્યાં. આ જ રીતે ૨૩ નવેમ્બરે ખોસ્ત પ્રાંત સ્થિત મસ્જિદમાં શુક્રવારે નમાઝ સમયે જ થયેલા વિસ્ફોટમાં ૨૭ સૈનિકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. પાકિસ્તાનમાં પણ આ જ સ્થિતિ છે. ત્યાં ખૈબર પખ્તુન્વા પ્રાંતમાં એક મદરેસા પાસે ૨૩ નવેમ્બરે થયેલા આત્મઘાતી હુમલામાં ત્રણ શીખ સહિત ૩૨નાં મૃત્યુ થયાં હતાં. આના પરથી શું ભારતના કટ્ટરવાદીઓ ધડો લેશે કે આ ત્રાસવાદીઓ તેમના મઝહબના લોકોને પણ નથી છોડતા, ઈદના તહેવાર પર જ હુમલા કરે છે કે મસ્જિદમાં અલ્લાહની બંદગી થઈ રહી હોય ત્યારે જ વિસ્ફોટો કરે છે, તો તેમને કેવી રીતે છોડશે જ્યારે કે મધ્ય પશ્ચિમ (અમેરિકાની દૃષ્ટિએ ભલે તે મધ્ય પૂર્વ હોય, આપણા માટે તો મધ્ય પશ્ચિમ જ છે) ઇસ્લામી દેશોના મુસ્લિમો ભારતના મુસ્લિમોને ઉતરતા ગણે છે?

ગેરકાયદેસર વિદેશી ફંડ મેળવવાના આરોપસર ઑસ્ટ્રિયામાં ૬ જૂને નિર્ણય લેવાયો કે તે ૬૦ ઈમામોની હકાલપટ્ટી કરશે અને સાત મસ્જિદો બંધ કરી દેશે! આ જ રીતે ડેન્માર્કે ૩૧ મેએ સાર્વજનિક સ્થળોએ બુરખો પહેરવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો હતો. (ઑસ્ટ્રિયા-ડેન્માર્કમાં કોઈ શાહરુખ ખાન-આમીર ખાન કે નસીરુદ્દીન શાહ છે?)

આ વર્ષે ફ્રાન્સમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો વધતાં હિંસક પ્રદર્શનો શરૂ થયાં. પછી તો તેમાં ઈંધણ એક માત્ર મુદ્દો ન રહેતાં, ઘણા બધા મુદ્દા જોડાયા. પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે ફ્રાન્સ પ્રમુખ ઇમેન્યુએલ મૅક્રૉં માત્ર અમીરો માટે જ કામ કરે છે. (ફ્રાન્સની આ હિંસાથી ભારતના કેટલાક સેક્યુલર મિડિયાને નવી આશા જાગી પરંતુ તે સફળ ન રહી). સંઘર્ષ તો શ્રીલંકામાં પણ ચાલ્યો. શ્રીલંકામાં સત્તાધારી મોરચો તૂટતાં પ્રમુખ મૈત્રીપાલ સિરીસેનાએ ચીન તરફી ગણાતા પૂર્વ પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્સાને ફરીથી શ્રીલંકાના વડા પ્રધાન બનાવ્યા. જોકે મામલો ન્યાયાલયમાં ગયો અને તેણે રાજાપક્સાને પદ સંભાળતા અટકાવ્યા. સિરિસેનાએ સંસદ ભંગ કરી તેને પણ ન્યાયાલયે ડિસેમ્બર ૨૦૧૮ સુધી અટકાવી. પડોશી દેશ શ્રીલંકાની આ સ્થિતિ ભારત માટે ચિંતાદાયક છે.

ભારત માટે આવી જ ચિંતાદાયક સ્થિતિ નેપાળમાં પૂર્વ માઓવાદી બળવાખોર કે. પી. શર્મા ઓલી બીજી વખત વડા પ્રધાન બનવાથી થઈ છે. સાથે જ બીજા શાસકોની તુલનાએ ભારત પ્રત્યે પ્રમાણમાં નરમ મનાતા પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને તેમનાં દીકરી મરિયમ અને જમી એમ. સફદર (પાકિસ્તાન હોય કે ભારત, બધે જ જમાઈઓ ભારે પડે છે)ને પનામા કૌભાંડમાં જેલમાં જવું પડ્યું જેના લીધે નવાઝ શરીફ પર ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ આવી ગયો. આની પાછળ પાકિસ્તાનની સેનાનું ભેજું મનાય છે. અને પાકિસ્તાનની સામાન્ય ચૂંટણી પહેલાં જ આ ઘટનાક્રમ બન્યો. તે પછી ૨૫ જુલાઈએ ચૂંટણી તો યોજાઈ, તેમાં ક્વેટામાં બૉમ્બ ધડાકામાં ૩૧ જણાનાં મૃત્યુ પણ થયાં, અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં હિંસા પણ થઈ. સ્પષ્ટ રીતે આ ચૂંટણીમાં સેનાએ ગરબડ કરી હતી. તેમાં પૂર્વ ક્રિકેટર ઈમરાન ખાનનો પક્ષ તહેરિક-એ-ઈન્સાફ સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો અને ઈમરાન ખાન વડા પ્રધાન બની ગયા! વડા પ્રધાન બનતા વેંત તેમણે કાશ્મીર રાગ આલાપ્યો, પણ પાકિસ્તાનની સ્થિતિ ચારેતરફથી ખૂબ જ ખરાબ છે. આર્થિક સ્થિતિ કથળી ગઈ છે. અમેરિકાએ સહાય બંધ કરી દીધી છે. હવે તો અમેરિકા પછી ચીને પણ હાફીઝ સઈદને પાકિસ્તાનમાંથી બહાર કાઢવા કહી દીધું. તો સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ પણ હાફીઝ સઈદને ૪ એપ્રિલ અને દાઉદ ઈબ્રાહીમ સહિત પાકિસ્તાનના ૧૩૯ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને ત્રાસવાદી જાહેર કર્યા!

પાકિસ્તાનને પડતા પર પાટું જેવી સ્થિતિ ઘણી બધી જગ્યાએ છે. અમેરિકાએ પાકિસ્તાન, ચીન, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય સાત દેશોને લોકોને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા ન આપવા બદલ બ્લેક લિસ્ટ કર્યા છે. તો અમેરિકાના સંરક્ષણ પ્રધાન જેમ્સ મેટિસે ચાર ડિસેમ્બરે સ્પષ્ટ કહ્યું કે ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે તો તેમને પાકિસ્તાને સમર્થન આપવું જોઈએ. આર્થિક કાર્ય દળ (એફએટીએફ) નામની સંસ્થાએ આતંકવાદીઓને સહાય રોકવામાં નિષ્ફળ પાકિસ્તાનને નકારાત્મક યાદીમાં સમાવવાનો નિર્ણય કરી પાકિસ્તાનને તમાચો માર્યો છે. તો કિશનગંગા બંધની યોજના પર આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયમાં ગયેલા પાકિસ્તાનને ત્યાં પણ ઊંધે કાંધ પછડાટ મળી હતી. વળી, પાકિસ્તાનમાં તેણે પચાવી પાડેલા કાશ્મીરમાં નીલમ નદીનું પાણી પંજાબ તરફ વાળી દેવાના કારણે ભારે રોષ છે. ભારત જો આ રોષને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વરૂપ આપી શકે તો આ ભાગ ભારત પાસે આવી જવાની ઉજળી તકો છે.

બીજી તરફ, મોદી સરકારે રાવી નદી પર એક ડેમ બનાવવા યોજનાને સાત ડિસેમ્બરે મંજૂરી આપી છે. આનાથી પાકિસ્તાન તરફ જતાં નદીનાં વહેણનો ઉપયોગ ભારતમાં જ થશે. આ સાથે જ મોદી સરકારે પઠાણકોટ અને ઉડીના હુમલા પછી દાખવેલા સાતત્યસભરના વલણને ચાલુ રાખી પાકિસ્તાનમાં યોજાનાર સાર્ક સંમેલનમાં ભાગ લેવા ના પાડી દીધી છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિદેશમાં અને દેશમાં અનેક દેશોના પ્રમુખો-વડા પ્રધાનોને આ વર્ષે મળી ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ ઓર મજબૂત બનાવી દીધી. ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન ભારતની મુલાકાતે આવેલા જેમાં ગુપ્ત માહિતીની આપલે સહિતના અનેક મહત્ત્વના કરારો થયા, તો બીજી તરફ મોદી પેલેસ્ટાઇનની મુલાકાતે પણ ગયા. ત્યાં તેમના માટે જૉર્ડનની સરકારે હેલિકૉપ્ટરની ખાસ સુવિધા પૂરી પાડી તો ઇઝરાયેલના એરક્રાફ્ટે જૉર્ડનના હેલિકૉપ્ટરને એસ્કૉર્ટ કર્યું! સામે પક્ષે પેલેસ્ટાઇને પહેલી વાર અમેરિકાને નહીં, પરંતુ ભારતને અપીલ કરી કે તે ઇઝરાયેલ સાથે સંબંધ સુધારવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે.

આ જ રીતે બાંગ્લાદેશે પણ ઇસ્લામી દેશોના સંગઠન ઓઆઈસીનું ભારત નિરીક્ષક બને તેવી અપીલ કરી હતી.

મોદીજીએ ચીનના જિનપિંગ સાથે પણ વન ટુ વન મુલાકાત ચીનમાં અને અન્યત્ર કરી, ફ્રાન્સના પ્રમુખ સાથે પણ વાટાઘાટો કરી મહત્ત્વના કરારો કર્યા, યુએઇમાં અન્ય કરારો ઉપરાંત સ્વામિનારાયણ મંદિર નિર્માણનો વિધિવત્ પ્રારંભ કરાવ્યો. સિંગાપોર, સ્વીડન, રવાન્ડા બધે જ ભારતના સંબંધો મજબૂત કર્યા. જાપાનના શિન્ઝો આબે સાથે પણ મુલાકાત કરી જાપાનના રોકાણકારોને ભારતમાં ૨.૫ અબજ ડૉલરનું મૂડીરોકાણ કરવા મનાવ્યા. આર્જેન્ટિનામાં જી-૨૦ની સાથે સાથે યોગના કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો.

ભારત દેશ માટે સારા સમાચાર એ પણ રહ્યા કે બાંગ્લાદેશનાં વડા પ્રધાન શૈખ હસીનાએ કહ્યું કે તેઓ ભારતમાં ગેરકાયદે રહેતા બાંગ્લાદેશીઓને સ્વીકારવા તૈયાર છે. તો બીજી તરફ, પ્રશાંત ભૂષણ જેવા વકીલની અરજીને ફગાવી દેવાતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના રોષ છતાં સાત રોહિંગ્યાઓને મ્યાનમાર મોકલી દેવાયા. જોકે ભારતે તો અમેરિકાની નારાજગીની પરવા કર્યા વગર રશિયા સાથે બેધડક શસ્ત્ર સોદાઓ કર્યા. અમેરિકાના પ્રતિબંધો છતાં ઈરાન પાસેથી ક્રૂડ આયાત કરવા પણ અમેરિકાએ ભારતને વિશેષ સંમતિ આપી. એટલું જ નહીં, પરંતુ રૂપિયા સામે ડૉલર મજબૂત થવા લાગતાં, તેનો વિકલ્પ શોધવાના ભાગ રૂપે ભારત અને રશિયા પોતપોતાના ચલણમાં વ્યવહાર કરે તેવી વિચારણા શરૂ થઈ છે. જોકે ઈરાન સાથે તો ભારતના રૂપિયામાં જ ક્રુડ ઑઇલ આયાત કરવાની સમજૂતી થઈ પણ ગઈ છે. આવનારાં વર્ષોમાં આ બહુ મહત્ત્વનું પગલું ઇતિહાસમાં લેખાશે. ભારતને હાલતા ને ચાલતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રો કે અમેરિકા માનવાધિકાર મુદ્દે ટપલી મારતા હોય ત્યારે ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની માનવાધિકાર પરિષદની ચૂંટણી બહુમતી સાથે વિજય મેળવ્યો તે પણ મોટી સિદ્ધિ ગણાશે.

આ ઉપરાંત ભારત માટે ખુશીની વાત એ પણ રહી કે તેણે ફ્રાન્સને પછાડીને વિશ્વનું છઠ્ઠા નંબરનું અર્થતંત્ર તરીકે સ્થાન મેળવી લીધું છે. અને અનુમાન તો એવું છે કે વર્ષ ૨૦૧૯માં તે પાંચમા નંબરનું અર્થતંત્ર બની જશે.  પ્રતિષ્ઠિત અમેરિકી સામયિક ફૉર્બ્સમાં વિશ્વના ૭૫ શક્તિશાળી મહાનુભાવોમાં ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને નવમું સ્થાન મળ્યું. તો દક્ષિણ કોરિયાનો પ્રતિષ્ઠિત શાંતિ પુરસ્કાર પણ તેમને પ્રાપ્ત થયો.

જોકે ઘર આંગણે નરેન્દ્ર મોદી માટે ચિંતાજનક સમાચારો રહ્યા. કર્ણાટકમાં સૌથી મોટો પક્ષ ભાજપ બન્યો તો ખરો, પરંતુ સત્તા પ્રાપ્ત ન કરી શક્યો. દલિતો માટે એસ. સી., એસ.ટી. એક્ટની પુનઃસ્થાપના, ખેડૂતો માટે ટેકાના ભાવ દોઢ ગણા કરવા, ગ્રામ્ય લક્ષી બજેટ અને આયુષમાન ભારતની સફળતા છતાં ભાજપનો ગઢ ગણાતાં ત્રણ રાજ્યો છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં હાર થઈ. ટીડીપીએ એનડીએ છોડ્યો. ત્રણ રાજ્યોમાં હારના પગલે ભાજપની અંદર નીતિન ગડકરી, રામ માધવ વગેરેના સૂર નરેન્દ્ર મોદી વિરોધી જણાઈ રહ્યા છે. આ બંને નેતાઓએ નહેરુ અને રાહુલ ગાંધીના વખાણ કર્યા છે. હાર માટે ભાજપ પ્રમુખ જવાબદાર છે તેવી વાત કરી છે. બિહારમાં કુશવાહા એનડીએ છોડી ગયા છે. પાસવાનને બેઠકોનું સમાધાન કરી મનાવાયા છે, અલબત્ત, જેડીયુ સાથે ગઠબંધન મજબૂત છે.

સામે પક્ષે કૉંગ્રેસમાં પણ બધું સમૂસૂતરું નથી. તેનું મહાગઠબંધન બનાવવાનું સપનું પૂરું થાય તેમ લાગતું નથી. ઈશાન ભારતમાંથી કૉંગ્રેસનો કાંકરો નીકળી ગયો છે. તેલંગણા પણ તે હારી ચૂકી છે. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં સંતોષકારક જીત મેળવી નથી અને જે કંઈ જીત છે તે લાંબુ ચાલે તેવા સંકેતો નથી. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ખેડૂતો પર લાઠીચાર્જ થઈ રહ્યો છે. કૉંગ્રેસના દિગ્ગજો-અશોક ગેહલોત અને સચીન પાઇલોટ, કમલનાથ અને જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા વચ્ચે મતભેદો સપાટી પર આવી ગયા છે. ગુજરાતમાં સિનિયર નેતાઓ અર્જુન મોઢવાડિયા, સિદ્ધાર્થ પટેલ, દિનશા પટેલે પોતાની અવગણનાથી વર્તમાન નેતાઓ અમિત ચાવડા અને પરેશ ધાનાણી સામે વિદ્રોહનું રણશિંગું ફૂંક્યું છે. રાફેલ મુદ્દે કૉંગ્રેસનો પ્રચાર સુપ્રીમમાં ખોટો સાબિત થઈ ચુક્યો છે. નેશનલ હેરાલ્ડ કેસમાં સોનિયા-રાહુલ સામે આવકવેરાનો કેસ ફરીથી ખુલી ચૂક્યો છે. કૉંગ્રેસના જમાઈ રોબર્ટ વાડ્રાના નજીકના લોકો પર દરોડામાં સ્ફોટક માહિતી મળી છે. કૉંગ્રેસના મહત્ત્વના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ની સંપત્તિ ટાંચમાં લેવાઈ છે. સુનંદા પુષ્કર કેસમાં કૉંગ્રેસના શશી થરૂર જામીન પર છે. તો સુપ્રીમ કૉર્ટના શબરીમાલા, સમલૈંગિકતા, વ્યભિચાર જેવા મુદ્દે ત્વરિત સક્રિય ચુકાદા અને બીજી તરફ રામમંદિર મુદ્દે ટાળંટોળ, દિવાળી પર ફટાકડા પર પ્રતિબંધથી હિન્દુઓમાં અસંતોષ છે. સંઘ પરિવાર પણ રામમંદિર મુદ્દે સરકાર સામે બાંયો ચડાવી રહ્યો છે. આ જોતાં વર્ષ ૨૦૧૯નું વર્ષ ગરમાગરમ રહેશે તેમ જરૂર કહી શકાય.