sanjog news, society, technology, vichar valonun

ફૉન, સૉશિયલ મિડિયા અને ઇન્ટરનેટથી વ્યક્તિ કેમેરા કૉન્સિયસ બની રહ્યો છે!

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૧૭/૬/૧૮)

“આપણે પણ આવો એકાદ વિડિયો મૂકી દઈએ તો રાતોરાત પ્રસિદ્ધિ મળી જાય.”

એક મિત્રએ આવું કહ્યું એટલે મનમાં સૉશિયલ મિડિયા, ઇન્ટરનેટ અને સ્માર્ટ ફૉનની ત્રિપુટીએ મચાવેલા તરખાટની સામાજિક અસરોનો વિડિયો ચાલવા લાગ્યો. મિત્રને આ વિચાર આવ્યો હતો પેલા ડાન્સિંગ અંકલના વિડિયો પરથી. એ જ સંજીવ શ્રીવાસ્તવ. વ્યવસાયે તો ઇલેક્ટ્રૉનિક્સના પ્રાધ્યાપક. નાનપણથી કંઈક ઓળખ મેળવવાની તીવ્ર ઈચ્છા જે ૪૬ વર્ષે પૂરી થઈ. આમ તો, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ડાન્સને સ્નાનસૂતકનોય સંબંધ નહીં, પરંતુ ઇલેક્ટ્રૉનિક્સની જ એક ચીજે તેમને રાતોરાત પ્રખ્યાત બનાવી દીધા જે કદાચ તેમને તેમના શિક્ષણના વ્યવસાયમાંથી ક્યારેય ન મળત.

મધ્ય પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન શિવરાજસિંહ ચૌહાણે પણ એ જ સૉશિયલ મિડિયા પરથી તેમને અભિનંદન આપી દીધા. વિદિશા મહાનગરપાલિકાએ તેમને પોતાના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર પણ બનાવી દીધા. વિદિશાને પણ થયું હશે કે ‘ઇન્ડિયન ઍક્સ્પ્રેસ’ ગ્રૂપના સ્થાપક તંત્રી રામનાથ ગોયન્કા તેને ત્યાંથી ચૂંટાઈને સાંસદ બન્યા, અટલ બિહારી વાજપેયી તેને ત્યાંથી ચૂંટાઈને સાંસદ બન્યા, અરે! મુખ્યપ્રધાન શિવરાજસિંહ પણ ત્યાંથી પાંચ વાર ચૂંટાઈને સાંસદ બનેલા તોય તેને આટલી પ્રસિદ્ધિ ન મળી તો લાવો ને બાજુમાં આવેલા ભોપાલના સંજીવ શ્રીવાસ્તવને ઉછીના લઈએ. સંજીવના ઠુમકા જોઈ જોઈને વિદિશાનું પણ નામ રોશન થઈ જાય.

વર્તમાનમાં આવી બધી યુક્તિઓને યોગ્ય, ઉપયુક્ત અને ઉચિત માનવામાં આવે છે. ગનીમત છે કે હજુ કોઈ શહેરે સન્ની લિયોનીને બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર નથી બનાવી. નહીંતર કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો તો એવી પણ દલીલ કરે તેવા છે કે તેમાં ખોટું શું છે? સંજીવ શ્રીવાસ્તવની નૃત્ય કળામાં નિપુણતા વિશે કોઈ ટીપ્પણી નથી. તેઓ તો એવો ડાન્સ કરી જાણે છે કે આજકાલ બધા અભિનેતા પાણી ભરે. વર્તમાન અભિનેતાઓ કૃત્રિમ અને ઝડપી ડાન્સ જ કરી જાણે છે. મોઢા પર હાવભાવ આવતા જ નથી.

વાત વિડિયોથી પ્રસિદ્ધિની છે. હવે તો વિડિયોથી કમાણીની લાલચ છે અને તે જરા જુદી રીતે. ડાન્સિંગ અંકલની રીતે નહીં. હવે એવી ઍપો જ આવવા લાગી છે જેમાં તમે તમારો વિડિયો મૂકો અને કમાણી કરો. પ્રસિદ્ધિ મળે તે તો લટકામાં. વિગો વિડિયો, ક્વાઇ વગેરે ઍપો આવી જ છે. તેમાં લાઇકને ફ્લેમ કહે છે. એક ફ્લેમના બદલામાં વપરાશકારને ૦.૦૦૧૫ અમેરિકી ડૉલર (ભારતના દસ પૈસા) મળે છે. કમાણી અને પ્રસિદ્ધિની લાલચે હવે સામાન્ય લોકો પણ પોતાના વિડિયો બનાવીબનાવી મૂકવા લાગ્યા છે.

તેમાં ચોંકાવનારું પ્રમાણ સ્ત્રીઓનું ઝાઝું છે. ૧૫-૧૬ વર્ષની વયથી લઈને ૪૦ સુધીની ઉંમરની સ્ત્રીઓ પોતાના વિડિયો મૂકવા લાગી છે. કોઈ હિન્દી કે અંગ્રેજી ગીત, સંવાદો, કોઈ રમૂજ વગેરે પર હવે તેઓ પોતાના વિડિયો બનાવે છે. તેમાં સંવાદો, રમૂજ બીજા કોઈના અવાજમાં હોય છે. વિડિયો બનાવનાર વ્યક્તિએ માત્ર અભિનય કરવાનો હોય છે. પ્રેટી આલિયા નામની યુઝર પ્રૉફાઇલ ધરાવતી એક કન્યાના આવા વિડિયો ખૂબ વાઇરલ થયા છે. ‘બંદર જૈસે મુંહવાલે અંકલ’, ‘કૌન થી વો લડકી’ વગેરે રમૂજો પર તેની અદાકારી, હાવભાવ આવી દરેક વિડિયો એપ પર અને યૂટ્યૂબ પર જોવા મળે છે. ડબસ્મેશ પણ આવી જ એપ છે જેમાં પણ લોકો પોતાના આવા વિડિયો બનાવી શકે છે.

‘એફઆઈઆર’ સિરિયલથી ખ્યાત કવિતા કૌશિકને એફઆઈઆર સિરિયલથી જેટલી પ્રસિદ્ધિ કદાચ નહીં મળી હોય એટલી ડબસ્મેશથી મળી હશે. તેનું કારણ તે પોતે નથી, પણ તેનો એક સાથી છે જે માત્ર ચાર વર્ષનો (વિડિયો બનાવ્યો ત્યારે, આજે તો સાત વર્ષનો થઈ ગયો હશે) જ છે. તેનું નામ ઋષિ છે. તે તેનો પડોશી છે પરંતુ કવિતા તેની સાથે યોગ કરે છે, ઓઉમ્ કાર કરે છે. રમતો રમે છે.
પણ આમાં તાજેતરમાં એક કન્યાનો જે વિડિયો આવ્યો છે તે ચોંકાવનારો છે. ખૂબ જ સુંદર, ઉદ્ઘોષક કે આરજે કક્ષાનો અવાજ ધરાવતી એક કન્યા સાહિત્યિક ઢબે “કવિએ માટલાને પૂછ્યું, કાળઝાળ ગરમીમાં તું આટલું શીતળ જળ કઈ રીતે આપે છે?…” આ રીતે આખી વાત શરૂ કરે છે અને આપણને થાય કે માટલાનો જવાબ કોઈ સુવિચાર પ્રકારનો હશે અથવા રમૂજી હશે પરંતુ છેલ્લે રમૂજમાં ગાળ આવે છે. આ ચોંકાવનારી વાત એટલે છે કે ગુજરાતની કન્યાઓ આ પ્રકારની ગાળ આ રીતે પોતાનો વિડિયો બનાવીને મૂકે તે માની શકાય નહીં. હિન્દીમાં “ચાય બના દું?” વિડિયો આવે જ છે જેમાં કોઈ નાનો છોકરાનો અવાજ છે પરંતુ અભિનય આવી કન્યાઓ કરી રહી છે.

પ્રસિદ્ધિની ભૂખ લોકોમાં વધી રહી છે અને તે માટે કોઈ પણ રસ્તા અપનાવવા પડે તે માટે તૈયાર પણ છે. ઢિંચક પૂજા હોય કે પૂનમ પાંડે, આ બધાને રાતોરાત પ્રસિદ્ધિ મળી. આ લોકો ક્યાં ખોવાઈ ગયા? રાખી સાવંત હોય કે નેહા ધૂપિયા, વિવાદાસ્પદ નિવેદનો કરીને જે તે સમયે તેમને પ્રસિદ્ધિ મળી, પરંતુ ઇતિહાસમાં તેમની કેટલી અને કઈ રીતે નોંધ લેવાશે?

સૉશિયલ મિડિયા લોકોને કેમેરા કૉન્સિયસ કરી રહ્યું છે. જ્યાં પણ જઈએ ત્યાં ફોટો પાડવો જરૂરી છે અને ફોટો પાડવો હોય તો સારા દેખાવું જરૂરી છે. સારાં કપડાં પહેરેલાં હોવા જરૂરી છે. સારા દેખાવામાં કંઈ ખોટું નથી. પરંતુ સતત કેમેરા કૉન્સિયસ થવાના કારણે લોકો ક્યાંક કૃત્રિમ જીવન તો નથી જીવવા લાગ્યા ને? કૃત્રિમ સ્મિત, કૃત્રિમ હાવભાવ…લાગે છે કે સામાન્ય લોકો પણ હવે અભિનય કરવા લાગ્યા છે.
અનેક વ્યાવસાયિક તસવીરકારો માને છે કે પહેલાં લોકો એટલા તસવીર માટેના શોખીન નહોતા અને તેમને તસવીર માટે પૉઝ આપવા વગેરે આવડતું પણ નહોતું. ખાસ કરીને લગ્ન વગેરે પ્રસંગોનું જે કામ કરે છે તે તસવીરકારોનું આ માનવું છે.

આજથી દસ પંદર વર્ષ પહેલાંના આલબમો જોઈ લો. આજે તો, લાગે છે કે, બાળક જન્મના એકાદ વર્ષની અંદર જ કેમેરા કૉન્સિયસ બનવા લાગે છે. એકાદ વર્ષમાં તેને સેલ્ફી લેતા આવડી જાય છે. આ માનવામાં નહીં આવે, પણ હકીકત છે. તેને વૉટ્સએપમાં ઑડિયો મેસેજ મોકલતા, વિડિયો કૉલ કરતા આવડે છે. બેએક વર્ષના બાળકને વાંચતા નહીં આવડતું હોય, પરંતુ તેને ચિત્રની રીતે અક્ષરોને ઓળખતા આવડે છે એટલે પોતાના કાકા, ફઈ, કે માસીના નંબર કયા છે તે તેને ખબર પડે છે.

તસવીરોનો શોખ રાજકારણીઓને હોય તે સ્વાભાવિક છે. પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુની જેટલી સારીનરસી તસવીરો છે (તેઓ ધૂમ્રપાન કરતા હોય કે તેમની સાથે સ્ત્રી હોય તેવી તસવીર પણ છે) તેટલી કદાચ બીજા કોઈ મોટા રાજકારણીની ભાગ્યે જ હશે. તે પછી અત્યારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ સતત કેમેરા કૉન્સિયસ રહે છે. થોડાં વર્ષો પહેલાં તેઓ ફેસબુકના સીઇઓ માર્ક ઝુકરબર્ગ કેમેરામાં વચ્ચે આવતા હતા તો તેમને બાજુમાં ખસેડતા હોય તેવો વિડિયો ખૂબ પ્રસારિત થયો હતો. તેમની આ ચેષ્ટાની તરફેણ અને ટીકા બંને થઈ હતી. પરંતુ હવે સાદગીમાં માનતા, સાદી સાડી અને સ્લિપર પહેરતાં, પશ્ચિમ બંગાળનાં મુખ્ય પ્રધાન મમતા બેનર્જી પણ આ પ્રકારની ચેષ્ટામાંથી બાકાત રહી શક્યા નથી. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પશ્ચિમ બંગાળ ગયા હતા ત્યારે નરેન્દ્ર મોદીની આગળ રાજ્યપાલ ઊભા હતા. ઓન કેમેરા રેકૉર્ડ થયેલા વિડિયોમાં, મમતા રાજ્યપાલને બાજુએ ખસેડી રાજ્યપાલ, મોદી અને મમતા ત્રણેય કેમેરામાં આવી શકે તેવી ચેષ્ટા કરતાં નજરે પડ્યાં હતાં.

ઘણા લોકો સેલિબ્રિટી સાથે ફોટો પડાવવાના શોખીન હોય છે. તો સેલિબ્રિટીઓ પણ પોતાની લોકચાહના દેખાય અને તેમની તસવીરો વધુ પ્રસારિત થાય તે માટે કોઈ પણ વ્યક્તિ સાથે તસવીર પડાવવા તૈયાર થઈ જાય છે. તે વખતે આ વ્યક્તિ કોણ છે તે તેમને ખબર નથી હોતી. તેનો ભૂતકાળ કે વર્તમાન પણ કદાચ જાણતા નથી હોતા. પરંતુ આવી તસવીરો સેલિબ્રિટીઓથી માંડીને રાજકારણીઓ માટે ભવિષ્યમાં ગળાની ફાંસ સાબિત થાય છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સામે આરોપ લાગે ત્યારે તે વ્યક્તિની નેતા કે કલાકારની તસવીર તે નેતા કે કલાકારના વિરોધી કે મિડિયાને હાથ લાગે તો પ્રચાર શરૂ થઈ જાય છે કે તે આરોપી સાથે તે નેતા કે કલાકારના પણ સંબંધ છે અને તેમના આશીર્વાદથી જ આરોપીએ ગુનો કર્યો છે.
આવી તસવીરમાં કોઈ એકાદ ક્ષણને પકડીને પણ વિરોધીઓ અપપ્રચાર કરતા હોય છે. કોઈ પણ સજ્જન વ્યક્તિ પણ કોઈ સ્ત્રીની સાથે હાથ મિલાવતી વખતે તેની સામે જુએ તે ક્ષણની તસવીર જો એવા વિધાન સાથે પ્રચારિત કરવામાં આવે કે તે લોલુપ નજરે જુએ છે તો કેટલાક આવા અપપ્રચારના શિકાર થઈ જવાના. બાબા રામદેવ કે નરેન્દ્ર મોદીની સ્ત્રીઓ સાથેની આવી તસવીરો વિરોધી છાવણીઓ દ્વારા અવારનવાર પ્રચારિત કરવામાં આવે છે. સંસદમાં લાઇવ ટેલિકાસ્ટ જોયું હશે તેઓ એ વાત સ્વીકારશે કે નરેન્દ્ર મોદી ક્યારેય ઝપકી કે સૂતા દેખાતા નથી. પરંતુ કોઈ પણ એકદમ જાગતી વ્યક્તિની આંખ તો પટપટે જ અને સિક્વન્સ ફોટોગ્રાફીમાં આ આંખ જ્યારે બંધ થાય તે તસવીરને જો વહેતી કરવામાં આવે તો તેને ઊંઘતી બતાવી શકાય. નરેન્દ્ર મોદીની આવી તસવીર પણ વિરોધી મિડિયાએ વહેતી કરી હતી. જોકે કૉંગ્રેસ વિરોધી છાવણી પણ આવું કરતી હોય છે.

આજે દરેકના હાથમાં ફૉનની રીતે કેમેરા છે અને તેથી દરેક વ્યક્તિ ફૉટોગ્રાફર છે. દરેકને હીરો પણ થવું છે. પરંતુ હીરો થવા જતાં ખલનાયક સાબિત થઈ શકાય છે. ઉના કાંડમાં આપણે આ જોયું છે. તમારી આસપાસ કોઈ ઘટના બને ત્યારે કોઈ શૂટિંગ કરતું હશે તેની ખબર હોતી નથી. ભીડમાં હો ત્યારે તો ખાસ. તેમાંય હવે તો સ્પાય કેમેરા આવી ગયા છે જે શર્ટનાં બટન-પેન, બેગના બટનમાં ફિટ થઈ શકે છે. તમને ખબર પણ ન હોય અને તમારું શૂટિંગ પણ થતું હોય. આથી કેમેરા કૉન્સિયસ રહેવું પડે છે. દર પળે સજાગ રહેવું જરૂરી છે. સેલિબ્રિટીએ ખાસ.

Advertisements
media, national, sanjog news, society, vichar valonun

શું મિડિયાનું કામ માત્ર નકારાત્મકતા ફેલાવવાનું જ છે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૨/૪/૧૮)

આજે ચારે તરફ નકારાત્મકતાનું વાતાવરણ છે. રસ્તા ખરાબ છે, બૅંકમાં પૈસા નથી, બળાત્કારો થાય છે, આવી સમસ્યાઓ છે જ અને તેનાથી આંખ મિચામણા કરવાની વાત નથી. આ નકારાત્મકતા નથી. પરંતુ કોઈ અણઆવડતવાળો કર્મચારી પોતાના પગારમાં તોતિંગ વધારો ન થાય ત્યારે મેનેજમેન્ટને ગાળો આપે તે નકારાત્મકતા છે. પોતાની ભાભીની હંમેશાં ટીકા કરી તેને ક્યારેય મદદરૂપ ન થતી સ્ત્રી પાછી પોતાને મદદરૂપ ન થવા માટે પોતાની નણંદની ટીકા કરે તે નકારાત્મકતા છે.

બૉસ તરીકે પોતે મોડા આવી, વહેલા નીકળી જાય અને પછી કામ બગડે તો નીચેના કર્મચારીને દોષ દે તો તે નકારાત્મકતા છે. પોતે ઘરનો કચરો ઘરની બહાર ચાર રસ્તે નાખી દે અને પછી સ્વચ્છતા માટે સરકારને ગાળો આપે તે નકારાત્મકતા છે. પોતે ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન ન કરે અને પછી ટ્રાફિક જામ માટે સરકારને ગાળો આપે તે નકારાત્મકતા છે.

આવી ઘણી બધી નકારાત્મકતા ફેલાવવા માટે મિડિયાનો ફાળો ઓછો નથી. એમ કહે છે કે સવારે જ્યારે તમે ઊઠો છો ત્યારે તમારું મન કોરી પાટી જેવું હોય છે. ત્યારે તમે અખબાર વાંચો અને એમાં પહેલા પાને મોંકાણ (સમસ્યાઓ)ના જ સમાચાર હોય તો તમારા મનમાં નકારાત્મકતા પ્રવેશે છે. છેલ્લા પાને પણ મોંકાણ જ હોય છે. સમાચાર જોવા ટીવી ચાલુ કરો છો અને સમાચારમાં પણ આવી જ નકારાત્મકતા જ હોય તો સ્વાભાવિક જ તમારા મનમાં નકારાત્મકતા ઘર કરી જવાની.

ફરી વાર કહું, મિડિયાની વાત કરું છું ત્યારે સમસ્યાઓથી મોંઢું ફેરવી લેવાની વાત નથી પરંતુ શું હકારાત્મક સમાચાર આ દુનિયામાં બનતા જ નથી? તેને કેમ પહેલા પાને ન છાપી શકાય? રોજ પહેલી હેડલાઇન હકારાત્મક કેમ ન હોઈ શકે? મારી જાણકારી મુજબ, ‘ગોરસ’ કૉલમથી જાણીતા લેખક સ્વ. ગિરીશ ગણાત્રા આવું અખબાર શરૂ કરવાના હતા પરંતુ તેમનું અવસાન થઈ ગયું અને આવું સમાચારપત્ર શરૂ ન થઈ શક્યું.

આજે કેટલાંક ઉદાહરણ સાથે એવા સમાચાર કહેવા છે જે કદાચ આ નકારાત્મકતાના વાતાવરણમાં ઓછા ચગ્યા છે. ચગાવવા જોઈતા હતા, પરંતુ નથી ચગ્યા. અત્યારે કોઈ પણ ઘટનામાં જો પીડિત કથિત દલિત હોય તો તે સમાચાર મોટા પાયે ચગાવાય છે. તેમાં ચગેલા સમાચારથી વિરુદ્ધ સત્ય બહાર તો તે પાછું એટલી હદે ચગાવાતું નથી. આ રીતે મિડિયા જાણતાંઅજાણતાં ‘ભારત તોડો’ના ષડયંત્રમાં સામેલ થાય છે, આનું કારણ એ છે કે પીડિત પીડિત જ હોય છે, તેની કોઈ જ્ઞાતિ ન હોવી જોઈએ. સામે પક્ષે કથિત સવર્ણ જ્યારે કથિત દલિત માટે કંઈ કરે તો તે સમાચાર છપાતા નથી કે દર્શાવાતા નથી.

‘એક દલિત યુવકે ઘોડી ખરીદી તેથી તેની હત્યા થઈ ગઈ’ આવા સમાચાર છાપીને દલિતોને ઉશ્કેરવાનું કામ મિડિયાના એક વર્ગે કર્યું. સત્ય કંઈક જુદું હતું. હત્યા થવાનું કારણ ઘોડી ખરીદી તે નહીં, પરંતુ તે યુવક દ્વારા યુવતીઓની છેડતી કરાતી હતી તે હતું. (તેનાથી પણ હત્યા વાજબી તો નથી જ ઠરતી.) તે યુવક શાળામાં ભણતો ત્યારે પણ તેની સામે શિક્ષકો અને વાલીઓએ અશિષ્ટ અને ઉદ્ધત વર્તનની ફરિયાદ શિક્ષણાધિકારીને કરેલી હોવાના પુરાવા છે. પરંતુ યુવકના પિતાએ ફરિયાદ લખાવી અને તેને સાચી માની લઈ હેડિંગ બનાવી દેવાયું. શું એમ ન લખી શકાયું હોત કે ભાવનગરના ટીંબી ગામે એક યુવકની હત્યા? સનસનાટી મોટી કે સમાજ પ્રત્યેની જવાબદારી? છેક રાષ્ટ્રીય સ્તરે આ સમાચાર ખૂબ જ ચગ્યા. પરંતુ ભાવનગર જિલ્લાના જ ટીંબી નજીકના ધોળા જંક્શનમાં એક ખૂબ જ સારી, ઉદાહરણરૂપ ઘટનાને આ જ મિડિયાએ ચગાવી નહીં.

ગત ૧૪ એપ્રિલે બાબાસાહેબ આંબેડકરની જન્મજયંતિ હતી. આંબેડકરને દલિતોએ તેમના ભગવાન જ બનાવી લીધા છે. આવું નથી. તે દિવસે ટીંબીથી નજીક ધોળા જંક્શનમાં ઉમરાળા શૈક્ષણિક મહાસંઘના શિક્ષકોએ તે દિવસે દલિત બાળકો સાથે બટુક ભોજન કર્યું. ગ્રામ પંચાયતના સફાઈ કર્મચારીઓનું સન્માન કર્યું. દલિત આવાસમાં જઈને સમય વિતાવ્યો. આ શિક્ષકોમાં ઘણા બધા કથિત સવર્ણ જ્ઞાતિના પણ હતા. પરંતુ આ સમાચારને મિડિયાએ ચગાવ્યા નહીં.

આવા જ એક બીજા સમાચાર હૈદરાબાદના છે. સામાન્ય રીતે એવો કુપ્રચાર થાય કે મંદિરોમાં દલિતોને પ્રવેશ નથી. બધાં જ મંદિરો માટે આ તથ્ય સાચું નથી. અપવાદરૂપ જૂજ મંદિરો માટે જ આ વાત સાચી છે. તેમ છતાં આવો મોટા પાયે કુપ્રચાર થાય છે. હૈદરાબાદના શ્રી રંગનાથ મંદિરના પૂજારી સી. એસ. રંગરાજને એક દલિત ભક્ત ૨૫ વર્ષના આદિત્ય પારાસરીને પોતાના ખભા પર ઉપાડીને મંદિરના ગર્ભગૃહમાં લઈ જઈને દર્શન કરાવ્યા. રંગરાજનનું કહેવું છે કે આ ઘટના ૨,૭૦૦ વર્ષ જૂની પરંપરા છે જેને મુનિ વાહન સેવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પરંપરાને સનાતન ધર્મનો અસલી સંદેશ પહોંચાડવા અને સમાજમાં સમાનતાનો સંદેશ આપવા માટે નિભાવવામાં આવે છે. શું તમારી સમક્ષ ક્યારેય આવી સારી અને સાચી પરંપરાની વાત પહોંચી? ના. તમારી આગળ હિન્દુ ધર્મની ખોટી પરંપરાની વાત જ પહોંચે છે.

આપણે શહેરીજનો અને એમાંય મોટીમોટી સેલિબ્રિટીઓ શહેર અને ગામડામાં અસુવિધા હોય તો સરકારને ગાળો દેવામાં કોઈ કચાશ બાકી નથી રાખતા. પરંતુ પોતે જ્યાં જન્મ્યો, કે જ્યાં પૈસા કમાયા તે ગામ કે શહેર માટે કરનારા કેટલા? ગુજરાતમાં કેટલાક આવા વીરલાઓ છે પરંતુ તેમના કિસ્સા અપવાદ સિવાય મિડિયામાં ચગતા નથી કારણકે મિડિયાના મોટા વર્ગને પેઇડ પબ્લિસિટીમાં જ રસ હોય છે. જો પૈસા આપો તો પબ્લિસિટી થાય, નહીંતર નહીં. પરંતુ આપણે વાત કરવી છે એક કલાકારની જેણે પોતાના ગામનો ઉદ્ધાર કરવા ૧૯ વર્ષની ધીકતી અને ઉજ્જવળ કારકિર્દી છોડી દીધી છે.

આ કલાકાર એટલે રાજેશકુમાર. તમે તેમને ‘સારાભાઈ વર્સિસ સારાભાઈ’ના રોશેશ સારાભાઈ તરીકે જાણો છો. ‘બા બહુ ઔર બીબી’, ‘કૉમેડી સર્કસ’ના અકબર અને ‘મિસીસ એન્ડ મિસ્ટર શર્મા અલાહાબાદ’ જેવી ઘણી સિરિયલોમાં તેઓ ચમકી ચૂક્યા છે. ઋષિ કપૂર જેવા રૂપાળા અને દેખાવડા. આ કલાકાર બિહારના અંતરિયાળ બર્મા ગામના છે. તેઓ એક વાર આંબાના ઝાડ નીચે બેઠા હતા અને તેમને બુદ્ધની જેમ જ્ઞાન થયું કે તેમણે પોતાના ગામના વિકાસ માટે કંઈક કરવું જોઈએ. તેમના ગામમાં પાણી અને વીજળીની સુવિધા નહોતી. આથી તેમણે પોતાના ગામને સ્માર્ટ વિલેજ બનાવવાનો સંકલ્પ કર્યો. તેઓ આ કામમાં અત્યારે લાગી ગયા છે. તેઓ પોતાની ઉજ્જવળ કારકિર્દીને છોડીને હવે ગામડામાં રહે છે, ખેતી કરે છે, દૂધ દોહે છે, ઘાસ કાપે છે અને ઘરનું કામ પણ કરે છે.

આ સમાચાર તમારી સમક્ષ પહોંચ્યા?ના, પરંતુ, હિન્દી ફિલ્મના કેટલાક કલાકારોએ કઠુઆની પીડિતા બાળકી માટે પોતે હિન્દુ હોવાની શરમ અનુભવી તે જોરશોરથી પહોંચ્યા. આમાંની સ્વરા ભાસ્કરે ‘પદ્માવતી’ ફિલ્મ વખતે તો પોતે બળાત્કારને જાણે ન્યાયી ઠરાવતી હોય તેવો પત્ર લખેલો. કરીના કપૂરે પોતાના દીકરાનું નામ એવા રાક્ષસી બાદશાહ પરથી રાખ્યું છે જેણે બળાત્કાર સહિતના અત્યાચાર કરવામાં કોઈ કસર નહોતી રાખી. હિન્દુઓમાં કોઈ રાવણ કે કંસ પરથી પોતાના સંતાનનું નામ રાખે છે? કોઈએ પોતાના સંતાનનું નામ હિરણ્યકશિપુ રાખ્યું?

રાજકોટથી ૨૨ કિલોમીટર દૂર રાજસમઢિયાળા ગામમાં રામરાજ્ય જેવી સ્થિતિ છે. ત્યાં કોઈ પોતાના ઘરને તાળું મારતું નથી. વેપારી પણ બપોરે જમવા જાય તો દુકાન ખુલ્લી મૂકી દે છે અને ગ્રાહક આવે તો જોઈતી વસ્તુ લઈ ગલ્લામાં વસ્તુની કિંમતના રૂપિયા મૂકી દે. (આપણે ત્યાં અમેરિકા, બ્રિટનની પ્રમાણિકતાનો પ્રચાર બુદ્ધુજીવીઓ જેટલો કરે તેટલો આ બાબતનો ઉલ્લેખ પણ નહીં કરે). અહીં ગુટખા વેચવા પરના પ્રતિબંધનો જડબેસલાક અમલ થાય છે. આ બધું આભારી છે અહીંના એક સમયના સરપંચ હરદેવસિંહ જાડેજા. એમ.એ.નું ભણીને એસઆરપીમાં જોડાયેલા. પરંતુ પછી તેમનું ગામ તેમને બોલાવતું હતું તેથી તેમણે ગામની રાહ પકડી. આ ગામ પચાસ લાખથી વધુ કિંમતની શાકભાજી વેચે છે.

મોરબી નજીક હડમતિયા ગામ છે. આ ગામમાં અતિ ભારે વરસાદ પડ્યો ત્યારે કપુરીયા વોકળામાં પાણી પૂરવઠાની લાઇનને નુકસાન થયું અને પાણી પૂરવઠો ખોરવાઈ ગયો ત્યારે પાણી પૂરવઠા તંત્રની રાહ જોયા વગર સરપંચ રાજાભાઈ ચાવડાએ પોતે સરપંચ હોવાનો અહં રાખ્યા વગર મજૂરની જેમ રિપેરિંગ કરી પાણી પૂરવઠો ફરીથી ચાલુ કર્યો. આ સમાચાર તમારી સમક્ષ નહીં પહોંચ્યા હોય પરંતુ સરપંચથી માંડીને ધારાસભ્યો અને સાંસદો કામ કરતા નથી તેવા સમાચાર તમારા સુધી રોજેરોજ પહોંચાડવામાં આવે છે. આવા સમાચાર છપાય તો બીજા ચૂંટાયેલા લોકોને પણ પ્રેરણા મળે.

આ હડમતિયા ગામમાં જ એક મંદિર છે. ત્યાં ગામની ભણેલી દીકરીઓ ગામનાં બાળકોને ફ્રી ટ્યૂશન આપે છે જેથી બાળકોને બહાર ન જવું પડે અને તેઓ ભણવામાં કાચા ન રહી જાય. આનાથી પહેલી વાત તો એ સાબિત થાય કે મંદિર માત્ર પૂજા-અર્ચનાનું કેન્દ્ર નથી. મંદિરો ન હોવાં જોઈએ તેવી બુદ્ધુજીવીઓ દલીલો કરતા હોય છે અને હવે તો મંદિરમાં બળાત્કાર થાય તેવો કુપ્રચાર પણ થઈ રહ્યો છે. બીજું કે આ મંદિરમાં બાળકો ભણવા આવે છે તો તેમની શું નાતજાત પૂછવામાં આવે છે? ના.

તાજેતરમાં હૈદરાબાદના સમન્યૂ પોથુરાજુ નામના માત્ર સાત વર્ષના બાળકે આફ્રિકાના સૌથી ઊંચા પર્વત માઉન્ટ કિલિમાંજારો પર આરોહણ કરી ત્યાં તિરંગો લહેરાવ્યો. શું આ સમાચાર પૂરતી પ્રસિદ્ધિને લાયક નથી?

મોદી સરકાર આવ્યા તે પહેલાં પદ્મ પુરસ્કારો એવી વ્યક્તિને મળતા હતા જે જાણીતા હોય, પરંતુ સમાજઘડતર કે સમાજસેવામાં તેમનું પ્રદાન સાવ અલ્પ હોય, પરંતુ ૨૦૧૫થી એવી વ્યક્તિઓને પણ પદ્મ પુરસ્કાર મળે છે જેમણે સમાજ માટે ખરેખર ઘણું બધું કર્યું છે પરંતુ સમાજે તેની જોઈએ તેવી નોંધ નથી લીધી. આવી જ એક મહાન મહિલા એટલે સુહાસિની મિસ્ત્રી જેમને આ વર્ષે પદ્મશ્રી મળ્યો. આ મહિલા પશ્ચિમ બંગાળનાં છે. તેમણે શાકભાજી વેચી વેચીને પૈસા ભેગા કર્યા અને એક હૉસ્પિટલ બનાવી જેથી કોઈ ગરીબ પૈસાના અભાવે સારવાર વગર ન રહી જાય. તેનું નામ પોતાના કે પરિવારજનોના નામ પરથી રાખવાના બદલે હ્યુમનિટી હૉસ્પિટલ રાખ્યું!

મોદીજીએ ‘મન કી બાત’માં પણ તેમનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, પરંતુ ‘મન કી બાત’ મજાકનું પાત્ર બની ગઈ છે. ન બનવી જોઈએ.

sanjog news, society, vichar valonun

દલિતોને અન્યાય બાબતે ભાગવતજીનું સૂચક નિવેદન

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૫/૪/૧૮)

આ લેખ છપાશે ત્યારે ૧૫ એપ્રિલ હશે. ૧૪ એપ્રિલે બાબાસાહેબ આંબેડકરનો જન્મ દિવસ કઈ રીતે ઉજવાયો હશે તે અત્યારે, ૨ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ થયેલી હિંસાને જોતાં કલ્પના કરી શકાતી નથી કારણ કે દલિતોનાં નામ પર ૨૦૧૯ લોકસભાની ચૂંટણી અને ૨૦૧૮ની કર્ણાટક, મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન વગેરે રાજ્યોની ચૂંટણીમાં જીત મેળવવાનું સ્વપ્ન દરેક રાજકીય પક્ષ જોઈ રહ્યો છે.

આ લખાય છે ત્યારે ૧૪ એપ્રિલે ભાજપના નેતાઓને બાબાસાહેબ આંબેડકરની પ્રતિમાને ફૂલહાર સાથે શ્રદ્ધાસુમન અર્પવા ન દેવા દલિતોના મસીહા થવા થનગનતા ગુજરાતના ધારાસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણીએ હિન્દીમાં અખિલ ભારતીય સ્તરે અપીલ કરી છે. જોકે સાંત્વનાની વાત એ છે કે દલિત સમાજના વિદ્વાન અને એક પ્રખર આંબેડકરવાદીની ઓળખ ધરાવતા ડૉ. પી. જી. જ્યોતિકરના પુત્ર ડૉ. અમિત જ્યોતિકરે લાલ ઝંડાધારી જિજ્ઞેશ મેવાણી સામે કેટલાક તીખા સવાલો ઉઠાવ્યા છે જે યથાતથ અહીં પ્રસ્તુત છે.

(૧) શું તમારા આરાધ્ય દેવને કોઈ ફૂલ ચડાવવા કે પગે લાગવા આવે તો તેમાં કોઈ રાજનીતિ હોય?

(૨) શું ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરને લાલ ઝંડાધારી શ્રી મેવાણી જેવા પોતાની જાગીર સમજે તે યોગ્ય છે?

(૩) ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે પોતાની વસિયતમાં લાલ ઝંડાધારી શ્રી મેવાણીને લખી આપ્યું છે કે મારા નિર્વાણ બાદ મારી મૂર્તિ પર કોણછ હાર ચઢાવે અને કોણ ન ચઢાવે?

આમ સ્પષ્ટ છે કે, દલિત સમાજમાં પણ બે ભાગ જોવા મળી રહ્યા છે. રાજનીતિ હંમેશાં ભાગલા પાડતી હોય છે અને સમાજનીતિ હંમેશાં જોડવાનું કામ કરતી હોય છે. દુઃખની વાત એ છે કે લોકો સમાજનીતિમાં પણ રાજનીતિને લઈ આવે છે. કોઈ પણ જ્ઞાતિની કોઈ પણ સંસ્થા જોઈ લો. મોટા ભાગે તેમાં રહેલા પદાધિકારીઓ દ્વારા રાજનીતિ થતી હોવાના આક્ષેપો હંમેશાં તેમના વિરોધીઓ દ્વારા થતા જ હશે. બહુ એવી ઓછી સંસ્થા બચી જશે જેમાં રાજકારણ નહીં થતું હોય. રાજકીય પક્ષો તો ખરા જ પરંતુ ક્રિકેટની સંસ્થા બીસીસીઆઈ હોય કે પછી સાહિત્ય પરિષદ હોય કે પછી બીજી કોઈ જ્ઞાતિની સંસ્થા હોય તેમાં વહાલા-દવલાની નીતિ આવે અને પછી આવે અહંકાર. પોતાનું જ ધાર્યું થવું જોઈએ તેવું તેના આગેવાનો માનવા લાગે અને તે માટે પોતાના કહ્યાગરા લોકો પદાધિકારી બને તે માટે દાવપેચ ખેલે એટલે સરવાળે એમાં જે-તે આગેવાનોનો જ અહમ સંતોષાતો હોય છે અને જ્ઞાતિનું ભલું છેવટે પાછળ રહી જતું હોય છે.

આપણે વાત કરતા હતા દલિતોના મુદ્દાની. અત્યારે દલિત સમાજમાં સૉશિયલ મિડિયા અને બાકી અનેક રીતે કથિત સવર્ણો વિરુદ્ધ ખૂબ જ ઝેર ઓકવામાં આવે છે. આની પ્રતિક્રિયારૂપે દલિત સમાજ દ્વારા પણ સવર્ણો વિરુદ્ધ સૉશિયલ મિડિયામાં બેફામ લખવામાં આવે છે જેમાં ઘણી વાર તથ્યનો અભાવ હોય છે. સરવાળે થાય છે એવું કે બંને વચ્ચે વેરઝેર ઘટવાના બદલે ઊલટાના વધે જ છે. આ સંદર્ભમાં તાજેતરમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના વડા મોહન ભાગવતનું નિવેદન ચિંતનાત્મક છે.

સંઘ અને ભાજપ વિશે તેઓ દલિત વિરોધી હોવાની છાપ ઉપસાવાઈ છે પરંતુ જો તથ્યો જોવામાં આવે તો આ છાપ ખોટી હોવાનું સાબિત થાય છે.  વર્તમાનમાં સંસદમાં સૌથી વધુ દલિત સાંસદો ભાજપના છે. બીજી તરફ સંઘ પાસે ગાંધીજી અને ડૉ.બાબાસાહેબ આંબેડકરની મુલાકાતનાં સંસ્મરણો ટાંકવા માટે છે. મહાત્મા ગાંધીજી ૧૯૩૪માં વર્ધામાં મહાદેવ દેસાઈ અને મીરાબહેન સાથે સંઘ શિબિરની મુલાકાત લીધી ત્યારે તેઓ સંઘની શિસ્ત અને સ્વયંસેવકોમાં અસ્પૃશ્યતાના અભાવથી ખૂબ જ પ્રભાવિત થયા હતા. સંઘના કોઈ અધિકારીએ વાતશ્રકહી હોય અને ગાંધીજીએ માની લીધી હોય તેવું નહોતું પરંતુ તેમણે સ્વયંસેવકોને જાતે પૂછી અને તેની ખાતરી કરી હતી. તો બીજી તરફ ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે પણ ૧૯૩૯ માં પૂણેમાં યોજાયેલા સંઘ શિબિરની મુલાકાત લીધી હતી. ત્યાં તેમણે જોયું કે સ્વયંસેવકો ભાઈચારા અને સમાનતાથી એકબીજા સાથે રહે છે. સ્વયંસેવકોને સંબોધતા તેમણે કહ્યું હતું કે “હું પહેલીવાર સંઘ સ્વયંસેવકોના શિબિરની મુલાકાત લઇ રહ્યો છું. મને એ વાતની ખુશી છે કે સવર્ણો અને હરિજનો વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ નથી.”

સંઘ વડા ભાગવતજીનું તાજેતરનું નિવેદન હિન્દુ સમાજમાં સમરસતા પ્રસરાવવા માટે સંઘની પ્રતિબદ્ધતાનું વધુ એક ઉદાહરણ જણાય છે. ભાગવતજીએ કહ્યું કે “જ્યાં સુધી સામાજિક ભેદભાવ છે ત્યાં સુધી અનામત રહેશે.” અને આ અનામત જશે તોપણ ક્યારે જશે તે વિશે ભાગવતજી સ્પષ્ટ કહે છે કે “જે લોકો સામાજિક ભેદભાવનો શિકાર બન્યા છે તે લોકો કહેશે કે હવે અમારે અનામત નથી જોઈતી ત્યારે જ અનામત દૂર થશે.” ભાગવતજીએ સંઘના ત્રીજા સરસંઘચાલક બાળાસાહેબ દેવરસને ટાંકીને કહ્યું કે “સંઘ વર્ષોથી સામાજીક ભેદભાવનોનો વિરોધી રહ્યો છે. હજુ પણ ભેદભાવ ગયા નથી. હજુ પણ (ભેદભાવનાં) ઉદાહરણ આવે છે. મંદિરમાં પ્રવેશ નથી મળતો. પાણી કાઢ્યું એટલે માર પડ્યો. પહેલાં આ ભેદભાવ સહન કરવામાં આવતા હતા, હવે સહન નથી કરવામાં આવતા. પ્રતિકાર કરવામાં આવે છે. એટલે કે ભેદભાવ મનમાં છે. મનમાંથી જ આ ભેદભાવ દૂર થવા જોઈએ. ભેદભાવની વાત હિન્દુ શાસ્ત્ર કે વ્યવસ્થામાં નથી. વ્યવસ્થા (સિસ્ટમ) વિષમતાનું સ્થાન એટલા માટે બને છે કે તે મનમાં હોય છે. સારી વ્યવસ્થાઓ પણ વિષમતાઓથી ગ્રસ્ત એટલા માટે બની જાય છે કે જાતે ચલાવનારાઓના મનમાં પોતાના અને પારકાનો ભેદ આવી જાય છે.”

સંઘે વર્ષ ૨૦૧૫માં ઠરાવ કર્યો હતો કે  ગામડાંઓમાં એક મંદિર, એક કૂવો અને એક સ્મશાન હોવું જોઈએ. ભાગવતજી કહે છે, “આ માટે અમે કામ શરૂ કરી દીધું છે. બધાં મંદિરોમાં બધા હિન્દુઓ ને પ્રવેશ હોય, બધાં પાણીનાં સ્થાનો પર બધા હિન્દુઓને હક હોય ને બધાં સ્મશાન બધા હિન્દુઓ માટે હોય.”

તેઓ આગળ કહે છે, “જ્યારે અનામતની વાત આવે છે ત્યારે સમાજમાં બે ભાગ જોવા મળે છે- એક અનામત તરફી અને અનામત વિરોધી. અનામતના કારણે જેમની તક ઓછી હોય છે તેમના મનમાં રોષ હોય તે સ્વાભાવિક છે પરંતુ જો આપણે એક સમાજ હોઈએ તો આપણે શું વિચાર ન કરી શકીએ કે આજ સુધી એટલે કે બે હજાર વર્ષથી જેમણે સહન કર્યું, સહન જ કરતા આવ્યા છે, બીજું શું? આટલું બધું સહન કરવા છતાં હિન્દુ સમાજનાં અંગ બનીને રહ્યા. થોડો-ઘણો પ્રતિકાર થયો, વિદ્રોહની ભાષા આવી તો તે છેલ્લાં સો વર્ષમાં.

આટલું સહન કરીને બધા પ્રસંગોમાં હિન્દુ સમાજ સાથે ઊભા રહ્યા દેશ માટે લડ્યા, તે માટે વિરોધીઓના અત્યાચાર પણ સહન કર્યા. હજાર વર્ષ તેમણે સહન કર્યું, આપણે શું સો વર્ષ પણ સહન ન કરી શકીએ?” તે પછી તેઓ દૃઢ ભાવથી આદેશાત્મક સ્વરમાં કહે છે કે “કરવું જોઈએ.”

આના સમર્થનમાં એક ઉદાહરણ આપતા તેઓ કહે છે કે “નાનાજી દેશમુખ અને દીનદયાલજી સંઘમાં કામ કરતા હતા તે વખતની વાત છે. તેઓ ક્યાંક પગપાળા જઈ રહ્યા હતા ત્યારે એક ખાડામાં દીનદયાલજી પડી ગયા. તો તેમના ઉપર આવવાની રાહ, ઉપર ઊભેલા નાનાજી દેશમુખ અને સ્વયંસેવકો જોઈ રહ્યા હતા. દીનદયાલજીએ ઉપર ઊભેલા સ્વયંસેવકોને કહ્યું કે હાથ લંબાવો. બહાર નીકળ્યા પછી દીનદયાલજીએ કહ્યું કે “બહાર નીકળવા હું મારા પગના પંજા પર ઊંચો થયો, હાથ લંબાવ્યો. તમે પણ ઝૂકયા અને મારો હાથ પકડીને મને ખેંચીને બહાર કાઢ્યો. આ બેય વાત જ્યારે સાથે બને છે- ઉપરવાળો ઝૂકે છે અને નીચે વાળો ઊઠે છે ત્યારે સમાજની ઉન્નતિ થાય છે.” જો નીચેવાળા જો હાથ ઉપર કરે  અને ઉપર આવવાની ચાહ રાખતા હોય તો એક સમાજના ભાગ તરીકે ઉપરવાળાનું કર્તવ્ય છે કે તેમણે ઝૂકવું જોઇએ. આ જ સમજદારી છે. આ વાત આત્મીયતાની છે. આ જ માનવતા છે. આને જ ધર્મ કહે છે. ધર્મનાં મૂલ્યો આ જ છે.”

ભાગવતજીની વાત સાચી છે પરંતુ દલિત સમાજમાં જે અતિશયોક્તિ કપીને, ઘણી વાર કાગનો વાઘ કરીને કડવાશ અને ડર ફેલાવાઈ રહ્યાં છે તે પણ દૂર કરવાં પડશે કેમકે તેનાથી બંને તરફ વૈમનસ્યમાં વધારો જ થાય છે. એ વાતનો ઇન્કાર કોઈ કરી શકે તેમ નથી કે દલિતો માટે અનેક સવર્ણો લડ્યા છે. તેનાં ઉદાહરણોમાં આદ્ય કવિ નરસિંહ મહેતાથી માંડી અને મહાત્મા ગાંધીજી સુધીના કથિત સવર્ણો છે. ડૉ. બાબાસાહેબનું મૂળ નામ તો ભીમરાવ રામજી સકપાલ હતું. તેમના પ્રેમાળ બ્રાહ્મણ શિક્ષકે તેમને પોતાની અટક આંબેડકર આપેલી. બાબા સાહેબને હિન્દુ ધર્મમાં પ્રવર્તમાન ભેદભાવ સામે વાંધો હતો, નહીં કે કથિત સવર્ણો સામે. આથી જ તેમણે આંબેડકર અટક ક્યારેય ફગાવી નહીં. તેમનાં બીજી પત્ની સવિતા પણ એક બ્રાહ્મણ જ હતાં. તેમને શિષ્યવૃત્તિ આપીને પરદેશ ભણવા મોકલ્યા તે વડોદરા રાજયના મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ મરાઠા હતા. આવા તો બીજા ઘણાં ઉદાહરણ આપી શકાય કે જે કથિત સવર્ણો હતા/છે અને દલિત સમુદાયના અધિકારો માટે, એમના ઉત્થાન માટે લડ્યા છે અને લડી રહ્યા છે. બાકી તો દલિતોની અંદર પણ ઊંચનીચના ભેદભાવ કયાં નથી? તેમની વચ્ચે પણ રોટી-બેટીના વ્યવહાર થતા નથી એ કડવી વાસ્તવિકતા છે. અને એટલે જ જાતિગત વૈમનસ્ય કે વેરઝેર રાખવાના બદલે બન્ને સમાજ જો એક થઈને અસ્પૃશ્યતાની સામે લડશે તો જ આ બધી દૂર થઇ શકશે.

legal, sanjog news, society, vichar valonun

કેરળ હાઇકૉર્ટે ૨૦૧૩માં એટ્રૉસિટી ઍક્ટ અંગે શું ચુકાદો આપ્યો હતો?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૮/૪/૧૮)

દલિતો અને આદિવાસીઓ રોષે ભરાયા છે કેમ કે, એસસી-એસટી (અત્યાચાર અટકાયત) અધિનિયમ અંગે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે પહેલાં તપાસ થાય પછી આરોપીની ધરપકડ કરવા આદેશ આપ્યો હતો. ૩૦ માર્ચે જ મોદી સરકારે તેની સામે રિવ્યૂ પિટિશન કરવા નિર્ણય લઈ લીધો હતો. પરંતુ તેમ છતાં કૉર્ટના નિયમ પ્રમાણે ૨ એપ્રિલે જ સમીક્ષા પિટિશન દાખલ થવાની હતી, તો પણ દલિત સંગઠનોએ ભારત બંધનું એલાન આપ્યું તે ચાલુ રાખ્યું અને અંતે તે હિંસક બન્યું. આ બંધને કૉંગ્રેસ અને લાલુપ્રસાદ યાદવના રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (રાજદ)એ ટેકો આપ્યો હતો. એટલે એ આક્ષેપ થાય તે સ્વાભાવિક છે કે આ મુદ્દે રાજનીતિ થઈ રહી છે.

તોફાનો ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં થયાં છે તેથી ભાજપનો આક્ષેપ એ પણ છે કે હારેલા વિપક્ષો ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી તેમજ આવનારા મહિનાઓમાં યોજાનારી મધ્ય પ્રદેશ, કર્ણાટક, રાજસ્થાન વગેરેની વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને આવા ઉશ્કેરણીજનક મુદ્દાઓને વેગ આપી રહ્યા છે. દરમિયાનમાં, ફેસબુક અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાએ ફેસબુક વપરાશકારોનો ડેટા લીક કર્યો હોવાના વિશ્વભરમાં આરોપો લાગી રહ્યા છે અને તેને ફેસબુકના માર્ક ઝુકરબર્ગે સ્વીકાર્યા પણ છે. આ કૌભાંડ ઉઘાડું પાડનાર કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકામાં પૂર્વ ડિરેક્ટર ક્રિસ્ટૉફર વાઇલીએ કહ્યું છે કે આ કંપનીની એક ગ્રાહક કૉંગ્રેસ પક્ષ પણ હતી. ગત ઑક્ટોબર ૨૦૧૭માં સમાચાર હતા કે ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પને જિતાડનાર કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાની મદદ કૉંગ્રેસ લઈ રહી છે.

હવે ફેસબુક-કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા અને રશિયાની અમેરિકામાં વર્ગવિગ્રહ ફેલાવનારી જાહેરાતો જે અંતે ટ્રમ્પને વિજયી બનાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ તેના પરથી એક શંકા એવી સેવાઈ રહી છે કે ભારતમાં પણ આ પ્રકારની વર્ગવિગ્રહ ફેલાવનારી ગતિવિધિઓ થઈ રહી છે કે કેમ? આની પાછળ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાનો હાથ છે કે કેમ? કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાના અધિકારીઓએ તો પોતાના ગ્રાહકોને ચૂંટણી જિતાડવા લાંચથી લઈને વેશ્યાઓ પૂરી પાડવા સુધી તમામ રસ્તાઓ પોતે અપનાવતા હોવાનો ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ કર્યો છે. આ વાત બહુ જ ચોંકાવનારી છે અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાના (હવે પૂર્વ) સીઇઓ એલેક્ઝાન્ડર નિક્સની ઑફિસમાં તેમની કોઈ ભારતીય જેવા વ્યક્તિ સાથે હાથ મિલાવતી વખતે પાછળ કૉંગ્રેસના ચૂંટણી પ્રતીક અને સાથે કૉંગ્રેસના સૂત્રવાળી તસવીરે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે.

આથી જ વર્ષ ૨૦૧૫થી જે કંઈ આંદોલનો થઈ રહ્યાં છે તે આંદોલનોને આ બધી પશ્ચાદ ભૂમિકા સાથે પણ જોવા જરૂરી છે. પાટીદાર આંદોલન હોય કે ઓબીસી આંદોલન, કે પછી દલિત આંદોલન (ઊના કાંડ પછી), મરાઠા આંદોલન હોય કે જાટ આંદોલન, કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસ સરકાર દ્વારા લિંગાયત સમુદાયને હિન્દુથી અલગ ગણી તેમને લઘુમતી જાહેર કરવી…આ બધી જ કડી જોડીને કૉંગ્રેસ પર ‘બ્રેકિંગ ઇન્ડિયા’નો આક્ષેપ થાય તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ કૉંગ્રેસ તેનો ઈનકાર કરે છે. કૉંગ્રેસ એક વિપક્ષ તરીકે તેની સમક્ષ કોઈ પણ મુદ્દો આવે તો તેનો સરકાર વિરોધી ઉપયોગ કરવાની જ છે તે માનીને સરકારે ચાલવું જોઈએ. આથી સરકારે ધ્યાન રાખવું ઘટે કે તે કોઈ મુદ્દો કૉંગ્રેસને તાસક પર હાથ ન ધરે.

વર્તમાનમાં દલિતો અને આદિવાસીઓમાં ભારે રોષ છે. તેનું કારણ એટ્રોસિટી ઍક્ટ અંગે સુપ્રીમ કૉર્ટનો ચુકાદો છે. એમ કહેવાય છે કે સુપ્રીમ કૉર્ટ પણ મોદી સરકારના ઈશારે ચાલે છે. સુપ્રીમ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર બ્રાહ્મણ છે. આ બધાના કારણે આવો ચુકાદો આવ્યો. આવો ઘણો અપપ્રચાર ચાલે છે. આમ, પણ ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ દીપક મિશ્ર સામે જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરીને ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા ખોરવી નાખવા પ્રયાસ કર્યો જ હતો. તે પછી આ એટ્રોસિટી અંગેનો ચુકાદો કે જે કોઈ ચુકાદો આવે તેને ન્યાયતંત્ર અને મોદી સરકારની મિલીભગત સાથે જોડીને જોવામાં આવે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં કેટલાંક બીજાં ન્યાયાલયોના ચુકાદા કે અવલોકન પર નજર કરવાની જરૂર છે જે ભાજપ ઇત્તર પક્ષની સરકારોના શાસનકાળ વખતે અપાયા છે. ૧૨ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ચુકાદો આપ્યો કે કોઈ પણ વ્યક્તિને અનુસૂચિત જાતિ (એસસી) કે અનુસૂચિત જનજાતિ (એસટી)ના સભ્યો સામે અત્યાચારો માટે દોષી ઠેરવી ન શકાય, સિવાય કે ગુનો વંશીય પૂર્વગ્રહ સાથે આચરવામાં આવ્યો હોવાનું પુરવાર થાય. આ સમયે કેન્દ્રમાં અને કેરળમાં કોની સરકાર હતી? બંને જગ્યાએ કૉંગ્રેસની સરકાર હતી! શું આને એમ ગણીશું કે કૉંગ્રેસ અને ન્યાયતંત્રની મિલીભગત હોવાથી કેરળના ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આવો ચુકાદો આપ્યો?

હવે આવી જાવ તમિલનાડુમાં. તમિલનાડુમાં જયલલિતાએ આ વર્ષ ૨૦૧૩ના વર્ષમાં પીએમકે નામના એક પક્ષ પર દલિતોને ઉશ્કેરવાનો આક્ષેપ કરતાં કહ્યું હતું કે પીએમકેના કાર્યકરોએ દારૂ પી એક ગામમાં ઘૂસી ત્યાં ઝૂંપડાં સળગાવ્યાં હતાં અને સરકારી વાહનોને પણ આગ લગાડી હતી. પીએમકેના નેતા એસ. રામદોસ સામે મહાબલીપુરમ્ માં એક કેસ પણ નોંધવામાં આવ્યો હોવાનું તેમણે કહ્યું હતું. આ પશ્ચાદ ભૂમિકા એટલા માટે આપી કારણકે રામદોસ દલિત વિરોધી નથી તે વાત સ્પષ્ટ થાય. આ જ રામદોસે આ ઘટનાના ચાર વર્ષ પહેલાં ૨૦૦૯માં શું કહ્યું હતું?

તેમણે કહ્યું હતું કે ઍટ્રૉસિટી ઍક્ટના દુરુપયોગના વધતા જતા કિસ્સાઓ ચિંતાજનક છે. રાજકીય વિરોધીઓને મૂંગા કરવા માટે આ કાયદાનો દુરુપયોગ કરાઈ રહ્યો છે. તેમણે આ માટે આધાર પણ આપ્યો હતો.

હવે વર્ષ ૨૦૧૦માં આવી જાવ. આંધ્ર પ્રદેશની પોલીસે અંગત વેર વાળવા એટ્રૉસિટી ઍક્ટનો દુરુપયોગ થતો હોવા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. શ્રીકકુલમના ડીએસપી ટી. પનાસા રેડ્ડીએ તમામ પોલીસ અધિકારીઓને જે લોકો એટ્રૉસિટી ઍક્ટની ખોટી ફરિયાદ કરે તેમની સામે આઈપીસીની કલમ ૧૭૭ હેઠળ કેસ નોંધવા સૂચના આપી હતી. ૨૦૧૦માં કેન્દ્રમાં અને આંધ્ર પ્રદેશમાં કોની સરકાર હતી? કૉંગ્રેસની. ન્યાયતંત્ર તો સીધું સરકારના હાથ નીચે હોવાનો આક્ષેપ ન કરી શકાય પણ પોલીસ તંત્ર તો સીધું સરકાર હેઠળ આવે ને. ત્યારે કેમ આ કથિત દલિત હિતેચ્છુઓએ આવું ભારતબંધનું એલાન ન આપ્યું? કેમ ત્યારે કોઈ હિંસા ન થઈ?

ચાલો, હવે વર્તમાનમાં આવી જાવ. સુપ્રીમ કૉર્ટનો ચુકાદો આવ્યો તે પછી એક વેબસાઇટને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં, ‘વ્હાય આઈ એમ નૉટ હિન્દુ’ પુસ્તક લખનાર દલિત અધિકારો માટે લડતા કાંચા ઇલૈયા (જેમણે હવે પોતાની અટક કે નામમાં શૅફર્ડ ઉમેર્યું છે)એ કહ્યું છે કે ભાજપે તેના એક દલિત સાંસદ પાસે તેમની સામે ઍટ્રૉસિટી ઍક્ટ હેઠળ ખોટો કેસ કરાવ્યો હતો. અર્થાત્ કાંચા ઈલૈયા પણ સ્વીકારે છે કે આ અધિનિયમનો દુરુપયોગ થાય છે.

એક અંગ્રેજી અખબારનો ૨૩ માર્ચ ૨૦૧૮નો અહેવાલ કહે છે કે સુપ્રીમ કૉર્ટનો એટ્રૉસિટી ઍક્ટ અંગે તાજેતરનો ચુકાદો સંસદીય સમિતિના એક અહેવાલ પર આધારિત છે. અને આ સંસદીય સમિતિનો અહેવાલ કયા મુદ્દા પર હતો અને આ સમિતિમાં કોણકોણ હતું? ૧૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ના રોજ ભાજપના સાંસદ રમેશ બૈસની અધ્યક્ષતામાં આ સમિતિએ અહેવાલ આપ્યો હતો જેમાં કહેવાયું હતું કે એટ્રૉસિટી ઍક્ટનો દુરુપયોગ કરાઈ રહ્યો છે અને તેની સામે અત્યારના કાયદા અપૂરતા છે. આ સમિતિમાં ભાજપના ૧૩ સાંસદો હતા. તેમાં આદિવાસી મંત્રી જશવંતસિંહ સુમનભાઈ ભાભોર (ગુજરાતના દાહોદના આદિવાસી સાંસદ), અગ્રણી દલિત આગેવાન ઉદિત રાજ, પૂર્વ લોકસભા નાયબ અધ્યક્ષ કારિયા મુંડા (આદિવાસી) છે. ચાલો, આ તો બધા ભાજપના છે તેથી ભાજપ કહે તેમ કરે, પણ આ સમિતિમાં માત્ર ભાજપના સભ્યો ન ચાલે. સંસદની સમિતિમાં શાસક અને વિપક્ષના સભ્યો પણ હોય. તેમાં કૉંગ્રેસના પાંચ સભ્યો હતાં. દલિતો અને મુસ્લિમોનું સમીકરણ રચી ચૂંટણી જિતવા ઘણા સમયથી મથી રહેલા એઆઈએમઆઈએમના અસાઉદ્દીન ઓવૈસી પણ હતા. ઉપરાંત એનસીપી, મોદી સરકાર સામે કોઈ પણ મુદ્દે તાતા તીર છોડતી શિવસેના, એઆઈએડીએમકે, ટીઆરએસ, બીજેડી, અત્યારે માફી માગવામાં વ્યસ્ત કેજરીવાલના આમ આદમી પાર્ટી, દલિતો અને ખેડૂતોના મુદ્દે ફરીથી રાજકારણમાં ચમકવાના ધખારા સેવતા સીપીએમ, મમતા બેનર્જીના તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ અને દલિતોના મસીહાનું બિરુદ મેળવનાર માયાવતીના પક્ષ બીએસપીના સાંસદ પણ હતા. કુલ ૩૦ સાંસદોની સમિતિમાં ભાજપના માત્ર ૧૩ સભ્યો જ હતા. એટલે કે બહુમતી ૧૭ સાંસદો તો વિપક્ષના હતા!

સુપ્રીમ કૉર્ટે ૨૦ માર્ચ ૨૦૧૮ના રોજ ચુકાદો આ સમિતિના અહેવાલના આધારે આપ્યો છે. તેણે એમ કહ્યું છે કે “સમિતિના અહેવાલને ધ્યાનમાં રાખી કલમ ૨૧ હેઠળ બંધારણીય બાંયધરીનો અમલ કરવા સુરક્ષાત્મક પગલાં જરૂરી છે, જેથી આપખુદી રીતે ધરપકડ કે ખોટી સંડોવણી સામે લોકોની સુરક્ષા કરી શકાય.”

હવે પ્રશ્ન એ છે કે કાયદો યથાતથ રાખવાથી શું દલિતો પર અત્યાચાર બંધ થઈ જશે? ફેર તો પડશે. પરંતુ તેનાથી વૈમનસ્ય ઘટવાના બદલે વધશે નહીં? સામે પક્ષે કથિત સવર્ણોએ પણ હવે વિચારવા જેવું છે કે ક્યાં સુધી દલિતોને અસ્પૃશ્ય ગણી ધિક્કાર્યા કરીશું? તેમને કૂવા, સ્મશાન, મંદિરમાં પરવાનગી નહીં આપીએ? અલબત્ત, વધતા જતા શહેરીકરણે હવે સવર્ણ-દલિતની ખાઈ ઘટાડી છે. પરંતુ કેટલીક એનજીઓ જેમની દુકાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બંધ કરી છે તે તેમજ (સંભવતઃ) કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા, (સંભવતઃ) વિદેશો ભારત મહાન ન બને, ભારત એક ન બને તે માટે દલિત વિરુદ્ધ સવર્ણો, આદિવાસી વિરુદ્ધ અન્યના ઝઘડા વધારવા વર્ષોથી પ્રયાસ કરી રહ્યા છે અને તાજેતરમાં તેમાં વધારો થયો હોય તેમ લાગે છે. આ પ્રયાસોના હાથા ન બનીએ તે દરેક નાગરિકે વિચારવા જેવું છે.

hindu, society

ભાવનગરના રાજકુંવર અને દલિત કન્યા

ઘણી વાર ભાવનગરના હોવાનું ગૌરવ થાય તેનું વધુ એક કારણ.
—————————–

ભાવનગરના રાજકુંવર અને દલિત કન્યા
(લેખક-પુસ્તક : ખબર નથી)
ત્યારે ભાવનગર સ્ટેટની રાજધાની સિહોર હતી. અખેરાજજી ગોહિલ રાજ્ય ચલાવી રહ્યા છે. એક દિવસ તેઓ દરબાર ભરીને બેઠા હતા. તેવામાં નેસડા ગામનો દલિત રોતોકકળતો આવ્યો, “બાપુ, મારી દીકરીને બચાવી લ્યો !” ત્યારે અસ્પૃશ્યતાનો નિયમ હાડોહાડ પળાય. તેથી દૂર આંગણામાં ઊભોઊભો પેલો દલિત હાથ જોડીને રોતોરોતો કરગરી રહ્યો હતો. .

વાત એમ બનેલી કે દલિતની કન્યાને ઘેલાશાના બરવાળા ગામે પરણાવેલી, પણ જમાઈ કપાતર નીકળ્યો. કસાઈ જેવા પતિના ત્રાસથી પેલી દલિત કન્યા ભાગી ને નેસડા બાપના ઘરે આવી ગઈ હતી.

આ બાજુ જમાઈ શાંત ન રહ્યો. જમાઈએ બે ભાડાના માણસો તૈયાર કર્યા અને પોતાની પત્નીને બળજબરીથી ઉપાડી લાવવા મોકલ્યા નેસડા. ત્યારે આવું જ ચાલતું. ભાડૂતી માણસોએ લાગ જોઈને કન્યાને ઉપાડી અને ઘોડી ઉપર નાખીને તેઓ બરવાળા તરફ દોડી ગયા. આખો મહોલ્લો જોતો રહી ગયો અને પેલા કન્યાને ઉપાડી ગયા.

દલિત કન્યાના બાપે ભર્યા દરબાર વચ્ચે રાવ કરી. અભેરાજજી ઊભા થઈ ગયા. તરત જ પોતાની ઘોડી અને શસ્ત્રો મંગાવ્યાં. પિતાને તૈયાર થતા જોઈને તેમના સગીર કુંવર આતાભાઈ આડા આવ્યા. “બાપુ, તમે નહીં, મને જવા દ્યો. બાપ-દીકરા વચ્ચે ધીંગાણે ચઢવા ભારે રકઝક ચાલી. અંતે પુત્ર આતાભાઈએ ઘોડીની લગામ પકડી ને ઠેકડો મારીને સવાર થઈ ગયો. આતાભાઈને દલિત બાપનું એક વેણ કાળજા સોંસરું ઊતરી ગયું હતું : “અમારું દલિતનું કોઈ નહીં!”

કેમ કોઈ નહીં ! રાજા તો સૌનો હોય. આખી પ્રજા તેની દીકરી કહેવાય. જોતજોતામાં આતાભાઈની ઘોડી પેલા અપહરણકારોની ઘોડીઓ નજીક આવી ગઈ. તે બે અસવારો હતા. એકની ઘોડી ઉપર દલિત કન્યા બાથમાં દબાયેલી હતી અને બીજો ચોકી કરતો પાછળ આવી રહ્યો હતો. દોડતી ઘોડીએ આતાભાઈએ સાંગનો ઘા કર્યો અને પાછળનો માણસ ધડામ દઈને નીચે પડ્યો. આતાભાઈએ સાચવીને બીજો ઘા એવી રીતે કર્યો કે દલિત કન્યાને જરાય વાગે નહીં અને પેલો અપહરણકર્તા વીંધાઈ જાય. ખલાસ, ખેલ ખતમ. બંને ધૂળ ચાટતા થઈ ગયા. દલિત કન્યા પણ નીચે પડી. પોતાની ઘોડી તેની નજીક લઈ જઈને આતાભાઈ બોલ્યા, “બહેન, ગભરાઈશ નહીં. આવ, મારી પાછળ બેસી જા. દલિત કન્યા પાછળ હઠવા માંડી, ‘ના, બાપુ, ના ! ના ! હું દલિત છું. તમે અભડાઈ જાવ. મારાથી તમારી સાથે ન બેસાય !’ સંસ્કારો ખોટા હોય કે ખરા હોય, પણ તેમની પ્રબળતા જલદી છૂટે નહીં. અંતે આતાભાઈએ દલિત કન્યાને ખેંચીને પોતાની પાછળ બેસાડી દીધી અને ઘોડી પાછી વાળી સિહોર તરફ. પોતાના રાજાના રાજકુંવરની છાયા નજીક પણ જેણે જવાનું ન હોય તે આજે એકદમ ચોંટીને, બાથ ભીડીને તેની લગોલગ બેઠી છે. આ શું સંપત્તિ ન કહેવાય ?

પાછળ ચોંટીને બેઠેલી દલિતકન્યા સાથે આતાભાઈની ઘોડી સિહોરમાં ભરબજારે નીકળી ત્યારે પ્રજાવર્ગ ગદ્ગદ થઈ ગયો. “રાજા સૌનો ધણી છે – દલિતોનો પણ ! અભેરાજા બોલી ઊઠ્યા. “રાજાપણું માત્ર સોનાનો તાજ પહેરવાથી નથી આવતું, પણ પ્રજાની રક્ષા કરવાથી આવે છે. રાજરક્ષિત પ્રજા જ સુખનો રોટલો ખાતી હોય છે.”

દરબારની ડેલીએ પહોંચીને આતાભાઈએ ઘોડી ઊભી રાખી. દલિત કન્યાનાં મા-બાપ રોતાં ઊભાં હતાં તેમને કન્યા સોંપી. બંને અખેરાજજીને પગે લાગ્યાં.

દલિત કન્યા આગળ આવીને આતાભાઈના પગમાં પડી બોલી, “બાપુ ! હું દલિત કન્યા તમને શું આપું ? મને તમે રાક્ષસોથી છોડાવી ! મારી પ્રાર્થના છે કે જીવનભર આવો ને આવો વિજય તમે કર્યા કરજો !”-

———————————————

ભાવનગર જિલ્લામાં ટીંબી ગામમાં એક દલિત યુવકની હત્યા તે છોકરીઓની છેડતી કરતો હોવાથી થઈ (જે પણ યોગ્ય ન જ ગણાય) તેને તે ઘોડી ખરીદવાથી થઈ તેવું પ્રચારિત કરવામાં આવ્યું. તે પછી એટ્રોસિટીનો કાયદો રદ્દ કરાયાના અપપ્રચારથી ૨ એપ્રિલે હિંસા થઈ જેમાં સાત લોકોનાં મૃત્યુ થયાં તેથી હિન્દુ સમાજમાં ભેદભાવ વધે તેવો અપપ્રચાર શરૂ થયો ત્યારે આવા કલુષિત વાતાવરણમાં ઉપર રાજકુંવર અને દલિત કન્યાનો જણાવ્યો તેવા પ્રસંગો વધુ બને અને તેનો પ્રચાર થાય તે જરૂરી છે.

abhiyaan, politics, society, technology

સૉશિયલ મિડિયાના પ્રભાવમાં ન આવી જાવ!

(અભિયાન સાપ્તાહિક, તા.૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના લેખનું બૉક્સ)
ઇન્ટરનેટ પર જે કંઈ મફત સેવા છે તે પુણ્ય કમાવવા માટે નથી તે સમજી લેવું જોઈએ. આનો અર્થ એ નથી કે કોઈ પેઇડ સેવા આપે તે પણ જેન્યુઇન જ હશે. પરંતુ ફેસબુકની સાથે ગુગલ પણ ઓછી માયા નથી. તે પણ સર્ચ રિઝલ્ટમાં ચેડા કરે છે તે સાબિત થઈ ચૂક્યું છે. નરેન્દ્ર મોદીનું નામ વિશ્વના ટોચના અપરાધીઓમાં ગૂગલ બતાવતું હતું! ગૂગલમાં સર્ચ કરો તો તે જેમ ઈચ્છે તે પરિણામો જ બતાવે છે અને આ પરિણામો મોટા ભાગે ભારત વિરોધી હોય છે. સર્ચ રિઝલ્ટમાં ચેડા કરવા માટે ગયા વર્ષે યુરોપીય સંઘે ગૂગલને ૨.૪ અબજ યુરો (અંદાજે ૧૯૨.૮૪ અબજ રૂપિયા)નો દંડ ફટકાર્યો હતો, તો ભારતમાં પણ ભારતીય સ્પર્ધા આયોગ (સીસીઆઈ)એ ગૂગલ પર ૧.૩૬ અબજ રૂપિયાનો દંડ થોપ્યો હતો. ટ્વિટર પણ સ્થાપિત હિતોના શરણે જાય છે. ભારતમાં તે પરેશ રાવલ, અભિજીત વગેરે જમણેરી વિચારવાળાઓના ટ્વિટર હેન્ડલ ઝડપથી બ્લૉક કે સસ્પેન્ડ કરી દે છે તે જ રીતે અમેરિકામાં પણ હૉલિવૂડ ડિરેક્ટર હાર્વે વેઇન્સ્ટેઇનનું જાતીય શોષણનું કૌભાંડ બહાર આવ્યું ત્યારે અભિનેત્રી રૉઝ મેકગૉવનનું એકાઉન્ટ ટ્વિટરે સસ્પેન્ડ કરી નાખ્યું હતું.

humor, society

જમાઈને પત્ર: સાળાના લગ્નમાં ન જવાની તમારી હિંમત કેમ ચાલી?

IMG_20180213_102337

(બોટાદ ખાતે બેન્ક ઑફ ઇન્ડિયામાં નોકરી કરતા એક ભાઈ તેમના સાળાના લગ્નમાં ન ગયા તેથી તેમના સાસરિયાવે તેમને માર માર્યો એ સમાચાર પરથી)

પ્રિય જમાઈ (આમ તો તમારું નામ **** સોલંકી છે પણ તમે જમાઈ સમુદાયના હિસ્સા અને પ્રતિનિધિ છો. એટલે આ સંબોધન ચાલે.),

તમારી હિંમત કેમ ચાલી…સાળાના લગ્નમાં જવાની ના પાડવાની! તમે શું પેલી હિન્દી કહેવત નથી સાંભળી…સારી ખુદાઈ એક તરફ, જોરુ કા ભાઈ એક તરફ. તમારે બેન્કમાં ટ્રેનિંગ હતી તો શું થયું? તમારે સાળાની શહીદીમાં જવું જ જોઈતું હતું…તમને બેન્કમાંથી રજા નહોતી મળી તેમ સાંભળ્યું છે. અરે ગાંડા ભાઈ, તમે સાળાના લગ્નમાં ગયા હોત તો શું થાત? બહુ બહુ તો….સોરી તમને આમાં હિન્દી શબ્દની છાંટ વંચાશે તો નહીં ગમે…એટલે…વધુમાં વધુથી કામ ચલાવીએ…વધુમાં વધુ તમારે બેન્કની સારી એટલે કે બેઠાંબેઠાં પગાર લેવાની નોકરી ગુમાવવી પડત ને…પણ તમે એ ન વિચાર્યું કે આવો સાળો, (બકીના બદલે બચકાં ભરે તેવી) સાળી અને પત્ની તમને તમારા સાત જન્મના પુણ્ય સંચયના પરિણામે પ્રાપ્ત થયાં છે. તમને તમારા સસરાએ કેવી સારી ઑફર આપી કે તે તેમની દીકરીને નહીં મોકલે અને ભલા હતભાગી માણસ! તોય તમે તમારા સાસરેથી નીકળી ન ગયા? તમને કદાચ પત્ની તો ઘેર, સોરી, પિયર ગઈ, પુત્ર તો મળે તેવી ઈચ્છા હશે. પણ ભાઈ, આ જમાનામાં પુત્ર હોય કે પુત્રી, માતાઓ તેમને માવડિયાં બનાવીને જ રાખે છે…અને લગ્ન પછી તેઓ વહુડિયા થઈ જાય છે. આમેય દીકરો મોટો થાય પછી બહુ, સોરી, ઘણા ઓછા બાપ-દીકરાને બનતું હોય છે. એટલે એ ઈચ્છા રાખવા જેવી નહોતી…

તમારા સાળાની એ ફરિયાદ હશે કે એ તો તમારા શહીદી દિનમાં સહભાગી હતો પણ તમે એના દુ:ખમાં સહભાગી ન થયા…તમે એના અણવર કમ આસિસ્ટન્ટ બનશો તેવી તેની અપેક્ષા હોય તે સ્વાભાવિક છે. તમારે એનું નાક (જો હોય તો) તેની સાસુથી બચાવવાનું હતું…તમે તેમ ન કર્યું એટલે તમારું નાક કપાયું ને?! તમારે એના જૂતાં એની સાળીઓ અને સાળાઓથી બચાવવાના હતાં…પણ તમે તેમ ન કર્યું એટલે તમારે જૂતાં, આઈ મીન, માર ખાવાનો વારો આવ્યો…

જમાઈ બાબુ, લાગે છે કે તમે ફિલ્મો ઓછી જુઓ છો…મહાન ચિંતક ધર્મેન્દ્ર કહી, સોરી ગાઈ ગયા છે કે સાસુ તીરથ, સસુરા તીરથ, તીરથ સાલાસાલી હૈં ચારોં ધામ ઘરવાલી હૈં…તમને આ તીર્થોની ઉપેક્ષાનું ફળ તો મળવાનું જ હતું….તમારું અંગ્રેજી પણ કાચું લાગે છે કારણકે તમને ખબર નથી કે આ સાસરિયાવને ઇન લો કહેવાય છે… મતલબ એ લોકો જ કાયદો છે… એમનો આદેશ માનવો જ પડે…

હવેથી નિયમ બનાવજો…પહેલી નોકરી ઘરવાળીની…પહેલી બોસ પત્ની…પછી બીજું બધું…

અને હા…આટલી હિંમત દાખવી જ છે તો વધુ હિંમત દાખવો…પત્ની અને સાસરિયાપીડિતોનાસમાજ માટે આંદોલન કરો…આમેય અત્યારે સમાજને અન્યાયના નામે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રને બાનમાં લેવાનું બહુ ચાલ્યું છે…ફેમિનિઝમના નામે પણ લાલ બિન્દી ગેંગ નીકળી પડે છે…ત્યારે તમે જો પત્ની અને સાસરિયાપીડિતોને ન્યાય અપાવશો તો આવા કેટલાય પતિઓના તમને આશીર્વાદ મળશે…આમાં સરકારનો પણ સાથ મળી રહેશે કારણ એમાંના ઘણા પણ આ સમાજના હિસ્સા હશે.