national, politics, sanjog news, vichar valonun

૨૦૧૪-૧૯: ઘરવાપસી, ડિઝાઇનર પત્રકાર, સંસ્કાર, ને જુમલા

સબ હેડિંગ: ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પછી કેટલાક એવા શબ્દો પ્રચલિત બન્યા જેનો અગાઉ જુદો અર્થ થતો અને હવે જુદો અર્થ પ્રચલિત બન્યો છે…જેમ કે સંસ્કાર, સ્ટ્રાઇક, ગોદી મિડિયા, લુટિયન્સ ગેંગ, ડિઝાઇનર પત્રકાર…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૪/૦૪/૧૯)

લો, ૨૦૧૯, ૨૦૧૯ કરતાં ચૂંટણીનો પહેલો તબક્કો ચાલ્યો પણ ગયો. આપણે ગુજરાતમાં હજુ નવ દી’ની વાર છે. છેલ્લા એક વર્ષથી મંડ્યા હતા બધા. મોદી આ કરે છે ને તે ૨૦૧૯ને ધ્યાનમાં રાખીને. રાહુલ આ કરે છે ને તે ૨૦૧૯ને ધ્યાનમાં રાખીને. હજુ પણ ચર્ચા ચાલવાની. ચર્ચા કરનારાને કોણ રોકી શકે? પરંતુ રાજકારણની ચર્ચા બહુ થઈ. તમે કહેશો કે એલા ભાઈ, ચૂંટણી છે ને તમે રાજકારણની સિવાયની વાત કરો તો મજા ન પડે. પણ આપણે રાજકારણની નહીં, છતાં રાજકારણની જ ચર્ચા આ લેખમાં કરીશું. અને એ ચર્ચા છે ૨૦૧૪ પછી ભારતમાં જાણીતા બનેલા ઘણા બધા શબ્દોની.

આ શબ્દો ૨૦૧૪ પહેલાં પણ ભારતીય કે અંગ્રેજી ભાષાની ડિક્શનરીમાં હતા જ પરંતુ ૨૦૧૪ પછી તે ખૂબ ચાલ્યા. તો કેટલાક શબ્દો નવા પણ બન્યા. જેમ કે એવૉર્ડવાપસી, ઘરવાપસી, ડિઝાઇનર પત્રકાર, ટુકડે ટુકડે ગેંગ, વગેરે. ૨૦૧૪ પછીના રાજકારણમાં આવેલા આ શબ્દો અને તેના અર્થો સમજીએ.

ઘરવાપસી: આ દેશમાં ત્રણ પ્રકારે પંથાંતરણ થતું આવ્યું છે. એક સ્વૈચ્છિક, બીજું મારીને-દબાણપૂર્વક અને ત્રીજું લોભલાલચથી. આ પૈકી છેલ્લા બે પ્રકારોથી થયેલા પંથાંતરણમાં બિનહિન્દુઓને હિન્દુ બનાવવાનો ક્રમ હિન્દુ સંગઠનો, ખાસ કરીને વિહિપે શરૂ કર્યો હતો. આને ઘરવાપસી નામ મળ્યું. વર્ષ ૨૦૧૪માં આ શબ્દ ખૂબ જ ચર્ચામાં રહ્યો. વિવાદનો વિષય પણ બન્યો. પરંતુ પછી આ શબ્દ બીજા અર્થોમાં પણ વપરાવા લાગ્યો. કોઈ નેતા પક્ષાંતર કરી બીજા પક્ષમાં ગયા હોય અને પોતાના પક્ષમાં પાછા ફરે તો તેના માટે ઘરવાપસી શબ્દ વપરાયો.

લવજિહાદ: કેટલાક શબ્દો એવા તરતા મૂકાતા હોય છે કે આશ્ચર્ય થાય. અંગ્રેજી શબ્દ લવ અને અરેબિક શબ્દ જિહાદનું મિશ્રણ સમાન આ શબ્દ મુસ્લિમ યુવક દ્વારા છેતરીને અથવા પ્રેમમાં પાડીને હિન્દુ યુવતી સાથે લગ્ન કરીને કે કર્યા વગર શોષણ થાય, દગો થાય, તેના માટે વર્ષ ૨૦૧૪થી વધુ પ્રચલિત બન્યો. યોગી આદિત્યનાથે (તે વખતે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન નહોતા) તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે લવ જિહાદ એ ભારતને લક્ષ્ય બનાવીને કરાયેલું આંતરરાષ્ટ્રીય ષડયંત્ર છે. જોકે આજે પણ ઘણા લવજિહાદના કિસ્સાઓ આવતા જ રહે છે.

સૂટ બૂટ કી સરકાર: આશ્ચર્યની વાત છે કે કૉંગ્રેસના અત્યારના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ આ શબ્દ કૉઇન કર્યો હતો. રાહુલ ગાંધીનાં ભાષણો સીધાંસપાટ હોય છે તેના લીધે આશ્ચર્ય થાય. અને તેમનો આ વાકપ્રહાર અસરકારક પણ રહ્યો. બિહાર-દિલ્લીની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ-એનડીએના પરાજયનાં કારણોમાં આ પણ એક કારણ રહ્યું. આ શબ્દ કેમ આવ્યો?

૨૦૧૫માં અમેરિકાના પ્રમુખ બરાક ઓબામા ભારતની મુલાકાતે આવેલા. રાષ્ટ્રપતિ ભવન ખાતે તેમના સત્કાર કાર્યક્રમમાં મોદીએ (લગભગ દસ લાખ રૂપિયાનો) બહુ કિંમતી સૂટ પહેરેલો. જે દેશ અને જેની સંસ્થાઓ ભારતને હંમેશાં નીચો જ દેખાડતો રહ્યાં છે અને ખાસ કરીને નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્ય પ્રધાન હતા ત્યારે તેમને વિઝાનો નનૈયો ભણ્યો હતો તે દેશના વડા ભારત આવતા હોય ત્યારે ભારત પણ ગરીબ નથી અને ભારતના વડા તરીકે પોતે આવો સૂટ પહેરી શકે તેવું વિચારીને કદાચ મોદીજીએ આ સૂટ પહેર્યો, પરંતુ ભારતમાં તેની ખૂબ જ નકારાત્મક અસર થઈ.

રાહુલ ગાંધીએ કદાચ પહેલી વાર અસરકારક રીતે કોઈ મુદ્દો ઉપાડ્યો હોય તો તે હતો સૂટનો. તે પછી તો એ સૂટની નીલામી થઈ ગઈ. પરંતુ રાહુલ ગાંધીએ તેને ઉદ્યોગપતિઓ તરફી સરકાર સાથે જોડીને સૂટ બૂટ કી સરકાર શબ્દ ચલણી બનાવ્યો. જોકે એ આશ્ચર્યની વાત છે કે તે પછી રાહુલ ગાંધી મોદી સરકારની ઉદ્યોગપતિઓ સાથે સાંઠગાંઠનો આક્ષેપ તો આજ સુધી લગાવતા રહે છે પરંતુ આ શબ્દનો ઉપયોગ કરતા નથી.

પ્રેસ્ટિટ્યૂટ: પ્રેસ (મિડિયા) અને પ્રૉસ્ટિટ્યૂટ (વેશ્યા) શબ્દોને ભેગા કરીને આ શબ્દને વિદેશ ખાતાના રાજ્ય પ્રધાન અને પૂર્વ સેનાધ્યક્ષ વી. કે. સિંહે તરતો મૂક્યો. એક પત્રકાર અને કૉલમિસ્ટ તરીકે આવો શબ્દ દુઃખ ઉપજાવનારો લાગે પરંતુ કેટલાક પત્રકારો જે રીતે એજન્ડા સાથે ચાલવા લાગ્યા હતા તે સંદર્ભમાં વી. કે. સિંહે  વર્ષ ૨૦૧૫માં આ શબ્દ ઉપજાવ્યો.

અચ્છે દિન: ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં ભાજપે અચ્છે દિન આયેંગેની આશા બતાવેલી. તે કેટલી પૂરી થઈ તે અંગે અલગ-અલગ દૃષ્ટિકોણ હોઈ શકે પરંતુ આ શબ્દ પછી તો ઘણા બધા અર્થમાં વપરાવા લાગ્યો. ખાસ કરીને મોદી વિરોધી મિડિયા મોદી સરકાર માટે કોઈ નેગેટિવ ઘટના બને, જેમ કે વિજય માલ્યા ભાગી જાય તો લખે- માલ્યાના અચ્છે દિન. તો ભાજપ સમર્થકોએ પણ રાહુલ ગાંધી ૨૦૧૭ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણીમાં મંદિરે-મંદિરે ગયા તેને ‘અચ્છે દિન’ ગણાવ્યા.

જુમલા: ગુજરાતીઓ હિન્દી ક્રિકેટ કૉમેન્ટરી સાંભળતા ત્યારે ભારતનો જુમલો આટલો થયો, પાકિસ્તાનનો આટલો, એવું સાંભળવા મળતું. પરંતુ વર્ષ ૨૦૧૫માં ખબર પડી કે એલા ભાઈ, જુમલો એટલે તો સૂત્ર. ઍડ્વર્ટાઇઝમાં એક લાઇન હોય છે ને, જે ઉત્પાદન ખરીદવા મજબૂર કરે તે એટલે જુમલો. હકીકતે નરેન્દ્ર મોદી કે ભાજપે ૧૫ લાખ રૂપિયા દરેક જણના ખાતામાં આવી જશે તેવું કોઈ વચન આપ્યું નહોતું. પરંતુ સભાઓ ગજવતા ત્યારે મોદી બોલતા કે વિદેશમાં કાળું નાણું એટલું બધું છે કે જો તેને ભારત લાવવામાં આવે તો દરેકના ભાગે રૂ. ૧૫ લાખ આવી જાય. બસ, કૉંગ્રેસે આ પકડી લીધું ને મિડિયાએ પણ ચગાવ્યું. કોઈ કવિ તેની પ્રેયસીને કહે કે તારા દાંત દાડમની કળી શા છે. તો કંઈ દાંત તોડીને ખાવા ન મંડાય. એ એક પ્રકારની સમજાવવાની રીત છે કે દાંત એવી રીતે ગોઠવાયેલા છે કે જાણે દાડમની કળીઓ ગોઠવાયેલી હોય તેવી લાગે.

પરંતુ ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અમિત શાહ આ જાળમાં ફસાઈ ગયા ને બોલી બેઠા કે ૧૫ લાખનું વચન તો જુમલો હતો. બસ, પછી તો ભાજપ કે મોદી સરકાર કંઈ કહે તો તે મોદી સરકારનો નવો જુમલો છે તેમ વિપક્ષો કહેવા લાગ્યા. આ શબ્દ ગુજરાતીમાં પણ પ્રચલિત બની ગયો છે.

પથ્થરબાજ: ૨૦૧૬માં કાશ્મીરમાં બુરહાન વાની નામના હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના ત્રાસવાદીનું એન્કાઉન્ટર થયું તે પછી કાશ્મીરમાં પથ્થરબાજીનો વ્યવસાય શરૂ થયો. કિશોર-કિશોરીઓને પૈસા આપીને જ્યારે સેના ત્રાસવાદીને પકડવા જાય ત્યારે ત્રાસવાદીના કવર તરીકે પથ્થરમારો કરવામાં આવે. આ લોકો માટે પથ્થરબાજ શબ્દ વપરાવા લાગ્યો.

મોબ લિન્ચિંગ: કોઈ ગુનો થયો હોવાની શંકા હોય અને તે ગુના માટે ગુનેગારને કાયદો સજા નહીં કરે તેવી કોઈ ટોળાને ખાતરી થાય ત્યારે તે ટોળું કથિત ગુનેગારને મારી નાખે તેના માટે જે શબ્દ ૨૦૧૪ પછી વપરાશમાં વધુ આવ્યો તે મોબ લિન્ચિંગ છે. ૨૦૧૫માં દાદરીમાં અખલાક નામના વ્યક્તિને ગો માંસની શંકાએ મારી નાખ્યો કે પછી અલવરમાં આવી હત્યા થાય તેને મોબ લિન્ચિંગ કહેવામાં આવ્યું. શેખર ગુપ્તા, જેનું નામ હવે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ સોદામાં કથિત રીતે ઊછળ્યું છે તે પત્રકારે તો હિન્દુસ્તાનને લિન્ચિસ્તાન એવું નામ આપી દીધું! હકીકત તો એ રહી કે વર્ષોથી ટોળાશાહી દ્વારા આ રીતે હત્યાઓ થતી આવી છે. રમખાણોનું બીજું નામ મોબ લિન્ચિંગ છે. તે રીતે જોઈએ તો વર્ષોથી હિન્દુ-મુસ્લિમો વચ્ચે કે મુસ્લિમો-મુસ્લિમો વચ્ચે કે હિન્દુ સમાજની જ્ઞાતિ-જ્ઞાતિ વચ્ચે કોઈ ને કોઈ મુદ્દે મોબ લિન્ચિંગ થતું રહ્યું છે. પરંતુ ૨૦૧૪ પછી જાણે કે મુસ્લિમો જ તેના ભોગ બની રહ્યા છે તેવો એક કુપ્રચાર ચલાવાયો જ્યારે હકીકત તો એ છે કે વર્ષ ૨૦૧૪ પછી ડૉ. પંકજ નારંગ અને પ્રશાંત પૂજારી જેવા ઘણા હિન્દુઓની પણ ટોળા દ્વારા હત્યા થઈ છે, પરંતુ મિડિયાએ તેને મહત્ત્વ જ ન આપ્યું.

સંસ્કાર: સંસ્કાર શબ્દ ખરેખર તો સારો છે, પરંતુ ૨૦૧૫માં સેન્સર બૉર્ડના ચૅરમેન પહલાજ નિહલાની બન્યા. તે પછી ટ્વિટર પર સંસ્કાર શબ્દને લઈને ડાબેરીઓ-લિબરલો-સેક્યુલરો મંડી પડ્યા. આલોકનાથને પણ લક્ષ્ય બનાવાયા. જેમ્સ બૉન્ડની ફિલ્મ ‘સ્પેક્ટ્રે’માં ચુંબનના દૃશ્યની લંબાઈ ઘટાડી નખાઈ તેમાં તો ટ્વિટર પર સંસ્કારી જેમ્સ બૉન્ડનો ટ્રેન્ડ ચાલ્યો. પરંતુ તત્કાલીન અધ્યક્ષ પહલાજ નિહલાનીના કહેવા પ્રમાણે, અગાઉની બે ફિલ્મોમાં પણ ગાઢ પ્રણયનાં દૃશ્યો પર કાતર ફેરવી દેવાયેલી. ઉપરાંત જેમ્સ બૉન્ડની ફિલ્મને ‘એ

’ સર્ટિફિકેટ નહીં, યુએ સર્ટિફિકેટ જોઈતું હતું. ‘ભાભીજી ઘર પર હૈ’ સિરિયલમાં શિક્ષક વાતેવાતે તેને હેરાન કરનારને ‘તુમ્હારે મેં સંસ્કાર નામ કી કોઈ ચીઝ હૈ કિ નહીં?” એવું કહે એટલે વિભૂતિ નારાયણ મિશ્ર (આસીફ શૈખ) સંસ્કાર કી બત્તી બનાઓ ઔર…કહીને અભદ્ર બોલે. આમ, ૨૦૧૪ પછી સંસ્કાર શબ્દને નકારાત્મક અને મજાકને પાત્ર બનાવી દેવાયો.

ડિઝાઇનર પત્રકાર: જે પત્રકારો ખાલી એ. સી. સ્ટુડિયોમાં બેસે છે, ક્લબોમાં જાય છે અને ભારત વિરોધી પત્રકારત્વ કરે છે તેમના માટે ઝી ન્યૂઝના તંત્રી સુધીર ચૌધરીએ બનાવેલો આ શબ્દ છે.

મહાગઠબંધન: ૨૦૧૫માં બિહારની વિધાનસભા ચૂંટણી વખતે પ્રચલિત બનેલો આ શબ્દ આમ તો ભ્રમ પેદા કરનારો છે કારણકે મહાગઠબંધન જેવું કંઈ હતું નહીં અને છે પણ નહીં. ૨૦૧૫માં લાલુપ્રસાદ યાદવના રાજદ, નીતીશકુમારના જદયુ અને કૉંગ્રેસે ગઠબંધન કર્યું તેને મહાગઠબંધન નામ અપાયું. પરંતુ તે બહુ જલદી તૂટી ગયું. તે પછી જ્યારેજ્યારે વિપક્ષી ગઠબંધનની વાત આવી ત્યારે લિબરલ મિડિયા દ્વારા મહાગઠબંધનનું ચિત્ર ઉપસાવવામાં આવ્યું, જેમ કે કર્ણાટકની ચૂંટણી વખતે, ઉત્તર પ્રદેશમાં ગોરખપુર લોકસભાની પેટાચૂંટણી વખતે, પરંતુ અત્યારે સહુ કોઈ જાણે છે કે બધાનાં નાનાનાનાં ગઠબંધનો જ છે.

એવૉર્ડ વાપસી અને ઇનટૉલરન્સ: ૨૦૧૫ની બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલાં આ આયોજનપૂર્વક ષડયંત્ર થયેલું અને અખલાકની હત્યાના મામલે સાહિત્ય તથા અન્ય ક્ષેત્રના લોકોએ તેમને જે સરકારોએ એવૉર્ડ આપેલા તેમને વફાદારી બતાવવા એવૉર્ડ પાછા આપવાનું નાટક કરી ચૂંટણીમાં વાતાવરણ સફળતાપૂર્વક ઊભું કર્યું. દેશમાં અને વિદેશમાં ભારતની બદનામી કરી કે ભારતમાં અસહિષ્ણુતા (ઇનટૉલરન્સ) વ્યાપી ગઈ છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં મુંબઈના આઝાદ મેદાનમાં કે પછી વર્ષ ૧૯૯૩માં રામજન્મભૂમિ ખાતે જર્જરિત અને બિનવપરાશવાળો ઢાંચો તૂટી પડતાં જે રમખાણો થયાં હતાં ત્યારે કોઈ અસહિષ્ણુતા વ્યાપી નહોતી.

આ સિવાય ૨૦૧૪ પહેલાં ભક્તનો જુદો અર્થ કરાતો, હવે જુદો કરાય છે, ૨૦૧૪ પહેલાં ગુલામનો જુદો અર્થ હતો, આજે જુદો અર્થ છે. વર્ષ ૨૦૧૪ પહેલાં સરકારો સ્ટ્રાઇકથી ગભરાતી. આજે પાકિસ્તાન સ્ટ્રાઇકથી ગભરાય છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક, નોટબંધી, ટુકડે ટુકડે ગેંગ, લુટિયન્સ ગેંગ, નેરેટિવ, આઈટી સેલ, આપટાર્ડ, લિબરાન્ડુ, લિબટાર્ડ, સેફ્રૉન ટેરરિસ્ટ, સંઘી, પૉસ્ટ ટ્રુથ, ફેક ન્યૂઝ, ખાંગ્રેસી, ગોદી મિડિયા, ફેંકુ/પપ્પુ, સિકુલર, બડી બિન્દી ગેંગ, અર્બન નક્સલ, આ બધા શબ્દો પણ ૨૦૧૪ પછી પ્રચલિત થયા છે.

જોઈએ, ૨૩ મે ૨૦૧૯ પછી કયા નવા શબ્દો ચલણી બને છે.

 

Advertisements
national, politics, sanjog news, vichar valonun

કૉંગ્રેસનો ચૂંટણી ઢંઢેરો: રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જાય તેલ લેવા…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૦૭/૦૪/૧૯)

આ એ જ કૉંગ્રેસ છે જેના વડા એક સમયે ઈન્દિરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધી જેવા મહાનુભાવો હતાં? આ પ્રશ્ન એટલા માટે થાય કે બે એપ્રિલે કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ જે ચૂંટણી ઢંઢેરો જાહેર કર્યો તે જોઈને એવું લાગે કે રાહુલ ગાંધીને ભારત તેરે ટુકડે હોંગેની ગેંગે ઘેરી લીધા છે કે શું?

ચીન તિબેટમાં જે કરી રહ્યું હોય કે અમેરિકામાં દેશવિરોધી તત્ત્વો સાથે જે થઈ રહ્યું હોય કે રશિયા-બ્રિટન જાસૂસોના મુદ્દે લડી રહ્યા હોય, કોઈ પણ દેશ તેની અંદર દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિને ચલાવી શકે નહીં. ભારતની અંદર કાશ્મીરનો મુદ્દો સળગતો રાખવામાં સૌથી વધુ જો કોઈનો હાથ અને વાંક હોય તો તે કૉંગ્રેસનો છે તેમાં કોઈ ના પાડી શકે નહીં. યુનો-નેહરુ-૩૭૦ કલમ-૩૫ એ-વગેરે બાબતો તો જાણીતી છે, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં વિજય પછી શક્તિશાળી થઈ ગયેલાં વડાં પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીની એવી શું મજબૂરી હતી કે ફેંકાઈ ગયેલા શેખ અબ્દુલ્લાને આખી ને આખી કૉંગ્રેસ સરકાર સમર્પિત કરી દીધી? તેમને મુખ્ય પ્રધાન બનાવી દીધા? એ યુદ્ધમાં વિજય વખતે શા માટે ઈન્દિરાજીએ પાકિસ્તાને બથાવી પાડેલું કાશ્મીર પાછું ન મેળવી લીધું?

એ જ રીતે રાજીવ ગાંધીના સમયમાં, કાશ્મીરના રાજ્યપાલ જગમોહને તેમના પુસ્તક ‘માય ફ્રૉઝન ટર્બ્યુલન્સ ઇન કશ્મીર’ પુસ્તકમાં લખ્યા પ્રમાણે, વડા પ્રધાન રાજીવજીને પત્ર લખીને ચેતવણી આપી હતી, તો પણ રાજીવે ફારુક અબ્દુલ્લાને ખુલ્લી છૂટ આપે રાખી અને જમ્મુ-કાશ્મીરના વહીવટીતંત્ર-પોલીસમાં કટ્ટરવાદીઓ અને આઈએસઆઈના એજન્ટો ઘૂસી ગયા. ત્રાસવાદીઓ બેફામ બની ગયા અને તે પછી કાશ્મીરમાંથી હિન્દુઓને ષડયંત્રપૂર્વક ખદેડી દેવામાં આવ્યા.

એ જ રીતે યુપીએના સમયમાં મ્યાનમારમાંથી રોહિંગ્યાઓને કાશ્મીરમાં પીઆરસી આપીને વસાવી દેવામાં આવ્યા જ્યારે ત્યાં ગુલામ મોહમ્મદના સમયમાં સફાઈ કર્મચારીઓની હડતાળ વખતે પંજાબથી દલિત સફાઈ કર્મચારીઓને લઈ આવ્યા હતા, તેમને આજે પણ કાશ્મીરની નાગરિકતા નથી મળી. (જી હા, ઘણાને આ ખબર નહીં હોય. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અલગ દેશ હોય તેમ ત્યાં નાગરિકતા લેવી પડે છે.)

પુલવામા હુમલા પછી પાકિસ્તાનના બાલાકોટ, ચકોટી અને મુઝફ્ફરાબાદમાં ભારતની વાયુ સેનાએ ઘૂસીને ત્રાસવાદી સ્થાનોને નષ્ટ કર્યાં. પરંતુ તે પછી પાકિસ્તાનની અવળચંડાઈ કે ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ બંધ નથી થઈ. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં તે પછી ઓછામાં ઓછા દસથી વધુ ત્રાસવાદી મર્યા છે. દિલ્લીમાંથી જૈશ એ મોહમ્મદનો ફૈયાઝ અહમેદ લોન પકડાય છે. આ સ્થિતિમાં ત્યાં આર્મ્ડ ફૉર્સિસ સ્પેશિયલ પાવર્સ ઍક્ટ હળવો કરવાની વાત કરવી તે મૂર્ખામી જ નથી, દેશની સુરક્ષા સાથે ગંભીર ચેડા છે.

પરંતુ લાગે છે કે કૉંગ્રેસે આ ચૂંટણી ઢંઢેરો સામ પિત્રોડા જેવા સલાહકારોની સલાહ લઈને બનાવ્યો છે જેમણે એમ કહેલું કે ૨૬ નવેમ્બરનો ત્રાસવાદી હુમલો પાકિસ્તાને નહોતો કરાવ્યો. એ તો કેટલાક ત્રાસવાદીઓનું કૃત્ય હતું. તે માટે પાકિસ્તાનને દોષ દઈ શકાય નહીં. આ જ રીતે આ સામભાઈએ પાકિસ્તાનના બાલાકોટ સહિત ત્રણ સ્થળોએ ભારતીય વાયુ સેનાએ જે પરાક્રમ બતાવ્યું તે બાબતે પણ દુઃખ વ્યક્ત કર્યું કે પાકિસ્તાન પર આ કાર્યવાહી કરવા જેવી નહોતી. ભારતીય વાયુ સેનાએ ત્રાસવાદીઓ સામે કાર્યવાહી કરી છે, નાગરિકો સામે નહીં. અને માનો કે આ તો યુદ્ધ છે જે પાકિસ્તાન ૧૯૪૭થી ભારત સામે મુજાહિદ્દીનોના નામે ખેલી રહ્યું છે. તો સૂકા ભેગું લીલું પણ બળી શકે છે. અમેરિકાથી માંડીને ઈઝરાયેલે સ્વરક્ષા માટે આવી કાર્યવાહી કરી જ છે. પરંતુ સામભાઈને માત્ર પાકિસ્તાનનું જ પેટમાં બળે છે.

પરંતુ આ જ કૉંગ્રેસ જ્યારે સત્તામાં હોય છે ત્યારે તેનો અલગ સૂર હોય છે. કૉંગ્રેસનો ચૂંટણી ઢંઢેરો ઘડવાનું બિલ જેના નામે ફડાયું છે તે પી. ચિદમ્બરમ્ જ્યારે કેન્દ્રીય ગૃહપ્રધાન હતા ત્યારે તેમણે ૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩ના રોજ કે. સુબ્રમણિયમ મેમોરિયલ લેક્ચરમાં ‘આફ્સ્પા’ના કાયદાને પાછો ખેંચવાની લાચારી વ્યક્ત કરતા શું કહેલું? ચિદમ્બરમ્ ઉવાચ: “વર્તમાન અને પૂર્વ સેનાધ્યક્ષોએ મક્કમપણે વલણ લીધું છે કે આ કાયદાને સુધારવો કે પાછો ખેંચવો ન જોઈએ.” આમ, તે વખતે ચિદમ્બરમે બિલ સેનાધ્યક્ષોના નામે ફાડેલું. જોકે પોતાના જ વલણથી ફરી જવા માટે ખ્યાત અનેક રાજકારણીની જેમ આ ચિદમ્બરમે  ૨૦૧૪ની ૧૪ નવેમ્બરે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મચીલ નકલી અથડામણ કેસમાં સેનાના પાંચ જવાનોને આજીવન કેદ મળતાં તે મુદ્દે કહેલું, “આફ્સ્પા નિંદનીય કાયદો છે જેનું આધુનિક અને સભ્ય સમાજમાં કોઈ સ્થાન નથી.” અહીં એ નોંધવું જોઈએ કે ૧૪ નવેમ્બર ૨૦૧૪માં ન તો ચિદમ્બરમ્ ગૃહ પ્રધાન હતા કે ન તો કૉંગ્રેસ સત્તામાં હતી.

ચિદમ્બરમ્ જેમના જન્મદિવસે ઉપરોક્ત ઉચ્ચારણો કરી રહ્યા હતા તે પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ જ આફ્સ્પાનો કાયદો નાગાલેન્ડની બળવાખોરીના સંદર્ભમાં લાવ્યા હતા. ૧૯૫૧માં નાગા નેશનલ કાઉન્સિલે મુક્ત સાર્વભૌમ નાગા રાષ્ટ્રની તરફેણમાં મતદાન કરીને નાગાલેન્ડની સંઘીય સરકાર પણ બનાવી દીધી હતી. તેથી ૨૨ માર્ચ ૧૯૫૬ના રોજ ‘આફ્સપા’ લાવવામાં આવેલો. નાગાલેન્ડ ઉપરાંત અરુણાચલ પ્રદેશ, આસામ, મણિપુર, મેઘાલય, મિઝોરમ અને ત્રિપુરા જેવા પ્રદેશોમાં આ કાયદો લાગુ કરાયેલો. ત્યારબાદ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અને પંજાબમાં ત્રાસવાદ વકર્યો ત્યારે તેને ત્યાં પણ લાગુ કરાયો.

એમાં કોઈ શંકા નથી કે આ કાયદા હેઠળ સેનાને ખૂબ જ કડક સત્તા મળે છે જેમાં કોઈ ચેતવણી પછી કાયદો તોડે કે અશાંતિ ફેલાવે તો સશસ્ત્ર દળના વિશેષ અધિકારી કાયદાને તોડનાર વ્યક્તિ પર ગોળીબાર કરવાનો આદેશ આપી શકે છે. તેમાં તે વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય તો પણ વાંધો નહીં.

આ અધિકારી કોઈ આશ્રય સ્થાન કે ઢાંચાને તોડી પાડી શકે છે જો તેમાં હથિયારો હોવાની શંકા હોય. સશસ્ત્ર દળો કોઈ પણ અસંદિગ્ધ વ્યક્તિની વગર વૉરન્ટે ધરપકડ કરી શકે છે. અધિકારી પરિવારની કોઈ વ્યક્તિ, સંપત્તિ, હથિયાર કે દારૂગોળાને જપ્ત કરવા માટે વગર વૉરન્ટે ઘરની અંદર જઈને ઝડતી કરી શકે છે.

અને ઉપર જે દાખલો નકલી અથડામણનો આપ્યો તેમ સેનાના જવાનોએ પણ કોઈ કાયદાનો કે બીજી કોઈ રીતે અત્યાચાર કર્યો હોય તો તેમની સામે પણ કાર્યવાહી થઈ છે જ. આથી સેના દ્વારા અત્યાચાર કરવાની શંકાએ વર્તમાન સ્થિતિમાં આફ્સ્પાને હળવો બનાવવાની અને તેમાં ત્રાસવાદીઓના  માનવ અધિકારોની ચિંતા કરવી તે અપ્રાસંગિક બની રહેશે. આના માટે પૂર્ણતઃ શાંતિ સ્થપાઈ જાય તેની રાહ જોવી રહી, કારણકે સેનાના જવાનોએ શું એકલો પથ્થબાજોનો માર જ ખાધા રાખવાનો? તેમના પર ગમે ત્યારે ત્રાસવાદીઓ ત્રાટકે તો તેમણે શહીદી જ વહોર્યા રાખવાની?

આ જ રીતે દેશદ્રોહનો કાયદો પાછો ખેંચવાનું કૉંગ્રેસનું વચન ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગના કન્હૈયાકુમાર, હાર્દિક પટેલ કે જિજ્ઞેશ મેવાણી જેવા લોકોને ખુશ કરવા માટેનું લાગે છે. શું ‘ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ઈન્શાઅલ્લાહ, ઈન્શાઅલ્લાહ’, ‘અફ્ઝલ હમ શર્મિંદા હૈ, તેરે કાતિલ ઝિન્દા હૈ’ને માત્ર અભિવ્યક્તિની આઝાદી ગણીને તેને દેશદ્રોહ નહીં ગણીએ? અને જો તેને અભિવ્યક્તિની આઝાદી ગણાતી હોય તો પછી વર્ષ ૨૦૧૨માં જ્યારે કાર્ટૂનિસ્ટ અસીમ ત્રિવેદીએ એક કાર્ટૂનમાં સંસદને ભારતની ગટર પ્રણાલિ ગણાવી ત્યારે પણ તેને અભિવ્યક્તિની આઝાદી કેમ ન ગણાવી? તે વખતે કેમ તેની સામે દેશદ્રોહની કલમ લગાડી તેની ધરપકડ કરાઈ? શું એટલા માટે કે અસીમ ત્રિવેદી સરકાર વિરોધી ભ્રષ્ટાચારના આંદોલનને સમર્થન કરી રહ્યા હતા?

આ તો હજુ પણ માની લઈએ કે સંસદને ગટર ગણાવી, પરંતુ તમિલનાડુમાં મનમોહનસિંહ સરકારના (અને રશિયાના દબાણવાળા) કુદનકુલમ સિવિલ ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ (જેના સંદર્ભે મનમોહનસિંહને વિદેશમાંથી સહાય મેળવતી એનજીઓની ટીકા કરેલી) સામે વિરોધ કરનાર નવ હજાર (રિપીટ, નવ હજાર) લોકો જેમાંના મોટા ભાગના ગામડાંઓના માછીમારો જ હતા, સામે ભારત સરકાર સામે યુદ્ધ છેડવા બદલ દેશદ્રોહનો કાયદો લગાડેલો! વર્ષ ૨૦૧૬માં જેએનયુનો કેસ બહાર આવ્યો ત્યારની સ્થિતિએ મિડિયાએ ખાંખાખોળા કર્યા ત્યારે જાણવા મળ્યું કે તેનાં ચાર વર્ષ પછી પણ આ માછીમારો અને તેમના વકીલો તેમના કેસની સ્થિતિ વિશે અંધારામાં હતા!

કહેવાનો અર્થ એ છે કે દેશદ્રોહના કાયદાનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ કરનાર કૉંગ્રેસને અચાનક કેમ દેશદ્રોહનો કાયદો રદ્દ કરવાની તીવ્ર ઈચ્છા થઈ આવી? તમે વિપક્ષમાં હો એટલે સરકારનો વિરોધ કરનાર કોઈ પણને સાથ આપશો? ફરીથી પૂછું છું, કોઈ પણને સાથ આપશો? ચાહે તે કન્હૈયાકુમાર, ઉંમર ખાલીદ કેમ ન હોય?

આ જ રીતે બદનક્ષીના કાયદાને ફોજદારીના બદલે દીવાની કાયદો બનાવવાનું પણ કૉંગ્રેસે વચન આપ્યું છે. આનાથી તો મિડિયાને કે કોઈ પણ વિરોધીઓને ફાવતું જડી જશે!  અને કૉંગ્રેસ સત્તામાં આવશે તો તેને જ બદનક્ષીના કાયદાના ભય વગર બેફામ બની ગયેલા મિડિયાથી તકલીફ પડશે. અત્યારે રાહુલ ગાંધી મહાત્મા ગાંધીજીની હત્યા માટે રા.સ્વ.સંઘને દોષિત ગણવા બદલ બદનક્ષીના ખટલાનો સામનો કરી રહ્યા છે કે કૉંગ્રેસ સાથે ગઠબંધન માટે કાકલૂદીઓ પર કાકલૂદીઓ કરનાર અરવિંદ કેજરીવાલ પણ તેમના જેવા જ સમદુખિયા છે જે પણ બદનક્ષીના ખટલાનો સામનો કરી રહ્યા છે તેમના કારણે આ કાયદો દીવાની (સિવિલ) બનાવી દેવાશે તો શું થશે?

તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતાવાળી પીઠે કહેલું, “એક જણની પ્રતિષ્ઠાને બીજાના અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યના અધિકારની વેદી પર આહૂત થવા ન દેવાય.” અઘરા શબ્દોમાં કહેવાયેલી વાતનો અર્થ એ કે કોઈ પોતાની અભિવ્યક્તિ સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ કરીને કોઈને આધાર વગર કુખ્યાત ન કરી શકે.

આ જ રીતે કૉંગ્રેસે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કલમ ૩૭૦ ચાલુ રાખવાની પણ બાંયધરી આપી છે. આ પણ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ અને કાશ્મીરના અનેક લોકો તેમજ અન્ય ભારતીયોને અન્યાયકર્તા બાબત છે. ૩૭૦ની કલમના કારણે કાશ્મીરનું કોકડું ગૂંચવાયેલું જ રહે છે. કલમ ૩૭૦ના કારણે ભારત સરકાર કાશ્મીર અંગે માત્ર સંરક્ષણ, વિદેશ નીતિ અને સંદેશાવ્યવહાર બાબતે જ નિર્ણય કરી શકે છે. ભારતના બીજા કોઈ પણ કાયદા જમ્મુ-કાશ્મીરની સરકાર ઈચ્છે તો જ લાગુ કરી શકે.

આમ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને કાયદા-વ્યવસ્થાની સ્થિતિ સંદર્ભે કૉંગ્રેસનો ચૂંટણી ઢંઢેરો ખૂબ જ ચિંતાજનક છે જેનો વિરોધ કૉંગ્રેસ પક્ષના જ રાષ્ટ્રવાદી લોકોએ ખરેખર તો કરવો જોઈએ.

national, politics, sanjog news, vichar valonun

આના જાના લગા રહેગા: કોંગ્રેસયુક્ત ભાજપ, ભાજપયુક્ત કૉંગ્રેસ

સબ હેડિંગ: ચૂંટણી પહેલાં પક્ષમાં પોતાને યોગ્ય પદ કે લાભ ન મળતાં કેટલાક લોકો વંડી ટપી બીજા પક્ષમાં જતા હોય છે. પરંતુ ભાજપમાં જે રીતે કુંવરજી બાવળિયા અને જવાહર ચાવડાને પક્ષમાં જોડાયાના ૨૪ કલાકમાં જ પ્રધાન બનાવાયા તેનાથી અસંતોષ ફેલાયો છે. આની સામે કૉંગ્રેસની પણ પેરેશ્યૂટ પ્રધાનો અને ઉમેદવારોની યાદી લાંબી છે જે નહેરુજી-ઈન્દિરાજીના સમયથી ચાલુ થાય છે…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩૧/૦૩/૧૯)

ફિલ્મ ‘ગિરફ્તાર’નું ગીત છે, ‘આના જાના લગા રહેગા’. છેલ્લાં બે વર્ષથી, ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, ૨૦૧૭માં રાજ્યસભાની ચૂંટણી થઈ ત્યારથી ભાજપ વિશે લોકોની માન્યતા બંધાઈ છે કે કૉંગ્રેસયુક્ત ભાજપ થઈ રહ્યો છે. આ માન્યતા ખોટી નથી. છેલ્લાં બે વર્ષમાં કૉંગ્રેસમાંથી ટોચના નેતાઓ ભાજપમાં જોડાવા લાગ્યા છે. ગુજરાતમાં બળવંતસિંહ રાજપૂત, તેજશ્રી પટેલ, રાઘવજી પટેલ, ધર્મેન્દ્રસિંહ જાડેજા, કુંવરજી બાવળિયા, જવાહર ચાવડા, પરસોત્તમ સાબરિયા, વલ્લભ ધારવિયા…અને જો રાષ્ટ્રીય સ્તરે વાત કરીએ તો, જયાપ્રદા સહિત અનેક નામો ધ્યાનમાં આવશે.

ચૂંટણી પહેલાં પક્ષમાં પોતાને યોગ્ય પદ કે લાભ ન મળતાં કેટલાક લોકો વંડી ટપી બીજા પક્ષમાં જતા હોય છે. પરંતુ ભાજપમાં જે રીતે કુંવરજી બાવળિયા અને જવાહર ચાવડાને પક્ષમાં જોડાયાના ૨૪ કલાકમાં જ પ્રધાન બનાવાયા તેનાથી અસંતોષ ફેલાયો છે. નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતા છે ત્યાં સુધી આ બાબતે બહુ વાંધો નહીં આવે પરંતુ આગળ જતાં આ અસંતોષ ભડકો બનશે તે નક્કી છે. શિસ્તવાળા પક્ષમાં રવિશંકર પ્રસાદ અને આર. કે. સિંહના સમર્થકો જે રીતે ટકરાયા તે સારી નિશાની નથી.

પરંતુ આ રીતે ઉછીનો માલ લેવાની નીતિરીતિ માત્ર ભાજપમાં જ છે તેવું નથી. કૉંગ્રેસમાં પણ આ જ દશા છે. અને આ રીતે બહારથી નેતાઓ લાવીને પ્રધાન બનાવી દેવા તે આજનું ચલણ નથી. સ્વતંત્રતા વખતે પહેલું પ્રધાનમંડળ રચાયેલું તેમાં હિન્દુ મહાસભા જેવા આજે જેને ઉગ્ર હિન્દુવાદી સંગઠન ગણવામાં આવે છે અને આજે કૉંગ્રેસ તેની સામું પણ નથી જોતી, તેના પૂર્વ પ્રમુખ ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીને તેમજ શેડ્યુલ્ડ કાસ્ટ્સ ફેડરેશન જેવા દલિતતરફી પક્ષના ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરને પ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.

નહેરુજીના પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં આવા બે બહારના પ્રધાનો કેમ લેવામાં આવ્યા? ગાંધીજીએ તેમને સલાહ આપતાં તેમણે આ પ્રધાનોને સમાવ્યા હતા, અથવા બીજા શબ્દોમાં, સમાવવા પડ્યા હતા. (ભાજપના લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ પણ આ લખ્યું છે અને કૉંગ્રેસના ચુસ્ત નેતા કે. નટવરસિંહે પણ આ લખ્યું છે.) આનો અર્થ શું થાય? ગાંધીજી હિન્દુ મહાસભાની વિચારધારાના વિરોધી હતા? ગાંધીજીને કહેવાતા ગાંધીવાદીઓ પણ જાણી શક્યા નથી. પરંતુ એક વાત સાચી કે કૉંગ્રેસ પ્રમુખ રાહુલ ગાંધી લોક સભામાં કહે છે કે ગાંધીજી અને વીર સાવરકરની વિચારધારા વચ્ચેની લડાઈ છે. તો એ પ્રશ્નનો ઉત્તર કદાચ ગાંધીજી જ આપી શકે કે તેઓ ખરેખર વીર સાવરકરની વિચારધારાના વિરોધી હતા કે કેમ અને જો હા તો તેમણે શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીને પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં સમાવવા નહેરુજીને કેમ સલાહ આપી?

ગાંધીજી તમામ વિચારધારાની પ્રતિભાઓનો પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં સમાવેશ થાય તેમ ઈચ્છતા હતા. જોકે આ ક્યાંય લખાયાનું ધ્યાનમાં નથી પરંતુ ગાંધીજી હોય, ઈન્દિરાજી (ગાંધી) હોય, નરેન્દ્ર મોદી હોય કે રાહુલ ગાંધી હોય, દરેકની ઈચ્છા પોતાના પક્ષના વિસ્તારની જ હોય છે. જ્યાં પોતાનો પક્ષ કાચો પડતો લાગે અથવા તો સામેના પક્ષને કાચો પાડવો હોય તો આવા નેતાઓને પોતાની તરફ ખેંચવાની રણનીતિ અપનાવાતી રહી છે.

આજે નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને અમિતભાઈ શાહ ચાણક્ય તરીકે ઓળખાય છે, પરંતુ સ્વતંત્રતા પછીના ગાળામાં કૉંગ્રેસના ડી. પી. મિશ્ર (દ્વારકાપ્રસાદ મિશ્ર) ચાણક્ય તરીકે ઓળખાતા હતા. તેમણે નહેરુજીની ચીન સંબંધિત નીતિથી વ્યથિત થઈને કૉંગ્રેસ છોડેલી અને પ્રજા સમાજવાદી પક્ષ (પીએસપી)માં જોડાયેલા. તેમણે તો ભવિષ્યવાણી કરેલી કે નહેરુજીની નીતિઓના કારણે ભવિષ્યમાં ચીન અને પાકિસ્તાન ભારત પર હુમલા કરશે. ભારતનું દુર્ભાગ્ય કે આ આગાહી સાચી પડી. બાર વર્ષ તેઓ કૉંગ્રેસથી દૂર રહ્યા.

ગાંધીજીની હત્યા સંદર્ભે આરએસએસ પર પ્રતિબંધ મૂકાયો ત્યારે તે હટાવવામાં આ ડી. પી. મિશ્રએ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ એ જ ડી. પી. મિશ્ર હતા જેમને ઈન્દિરા ગાંધીએ કેન્દ્રીય નાગરિક પરિષદમાં સમાવ્યા. આ પરિષદે મિશ્રજીની સલાહ પર સિનેમા ઘરોમાં ફિલ્મ શરૂ કરતા પહેલાં રાષ્ટ્રગાન વગાડવાનું ચલણ શરૂ કરાવ્યું. સારું છે કે ત્યારે ‘વાયર’ જેવું મિડિયા અને આજના જેવા લિબરલો/સેક્યુલરો કે વિપક્ષો નહોતા નહીંતર તેમના ‘હાઇપર ટૉક્સિક નેશનાલિઝમ’ની ટીકા કરત.

 જ્યારે ઈન્દિરાજીના હાથમાં કૉંગ્રેસનું સુકાન આવ્યું ત્યારે તેઓ ૧૯૬૩માં મધ્ય પ્રદેશમાં મુખ્ય પ્રધાન બનેલા. તે વખતે કૉંગ્રેસ પાસે ૧૪૨ બેઠકો હતી અને પીએસપીના ૨૪ ધારાસભ્યોને તોડીને કૉંગ્રેસમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. સામૂહિક પક્ષાંતરનું તે કદાચ પહેલું ઉદાહરણ હતું. તે વખતે જો આજનું મિડિયા હોત તો? તો જરૂર વાત ચાલી હોત કે પિતાની આકરી ટીકા કરનારને, રાષ્ટ્રવાદી જમણેરી વિચારધારાના વ્યક્તિને સત્તા માટે ઈન્દિરાએ પક્ષમાં સમાવ્યા.

જનસંઘના પ્રમુખ બલરાજ મધોકને પણ ઈન્દિરા ગાંધીએ પોતાના પ્રધાનમંડળમાં સ્થાન આપવા દરખાસ્ત કરી હતી. પરંતુ મધોકે આ દરખાસ્ત સ્વીકારી નહીં.

આ જ રીતે સોનિયા ગાંધીના વિદેશી કુળના મુદ્દે કૉંગ્રેસ છોડનાર શરદ પવાર, તારીક અનવર અને પી. એ. સંગ્મા પૈકી પી. એ. સંગ્મા તો હવે હયાત નથી. પરંતુ તારીક અનવર હવે કૉંગ્રેસમાં છે! અને શરદ પવારે તો માત્ર પાંચ-છ વર્ષમાં જ કૉંગ્રેસ સાથે પુન:લગ્ન કરી લીધાં અને સત્તામાં ભાગબટાઈ દસ વર્ષ સુધી કેન્દ્રમાં અને મહારાષ્ટ્રમાં કરી. એ વખતે સોનિયા ગાંધીની ટીકા નહોતી થઈ કે તેમણે સત્તા માટે તેમની ટીકા કરનાર અને કૉંગ્રેસ છોડી ચાલી ગયેલા શરદ પવાર સાથે સમાધાન કરી લીધું.

કૉંગ્રેસમુક્ત ભારતનું સૂત્ર મોદીજીએ આપ્યું અને તેની સ્પષ્ટતા અનેક વાર કરી છે કે તેઓ કૉંગ્રેસ પક્ષનો વિનાશ કરવા નથી માગતા પરંતુ કૉંગ્રેસની ભ્રષ્ટ સંસ્કૃતિ મુક્ત ભારત બનાવવા માગે છે. તો પણ જ્યારેજ્યારે કૉંગ્રેસના કોઈ નેતાને ભાજપમાં સમાવવામાં આવે છે ત્યારે કૉંગ્રેસયુક્ત ભાજપ એવી વાત ચાલે છે. આની સામે કૉંગ્રેસના રાહુલ ગાંધી ભાજપ મુક્ત ભારતની વાત કરે છે પરંતુ કૉંગ્રેસમાં ભાજપના કેટલા નેતાઓ છે તે તમે જાણો છો?

થોડે દૂર જઈએ તો, શંકરસિંહ વાઘેલા સહિત તેમના સમગ્ર પક્ષ રાષ્ટ્રીય જનતા પાર્ટીને સત્તા માટે કૉંગ્રેસે પોતાનામાં વિલીન કરી દીધો હતો. પોતાના કાર્યકરોની અવગણના કરીને શંકરસિંહજીને કેન્દ્રીય પ્રધાન, પક્ષના પ્રદેશ પ્રમુખ અને છેલ્લે વિપક્ષના નેતા સુધીના હોદ્દાઓ આપ્યા હતા. જોકે આજની ગુજરાત કૉંગ્રેસમાં તો આવા અનેક જૂથો છે. એક જૂથ ચીમનભાઈ પટેલના જનતા દળ (ગુજરાત)નું પણ છે. એટલે ભવિષ્યમાં ભાજપ માટે અસલી ભાજપી કોણ તેવી સમસ્યા આવવાની છે પરંતુ કૉંગ્રેસમાં તો સ્વતંત્રતા પછીથી આ ચર્ચા ચાલી આવે છે કે અસલી કૉંગ્રેસી કોણ!

શિવ સેનાના તેજાબી નેતા સંજય નિરુપમને વર્ષ ૨૦૦૫ના એપ્રિલમાં કૉંગ્રેસમાં લેવામાં આવ્યા પછી ટૂંકા ગાળામાં સોનિયા ગાંધીએ તેમને મહારાષ્ટ્ર કૉંગ્રેસના મહા મંત્રી બનાવી દીધા અને હમણાં મિલિન્દ દેવડાએ તેમને ખસેડ્યા ત્યાં સુધી તેઓ મુંબઈ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ હતા! આ જ રીતે શિવ સેનાના નારાયણ રાણેને પણ કૉંગ્રેસમાં સહર્ષ જોડવામાં આવ્યા હતા.

૨૦૧૪ના ચૂંટણીપ્રચારમાં કૉંગ્રેસને મુન્ની કરતાં પણ વધુ બદનામ કહેનાર અને રાહુલ ગાંધીને પપ્પુ કહેનાર ભાજપના સ્ટાર પ્રચારક નવજોતસિંહ સિદ્ધુને પંજાબ વિધાનસભાની ચૂંટણીના થોડા સમય પહેલાં જ કૉંગ્રેસમાં સમાવાયા અને તે પછી તેમને પંજાબના પ્રધાન પણ બનાવાયા. એ તો ઠીક, આજે તેઓ રાહુલ ગાંધીના એટલા લાડકા છે કે મુખ્ય પ્રધાન અમરિન્દરસિંહને પણ ગાંઠતા નથી!

તાજેતરમાં જેઓ ભાજપમાંથી કૉંગ્રેસમાં જોડાયા તેમાં, ગુજરાતમાં બિમલ શાહ, અનિલ પટેલ, આરએસએસના પ્રશાંત જોશી, પ્રવીણ તોગડિયા અને શિવ સેના સાથે પણ ઘરોબો કેળવનાર હાર્દિક પટેલ, ઉત્તર પ્રદેશમાં સાવિત્રીબાઈ ફૂલે, મહારાષ્ટ્રમાં આશીષ દેવમુખ, બિહારમાં કીર્તિ આઝાદ અને (આ લખાય છે ત્યારે તો હજુ જોડાયા નથી પરંતુ આગામી દિવસોમાં જોડાશે તે) શત્રુઘ્નસિંહા, ઉત્તરાખંડમાં ભાજપ નેતા ભુવનચંદ્ર ખંડુડીના પુત્ર મનીષ ખંડુડી, રાજસ્થાનમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી સમયે જોડાયેલા સાંસદ હરીશ મીણા, ઘનશ્યામ તિવારી, સુરેન્દ્ર ગોયલ, જનાર્દનસિંહ ગેહલોત, ત્રિપુરામાં ભાજપના ઉપાધ્યક્ષ સુબલ ભૌમિક અને બે અન્ય નેતાઓ પ્રકાશ દાસ તથા દેબાશીષ સેન જોડાયા છે.

આ સિવાય બસપમાંથી કૉંગ્રેસમાં જોડાનાર કૈસર જહાંને લોકસભાની ટિકિટ પણ આપવામાં આવી છે. તો ૧૨ ઑગસ્ટ ૨૦૧૮ના રોજ રાજસ્થાનમાં ચૂંટણીપ્રચારનો આરંભ કરતાં રાહુલ ગાંધીએ જાહેરસભામાં કહેલું કે કોઈ પેરેશ્યૂટ લીડરને ટિકિટ નહીં આપવામાં આવે પરંતુ આ વચનનો માત્ર ત્રણ જ મહિનામાં ભંગ થઈ ગયો. રાજસ્થાનમાં ૧૫ નવેમ્બર ૨૦૧૮ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલી કૉંગ્રેસની પ્રથમ યાદીમાં ૧૫૨ ઉમેદવારો પૈકી છ ઉમેદવારો પેરેશ્યૂટથી ઉતારાયેલા હતા. પક્ષની યાદી જાહેર થઈ તેના માત્ર પાંચ કલાક પહેલાં જ કૉંગ્રેસમાં જોડાયેલા કન્હૈયાલાલ ઝાંવરને ટિકિટ મળી ગઈ હતી! ઉપર વાત કરી તે સાંસદ હરીશ મીણાને દેવલી-ઉનિયારા બેઠક પરથી ટિકિટ આપી દેવામાં આવી હતી! ભાજપના નાગૌરના ધારાસભ્ય હબીબ-ઉર-રહેમાન જેણે એક દિવસ પહેલાં (૧૪ નવેમ્બરે) જ ભાજપ છોડેલો તેમને નાગૌરમાંથી ટિકિટ મળી ગઈ હતી! હજુ એક દિવસ પહેલાં જ સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લેનાર આઈપીએસ અધિકારી સવાઈસિંહ ગોદારાને પણ રાતોરાત ટિકિટ મળી ગઈ અને પક્ષના કાર્યકર્તાઓ હાથ ઘસતા રહી ગયા. અપક્ષ ધારાસભ્ય રાજકુમાર શર્માને પણ તેમની નવલગઢની બેઠક પરથી ટિકિટ આપી દેવામાં આવી.

પૈસાના દુરુપયોગમાં કૉંગ્રેસ જરાય ઉણી નથી ઉતરતી. રાજ્યસભાની ચૂંટણી વખતે કૉંગ્રેસના તમામ ધારાસભ્યોને બેંગલુરુના રિઝૉર્ટમાં (ગોવાભાઈ રબારીની ભાષામાં) ‘એન્જૉય’ કરવા લઈ જવાયા હતા. ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસના નેતાઓ ભાજપના નેતાઓ પર ખરીદ-વેચાણ સંઘનો વારંવાર આક્ષેપ કરતા હોય છે, પરંતુ તેલંગણામાં કૉંગ્રેસમાંથી નીકળીને તેલંગણા રાષ્ટ્ર સમિતિ (ટીઆરએસ)માં આદિવાસીઓની સેવા માટે જોડાયેલા બે ધારાસભ્યો અતરામ સક્કુ અને આર. કાંતા રાવે આક્ષેપ કર્યો હતો કે કૉંગ્રેસે એમએલસીની ચૂંટણીમાં તેના તરફી મત આપવા માટે રૂ. ૫૦ લાખ-૫૦ લાખ ઑફર કર્યા હતા!

ટૂંકમાં, કૉંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં અને ભાજપમાંથી કૉંગ્રેસમાં, સત્તાલાલચુઓના ‘આના જાના લગા રહેગા’!

sanjog news, society, vichar valonun

રાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન અને ઉદ્યોગપતિ: યદ્યતા ચરતિ શ્રેષ્ઠઃ

સબ હેડિંગ: મોટાને જોઈને નાના અનુસરણ કરતા હોય છે. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં ભારતમાં સંસ્કૃતિમાં વિકૃતિ આવી ગઈ હતી અને તે હજુ છે જ. મોટાને પગે ન લાગવું, લગ્નવિધિમાં વિધિ કમ, તમાશો વધુ જેવું થઈ ગયું છે. આવા સમયે ચાર ઘટનાઓ એવી છે જે આવનારાં વર્ષોમાં ફરીથી આ વિકૃતિને સુધારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. કઈ છે આ ચાર ઘટનાઓ?

 (વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૨૪/૦૩/૧૯)

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः।

स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते।।૩.૨૧।।

શ્રીમદ ભગવદ્ ગીતાના ત્રીજા અધ્યાયમાં શ્રી કૃષ્ણ કહે છે કે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય જેવું આચરણ કરે છે, બીજા માણસો પણ એવું જ આચરણ કરે છે. તે જે કંઈ પ્રમાણ આપે છે બીજા મનુષ્યો પણ તેવું જ આચરણ કરે છે.

શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો એટલે આજના સમયમાં રાજનેતાઓ, ઉદ્યોગપતિઓ, નટનટીઓ અને ક્રિકેટરો જેવું આચરણ કરે છે તેવું જ આચરણ સમાજના નીચેના વર્ગમાં થવા લાગે છે. અર્થાત્ સામાન્ય માનવીઓ પણ તેવું જ વર્તન કરે છે. દુર્ભાગ્યે છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી સમાજનો આ કહેવાતો ભદ્ર વર્ગ એવું વર્તન કરતો હતો જે ભારતની સંસ્કૃતિથી વિરુદ્ધ હતું. આજે પણ મોટા પાયે આવું થાય જ છે. આના લીધે નીચેના વર્ગમાં પણ આવું થવા લાગ્યું છે.

હવે બેસતા વર્ષે કોઈના ઘરે જવું નહીં, જાવ તો સંતાનો વડીલોને પગે લાગે નહીં, પગે લાગે તો પણ પગને સ્પર્શવાના બદલે ઘૂંટણિયે સ્પર્શી લે. એટલી ઝડપથી આ કાર્ય કરવામાં આવે કે વડીલ આશીર્વાદ આપવા માથે હાથ મૂકે તે પહેલાં તો બાળક કે યુવાન ઊભા થઈ ગયા હોય ને ચાલતી પકડી હોય. માબાપ સાથે સંતાન હવે કોઈના ઘરે બેસવા ન જાય અને માબાપ આગ્રહ પણ ન કરે.

આવું જ તહેવારોની ઉજવણી અને લગ્નવિધિમાં પણ થવા લાગ્યું. લગ્નવિધિમાં વિધિ કમ અને દેખાડો ઝાઝો હોય છે. હવે તો વધૂ ખ્રિસ્તી જેવા ગાઉન પહેરવા લાગી છે. તો વર પણ કૉટ, પેન્ટ અને બૂટ સાથે ગરમીમાં પણ હોય છે. આ સિવાય વસ્ત્રોમાં પણ શરીરની શોભા વધારવાના બદલે શરીર વધુ ને વધુ કેમ દેખાય તેવાં પહેરાવા લાગ્યા છે.

વિધિ કરતાં આગલા દિવસે ડાંડિયા રાસમાં મોડી રાત સુધી ઝૂમ્યા હોય પછી બીજા દિવસે ઊઠવામાં વહેલા ઊઠે તો પણ હોશ ન હોય. જાનને તૈયાર કરી નીકળે. લગ્ન સ્થળ પાસે વરઘોડો કાઢે. આગલા દિવસે નાચવામાંથી થાક્યા ન હોય તે રસ્તા પર ગરમી હોય તો પણ વર્તુળ બનાવીને નાચે અને ‘તૂં મુંગડા’, ‘આ રે પ્રીતમ પ્યારે’, ‘બાંગો બાંગો બાંગો માંગો માંગો’ જેવાં સિલ્ક સ્મિતા અને હેલનનાં આઇટમ ગીતો પર નાચે. ટ્રાફિકને રોકી રાખે. માંડમાંડ મોડા મોડા લગ્નસ્થળે પહોંચે. તેમાં મુહૂર્ત તો ચૂકાઈ જ ગયું હોય.

વિધિમાં પુરોહિતનું મહત્ત્વ તો સાવ શૂન્યવત્. તેમને લગ્નના આયોજક આદેશ આપે તેમ વિધિ પતાવી આપવાની. કર્મકાંડી બ્રાહ્મણોમાં પણ એકતા નહીં. તેથી તેઓ પૈસા માટે થઈને આદેશ અનુસાર સંપૂર્ણ કે ટૂંકી, જેમ કહે તેમ, વિધિ પતાવી આપે. વિધિ વખતે કાન ફાડી નાખે તેવા સ્પીકરમાં હિન્દી ફિલ્મોનાં ગીતો વાગતાં હોય અને જાનૈયા-કન્યા પક્ષવાળા કૂથલી કે રાજકારણ/મેચની ચર્ચામાં પડ્યા હોય. અવાજ એટલો બધો હોય કે વર-કન્યાને પુરોહિત શું સંકલ્પ કરવાનું કે શું વિધિ કરવાનું કહે છે તે સંભળાય જ નહીં. જેમ સંગીત કાર્યક્રમ માટે કૉરિયોગ્રાફર રખાય છે તેમ લગ્નની વિધિ માટે પહેલાં પ્રશિક્ષણનો વિચાર આવતો નથી. કોઈ પંડિત હજુ એમ વિચારતો નથી કે પહેલેથી એક કાગળમાં શ્લોક લખીને અર્થ સહિત આપી દઈએ તો વર-વધૂ તે વાંચીને સમજી લે જેથી વિધિ વખતે શ્લોકનું ઉચ્ચારણ બરાબર થાય અને વિધિ સાચી રીતે થાય.

લગ્નની વિધિ વખતે ફોટોગ્રાફી અને વિડિયોગ્રાફીનું એટલું મહત્ત્વ હોય કે બૂટચંપલ પહેરીને વિડિયોગ્રાફર-ફોટોગ્રાફર ચાલતા હોય. ખરેખર વિધિની જગ્યાએ બૂટચંપલ પહેરીને અવાય જ નહીં. પરંતુ પંડિતો પણ વિરોધ નથી કરતા કે જેમનાં લગ્ન હોય તે લોકો પણ વિરોધ નથી કરતા.

માત્ર લગ્નની વિધિની જ વાત નથી. મૃત્યુમાં કે વાસ્તુમાં પણ આવું જ થઈ ગયું છે. આ ઉપરાંત એવૉર્ડ સમારંભમાં પણ આ જ રીતે ભારતીય મૂલ્યોનો હ્રાસ થયેલો જોવા મળે છે. ખાસ કરીને જે એવૉર્ડ આપતા હોય તે લોકો પોતાને એવૉર્ડ મેળવનારાથી મુઠ્ઠી ઊંચા સમજતા હોય છે. તેમાંય રાષ્ટ્રપતિ પદે હોય તો? આપણે ત્યાં તો સરપંચોનો કે જિલ્લા પંચાયત પ્રમુખોનો રૂઆબ પણ ઓછો નથી હોતો. સામાન્ય માનવી જો છકડાની ફરિયાદ કરે તો કોઈ ધ્યાને ન લે, પરંતુ ન્યાયાધીશને કૉર્ટ જતી વખતે માર્ગમાં છકડાનો ત્રાસ લાગે તો સુઓ મોટો ફરિયાદ લઈ છકડા પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવે. તો પછી રાષ્ટ્રપતિ પદે હોય તેનો વટ કેવો હોય?

પરંતુ સદ્નસીબે આજે રાષ્ટ્રપતિ પદે રામનાથ કોવિંદ જેવા વ્યક્તિ બેઠા છે. તેમણે તાજેતરમાં પદ્મ પુરસ્કારોને આપતી વખતે ‘વૃક્ષ માતા’ તરીકે ઓળખાતાં ૧૦૬ વર્ષનાં સાલુમરદા થીમક્કાના પ્રૉટોકોલ તોડીને આશીર્વાદ લીધા. તમને થશે કે આશીર્વાદ લેવામાં પ્રૉટોકોલ શાનો? પણ અત્યાર સુધી હતો અને હજુ કદાચ રહેશે. આ થીમક્કાના આશીર્વાદ રાષ્ટ્રપતિ જેવા દેશના વડાએ કેમ લીધા? કારણ એ કે થીમક્કાએ વડનાં ૪૦૦ સહિત કુલ ૮,૦૦૦ ઝાડ વાવ્યાં છે.

આ પણ એક બદલાયેલા ભારતની પરિચાયક ઘટના છે કે અત્યાર સુધી માતા કૉંગ્રેસ તરફી હોય એટલે સૈફ અલી ખાન જેવા અભિનેતાને પદ્મ પુરસ્કાર મળી જતો હતો પરંતુ છેલ્લાં ચારેક વર્ષથી એવા લોકોને મળી રહ્યા છે કે જેઓ તેના ખરેખર હકદાર છે, પાત્રતા ધરાવે છે. આ ‘વૃક્ષમાતા’નું નામ પણ બહુ ઓછા લોકોએ સાંભળ્યું હશે. આવા તો ઘણાય લોકોને છેલ્લાં ચાર વર્ષમાં પદ્મ પુરસ્કાર મળ્યા છે.

પણ રાષ્ટ્રપતિ પહેલાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ છત્તીસગઢના ધામત્રી જિલ્લામાં ૧૦૪ વર્ષની મહિલાના જાહેરમાં ચરણસ્પર્શ કર્યા હતા અને તે પણ એકદમ ઝૂકીને, માત્ર દેખાવ પૂરતા નહીં. એ દૃશ્ય કોઈને પણ ભાવવિભોર કરી દે તેવું હતું. વડા પ્રધાનને સત્તા તરફથી મળતા લાભ માટે વૃદ્ધો પણ ચરણસ્પર્શ કરતા હોય તેવા દાખલા જોયા છે. કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીના પગે તેમનાથી ઘણા મોટી ઉંમરના ૬૬ વર્ષીય ટી.એસ.સિંહ દેવ જાહેરમાં લાગ્યા હતા. નરેન્દ્ર મોદીને પણ લાગતા હશે પરંતુ મોદી જે મહિલાના ચરણસ્પર્શ કરે તે જેવીતેવી મહિલા નહોતાં. તેમણે બે શૌચાલય બનાવવા માટે થઈને પોતાની બકરીઓ વેચી દીધી હતી.

મોદી જાહેરમાં અડવાણીજીને પણ પગે લાગે તે તસવીર જાણીતી છે. જોકે આની વિરુદ્ધમાં દલીલો કરનારા કરી શકે છે. પરંતુ આ એક સંસ્કૃતિ છે.

સફાઈ કર્મચારીઓના પગ વડા પ્રધાન ધૂએ તે પણ એક ગૌરવાન્વિત કરવાની ઘટના છે. સ્વચ્છતા અભિયાનને વેગ આપવા વડા પ્રધાન પોતે ઝાડુ લગાવે અને તેમની પ્રેરણાથી રાજનેતાઓ- કલાકારો પણ તેમાં જોડાય તે મોટી વાત છે. દશેરા વખતે રામલીલાની ઉજવણીમાં મોઢું લૂછવા આપેલા ટિશ્યૂ પેપરને નીચે ન નાખતા વડા પ્રધાન પોતાના ખિસ્સામાં નાખી દે છે. આમાં પણ વિરુદ્ધ દલીલ કરનારા કરી શકે પરંતુ એક દાખલો આપું તો સમજાશે કે આવા અભિયાનની હકારાત્મક અસર કેવી પડતી હોય છે. એક જાણીતી ટીવી ચેનલ ‘સંદેશ’ના મુખ્ય તંત્રી વિવેકકુમાર ભટ્ટ બગીચામાં રોજ સવારે ચાલવા જાય છે. તેમણે જોયું કે બગીચામાં જન્મદિવસની પાર્ટી ઉજવનારા લોકો અને અન્ય લોકો કેવી ગંદકી કરીને જાય છે. પરંતુ તેઓ તેનાથી અટકી ન ગયા. તેમણે વિડિયોગ્રાફી કરાવી અને આ કચરાને એક કોથળીમાં ભરીને તે કચરાપેટીમાં નખાવ્યો. આ વિડિયોની પણ ખૂબ અસર થઈ છે. અલબત્ત, પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે તેમ મોટી ઉંમરના લોકોમાં હજુ સુધારો નથી આવ્યો, પરંતુ બાળકોમાં ઘણી અસર થઈ છે.

આ રીતે જ દેશનું વાતાવરણ બદલાય છે. આવું જ એક બીજું અને મોટું ઉદાહરણ દેશે મૂકેશ અંબાણીને ત્યાં બે લગ્નમાં જોવા મળ્યું. મૂકેશ અંબાણી એટલે વિશ્વના સૌથી ધનવાન લોકો પૈકીના એક તેવો પરિચય આપવાની જરૂર નથી. આ ધનવાન લોકો જે પ્રકારે લગ્ન કરે તેની અસર નીચેના લોકો પર પડે જ.

આપણે ઈશા અને આકાશ અંબાણીનાં લગ્નમાં જોયું કે સંપૂર્ણ વિધિ સાથે આ લગ્નો થયાં. ઈશાના લગ્ન તો સમજી શકાય કે વેવાઈની વિધિ પ્રમાણે થયા હોય પરંતુ આકાશ અંબાણીનાં લગ્ન સંપૂર્ણ ગુજરાતી વિધિ સાથે થયા. સામાન્ય રીતે ગુજરાતીઓમાં જ અન્ય સંસ્કૃતિઓની વિકૃતિ જલદી ઘૂસી જતી હોય છે. તાજેતરમાં એક ખૂબ જ ભદ્ર સ્થાન ગણાય તેવી ક્લબમાં જમવાનું થયું. ત્યાં ગુજરાતીઓનો એક સમૂહ આવેલો. તેમાં એક મહિલા બોલી, “તમારે ગુજરાતી ખાવું છે? અહીં ગુજરાતી ખાવા આવ્યા છો? અહીં ગુજરાતી ખવાય?” એટલે શું બહાર જઈએ ત્યારે પંજાબી, ચાઇનીઝ કે કૉન્ટિનેન્ટલ જ ખાવાનું? ટીવી પર કે મોટી મીટિંગમાં જઈએ એટલે કૉટ-પેન્ટ પહેરીને જ જવાનું? સૂટબૂટમાં જ જવાનું? જન્મદિવસની ઉજવણી કેક કાપીને જ થાય? લગ્ન ભપકાદાર જ કરવા પડે? સાદગીથી ન થાય? આવી બધી માન્યતાઓ પૂર્વગ્રહ જમાવીને કેમ બેસી ગઈ?

તો, આકાશ અંબાણીનાં લગ્નમાં આપણે જોયું કે નીતાબહેન સંપૂર્ણ ગુજરાતી પહેરવેશમાં સાડી સાથે કેવાં સુંદર દીસતા હતાં! આપણે ત્યાં લગ્નમાં ગુજરાતી ઢબની સાડી પહેરાતી હશે? તેવી માન્યતા જડ જમાવીને બેસી ગઈ છે. લગ્નમાં જ નહીં, ઘરની બહાર નીકળીએ એટલે પહેલાં તો સાડી પહેરાય? આવો પ્રશ્ન આવે. પછી ગુજરાતી ઢબની સાડી પહેરાતી હશે તેવો પ્રશ્ન આવે. અને હવે તો બેકલેસમાં એટલી બધી પીઠ ઉઘાડી હોય છે કે બ્લાઉઝ છે કે બ્રા તે કહેવું મુશ્કેલ હોય છે.

આકાશના લગ્નમાં સંપૂર્ણ વિધિ થઈ. જયમાળા મંડપમાં જ પહેરાવાઈ. દરવાજા પર નહીં. તેની બહેને લૂણ ઉતારવાની વિધિ પણ બરાબર બજાવી. નાક ખેંચવાની રમૂજી વિધિ હોય કે પછી સેંથો પૂરવાની કે પછી મંગળસૂત્ર પહેરાવવાની, કે પછી બધાને સાફા પહેરાવવાની વિધિ હોય, કે પછી કંસાર પીરસવાની વિધિ…આ બધું જ વિધિવત્ થયું. રામણ દીવડો, અમિતાભ સહિતના મહેમાનો દ્વારા ચાંદીની ઘંટડી વગાડી દુષ્ટ તત્ત્વોને દૂર રાખવાની વિધિ, આ બધું જ થયું. ઈશાનાં લગ્નમાં ચીના હોય કે ગોરાઓ, અમિતાભ જેવા મોટા કલાકારો હોય કે બીજા કોઈ, બધાને આરતીની થાળી આપી, ‘જય જગદીશ હરે’ની મધુર આરતી ઉતારાવાઈ. હવે જમણવારમાં કન્યા પક્ષના કે વર પક્ષના લોકો મહેમાનોને આગ્રહ કરવા નીકળે તેવું પણ જોવા નથી મળતું. કેટરિંગનો જમાનો છે તે બરાબર પરંતુ બધાને પૂછવા તો નીકળતા જ હોય છે. “બરાબર જમ્યા ને?” કે પછી થાળીમાં મીઠાઈ લઈને આગ્રહપૂર્વક ‘મીઠાઈ તો લેવી જ પડે’ તેમ કહે ત્યારે સ્નેહની ગાંઠ મજબૂત બનતી હોય છે. પરંતુ હવે આવું કંઈ રહ્યું નથી. (ક્યાંક અપવાદો હશે.)

પરંતુ આપણે જોયું કે ઈશાનાં લગ્નમાં અમિતાભથી લઈને આમીર ખાન સુધીના કલાકારો પીરસવા નીકળેલા. આ કોઈ ધનનું પ્રદર્શન નહોતું. ઘમંડ પણ નહોતું. આપણે ત્યાં લગ્ન રહેતા તો જેમના લગ્ન હોય તેમના સગાવહાલા કે સ્નેહીજનો આ રીતે પીરસવાનું કામ હોંશેહોંશે કરતા જ હતા. આ રીતે બધાના સહિયારા પ્રયાસોથી અને સહકારથી લગ્નપ્રસંગ રંગેચંગે ક્યારે પૂરો થઈ જતો તે ખબર પડતી નહોતી. ઈશાના લગ્નમાં નીતાબહેને પાછળ વિરાટ શ્રીનાથજીની મૂર્તિ આગળ ‘મધુરાષ્ટકમ્’ પર સુંદર નૃત્ય કર્યું તો આકાશના લગ્નમાં ‘અચ્યુતમ્ કેશવમ્’ પર નૃત્ય કર્યું. નીતાબહેનને આઈપીએલની મેચમાં પણ ટીમની જીત માટે મંત્રોચ્ચાર કરતા જોઈ શકાય છે.

આ પ્રકારે ‘યદ્યદા ચરતિ શ્રેષ્ઠઃ’નો મંત્ર જો વધુ પ્રમાણમાં સાકાર થશે તો નીચેના વર્ગમાં પણ આવનારા સમયમાં જે બગાડ આવ્યો છે તે સુધરી શકે છે.

politics, sanjog news, vichar valonun

૧૯૭૧નું યુદ્ધ, વિપક્ષો અને ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૭/૦૩/૧૯)

સબ હેડિંગ: લોકસભાના તમામ પક્ષોના સભ્યોએ ઈન્દિરાજીના નેતૃત્વમાં ભારતના વિજયને મેજોને થપથપાવીને વધાવી લીધો હતો અને હવામાં કાગળો ફેંકી ‘જય બાંગ્લા, જય ઈન્દિરા ગાંધી’નાં સૂત્રો પોકાર્યા હતાં તે વખતે જનસંઘના પ્રમુખ અટલબિહારી વાજપેયીએ કહ્યું હતું, “પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા જો સરકારને વધુ સત્તાની જરૂર હોય તો આ પક્ષ સંપૂર્ણ સહકાર આપતા જરીકેય ખચકાશે નહીં.”

ભારતમાં અત્યારે જે પરિસ્થિતિ છે તે લગભગ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછીની પરિસ્થિતિ જેવી જ છે. ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં ભારતને પાકિસ્તાન સામે જબરદસ્ત વિજય મળ્યો હતો. પાકિસ્તાનના બે ટુકડા થઈ ગયા હતા. પૂર્વ પાકિસ્તાનને બાંગ્લાદેશ નામના એક નવા દેશ તરીકે માન્યતા અપાવવામાં ભારત સફળ થયું હતું.

તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર હતી. વડાં પ્રધાન તરીકે લોખંડી મહિલા ઈન્દિરા ગાંધી હતાં. કોઈ શંકા નથી કે તેમની મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિના કારણે જ આ થઈ શક્યું હતું. અત્યારે પ્રિયંકા ગાંધીની સરખામણી ઈન્દિરા ગાંધી સાથે થઈ રહી છે ત્યારે એ જોવું રહેશે કે તેઓ માત્ર ઈન્દિરાજી જેવા બોલચાલ અને દેખાવમાં જ લાગે છે કે પછી તેમના જેવા ગુણો પણ ધરાવે છે?

૧૯૭૧માં ભારતના વિજય વખતે વિપક્ષોની કેવી ભૂમિકા હતી તે જાણવું પણ અત્યારે રસપ્રદ રહેશે, કારણકે અત્યારે વિપક્ષો ભૂંડી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. તેઓ પુરાવા માગી પાકિસ્તાનની સરહદની અંદર બાલાકોટમાં ત્રાસવાદીઓનાં સ્થાનો પર વાયુ સેનાએ દાખવેલા અદ્ભુત પરાક્રમનું મહત્ત્વ ઘટાડી રહ્યા છે. એ તો ઠીક, પણ રાહુલ ગાંધીએ મસૂદ અઝહર જેવા ત્રાસવાદીનું નામ બોલતી વખતે તેમના નામ પાછળ ‘જી’ લગાડી તેને સન્માન આપી દીધું! અજિત ડોભાલને પણ રાજકીય વિવાદોમાં ઢસડવામાં આવ્યા છે. ઈન્દિરાજી હોત તો આવું કરત? અત્યાર સુધી ઓસામા બિન લાદેન અને હાફીઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીઓને માનથી બોલાવવાનું કામ કૉંગ્રેસમાં બી ગ્રેડના નેતાઓ દિગ્વિજયસિંહ અને અન્યો કરતા હતા. આ રીતે તેઓ ભારતના કટ્ટર મુસ્લિમોને ખુશ કરવાનો ભૂંડો પ્રયાસ કરતા હતા. સલમાન ખુર્શીદે પણ દિલ્લીના બાટલા હાઉસ એન્કાઉન્ટર (જે કૉંગ્રેસની સરકારમાં જ થયેલું) પછી સોનિયા ગાંધી મૃત ત્રાસવાદીઓ માટે રડેલાં તેમ કહીને કૉંગ્રેસની રાષ્ટ્રવાદી છબીને ધબ્બો લગાડેલો. સોનિયાએ તેનો ઈનકાર પણ કર્યો હોય તેવું જાણમાં નથી.

કૉંગ્રેસના એક સમયના ગુજરાતના પ્રભારી બી. કે. હરિપ્રસાદે તો પુલવામા હુમલો ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે ફિક્સિંગ કહી દીધો! શરમ ન આવે તેમને આમ કહેતા? એનો અર્થ તો એ થયો કે કૉંગ્રેસે અગાઉ આવી ઘટનાઓ ફિક્સિંગ કરાવી હશે! નવજોતસિંહ સિદ્ધુ પાકિસ્તાનમાં ત્રાસવાદીઓને માર્યા કે ત્યાં ઝાડવાંનો નાશ કર્યો તેમ કહે છે! આવાં નિવેદનોના કારણે કૉંગ્રેસની છબી રાષ્ટ્રવિરોધી પક્ષની બની રહી છે.

પરંતુ દુર્ભાગ્યે અત્યારે મમતા બેનર્જી, અરવિંદ કેજરીવાલ વગેરે વિપક્ષી નેતાઓ પણ આવા જ સૂર આલાપી રહ્યા છે. અરવિંદ કેજરીવાલે શરૂઆતમાં તો સેનાની કાર્યવાહી અને સરકારને સમર્થન આપ્યું પરંતુ પછી વિધાનસભાની જમીન પરથી તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે લોકસભાની ચૂંટણીમાં ૩૦૦થી વધુ બેઠકો માટે મોદીજી હજુ કેટલા સૈનિકોને મરાવી નાખશે! મમતા બેનર્જી પણ પુરાવા માગી રહ્યાં છે! સત્તા માટે થઈ વિપક્ષો આટલી હદે ક્યારેય દેશવિરોધી જણાયા નહોતા.

૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછીની વાત કરીએ એટલે વધુ સ્પષ્ટ થશે. ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછી લોકસભાના તમામ પક્ષોના સભ્યોએ ઈન્દિરાજીના નેતૃત્વમાં ભારતના વિજયને મેજોને થપથપાવીને વધાવી લીધો હતો અને હવામાં કાગળો ફેંકી ‘જય બાંગ્લા, જય ઈન્દિરા ગાંધી’નાં સૂત્રો પોકાર્યા હતાં! સંસદના તમામ સભ્યોએ ઈન્દિરાજીને ઊભા થઈને સન્માન આપ્યું હતું.

તેના થોડાં વર્ષો પહેલાં જ કૉંગ્રેસના બે ઊભાં ફાડિયાં થયાં હતાં અને મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસ (ઓ) એટલે કે કૉંગ્રેસ સંસ્થા રચાઈ હતી, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછી મોરારજી દેસાઈએ કોઈ કટુતા રાખ્યા વગર મોકળા મને ઈન્દિરાજીને અભિનંદન આપ્યા હતા.

તે વખતના સમાચારપત્રોમાં નોંધાયું હતું કે “જનસંઘ (ભાજપના પૂર્વાવતાર)ના પિતામ્બર દાસ, કૉંગ્રેસ (ઓ)ના મોરારજી દેસાઈ સહિત સીપીઆઈ, ડીએમકે વગેરેના નેતાઓએ વડાં પ્રધાનની ભરપૂર પ્રશંસા કરી હતી.” જોકે આ અહેવાલોમાં એ જરૂર નોંધાયું છે કે તે વખતે પણ ડાબેરી સીપીએમે ઈન્દિરાજીની વ્યક્તિગત પ્રશંસા નહોતી કરી!

અત્યારે પણ સીપીએમના સચિવ અને વરિષ્ઠ નેતા કોડિયેરી બાલાકૃષ્ણને કહ્યું છે કે “લોકસભા ચૂંટણીમાં હારના ભયે ભાજપ સરકાર યુદ્ધનો ઉન્માદ ફેલાવીને લોકોનું ધ્રૂવીકરણ કરવા માગે છે.”

અત્યયારના વિપક્ષોના નેતાઓને બીક હતી કે અત્યારની પરિસ્થિતિમાં કટોકટી ન જાહેર કરવામાં આવે, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછી તે વખતના વિપક્ષોએ જ એક સ્વરે કહ્યું હતું કે ભારત પર હુમલાથી રાષ્ટ્રીય કટોકટીની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. તે વખતે જનસંઘના પ્રમુખ અટલબિહારી વાજપેયીએ જે કહ્યું હતું તેમાંથી રાહુલ ગાંધીએ સાંભળીને શીખવા જેવું છે. તેમણે કહ્યું હતું, “હવે વડાં પ્રધાને દેશનું નેતૃત્વ કરી શત્રુ પર પૂર્ણ વિજય પ્રાપ્ત કરવો જોઈએ. પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા જો સરકારને વધુ સત્તાની જરૂર હોય તો આ પક્ષ સંપૂર્ણ સહકાર આપતા જરીકેય ખચકાશે નહીં.” એટલું જ નહીં, જે ભારત વિરોધી હતા તેવા દેશની ટીકા કરવામાં પણ તેમણે સરકારને સાથ આપ્યો હતો.

અટલજીએ લોકસભામાં અને મોરારજી દેસાઈની કૉંગ્રેસ (ઓ)ના એસ. એન. મિશ્રએ રાજ્યસભામાં અમેરિકા પ્રમુખ રિચાર્ડ નિક્સનનાં ભારત વિરોધી નિવેદનોની ટીકા કરી હતી. એટલું જ નહીં, જનસંઘના અન્ય નેતાઓ એલ. કે. અડવાણી, બલરાજ મધોક અને કેદારનાથ સહાનીએ અમેરિકાના દૂતાવાસ બહાર પ્રદર્શનો કરી વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. સીપીઆઈ, ડીએમકે સહિતના પ્રાદેશિક પક્ષોએ પણ અમેરિકાના દૂતાવાસ બહાર વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યાં હતાં. શું આજે કોઈ વિપક્ષોએ પાકિસ્તાનના દૂતાવાસ બહાર પ્રદર્શનો કરી વિરોધ નોંધાવ્યો?

જવાહરલાલ નહેરુ સાથેના મતભેદોના કારણે અલગ પડેલા સી. રાજગોપાલાચારીએ સ્થાપેલા સ્વતંત્ર પક્ષ, સીપીઆઈ જે તે વખતે કૉંગ્રેસનો સાથી હતો અને સીપીએમ જે સીપીઆઈમાંથી જુદો પડ્યો હતો અને ડીએમકે જેવા પ્રાદેશિક પક્ષોએ સરકારને સમર્થન જાહેર કર્યું હતું.

તે સમયે રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની હતી. પરંતુ યુદ્ધની પરિસ્થિતિમાં તેને મોકૂફ રાખવાની વાત આવી ત્યારે અટલજી અને સ્વતંત્ર પક્ષના નેતા પી. કે. દેવે વડાં પ્રધાન ઈન્દિરાજીને મજબૂત સમર્થન આપ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે ચૂંટણીઓ એક વર્ષ પાછી ઠેલી દો. જોકે એક માત્ર સીપીએમ જ એવો પક્ષ હતો જે ત્રણ મહિનાની અંદર ચૂંટણી યોજાય તેમ માગણી કરી રહ્યો હતો.

અત્યારે તો લોકસભાની ચૂંટણી જાહેર થઈ ગઈ, પરંતુ માનો કે ન થઈ હોત તો વિપક્ષ એવો જ આક્ષેપ કરત કે લોકસભામાં હારના કારણે પાકિસ્તાનના નામે ચૂંટણી મોકૂફ કરી દેવામાં આવી.

આ પછી ૧૯૭૨માં ગુજરાત સહિતનાં રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. તે વખતના ચૂંટણી અભિયાન અંગે રસપ્રદ વાતો નોંધાયેલી છે તે યાદ કરવી જોઈએ કારણકે આજની પરિસ્થિતિ બિલકુલ તેનું પુનરાવર્તન લાગશે.

તે વખતે વિવિધ અહેવાલો અને પુસ્તકોમાં નોંધાયું છે કે પાંચમી સામાન્ય ચૂંટણીઓ વખતે ભારતમાં રાજકીય વાતાવરણ કૉંગ્રેસ અને ઈન્દિરા તરફી હતું. ૧૯૭૧માં (યુદ્ધ પહેલાં) લોકસભાની મધ્યસત્ર ચૂંટણી યોજાઈ હતી. ત્યારથી માર્ચ ૧૯૭૨માં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાઈ તે દરમિયાન ઈન્દિરાજીના મુગટમાં સિદ્ધિનાં વધુ બે છોગાં ઉમેરાયાં હતાં. તે એ હતાં કે ભારતે પાકિસ્તાન સામે લડાઈ જીતી હતી (અલબત્ત, તેમાં ટેબલ પર ભારતની હાર થઈ હતી કેમ કે આપણે સીમલા સમજૂતી વખતે જીતેલી જમીન પાકિસ્તાનને પરત આપી દીધી અને તે પછી આપણે ૯૦ હજાર પાકિસ્તાની સૈનિકોને પણ છોડી દીધા. જ્યારે ભારતના તે સમયના સૈનિકો હજુ પણ પાકિસ્તાનની જેલોમાં છે અને આ વિજય પછી પણ કાશ્મીર વિવાદ ઉકેલી તો નથી જ શકાયો, પરંતુ આમ છતાં યુદ્ધમાં વિજયના કારણે ઈન્દિરાજીની તરફેણમાં ખૂબ જ વાતાવરણ તે વખતે હોય તે સ્વાભાવિક છે.) અને બીજું પૂર્વ પાકિસ્તાનનું બાંગ્લાદેશ નામે સર્જન તેમજ બાંગ્લાદેશના નેતા મુજાબિર રહેમાનની મુક્તિ.

આ બધા પ્રસંગોના કારણે દેશભરમાં ઈન્દિરાજીની તરફેણમાં લહેર ફરી વળી હતી. ભારતના લોકોને લાગ્યું હતું કે ભારતનું ભવિષ્ય ઈન્દિરાજીના હાથોમાં સુરક્ષિત છે. માત્ર આ યુદ્ધના કારણે જ નહીં, પરંતુ ઈન્દિરાજીના વ્યક્તિત્વ અને તેમનાં વચનોથી પણ ભારતની જનતા તે સમયે ખૂબ પ્રભાવિત હતી. દા.ત. કૉંગ્રેસે દેશના કોઈ ને કોઈ ભાગમાં આવતી પૂર અને દુષ્કાળની આપત્તિને નાથવા લાંબા ગાળાનાં પગલાં પહેલી વાર જાહેર કર્યાં હતાં.

ઈન્દિરાજીના ‘ગરીબી હટાવો’ના કાર્યક્રમો પણ લોકોને આકર્ષી રહ્યા હતા. નરેન્દ્ર મોદી અત્યારે કહે છે તેમ તે વખતે ઈન્દિરાજીએ પ્રચારમાં કહેલું કે કેન્દ્ર જેવી જ મજબૂત સરકાર રાજ્યોમાં જોઈતી હોય તો કૉંગ્રેસને મત આપો. કૉંગ્રેસની સરકાર હશે તો કેન્દ્રને સમાજવાદ અને ચોતરફી વિકાસમાં સહકાર આપશે.

એટલું જ નહીં, આ ચૂંટણીઓમાં ૧૯૭૧ના પાકિસ્તાન સામેના વિજયનો પણ ઈન્દિરાજીએ ઉપયોગ કર્યો હતો. તેઓ જાહેર સભાઓમાં કહેતા, “કેન્દ્રની મજબૂત સરકારના કારણે જ ભારત પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધ જીતી શક્યું છે અને બાંગ્લાદેશને તેના સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં મદદ કરી શક્યું છે.” આમ, અત્યારે કૉંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષો મોદી સરકાર પર સેનાના પરાક્રમનું રાજનીતિકરણ કરવા માગતા હોય તો તેમણે ભૂતકાળ જોવો જોઈએ.

દિલ્લી ખાતેના લેખક અને કૉલમિસ્ટ સુધીર બિશ્તે બે વર્ષ પહેલાં ઈન્દિરાજીની જન્મજયંતી નિમિત્તે એક લેખમાં લખ્યું હતું, “એમાં કોઈ શંકા નથી કે ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં તેમની હિંમત અને તેમની રાજનીતિજ્ઞતા (સ્ટેટ્સમેનશિપ) માટે ઈન્દિરાજીને પૂરો શ્રેય મળવો જોઈએ, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ માટે તેમને વધુ પડતો શ્રેય મળે છે. આના માટે શ્રેય ખરેખર તો સેનાધ્યક્ષ જનરલ સામ માણેકશાને મળવો જોઈએ. તેઓ વહેલા યુદ્ધ કરવાના ઈન્દિરાના દબાણને તાબે થયા નહોતા. પાકિસ્તાન સામે ક્યારે યુદ્ધ કરવું તેનો સમય જો માણેકશાએ નક્કી ન કર્યો હોત તો લાંબી લડાઈ બાદ બાંગ્લાદેશનું સર્જન થઈ શક્યું હોત. માણેકશાની રણનીતિના કારણે ભારત માત્ર ૧૩ જ દિવસમાં  યુદ્ધ જીતી ગયું.”

ઈન્દિરાજી વખતે કેવો રાષ્ટ્રવાદ હતો? રાકેશ શર્મા અવકાશ યાત્રાએ ગયા હતા ત્યારે ઈન્દિરાજીએ પૂછ્યું હતું, “ઉપરથી ભારત કેવું દેખાય છે?” ત્યારે રાકેશ શર્માએ કહેલું, “સારે જહાં સે અચ્છા હિન્દુસ્તાન હમારા.” આ ઘટનાક્રમ કેટલો ગૌરવશાળી હતો! પરંતુ અત્યારે આવું થયું હોય તો “વડા પ્રધાન નાટકિયા છે”, “ગરીબી દૂર નથી થઈ અને અંતરિક્ષમાં બેચાર ભારતીયોને મોકલવાનો ખર્ચ કરવાની શું જરૂર હતી?” તેવું વિપક્ષો તેમજ વિપક્ષોના મુખપત્ર જેવા સમાચારપત્રો લખત. (ગરીબોને મદદ કરતી અદ્ભુત આયુષમાન યોજના વખતે પૈસા ક્યાંથી આવશે તેવું લખી શકે તો આવું પણ લખી જ શકે.)

જેમ અત્યારે ભાજપના વિરોધીઓ કહે છે કે અમને વિરોધી કહેવા માટે દેશદ્રોહી કહી દેવાય છે, તેમ ઈન્દિરાજીના સમયમાં તેમના વિરોધીઓને આઈએસઆઈ એજન્ટ કે સીઆઈએના એજન્ટ કહી દેવાતા હતા. ઈન્દિરાજી પ્રચારમાં કહેતા, “વો કહતે હૈ, ઈન્દિરા હટાઓ, મૈં કહેતી હૂં, ગરીબી હટાઓ.” અત્યારે નરેન્દ્ર મોદી પણ આવો જ પ્રચાર કરે છે ને!

તે વખતે યુદ્ધના યશોગાન, ગરીબી હટાવોના સફળ પ્રચાર પછી ગુજરાતમાં ૧૯૭૨ની ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસને ૧૬૮માંથી ૧૪૦ બેઠક મળી હતી. ઘનશ્યામ ઓઝા જીત્યા હતા. પરંતુ તે પછી ચીમનભાઈ પટેલે બળવો કર્યો હતો અને ઈન્દિરાજીએ ચીમનભાઈને હટાવવા ઘઉંનો પૂરવઠો અટકાવતાં તેમની જ પ્રેરણાથી નવનિર્માણ આંદોલન થયું જે પછી વિપક્ષોએ હાઇજેક કરી લીધું તેના લીધે ચીમનભાઈની સરકાર તો ગઈ જ, સાથે કટોકટી પણ આવી પડી હતી, જે પછી ઈન્દિરાજીની પ્રતિષ્ઠા ધૂળધાણી થઈ અને તેમની સરકાર પણ ગઈ. તે પણ કૉંગ્રેસ અને ભાજપે યાદ રાખવું જોઈએ.

national, sanjog news, vichar valonun

ભારતમાં દેશભક્તિ ઓછી છે? હા તો કારણ શું?

સબ હેડિંગ: બુદ્ધુજીવીઓ આ દેશ માટે સતત નેગેટિવ ચિત્ર જ ઊભું કરતા રહ્યા છે. લેફ્ટ લીનિંગ એટલે કે ડાબેરી ઝુકાવવાળું ચિત્ર. આ દેશમાં મોગલો-અંગ્રેજોના આવ્યા પછી જ બધું થયું. હિન્દુઓ તો હંમેશાં માર જ ખાતા રહ્યા. આ નેગેટિવ ચિત્રના કારણે જ ભારતમાં દેશભક્તિનું પ્રમાણ જે રીતનું હોવું જોઈએ તે રીતનું નથી…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩/૩/૧૯)

યુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા છે. આ લખાઈ રહ્યું છે ત્યારે ભારતે પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને જૈશ એ મોહમ્મદના અડ્ડાઓ પર બૉમ્બ વર્ષા કરીને ૩૫૦થી વધુ આતંકવાદીઓને જન્નતમાં હુર પાસે પહોંચાડી દીધા છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકલ પછી નવો એક શબ્દ મળ્યો છે – નૉન મિલિટરી પ્રિએમ્પ્ટિવ સ્ટ્રાઇક. અર્થાત્ આ જે હુમલો હતો તે સેના દ્વારા હોવા છતાં સૈન્યનું પગલું ગણાવી ન શકાય. પ્રિએમ્પ્ટિવ એટલે જૈશના ત્રાસવાદીઓ ભારત પર હુમલો કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા તેને રોકવું. આમ, પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને માત્ર ત્રાસવાદીઓના અડ્ડાઓ પર હુમલો કરીને વાયુ સેનાએ તાકાત બતાવી દીધી.

પરંતુ આ સેના તો ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા વખતે પણ હતી. ૨૬ જુલાઈ ૨૦૦૮ના અમદાવાદમાં થયેલા ત્રાસવાદી હુમલા વખતે પણ હતી. ૨૦૦૮ના એક જ વર્ષમાં જાન્યુઆરીથી નવેમ્બર સુધીમાં દિલ્લી, અમદાવાદ, ઉત્તર પ્રદેશના રામપુર, જયપુર, મોડાસા વગેરે જગ્યાએ કુલ ૩૯ બૉમ્બ ધડાકા થયા હતા! તેમાં ૨૫૦થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. નરાધમ ત્રાસવાદીઓએ તો અમદાવાદના મુંબઈ ધડાકા વખતે હૉસ્પિટલના ટ્રૉમા સેન્ટરને પણ છોડ્યું નહોતું! તે વખતે કેમ ઍર સ્ટ્રાઇક ન થઈ?

વાયુ સેનાના પૂર્વ પાઇલૉટ મોહંતો પેંગિંગે જે ધડાકો કર્યો છે તે ચોંકાવનારો છે. તેણે કહ્યું છે કે ૨૬ નવેમ્બરના મુંબઈ હુમલા પછી વાયુ સેના પાકિસ્તાનના કબજાવાળા કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદી શિબિરો પર હુમલો કરવા તૈયાર હતી પરંતુ ત્યારની કૉંગ્રેસ સરકારે ના પાડી. અને હવે કૉંગ્રેસના નેતાઓ ૧૯૭૧ના યુદ્ધને યાદ કરે છે, ૧૯૬૫ના યુદ્ધને યાદ કરે છે. પરંતુ ૨૦૦૯થી ૨૦૧૪ના પાંચ વર્ષમાં જ દાખવેલી કાયરતાને ભૂલી જાય છે.

૨૦૧૩ના વર્ષમાં પાકિસ્તાની સૈનિકો બે ભારતીય જવાનોનાં માથાં વાઢીને ચાલ્યા ગયા પછી રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેર શરીફની દરગાહની અંગત મુલાકાતે આવે છે ત્યારે પણ ભારતના વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ તેમને બિરયાની સહિતની મિજબાની આપે છે! આ મિજબાની સ્વાભાવિક છે કે સોનિયા ગાંધીની મરજી વગર તો નહીં જ અપાઈ હોય. અજમેર શરીફના આધ્યાત્મિક વડાએ પણ ત્યારે ભારતના જવાનોની ક્રૂર હત્યાના વિરોધમાં પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાનનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. પરંતુ આપણી તત્કાલીન સરકાર તેમાંથી પણ ગઈ. પાકિસ્તાનના તે પછીના તત્કાલીન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ મનમોહનસિંહને દેહાતી ઔરત કહી જાય અને એનડીટીવીની તે વખતની મોટા ગજાની પત્રકાર બરખા દત્ત તે સાંભળી હસતાંહસતાં નાસ્તો કરતી રહે! ભારતમાં આવીને ભલે એ આજ સુધી કૉંગ્રેસ, સામ્યવાદીઓ કે ભારત તેરે ટુકડે હોંગે જેવી વિચારસરણીવાળાની ભાટાઈ કરતી રહે કે પછી ભારતના દૂરસંચાર પ્રધાન કોણ બનવા જોઈએ તે ચર્ચા કરતી હોય. કૉંગ્રેસ માટે નીરા રાડિયાના કથિત સંદેશાઓ પાસ કરવાનું દૂતનું કથિત કામ કરતી હોય.

આપણા દેશની તકલીફ એ છે કે આવા ચાર-પાંચ મોટા પત્રકારો દિલ્લીમાં બેઠા છે. જે વિવિધ ચેનલોનું સંચાલન કરે છે. કયા મુદ્દાને ઉછાળવો અને કયાને દબાવી દેવો તે તેઓ નક્કી કરે છે. આ ચેનલોનું જોઈને મોટા ભાગના સમાચારપત્રો એ જ મુદ્દાને ઉછાળે છે અને બીજાને દબાવે છે. તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં એક પ્રમાણિક પોલીસ અધિકારીએ મમતા બેનર્જીના ત્રાસથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરી. તમે કેટલા મિડિયામાં આ મુદ્દો ઉછળેલો જોયો? આ જ ઘટના જો કેન્દ્ર સરકાર કે ગુજરાતમાં બની હોત તો? વિચારો કે આખું અઠવાડિયું આ જ મુદ્દો ચાલ્યો હોત.

જોકે હવે સૉશિયલ મિડિયા આવવાના કારણે અને વેબસાઇટો આવવાના કારણે લોકોને તમામ પક્ષના સમાચારો મળી રહ્યા છે. લેફ્ટ, રાઇટ, સેન્ટર, તમામ…તેથી હવે મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયાનું મહત્ત્વ ઘટી રહ્યું છે. મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયામાં લખતા કે એન્કરિંગ કરતા લોકોને પણ સૉશિયલ મિડિયા આવવાના કારણે પેટમાં દુઃખવા લાગ્યું છે. પરંતુ તેનું કારણ એ છે કે તેઓ પોતાનો એજન્ડા જ ચલાવતા રહ્યા છે. આ દેશ માટે સતત નેગેટિવ ચિત્ર જ ઊભું કરતા રહ્યા છે. લેફ્ટ લીનિંગ એટલે કે ડાબેરી ઝુકાવવાળું ચિત્ર. આ દેશમાં મોગલો-અંગ્રેજોના આવ્યા પછી જ બધું થયું. હિન્દુઓ તો હંમેશાં માર જ ખાતા રહ્યા. હિન્દુઓ સાથે જોડાયેલી તમામ બાબતો- ધર્મ, પરંપરા, કેલેન્ડર વગેરે તો અવૈજ્ઞાનિક. તુલસીદાસે પશ્ચિમના વૈજ્ઞાનિક પહેલાં કહી દીધું હોય કે જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનુ અને તે રીતે પૃથ્વીથી સૂર્યનું અંતર કહી દીધું હોય તે વાત તેમને ગપ્પા લાગે, પરંતુ કાલીદાસ, કામસૂત્ર કે ખજુરાહોના શિલ્પો જ તેમને દેખાય. અંગ્રેજી-ઉર્દૂ ભાષા વાપરવામાં તેમને ગર્વ લાગે પરંતુ સંસ્કૃતપ્રચૂર ગુજરાતી કે હિન્દીને તેઓ ભદ્રંભદ્ર કહીને ઉતારી પાડે.

અને આ નેગેટિવ ચિત્રના કારણે જ ભારતમાં દેશભક્તિનું પ્રમાણ જે રીતનું હોવું જોઈએ તે રીતનું નથી. અહીં થિયેટરમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવા માટે તેમજ રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે ઊભા રહેવા માટે પણ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ આપવો પડે! શું આના માટે આદેશ હોય કે અંત:કરણથી જ ઉમળકો જાગવો જોઈએ? ઇ-મેમો આવવા લાગે અને તેમાંય ત્રણ મેમો પછી લાયસન્સ રદ્દ થવાની ભીતિ સર્જાય ત્યારે લોકો સવારના છ વાગે પણ ટ્રાફિક સિગ્નલે ઊભા રહે છે. ગમે તેવી સારી ટ્રેન હોય તેમાંથી સીટ કે મગ ચોરી થઈ જાય છે, પરિણામે મગ સાંકળેથી બાંધી રાખવો પડે છે. જાહેર શૌચાલય હોય તો ફ્લશ કરવાનું પણ લોકોને શીખવવું પડે તેમ છે. જે સરકારી સુવિધા છે તેને પણ જાળવતાં લોકોને કેટલી આવડે છે? જાહેર શૌચાલય છોડો, જે તે કંપનીના શૌચાલયની પણ આવી હાલત હોય અથવા તેમાં ક્યારેક તો પાણી પણ ન આવતું હોય!

દેશભક્તિ, શિસ્ત, સ્વચ્છતા અને પ્રમાણિકતા એ તો સ્વયંસ્ફૂર્ત ગુણો હોવા જોઈએ. તેનું સામૂહિક વાતાવરણ બનવું જોઈએ. જેમ લગ્નમાં ઓછો ખર્ચો કરનારને શરમ લાગે તેવું વાતાવરણ બનાવાયું છે કે કોઈની પાસે બહુ જોડી કપડાં ન હોય તો તેને શરમમાં મૂકવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે તેના કરતાં જેનામાં દેશભક્તિ, શિસ્ત, સ્વચ્છતા અને પ્રમાણિકતા ન હોય તે લોકોને શરમ આવે તેવું સામૂહિક વાતાવરણ આપણે કેમ ન નિર્માણ કરી શકીએ? બીજા દેશોમાં કેટલી પ્રમાણિકતા છે, કેટલી શિસ્ત છે, ત્યાં કાયદાનું પાલન કેટલું થાય છે તેની વાતો ત્યાંની ટૂરે જઈને આવનારા લોકો કરે પરંતુ એ જ લોકો ભારતમાં પાછું પ્રમાણિકતા, શિસ્ત, દેશભક્તિ, કાયદાનું પાલન ન કરતા હોય!

અને ફરી કહું કે તેમાં દેશ માટે નેગેટિવ ચિત્ર ઊભું કરનારા શલ્ય રાજાઓ ઓછા નથી. મહાભારતમાં જોકે શલ્ય રાજાનું પાત્ર સારું હતું જેણે કર્ણના સારથી બનીને તેનું મનોબળ અને સરવાળે કૌરવોનું મનોબળ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કર્યો. શું ભારતની એકેય ચીજ સારી જ નથી? કેમ એવું ચિત્ર ઊભું કરાય છે જેના લીધે લોકોને ભારત છોડીને વિદેશ સ્થાયી થવાનું મન થાય છે? અલબત્ત, આમાં સરકારી તંત્ર, સરકારી કર્મચારીઓ અને તેનાથી ઉપર શાસકોનો વાંક ઓછો નથી. પરંતુ આ બધા આવે છે તો આપણામાંથી ને. ખાનગી કંપનીઓમાં પણ કર્મચારીઓ ‘આજ કરે સો કલ કર’ની ફિલૉસૉફી પર ચાલનારા હોય છે. પીએફ માટે એક વર્ષ ધક્કા ખવડાવનારા હોય છે. મેનેજમેન્ટ કેમ ખુશ રહે તે જ વિચારનારા હોય છે. તેના માટે ભલે નીચેના સ્ટાફની છટણી કરી તેમનો ભોગ લેવો પડે. અથવા તેમને ઓછો પગાર આપવો પડે.

આ નેગેટિવ અને લેફ્ટ લીનિંગ ચિત્રથી દેશના નાગરિકોમાં દેશભક્તિ ચોક્કસ ઘટે છે. શિકાગોના નેશનલ ઑપિનિયન રિસર્ચ સેન્ટર (એનઓઆરસી)એ રાષ્ટ્રીય ગૌરવ પર વર્ષ ૨૦૦૩માં એક સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. તેમાં અમેરિકનોએ કહ્યું કે તેમને તેમની માતૃભૂમિ પર ગર્વ છે. તે પછી ઑસ્ટ્રેલિયા, ઑસ્ટ્રિયા, ઈઝરાયેલ, દક્ષિણ આફ્રિકા અને ફિલિપાઇન્સનો ક્રમાંક આવ્યો હતો. હવે તમે જુઓ, જર્મની આમ તો એક છે, પરંતુ આ સર્વેક્ષણમાં પશ્ચિમ જર્મની જે એક રીતે અમેરિકાના તાબામાં હતું તેમાં લોકોએ પોતે દેશ માટે ગૌરવ અનુભવતા હોવાનું કહ્યું, પરંતુ પૂર્વ જર્મની જે સામ્યવાદી યુએસએસઆરના તાબામાં એક સમયે હતું ત્યાંના દેશભક્ત લોકોનું પ્રમાણ ઓછું હતું. એ રીતે એનઓઆરસી પ્રમાણે સૌથી ઓછો દેશભક્ત પ્રદેશ પૂર્વ જર્મની હતો.

તમારો વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ હોવો જોઈએ, તમારે સમગ્ર દુનિયાના તત્ત્વચિંતકોને વાંચવા જોઈએ, તમામ પ્રકારની વિચારધારાનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ, કયા દેશમાં કયા ક્ષેત્રમાં કયા પ્રકારની સિસ્ટમ છે તેનો પણ તુલનાત્મક અભ્યાસ હોવો જોઈએ પરંતુ માત્ર તેના આધારે ફાંકાફોજદારી ન કરાય. તેને ટાંકીટાંકીને પ્રભાવ છાંટવાની કોશિશ ન કરાય કે પછી ભારતના આધ્યાત્મિક જગતમાં કે સંસ્કૃત સાહિત્યમાં મૂકાયેલી વાતને ઊંધી રીતે મૂકીને ભારતનો દૃષ્ટિકોણ ખોટો ન મૂકાય. ભારતના મનુસ્મૃતિથી માંડીને રામાયણ, મહાભારત સહિતના પવિત્ર ગ્રંથોના વિદેશી કહેવાતા ચિંતકોએ ખોટા અનુવાદ અને તે પછી ભારતમાં કહેવાતા વિદ્વાન લેખકો-કૉલમિસ્ટોએ હંમેશાં ખોટું ચિત્રણ કરી ભારતને વિદેશની નજરે જ જોતા કરી દીધા. આ દૃષ્ટિકોણ એટલે સુધી પ્રસર્યો કે ભારતમાં કૉંગ્રેસના શાસનમાં ભારત ઇલેક્ટ્રૉનિક્સ લિમિટેડે બનાવેલા ઇવીએમ સામે પણ આ બુદ્ધુજીવીઓએ લોકોના મનમાં ભ્રમ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. દલીલ પાછી વિચિત્ર એવી કરે કે અમેરિકા વગેરે વિકસિત દેશો કેમ નથી વાપરતા? શું કોઈ બાબતમાં ભારત આગળ ન હોઈ શકે? ભારતે શૂન્યની શોધથી લઈને ઘણું બધું પ્રદાન વિજ્ઞાન, ગણિત, મેડિકલ, સ્પેસ ક્ષેત્રે કરેલું છે. પરંતુ આ લોકો એવી જ માન્યતા ઠસાવવા માગે કે અમેરિકા સહિતના દેશો ઇવીએમ નથી વાપરતા તેથી આપણે પણ ન વાપરવું જોઈએ.

આવા લોકો પશ્ચિમની વાતો બહુ કરશે, પરંતુ જ્યારે પશ્ચિમના લોકો ભારતની તરફેણ કરશે કે ભારતનું સારું બોલશે તો તેને લોકો સુધી પહોંચવા જ નહીં દે. એરિક વેઇનર નામના વરિષ્ઠ લેખક અને વક્તાએ ‘સ્લેટ’ નામના મેગેઝિન માટે લખેલું, “India has electronic voting machine, why can’t the US?’ અર્થાત્ ભારત પાસે ઇવીએમ છે તો અમેરિકા પાસે કેમ નથી? ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૪ની તારીખવાળા એ લેખમાં તેમણે લખ્યું છે કે “જ્યારે અમેરિકા ટચ સ્ક્રીન અને પેપર ટ્રેઇલ વિશે ચર્ચા વિચારણા કરી રહ્યું છે ત્યારે (ઑલરેડી) ભારતે શાંતિપૂર્વક ઇલેક્ટ્રૉનિક રીતે મત આપવાનું કામ પતાવી પણ દીધું. મે મહિનામાં ૩૮ કરોડ ભારતીયોએ ૧૦ લાખ મશીન પર પોતાનો મત આપ્યો. ઇલેક્ટ્રૉનિક વૉટિંગમાં આજની તારીખ સુધીમાં આ વિશ્વનો સૌથી મોટો પ્રયોગ હતો.” યાદ રહે કે ૨૦૦૪ની એ ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસના નેતૃત્વવાળા યુપીએનો વિજય થયો હતો!

કહેવાનો અર્થ એ છે કે ‘દેશ પ્રથમ’ની વિચારસરણી આપણે રાખવી પડશે. તો કોઈ પણ સમસ્યા અને યુદ્ધમાં આપણે જીતી શકીશું. કોઈ પણ સમસ્યાનો આપણા દેશને ધ્યાનમાં રાખીને આગવો હલ શું હોઈ શકે? આપણે ‘જુગાડ’ની અનેક તસવીરો અને વિડિયો જોઈએ છીએ. જો ઇનૉવેશનને બળ આપવામાં આવે તો સંશોધન ક્ષેત્રે પણ આપણો દેશ પાછળ પડે તેવો નથી. પરંતું દરેક બાબતમાં અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, ઑસ્ટ્રેલિયા, વગેરે કૉલૉનિયલ સ્ટેટ શું કહે છે તે જ જોવા કરતાં ભારત તરફ નજર દોડાવો. ચીન-જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, વિયેતનામ જેવા પૂર્વના દેશો ટૅક્નૉલૉજીમાં ઘણા આગળ છે. જ્ઞાનમાં પણ ઘણા આગળ છે. તેમના તરફ નજર દોડાવો. બાકી, તો યુદ્ધ વખતે કે સ્વતંત્રતા દિન/ગણતંત્ર દિને સિઝનલ દેશભક્તિથી કંઈ ન વળે.