ભાવનગર, સેવા અને સકારાત્મકતા

રાજકીય રીતે ઉપેક્ષિત અને એટલે સુવિધાઓના અભાવવાળું હોવા છતાં ભાવનગર સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓમાં ક્યારેય પાછું નથી પડ્યું. તાજેતરમાં મારા સ્વ. પિતાના મિત્ર અને એક જ બેન્કના, તે રીતે સહકર્મચારી જનાર્દનભાઈ ભટ્ટે રૂ.૧.૦૨ કરોડ (ઘણા છાપાંઓમાં ખોટી રીતે રૂ. ૧.૨ કરોડ છપાયું છે. દાનની રકમ રૂ. ૧ કરોડ બે લાખ છે પણ હશે. આજકાલ છાપાઓમાં આ બધું ચાલે. કોઈ જવાબદારીપૂર્વવક ક્રોસચેક કરનાર નથી.) દાન સૈનિકોના ફંડમાં આપ્યું. તેઓ આ દાન જાહેર નહોતા કરવાના અને ઓનલાઇન જ આપવાના હતા પરંતુ સાથી-મિત્રોએ કહ્યું કે જાહેરમાં આપો તો પ્રેરણા મળે. તેમનો મુંબઈ સમાચાર માટે લેખ લખવા ઇન્ટરવ્યૂ કર્યો અને વાત કઢાવી ત્યારે ખબર પડી કે આ પહેલાં પણ તેમણે અનેક દાન કર્યાં છે. તેમના પછી ભાવનગરનાં જાણીતા કવયિત્રી, હિન્દુ ધર્મ ગ્રંથો પર અભ્યાસપૂર્ણ પુસ્તકો અને નિવૃત્ત પ્રાધ્યાપિકા રક્ષાબહેન દવેએ રૂ. ૧ લાખની રકમનું દાન કર્યું (આમ તો જ્ઞાતિવાદમાં નથી માનતો પણ પોઝિટિવ વાત છે એટલે કહું કે આ બંને મહાનુભાવો મારી શિ.સં.ઔ.અ. જ્ઞાતિનાં છે તેનો ગર્વ છે.) ભાવનગરના નિમેષભાઈ ત્રિવેદીએ પણ રૂ. ૨૫ હજાર આપ્યા.

આ બધા તો ચાલો વ્યવસાયની દૃષ્ટિએ ઉચ્ચ મનાતા વર્ગમાંથી આવે છે. પણ તાજેતરમાં બીજા જુદા પ્રકારના સમાચારે મનને આનંદિત કરી મૂક્યા અને ભાવનગરના હોવાનો ગર્વ અપાવ્યો અને તે એ કે ત્યાંના રિક્ષાચાલકોએ વિદ્યાર્થીઓને તેઓ પોતાના પ્રમાણપત્રો રજૂ કરી પાસ કઢાવે તો રિક્ષા ભાડામાં ૫૦ ટકા રાહત આપવાનો સ્તુત્ય નિર્ણય કર્યો છે.

ત્રીજા સમાચાર અગિયાર વર્ષ જૂના છે પણ પ્રાસંગિક છે. ભાવનગરમાં એક ડ્રગ બેંક ચાલે છે જેમાં જરૂરિયાતાર્થી દર્દીઓને વિના મૂલ્યે દવાઓ મળે છે.

છાપાઓમાં આવા સમાચાર છપાય તો લોકોમાં સકારાત્મકતા વધે. પરંતુ આ સમાચાર ભાવનગર બહાર બહુ ઓછા છાપામાં છપાયા. આનો દાખલો ગઈ કાલે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીજીએ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના કાર્યક્રમમાં આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે દેશમાં બધા લોકો ‘મારે શું અને મારું શું’ની માનસિકતાવાળા નથી. તેમણે મંત્રીઓ પાસેથી તેમનાં મંત્રાલયોમાં પડી રહેલી તકલીફો મગાવી અને તે પછી લગભગ ૪૨૦૦૦ એવા ૧૮થી ૨૦ વર્ષના ટેક્નોલૉજીના જાણકાર વિદ્યાર્થીઓને બોલાવ્યા તો તેમણે ૩૬ કલાક સતત કામ કરીને ઉકેલો આપ્યા જેમાંથી ઘણાનો અમલ પણ કરાયો છે. તેમણે ગેસ સબસિડી છોડવાનું ઉદાહરણ પણ ફરી આપ્યું કે તેમની અપીલના કારણે લગભગ એક કરોડ જેટલા લોકોએ સબસિડી જતી કરી. તેમણે અનેક ગાયનેકોલૉજિસ્ટોનું ઉદાહરણ આપ્યું જેમણે મોદીજીએ ‘મન કી બાત’માં મહિનાની નવમી તારીખ ગરીબ મહિલાની સારવાર માટે આપવા કરેલી અપીલને અમલમાં મૂકી.

આઆપ ક્યાં થાપ ખાય છે?

ગઈ કાલે સાંજે નિર્માણ ચેનલ પર આઆપના કપિલ મિશ્રાના કેજરીવાલ પર રૂ. ૨ કરોડ લેવાના આક્ષેપ પર ચર્ચા હતી. તેમાં મારા બિંદુઓ:

– આઆપ કહે છે કે અમારો પક્ષ નવો છે. બાળક છે. પરંતુ કેજરીવાલ બધાના બાપ બનવા નીકળ્યા હતા. તેઓ રોજ પત્રકાર પરિષદ કરીને કપિલ સિબલ, સલમાન ખુર્શીદ, શરદ પવાર, ચિદમ્બરમ્, નીતિન ગડકરી, અરુણ જેટલી સામે આક્ષેપો કરતા હતા. એ વાત અલગ છે કે ગડકરી સામે તો ન્યાયાલયમાં માફી માગવી પડી. હવે જ્યારે તેમની સામે આક્ષેપ થયા છે ત્યારે તેમણે તપાસ માટે તૈયારી બતાવવી પડશે. કોંગ્રેસ ભાજપ સામે વિરોધ પક્ષો આક્ષેપ કરતા હતા પરંતુ કેજરીવાલ સામે તેમના જ પક્ષમાંથી આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે.

કપિલ મિશ્રાને મંત્રીમંડળમાંથી પડતા મૂક્યા એટલે આવો આક્ષેપ કરે છે અથવા કોંગ્રેસ-ભાજપનું કાવતરું છે આવો લૂલો બચાવ નહીં ચાલે. ૨૦૧૨ની સહારા ડાયરી સંદર્ભે સુપ્રીમમાં નિર્ણય આવી ગયો હોય તેમ છતાં તમે વિધાનસભામાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સામે આક્ષેપ કરો જે યોગ્ય નથી તો પછી ટેન્કર કૌભાંડ કે તમારા સાઢુભાઈ સુરેન્દ્ર બંસલ રોડ કોન્ટ્રાક્ટ અથવા સાળીના જમાઈ ડો.નિકુંજ અગરવાલને (બીજા કોઈ પાસે અરજીઓ મગાવ્યા વગર) માત્ર અરજી પર આરોગ્ય મંત્રાલયમાં ઓએસડી નિયુકત કરવા…આ બધું યોગ્ય ન જ કહેવાય.

– જ્યારે કોઈ પક્ષ પર આક્ષેપ થાય છે ત્યારે એ એવી દલીલ કરે છે કે બીજા પક્ષો પણ આવા જ છે. ઓછામાં ઓછું, ભ્રષ્ટાચારની બાબતમાં કેજરીવાલજી અને એમના સાથીદારો પાસેથી આવી દલીલની અપેક્ષા તો ન જ હોય.

– કુમાર વિશ્વાસને મનાવવા કેજરીવાલ મળવા સામેથી ગયા હતા તે અંગે: આટલો લાંબો સમય તેમની ઉપેક્ષા કરાઈ તેનું શું? અમેઠીમાં રાહુલ ગાંધી સામે કુમારને લડાવવાનો નિર્ણય કેજરીવાલનો નહોતો. સોનિયા સામેય પ્રત્યાશી ઊભા નહોતા રાખ્યા. કુમાર માટે પ્રચાર કરવા પણ કેજરીવાલ નહોતા ગયા.

આઆપ કેજરીવાલની એકલાની જાગીર નથી. કુમાર વિશ્વાસ, પ્રશાંત ભૂષણ, યોગેન્દ્ર યાદવ, મયંક ગાંધી જેવા અનેકોએ પરસેવૉ અને પૈસા બંને વહાવ્યા છે અને મુખ્ય તો અન્ના હઝારે. આજે આ બધા વિરોધીઓનો એક પછી એક સફાયો કરાઈ રહ્યો છે. કુમાર ભાજપને એના જ રાષ્ટ્રવાદ અને હિન્દુત્વના મેદાનમાં ઘેરે છે. પણ એમને પંજાબ કે દિલ્લીમાં પ્રચાર માટે ન મોકલાયા. આશુતોષ જેવા લોકો જે દિલ્લીમાં જીત પછી જોડાયા (પાકેલું ફળ તોડવીને રાજ્યસભાની ટિકિટરૂપે ખાવા) તે અત્યારે કેજરીવાલની આગળપાછળ ફરી ચમચાગીરી કરી આઆપનું અને કેજરીવાલ બંનેનું અહિત કરી રહ્યા છે.

કેજરીવાલ સરમુખત્યાર ન હોય તો મુખ્યપ્રધાન અને પક્ષના તમામ એકમોના વડા એટલે કે સંયોજકનું પદ તેમની પાસે કેમ છે? આવું તો સોનિયા ગાંધી કે નરેન્દ્ર મોદી પણ નથી કરતા. નીતીશકુમાર પણ નહીં. પક્ષના વડા અને શાસકીય પાંખના વડા અલગ જ હોય.

– કેજરીવાલે નકારાત્મક રાજનીતિ છોડવી પડશે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક વખતે પુરાવા માગવા, નોટબંધીનો વિરોધ કરવો આ ન ચાલે. કેટલાક મુદ્દે વડા પ્રધાનને સમર્થન આપવું પડે. ભાષા સંયમ, ઓછામાં ઓછું, વડા પ્રધાન સંદર્ભે જરૂરી છે. યોગેન્દ્ર યાદવ (આઆપમાં હતા ત્યારે), કુમાર વિશ્વાસની ભાષા નમ્ર છતાંય સચોટ હોય છે. નીતીશકુમાર, નવીન પટનાયક, (જે તે સમયે) જયલિલતા પણ વિરોધ કરતા પણ ભાષા સંયમ રાખે છે.

– બધું જલદી ભેળવી લેવાની નીતિ પણ ન ચાલે. દિલ્લીમાં જીત્યા એટલે લોકસભા તરફ દોડ્યા. વારાણસીમાં હારીશ તોય સેવા કરવા આવીશ તેમ કહ્યું. હાર પછી સેવા તો દૂરની વાત છે, ત્યાં ગયા પણ છે? પંજાબ, ગોવા, ગુજરાત બધે ચૂંટણી લડવા માટે દિલ્લીને નોંધારું છોડી દીધું. વચ્ચે તો એક જ મંત્રીના ભરોસે દિલ્લી હતું. શું દિલ્લીની જનતા આ બધું નહીં જોતી હોય? મોદી પણ ૧૯૮૭થી ભાજપમાં રહ્યા છે. ૨૦૦૧માં સત્તા મેળવી. પછી ગુજરાત મોડલ ઊભું કર્યું અને ૨૦૧૪માં વડા પ્રધાન બન્યા. રાતોરાત કંઈ ન થાય. ધીરજ જોઈએ. દિલ્લીને મોડલ બનાવ્યું હોત તો બીજાં રાજ્યોમાં ક્રમશઃ જીત મેળવી શકાત. નિયમ વિરુદ્ધ દિલ્લીનાં કામોની જાહેરાતો ચૂંટણી થનાર રાજ્યોમાં કરી. ત્યાં પણ ન જીત્યા અને દિલ્લી મનપા પણ ગુમાવી. બાવાના બેય બગડ્યા.

– ગુજરાતમાં આઆપના સંમેલનમાં કાર્યકર્તાઓએ જ આક્ષેપો કર્યા કે પક્ષના નેતાઓ રૂપિયે લઈ ટિકિટ વેચે છે. એક વિધાનસભા બેઠક દીઠ રૂ. ૧ કરોડનો ટાર્ગેટ અપાયો. આ બધાં અપલક્ષણો આઆપની છબી ખરડે છે.

– આમ છતાં આઆપ હજુ નવો છે. સુધારાને ભરપૂર અવકાશ છે. કેજરીવાલે નમ્ર બનવું પડશે. ભાષા સંયમ રાખવો પડશે. સાથીઓને સાથે લઈ ચાલવું પડશે. ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપોમાંથી અડવાણીજી અને મોદીજીની જેમ સ્વચ્છ રીતે બહાર આવવું પડશે. પોતે મુખ્યપ્રધાન રહેવા માગતા હોય તો પક્ષની ધૂરા બીજા કોઈને સોંપવી પડશે. દિલ્લીમાં પૂરાં પાંચ વર્ષ શાસન કરી કાર્યો કરી બતાવવા પડશે. રાજ્યપાલ કે કેન્દ્ર સરકારની કનડગતનો બચાવ નહીં ચાલે કારણકે કેન્દ્રમાં વિરોધ પક્ષની સરકાર હોય એટલે આવું રહેવાનું જ. અંગ્રેજોએ ગવર્નર પ્રથા ચાલુ કરેલી જેને કોંગ્રેસે ચાલુ રાખી અને ભાજપે પણ. મોદીને તત્કાલીન રાજ્યપાલ કમલા બેનીવાલજી અને કેન્દ્રની મનમોહન સરકાર દ્વારા ઓછી કનડગત હતી? તોય તેમણે કામો કરી બતાવ્યાં. કેજરીવાલ ઘણી બાબતોમાં મોદીને અનુસરે છે. આ બાબતમાં પણ અનુસરી બતાવે તો કદાચ ફરીથી આઆપ બેઠો થશે.

અર્થ ડે-પર્યાવરણ રક્ષતિ રક્ષિત:

(સાધના સાપ્તાહિક, કવર સ્ટોરી, ૨૨/૦૪/૧૭)

આજે ૨૨ એપ્રિલે પાશ્ચાત્ય જગતે શરૂ કરેલી પરંપરા મુજબ, અર્થ ડે અથવા પૃથ્વી દિવસ મનાવાય છે. ૧૯૬૯માં યુનેસ્કોમાં જૉન મેકકૉનેલ નામના એક કાર્યકરે પૃથ્વીના માનમાં ૨૧ માર્ચ ૧૯૭૦થી આ દિવસ ઉજવવા પ્રસ્તાવ મૂકેલો કેમ કે ૨૧ માર્ચે વસંત ઋતુની શરૂઆત થતી હતી. (વસંત ઋતુનું મહત્ત્વ ફરી એક વાર સાબિત થયું. એટલે જ આપણા સહિત અનેક દેશોમાં વસંત ઋતુમાં જ નવ વર્ષ આવે છે.) જોકે અમેરિકાના ઉપલા ગૃહ સેનેટના વિસ્કૉન્સિનના એક સાંસદ ગૅલૉર્ડ નેલ્સને ૨૨ એપ્રિલ ૧૯૭૦ના રોજ આ દિવસ મનાવાયો. અમેરિકામાં આ બધાની જરૂર પડે તે સ્વાભાવિક છે કારણકે તે ઉપભોગનો દિવસ છે. પર્યાવરણને સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચાડનારા દેશો પૈકીનો એક. પૃથ્વી પર જીવન માટે સન્માન અને પ્રદૂષણ અંગે વધતી જતી ચિંતાના સંદર્ભમાં આ દિવસને ઉજવવો જોઈએ તેવો વિચાર નેલ્સનને આ દિવસે આવ્યો હતો. તેથી ૨૨ એપ્રિલે અર્થ ડે મનાવાય છે.

નવાઈની વાત એ છે કે હવે આપણા પત્રકારો અને મિડિયા પાશ્ચાત્ય રંગે રંગાઈને હિન્દુ તહેવારો પર મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયામાં અને સોશિયલ મિડિયામાં સંદેશાઓનો ધોધ પાડે છે કે દિવાળી પર ફટાકડા ન ફોડો, તેનાથી પ્રદૂષણ થાય છે, હોળી પર લાકડાં ન બાળો, તેનાથી વૃક્ષો કપાય છે, ધૂળેટીએ તિલક હોળી રમો અને પાણી બચાવો. મકર સંક્રાંતિએ પતંગ ન ચગાવવાની સલાહ અપાય છે. આ જ પત્રકારો અને મિડિયાને એ.સી.થી ઓઝોન પડને નુકસાન અને તેનાથી વધતી ગરમીની કોઈ ચિંતા નથી. મોબાઇલ બબ્બે રાખશે. ઘણી વાર તો ત્રણ-ત્રણ પરંતુ મોબાઇલ ઉત્પાદનથી પર્યાવરણને બેહદ નુકસાન પહોંચે છે. ચીનના બાઓતાઉ અને આસપાસના વિસ્તારની હાલત વિશે છાપાંઓમાં લખાતું નથી કારણકે જાણે તો બધા મોબાઇલ લેવાનું બંધ કરે! ફ્રીજ, માઇક્રોવેવ, ઑવન, કમ્પ્યૂટર, ગીઝર, વૉશિંગ મશીન..આ બધું વાપરવાનું બંધ કરવું પડે. કહેવાનો અર્થ એ છે કે આ પત્રકારો અને મિડિયાએ પહેલાં પોતે પર્યાવરણને બચાવવા ગંભીર થવું જોઈએ. કાર-એ.સી., મોબાઇલ, હવાઈ મુસાફરી, આ બધું બંધ કરવું જોઈએ.

પર્યાવરણની સૌથી વધુ ચિંતા કરાઈ હોય તો તે હિન્દુ ધર્મમાં કરાઈ છે. આખો ધર્મ જ પર્યાવરણની આસપાસ ફરે છે. એટલું જ નહીં, હિન્દુ શાસ્ત્રો ખરેખર જે રીતે બીજા પંથનાં શાસ્ત્રો છે તેમ માત્ર આદેશો કે નિયમો કે પછી દંતકથાઓના ગ્રંથ નથી પરંતુ તેમાં એક-એક વાતમાં વિજ્ઞાન વણાયેલું છે. પર્યાવરણ વણાયેલું છે. કેવી રીતે? જુઓ.

અમેરિકામાં મોટા વૈજ્ઞાનિક કાર્લ એડવર્ડ સેગન ખગોળશાસ્ત્રી, કૉસ્મોલૉજિસ્ટ, એસ્ટ્રોફિઝિસિસ્ટ, ઍસ્ટ્રૉબાયૉલૉજિસ્ટ અને લેખક એમ બહુમુખી પ્રતિભા હતા. તેમણે અનેક પુસ્તકો લખ્યાં છે. વિજ્ઞાનને લોકપ્રિય બનાવવામાં તેમણે મોટો ફાળો આપ્યો હતો. તેમને પુલિત્ઝર એવોર્ડ સહિત ઢગલાબંધ એવોર્ડ મળેલા. તેમના પુસ્તક ‘કૉસ્મોસ’માં ‘ધ એજ ઑફ ફૉરએવર’ નામના પ્રકરણની શરૂઆતમાં ભગવાન નટરાજની તસવીર છે. ૧૯૯૬ના વર્ષમાં (કાર્લ સેગનનું મૃત્યુ પણ આ જ વર્ષની ૨૦ ડિસેમ્બરે થયેલું) તેમણે એક મુલાકાતમાં આ તસવીર પાછળનો તર્ક સમજાવતાં કહેલું, “નટરાજની પરંપરાગત સમજૂતી એવી છે કે તેમનો એક હાથ બ્રહ્માંડનું સર્જનનું પ્રતીક છે. બીજો હાથ બ્રહ્માંડના વિસર્જનનું પ્રતીક છે.- ડમરુ અને જ્વાળા. આ જ તો કૉસ્મૉલૉજી (બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન) છે.” તેમના પુસ્તકમાં છપાયેલી આ તસવીર કેલિફૉર્નિયાના પાસાડેનાના મ્યુઝિયમમાં નટરાજની મૂર્તિ પરથી લેવાયેલી હતી. કાર્લ સેગને આશા વ્યક્ત કરેલી કે આગામી એક દાયકામાં (એટલે કે વર્ષ ૨૦૦૬ સુધીમાં) આ મૂર્તિ ભારતને પાછી આપી દેવાશે. (નટરાજની મૂર્તિ ત્રણેક વર્ષ પહેલાં ઈશ્વરના કણ અથવા ગૉડ્સ પાર્ટિકલ અથવા હિગ્ઝ બૉઝોન કણ જ્યાં શોધાયો તે જીનિવા સ્થિત સીઇઆરએનની પ્રયોગશાળામાં પણ નટરાજની બે મીટર ઊંચી પ્રતિમા છે. આપણે ત્યાં ઈસરોના વડા કે. રાધાકૃષ્ણન માર્સ મિશન અગાઉ પૂજા કરે તો તેનો વિવાદ થાય છે.)

કાર્લ સેગને ટીવી પર બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાનને સરળ રીતે સમજાવવા ‘કૉસ્મોસ: અ પર્સનલ વૉયેજ’ નામની શ્રેણી પણ કરેલી. આ શ્રેણી અમેરિકામાં ઘણી બધી લોકપ્રિય થઈ હતી. તે રશિયા અને ચીન જેવા સામ્યવાદી દેશોમાં પણ બતાવાયેલી. પરંતુ ભારતમાં નહીં! ૧૯૯૬માં આપેલી એ મુલાકાતમાં કાર્લ સેગને આશા વ્યક્ત કરેલી કે આ શ્રેણી ક્યારેક ભારતમાં પણ દર્શાવવામાં આવશે તેવી તેમને આશા છે.

આ શ્રેણીના દસમા એપિસોડમાં તેમણે હિન્દુ ગ્રંથોનો આધાર લઈને બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાનને સમજાવવા પ્રયાસ કર્યો હતો. મુલાકાતમાં તેમણે કહ્યું હતું, “અમે તમિલનાડુમાં પોંગલ તહેવાર માટે ગયા હતા. વિશ્વભરના તહેવારોની જેમ આ તહેવાર પણ બદલાતી ઋતુને મનાવે છે. તે આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણા પૂર્વજો ખગોળશાસ્ત્રીઓ (એસ્ટ્રૉનોમર) હતા. તેઓ પંચાંગ રાખતા અને આકાશનું અવલોકન કરતા. અને આ બધું વ્યવહારિક બાબતો માટે હતું: ક્યારે બી વાવવાં અને ક્યારે પાક લણવો. ખગોળશાસ્ત્રી માટે આ જીવન-મરણનો પ્રશ્ન હતો.”

સેગને કહ્યું હતું, “પરંતુ આ એપિસોડ ભારતલક્ષી બનાવવાનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે હિન્દુ બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાનનું અદ્ભુત પાસુ છે. તેણે આ વિશ્વમાં સૌ પ્રથમ પૃથ્વી અને બ્રહ્માંડનો ટાઇમ સ્કેલ આપ્યો છે. આ ટાઇમ સ્કેલ આધુનિક વૈજ્ઞાનિક કૉસ્મૉલોજી સાથે સાતત્યસભર છે. આપણે જાણીએ છીએકે પૃથ્વી ૪.૬ અબજ વર્ષ જૂની છે અને બ્રહ્માંડ તેના વર્તમાન રૂપમાં લગભગ ૧૦ કે ૨૦ અબજ વર્ષ જૂનું છે. હિન્દુ ધર્મ મુજબ, બ્રહ્માના દિવસ અને રાત (એક દિવસ ૪.૨ અબજ વર્ષનો અને રાત ૪.૨ અબજ વર્ષની- તે રીતે) ૮.૪ અબજ વર્ષના હોય છે. જ્યાં સુધી હું જાણું છું, માત્ર પ્રાચીન ધર્મ પરંપરા જ સાચા સમય પરિમાણ વિશે વાત કરે છે….પશ્ચિમમાં લોકો એમ માને છે કે આ બ્રહ્માંડ થોડા હજાર વર્ષ જ જૂનું છે. તેને કોઈ સમજી શકતું નથી. જ્યારે કે હિન્દુ અવધારણા (કન્સેપ્ટ) એકદમ સ્પષ્ટ છે. તેમાં અબજો વર્ષની વાત કરવામાં આવી છે.”

‘ગૉડ પાર્ટિકલ: ઇફ ધ યુનિવર્સ ઇઝ ધ આન્સર, વૉટ ઇઝ ધ ક્વેશ્ચન’ પુસ્તકના સહ લેખક અને અમેરિકી નાગરિક ડિક ટેરેસી કહે છે કે “આ પૃથ્વીનું આયુષ્ય ૪ અબજ વર્ષ કરતાં વધુ છે તેવો અંદાજ કાઢનારા પ્રથમ ભારતીય કૉસ્મૉલૉજિસ્ટ (બ્રહ્માંડ વૈજ્ઞાનિકો) હતા. તેઓ એટોમિઝમ, ક્વૉન્ટમ ફિઝિક્સ, અને અન્ય વર્તમાન થિયરીઓની એકદમ નજીક હતા. ભારતે સૌ પહેલાં અને બહુ શરૂઆતમાં, મેટર (દ્રવ્ય)ની એટમિસ્ટ થિયરી વિકસાવી હતી. સંભવત: ગ્રીક એટમિસ્ટ વિચાર ભારતના પ્રભાવ હેઠળ પર્શિયન સભ્યતા મારફતે આવેલો.”

તો ઑસ્ટ્રિયામાં જન્મેલા અને અમેરિકી ભૌતિકશાસ્ત્રી ફ્રિત્ઝોફ કાપ્રાએ ‘ધ ડાન્સ ઑફ શિવ: ધ હિન્દુ વ્યૂ ઑફ મેટર ઇન ધ લાઇટ ઑફ મૉડર્ન ફિઝિક્સ’ શીર્ષકવાળા લેખમાં નટરાજ અથવા શિવના નૃત્ય અને સબ એટોમિક પાર્ટિકલ્સના ડાન્સ વચ્ચે સરખામણી પર ચર્ચા કરી હતી. આ લેખ ૧૯૭૨માં ‘મેઇન કરન્ટ્સ ઇન મોડર્ન ફિઝિક્સ’માં પ્રકાશિત થયો હતો. ત્યાર બાદ કાપ્રાએ ‘તાઓ ઑફ ફિઝિક્સ’ નામના (૧૯૭૫માં પ્રકાશિત) ઇન્ટરનેશનલ બેસ્ટ સેલર પુસ્તકમાં શિવજીના નૃત્યને કેન્દ્રીય રૂપક બનાવ્યું હતું. આ પુસ્તકની ૨૩ ભાષામાં ૪૩ આવૃત્તિ પ્રસિદ્ધ થઈ ચૂકી છે.

તુલસીદાસજીએ હનુમાનચાલીસા લખ્યા તેમાં એક ચોપાઈ છે: જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનુ, લિલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનુ. ઉત્તર પ્રદેશમાં યના બદલે જ બોલાય છે જેમ કે યજ્ઞના બદલે જગ્ન. યજમાનને જજમાન કહે છે. આ રીતે જ યુગનું જુગ થયું. યોજનનું જોજન થયું. હિન્દુ કાલ ગણના મુજબ એક યુગ બરાબર ૧૨ હજાર વર્ષ. એક સહસ્ર એટલે હજાર. આમ, જુગ સહસ્ર એટલે ૧૨ હજાર ગુણ્યા ૧,૦૦૦ અને એક યોજન એટલે આઠ માઇલનું અંતર થયું એટલે કુલ ગુણાકારનો જવાબ આવે ૯,૬૦,૦૦,૦૦૦. ૯ કરોડ સાઇઠ લાખ માઇલ. માઇલને કિમીમાં ફેરવો તો ૧૫ કરોડ ૩૬ લાખ કિમી અંતર થાય. નાસાની વેબસાઇટ પર ૧૪,૯૬,૦૦,૦૦૦ કિમી આપેલો છે. અલબત્ત, વિજ્ઞાન ચોકસાઈમાં માને અને ૦.૦૦૦૧નો ફેર પણ ન જ ચાલે પરંતુ કોણ વધુ સાચું એ કહેવું મુશ્કેલ કારણકે વિજ્ઞાનમાં આજે કોઈ નવી થિયરી આવે તો તે જૂની થિયરીને ખોટી ઠેરવી શકે છે. એટલે કાલે સવારે સંશોધન થાય કે અંતર ૧૪.૯૬ કરોડ નહીં પરંતુ ૧૫.૩૬ લાખ કિમી છે તેવું બની શકે. અથવા બીજું એ પણ છે કે તુલસીદાસ કોઈ વિજ્ઞાનના સાધન વડે માપવા નહોતા ગયા. તેમણે શ્રી રામ અને હનુમાનજીએ જે સૂજાડ્યું તે લખ્યું છે. તોય તેમણે એક ચોપાઈમાં પૃથ્વી અને સૂર્ય વચ્ચેનું અંતર આપી દીધું! પરંતુ કેટલાક હિન્દુ વિરોધી બુદ્ધુજીવીઓને આ વાત ગપ્પું લાગે છે કે સમય અને અંતરનો ગુણાકાર ન થઈ શકે. એક મિનિટ, તો પછી પાશ્ચાત્ય વિજ્ઞાનમાં પ્રકાશ વર્ષ એ અંતરનું એકમ કેમ છે? લાઇટ યર! એક વર્ષમાં પ્રકાશ જેટલું અંતર કાપે તેના બરાબર એસ્ટ્રોનૉમિકલ (ખગોળીય) અંતર. હિન્દુ ધર્મનો માત્ર પશ્ચિમી નજરે – તર્કવાદથી અધૂરો અભ્યાસ કરવા જાવ તો આવું જ થાય. હિન્દુ શાસ્ત્રો ગપ્પાં લાગે. બાકી, વિષ્ણુ પુરાણ સહિત અનેક શાસ્ત્રોનો જો નેગેટિવિટી મનમાં રાખ્યા વગર અભ્યાસ કરો અને તેને બરાબર સમજો તો તે શુદ્ધ વિજ્ઞાન સિવાય બીજું કંઈ નથી, જેમ કે વિષ્ણુ પુરાણ!

વિષ્ણુ પુરાણના દ્વિતીય અંશના સાતમા અધ્યાયમાં સાત ઉર્ધ્વ લોકનું વર્ણન છે. અહીં લોક એટલે પબ્લિક એ અર્થ નથી. લોક એટલે ભુવન અથવા તો સ્તર. તેનાં નામ છે- ભુર્લોક (એટલે પૃથ્વી), ભુવર્લોક, સ્વર્લોક, મહર્લોક, જનલોક, તપોલોક, સત્યલોક. વિજ્ઞાનમાં તેને વાતાવરણનાં સ્તરો કહ્યા છે. વિજ્ઞાનમાં તેને વાતાવરણનાં સ્તરો કહ્યાં છે. તે છ છે: ટ્રોપોસ્ફીયર (ક્ષોભમંડળ), સ્ટ્રેટોસ્ફીયર (સમતાપમંડળ), મેસોસ્ફીયર (મધ્યમંડળ), થર્મોસ્ફીયર (તાપમંડળ), આયોનોસ્ફીયર (આયનમંડળ), એક્ઝોસ્ફીયર (બાહ્યમંડળ).

હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં જે સાત ઊર્ધ્વ લોક કહ્યા તેને મુખ્યત્વે બે લોકમાં વિભાજીત કરાયા છે: કૃતક લોક અને અકૃતક લોક. કૃતક લોકમાં પ્રલય અને ઉત્પત્તિનું ચક્ર ચાલતું રહે છે. અકૃતક લોકમાં સમય અને સ્થાન શૂન્ય છે. તો સાત લોકમાંથી કયા લોક કૃતક છે અને કયા અકૃતક? ભૂર્લોક (ધરતી), ભુવર્લોક (આકાશ) અને સ્વર્લોક (અંતરિક્ષ)માં જ પ્રલય થાય છે. જ્યારે જનલોક, તપલોક અને સત્યલોક આ ત્રણ લોક પ્રલયથી પર છે.

વિષ્ણુ પુરાણમાં પરાશર મુનિ આ કૃતક અને અકૃતક લોકને સમજાવતા કહે છે, “ભૂ, ભુવ:, સ્વ: એ કૃતક ત્રૈલોક્ય કહેવાય છે અને જન, તપ તેમજ સત્ય એ ત્રણ અકૃતક લોક છે. કૃતક ત્રૈલોક્ય અને અકૃતક ત્રૈલોક્ય વચ્ચે મહર્લોક કહેવાય છે જે કલ્પાંતમાં માત્ર જનશૂન્ય થઈ જાય છે પણ નષ્ટ નથી થતું. તેથી તે કૃતકાકૃત કહેવાય છે.

વિષ્ણુ પુરાણમાં પરાશર મુનિએ કહ્યું છે કે આપણું છે તેવા કરોડો બ્રહ્માંડ રહેલાં છે. આધુનિક વિજ્ઞાન હજુ આ રહસ્યના ઉકેલ સુધી પહોંચી નથી શક્યું. ૧૯૫૨માં પહેલી વાર એર્વિન સ્ક્રોડિન્જરે અમેરિકાના ડબલિન શહેરમાં આપેલા વ્યાખ્યાનને અનેક બ્રહ્માંડોના વાદ (મલ્ટિ યુનિવર્સ થિયરી)નો પહેલો સંકેત માનવામાં આવે છે. સ્ક્રોડિન્જર નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા ઑસ્ટ્રિયન ફિઝિસિસ્ટ (ભૌતિકવિજ્ઞાની) હતા. એન્ડ્રુ ઝિમરમેન જૉન્સ જે પોતાને લેખક, ફિલોસોફર, એજ્યુકેટર, સાયન્સ ઍડ્વૉકેટ અને આંત્રપ્રિન્યોર ગણાવે છે તેમણે ડેનિયલ રોબિન્સ સાથે મળીને ફિઝિક્સની સ્ટ્રિંગ થિયરી સરળ ભાષામાં સમજાવી છે. તેઓ કહે છે, “એક કરતાં વધારે બ્રહ્માંડનો વિચાર ફિઝિક્સમાં તો બાદમાં આવ્યો, તે પહેલાં હિન્દુ ધર્મમાં તે આવી ગયો. હિન્દુ કૉસ્મોલોજી (બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન) પ્રમાણે, ચક્રીય અનંત વિશ્વોમાં એક કરતાં વધુ બ્રહ્માંડો આવેલાં છે. આપણું બ્રહ્માંડ અલગ-અલગ બ્રહ્માંડની અનંત સંખ્યા પૈકીનું એક છે.

આવાં તો ઘણાં ઉદાહરણ આપી શકાય જે સાબિત કરી શકે કે આપણા વેદ-પુરાણ એ બીજું કંઈ નથી પરંતુ વિજ્ઞાન જ છે. આથી જ આ વિજ્ઞાનને પામી ગયેલા આપણા ઋષિ-મુનિઓએ સામાન્ય માનવીને સમજાય તે માટે કથાઓનો આશરો લીધો. પર્યાવરણને પરંપરા સાથે જોડી દીધું. તુલસીનો છોડ દરેક હિન્દુના ઘરમાં હોવો જ જોઈએ અને તેની પૂજા થવી જ જોઈએ કારણ ઔષધિની રીતે તુલસી ખૂબ જ ઉપયોગી છે. શરદી-ઉધરસ, બ્રૉન્કાઇટિસ, સ્કિન ઇન્ફેક્શન, હૃદય રોગ સહિત અનેક બીમારી-રોગોમાં તે ઉપયોગી છે. આથી તુલસીને વિષ્ણુ ભગવાનની પત્નીનું સ્વરૂપ આપી દીધું. તુલસી ૨૦ કલાક સુધી ઑક્સિજન આપે છે અને આપણે એ.સી. દ્વારા જે ઑઝોન પડને નુકસાન પહોંચાડીએ છીએ તેની ભરપાઈ તુલસી કરી આપે છે. તુલસી ચાર કલાક સુધી ઑઝોન આપે છે. તે કાર્બન મોનૉક્સાઇડ જેવા ઝેરી વાયુને શોષી લે છે. અમેરિકાની ફૉક્સ ન્યૂઝ વેબસાઇટ કહે છે કે હોલી બેઝિલ (તુલસી- અંગ્રેજો આપણી જ ચીજોના નામ બદલી નાખે જેથી આપણી ચીજ ન લાગે જેમ કે રામનું રામા, યોગનું યોગા, સાડીનું સારી…ઇત્યાદિ અને આપણે પાછાં આપણાં જ નામો અંગ્રેજોએ જે બગાડ્યા હોય તે રીતે બોલવામાં ગર્વ અનુભવીએ. “હું યોગ કરું છું” તેમ બોલવાના બદલે “હું યોગા કરું છું” તેમ કોલર ઊંચા કરીને બોલીશું.) સ્ટ્રેસ બસ્ટર અર્થાત્ તણાવ દૂર કરનારી છે.

આ જ રીતે શિવજીને ચડાવાતાં બિલીપત્ર અથવા બિલ્વ પત્ર (અંગ્રેજોએ તેનું નામ વૂડ એપલ રાખી દીધું) પેટની તકલીફો, કોઢ, હરસમસા વગેરેમાં ઉપયોગી છે. આપણે ત્યાં સાપ, કીડી, ઉંદર, મોર, સિંહ, વૃષભ, મત્સ્ય, કુર્મ વગેરે ઘણા પ્રાણી જે સામાન્ય રીતે ઉપદ્રવી કે બિનઉપયોગી ગણાય તેને ભગવાનના વાહન સાથે અથવા ભગવાનના અવતાર સાથે જોડી દેવાયા. અરે! આપણે ત્યાં ડુક્કરને પણ વરાહ તરીકે ભગવાન વિષ્ણુનો એક અવતાર મનાયો છે કારણકે પર્યાવરણના ચક્ર (ઇકો સાઇકલ)માં દરેકે દરેક જીવનું આગવું મહત્ત્વ છે તો જ કુદરત અથવા ઈશ્વર તેને ટકાવી રાખે. બિનઉપયોગી જીવની પ્રજાતિનો નાશ કરી નાખે. પૃથ્વીને માતા માનીને સવારમાં ઊઠીને ‘સમુદ્ર વસને દેવી’ મંત્ર બોલી પગે લાગવાનું, પીપળે પાણી રેડવાનું, ગાયને માતાનું સ્વરૂપ માની તેની પૂજા જ નહીં, સારી રીતે ઉછેર કરવાનું, નદીઓને માતા માની તેને સ્વચ્છ રાખવાની.. આ બધી પરંપરાના નામે જેને અંગ્રેજીમાં રિલિજિયન કહે છે તે રીતે જોડી દેવાઈ છે જેથી મનુષ્યના મનમાં પર્યાવરણ અને પૃથ્વીનું સતત મહત્ત્વ રહે.

હિરણ્યાક્ષ રાક્ષસ અને વરાહ અવતારમાં દર્શાવાયું છે કે એ સમયે પૃથ્વી મહાસાગરમાં ડૂબી ગઈ હતી. વિજ્ઞાન આ બાબતે સંમતિનો સૂર પુરાવે છે. યુનાઇટેડ કિંગડમની બ્રિસ્ટૉલ યુનિવર્સિટીના બ્રુનો ધુઇમેના નેતૃત્વમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ૧૩,૦૦૦ ખડકોના નમૂના પરથી જે સંશોધન કર્યું હતું તે મુજબ, ત્રણ અબજ વર્ષ પૂર્વે ખંડો ખૂબ જ પાતળા હતા. ગત બે અબજ વર્ષ પૂર્વે પ્લેટ ઘર્ષણ જેવી ભૌગોલિક ક્રિયાઓના કારણે પડો મજબૂત થવાં લાગ્યાં અને હાલની સરેરાશ જાડાઈ ૩૫ કિલોમીટરે પહોંચ્યાં. જોકે ધૂમેઇ માને છે કે ધોવાણના કારણે પૃથ્વીનાં પડ પાછા પાતળા થવાં લાગ્યાં છે. જો આ ક્રિયા આગામી બે અબજ વર્ષ સુધી ચાલુ રહેશે તો પડ એવા તબક્કે પહોંચી જશે જ્યાં ખંડો મહાસાગરની અંદર ડૂબી જશે. અર્થાત્ વરાહ ભગવાનનો અવતાર ત્રણ અબજ વર્ષ પૂર્વે થયો હોવો જોઈએ! પૃથ્વી ૪.૬ અબજ વર્ષ જૂની છે તે વિજ્ઞાન પણ કહે છે અને આપણા વેદ-પુરાણો પરથી પણ તે વાત સિદ્ધ થાય છે.

આજે જેમ પર્યાવરણને નુકસાન અતિશય થઈ રહ્યું છે અને લોકો વિજ્ઞાન તેમજ આરોગ્ય વિજ્ઞાનની અદ્ભુત શોધોના પરિણામે ઈશ્વરને ભૂલીને ભોગવિલાસમાં પડેલા છે તે કરતાંય વધુ ભોગવિલાસમાં હિરણ્યાક્ષના સમયે પડેલા હશે. અને પર્યાવરણને અતિશય નુકસાન થવાથી પૃથ્વી પાણીમાં ડૂબી ગઈ હશે. તેને વરાહ જેવા કોઈ પ્રાણીએ બચાવી હશે. વિજ્ઞાન કહે છે કે જો આપણે અતિશય ભોગવિલાસ નહીં અટકાવીએ અને પર્યાવરણની કાળજી નહીં લઈએ તો આજથી બે અબજ વર્ષ પછી ફરી જળપ્રલય થવાની શક્યતા છે. ક્લાઇમેટ ચૅન્જ અત્યારથી આના સંકેતો આપી રહ્યું છે. સુરેન્દ્રનગર, અમરેલી, જૂનાગઢ વગેરે અનેક જગ્યાએ હજુ તો વૈશાખ શરૂ નથી થયો ત્યાં તાપમાન ૪૪-૪૫ ડિગ્રી સે. આસપાસ પહોંચી ગયું છે.

સિટી બસની સારી સુવિધા આપવામાં આવે, કાર-બાઇકનો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે તો રસ્તા પહોળા કરવા માટે, વિકાસના નામે વૃક્ષો કપાતા જાય છે તે કપાય નહીં. ઉત્તરાખંડમાં પણ વિકાસનાં કામોના કારણે વર્ષ ૨૦૧૩માં ભયંકર પૂર આવ્યું હતું જેના કારણે હજારો લોકોનાં મૃત્યુ થયા હતા. વીજળીનો ઉપયોગ પણ ઓછો કરવો પડશે. રાત આખી દુકાન-શોરૂમ-મોલ વગેરે બંધ હોય તો પણ તેનાં પાટિયાં વીજળીથી ઝગમગતા રહે, સરકારી કે ખાનગી કંપનીઓમાં પોતે હાજર ન હોય તો પણ એ.સી., પંખા, લાઇટ, કમ્પ્યૂટર ચાલુ રહે, એ સારી ટેવ નથી. વીજળી, પાણી, પેટ્રોલ, ડીઝલ જેવાં કુદરતી સંસાધનોનો ઉપયોગ જરૂરિયાત પ્રમાણે જ કરવો જોઈએ. બેફામ કરવો યોગ્ય નથી. કોઈ દલીલ કરી શકે કે હજુ તો બે અબજ વર્ષ પછીની વાત છે ને. ત્યારે ક્યાં જીવતા હોઈશું? પરંતુ તમે તમારી પછીની પેઢીઓને શું આપી જશો તે અગત્યનું છે. હિન્દુ ધર્મમાં માનતા હો તો બની શકે કે એ વખતે તમારે પણ કોઈ માનવ કે પશુ-પંખીના અવતારમાં એ પ્રલયની પીડા ભોગવવી પડે. બીજું, બે અબજ વર્ષ પછીનું ન વિચારો તો કંઈ નહીં, અત્યારે ૪૪-૪૫ ડિગ્રી ગરમી, પૂર, માવઠાં, દુષ્કાળ, ગાત્રો થિજવતી ઠંડી વગેરે જે રીતે થઈ રહ્યા છે ત્યારે તેને પણ તમારે સહન કરવા જ પડે છે ને. તો પછી, અત્યારે નહીં ચેતો તો ક્યારે ચેતશો? ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિત: અર્થાત્ ધર્મ એનું જ રક્ષણ કરે છે જે ધર્મનું રક્ષણ કરે છે. આપણે આમ કહી શકીએ- પર્યાવરણ રક્ષતિ રક્ષિત:. આ વાત પર્યાવરણ-કુદરતના સંદર્ભમાં પણ લાગુ પડે છે. જો તમે કુદરતને નહીં બચાવો તો કુદરત તમને નહીં બચાવે.

મહારાષ્ટ્ર મનપા ચૂંટણીનો બોધપાઠ

મહારાષ્ટ્રમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની મનપા ચૂંટણી થઈ. હિન્દુ વિરોધી મિડિયાએ આ ચૂંટણી જાણે આખા દેશની લોકસભા ચૂંટણી હોય તેવો માહોલ સર્જ્યો હતો. હિન્દુત્વવાદી બે પક્ષો શિવસેના અને ભાજપનું ગઠબંધન તૂટતાં હિન્દુ વિરોધી મિડિયાને જલસો પડી ગયો હતો. કોંગ્રેસ સરકાર વખતે કસાબ અને અફઝલ ગુરુ વિશે કોંગ્રેસની નબળી નીતિની આકરી ઝાટકણી કાઢતા બાલ ઠાકરેનાં નિવેદનો મિડિયામાં સેકન્ડ કે થર્ડ પ્રાયોરિટી ધરાવતા હતા. એમ સમજો ને કે ટીકા કરવા અને જગ્યા ભરવા તેનો ઉપયોગ થતો.

મોદી સરકાર આવ્યા પછી ભાજપે વાજબી રીતે મહારાષ્ટ્રમાં મજબૂત હોવાથી નાના ભાઈમાંથી મોટા ભાઈનો રોલ માગ્યો પણ વિચક્ષણ બાલ ઠાકરેની ગેરહાજરીમાં ઉદ્ધવ ઠાકરે થાપ ખાઈ ગયા. ચૂંટણી અલગ-અલગ લડવામાં આવી પરંતુ ભાજપ મોદીના મોજાના કારણે મોટો ભાઈ તરીકે જ ઉભર્યો. થોડી રકઝક પછી શિવસેનાને સરકારમાં જોડાવું પડ્યું પરંતુ જેમ કોંગ્રેસની બેગમો અને શહજાદા સ્વીકારી શકતા નથી કે તેઓ શાસનની બહાર છે તેમ એક સમયનો મોટા ભાઈનો રોલ શિવસેના ન ભૂલી શકી અને રોજેરોજ મોદી સરકારની ઝાટકણી કાઢવા લાગી. હિન્દુ વિરોધી મિડિયાને તો મજા પડી ગઈ. શિવસેના તેમનો માનીતો પક્ષ બની ગયો. બે બિલાડા ઝઘડે તો વાંદરાને જ ફાયદો થાય તેવું માની મિડિયામાં શિવસેનાને અભૂતપૂર્વ વેઇટેજ મળવા લાગ્યું.

બીજી તરફ રાજ્ય વિધાનસભા ચૂંટણીનાં બે વર્ષ પહેલાં ચોક્કસ માથાંઓના ઈશારે હાર્દિક પટેલને મહોરું બનાવી પાટીદારોનું અનામત આંદોલન શરૂ થયું. કોંગ્રેસ તરફથી ભાજપ તરફ વળેલા પટેલ સમાજની ચૂંટણીમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા રહેતી હોઈ, વિપક્ષ તો ઠીક, પણ મિડિયાને બગાસું ખાતાં પતાસાની અનુભૂતિ થઈ. જેમ કેજરીવાલને હીરો બનાવ્યો અને દિલ્લીની કોંગ્રેસ સરકાર ગઈ તેમ રાજ્યમાં મિડિયાના જે છૂપા હેતુઓ હોય તે બર ન કરતી (એમ કહો કે મિડિયાના ખોટા દબાણને વશ ન થતી) ભાજપ સરકારનું રર વર્ષનું શાસન તૂટવાની સંભાવના જણાઈ. એટલે હાર્દિકના સ્પેશિયલ ઇન્ટરવ્યૂ છપાયા-દેખાડાયા. તેના એક એક સમાચારને બરાબર પ્રોમિનન્સ મળ્યું. એમાં વળી શિવસેનાને કમતિ સૂજી તે તેણે હાર્દિક પટેલ પાસે મુંબઈમાં પ્રચાર કરાવ્યો, એમ માનીને કે ગુજરાતીઓ ભોળવાઈ જશે પણ ગુજરાતીઓને શિવસેના ક્યાં ઓળખે છે? મરાઠાવાદના પૂંછડાથી ફાયદો ન થયો એટલે તો બાલ ઠાકરેએ રામમંદિરની હવા વખતે હિન્દુવાદનું તણખું પકડેલું અને તરી પણ ગયેલા. ૧૯૯૫માં ગુજરાતમાં ભાજપ તો મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેના-ભાજપ સરકાર આવેલી. પણ રાહુલ ગાંધીની જેમ જ રાજકીય રીતે બુદ્ધુ ઉદ્ધવ ઠાકરે પિતાના અવસાન બાદ વળી આમચા મરાઠા માનુષની રાજનીતિ પર આવી ગયેલા. મહારાષ્ટ્રની દેવેન્દ્ર ફડનવીસ સરકારે પર્યૂષણ વખતે માંસાહાર પર પ્રતિબંધ મૂક્યો તેનો તો માંસ-મચ્છીની લારી દહેરાસરો સામે જ મૂકીને મલેચ્છવૃત્તિ દાખવી એ શાકાહારી ગુજરાતીઓ થોડા ભૂલ્યા હોય? મરાઠીઓ પણ સમજે છે કે મરાઠી બનીને રહેવા કરતાં હિન્દુ બનીને રહેવું વધુ સુરક્ષિત છે. ૧૯૯૩નાં રમખાણોમાં આ વાત મરાઠીએ પણ અનુભવી જ હોય ને. ગુજરાતીઓ સહિત હિન્દુઓએ મહારાષ્ટ્રની ચૂંટણીમાં અહિંસક રીતે શિવસેનાની ગુંડાગીરીને તમાચો માર્યો છે. હજુ પણ તે નહીં સુધરે તો આનાથી બૂરી દશા થશે.

રહી વાત મિડિયાની; તો સોશિયલ મિડિયાના લીધે રોજે રોજ હિન્દુ વિરોધી મિડિયા ઉઘાડું પડતું જાય છે. જુલમી અને લંપટ અલાઉદ્દીન ખિલજીથી પોતાની આબરૂ બચાવવા અગ્નિમાં કૂદી પડનાર રાણી પદ્માવતીના ખિલજી સાથે રોમાન્સ બતાવવા માગતા સંજય લીલા ભણશાળીને બેચાર ગડદાંપાટાં પડ્યાં એમાં જાણે હિન્દુ આતંકવાદ શરૂ થઈ ગયો એવું ચિત્રણ કરવાનું પણ જેને ઓલરેડી જેલમાં પૂરવામાં આવ્યો છે તે કમલેશ તિવારીના મોહમ્મદ સાહેબ સામેનાં નિવેદનો વિરુદ્ધ ફાંસીની સજાની માગણીસર પશ્ચિમ બંગાળના માલદા અને બિહારમાં મુસ્લિમોનાં હુલ્લડોના સમાચાર જ દબાવી દેવાયા. બંગાળના કેટલાંક ગામોમાં દુર્ગા પૂજા મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે નથી થઈ શકતી તે સમાચાર પણ ગાયબ. કાશ્મીરમાં પંડિતોના પલાયન (૧૯૯૦)થી લઈને કૈરાના સુધી…મિડિયાને આવા સમાચાર દેખાતા જ નથી. રહી વાત રાજકીય વલણની, તો હિન્દુ વિરોધી મિડિયા ઝડપભેર વિશ્વસનીયતા ગુમાવી રહ્યું છે. હોલિયર ધેન ધાઉનો દેખાડો કરતા રવીશકુભારે પઠાણકોટ હુમલા વખતે સેન્સિટિવ માહિતી લીક કરવા બદલ કેટલાક દિવસો પૂરતો પ્રતિબંધ આવી પડ્યો તેમાં તો એનડીટીવી પર માઇમવાળાને બોલાવી પ્રાઇમ ટાઇમ ન્યૂઝને ફુવડ મનોરંજનમાં પરિવર્તિત કરવાની નિષ્ફળ કોશિશ કરી અને કહ્યું કે અમે તો સરકારને પ્રશ્નો પૂછીશું જ. ભારતવિરોધી નારા લગાવનાર વામપંથી કન્હૈયાકુમારને એનડીટીવી ન છાવરે તો કોણ છાવરે? સામ્યવાદી સાળી વૃંદા કરાતનું માન તો જીજ્જાજી પ્રણોય રોયે રાખવું પડે ને. એટલે ભાઈ રવીશકુમારે સ્ક્રીન બ્લેક કરી નાખ્યો. દલિત હોવાનો ખોટો દાવો કરનાર રોહિત વેમૂલાના મૃત્યુ સમયે પણ ખૂબ ટીવી ગજવ્યું પણ જ્યારે તેના કોંગ્રેસી સગા ભાઈ બ્રજેશ પાંડેનું નામ તેના જ દલિત સાથીની દીકરીના શારીરિક શોષણમાં આવ્યું અને તેણે બિહાર કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષનું પદ છોડવું પડ્યું તે મુદ્દે રવીશને કોઈ પ્રશ્નો પૂછવાનું મન ન થયું કે ન તો સ્ક્રીન કાળો કરવાનું મન થયું. રવીશ તો ભાઈને છાવરે પણ અન્ય મિડિયાએ પણ તેરી ભી ચૂપ મેરી ભી ચૂપનો ન્યાય તોળ્યો કારણકે કાલે સવારે રવીશના ભાઈની જગ્યાએ તરુણ તેજપાલની જેમ પોતે હોય તો?

મોદી હોય કે ટ્રમ્પ, મિડિયા ટ્રેન્ડ સેટ કરતું અને ચૂંટણી જિતાડવા કે હરાવવામાં કે સરકાર ઉથલાવવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવતું તે દિવસો તો વર્ષ ૨૦૦૨થી જ ચાલ્યા ગયા. તકલીફ તો મિડિયાને જ વ્યવસાયિક રીતે થવાની છે કેમ કે પક્ષપાતી હોવાથી લોકોનો હવે પરંપરાગત મિડિયામાંથી ભરોસો ઉઠતો જઈ રહ્યો છે. હવે તો પેરિસ્કોપ અને ફેસબુક લાઇવના લીધે સમાચાર ચેનલો પર પણ ખતરો છે. હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ તેનાં ચાર શહેરો-કોલકતા, ભોપાલ, રાંચી અને ઇન્દોર એડિશન બંધ કરી રહ્યું છે. એબીપી ન્યૂઝ ચેનલમાં પણ ભારે પ્રમાણમાં છટણી થઈ છે. તો ધ હિન્દુ (નામ જ હિન્દુ છે બાકી…) અને ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયામાં છટણી અથવા પગારકાપ તોળાઈ રહ્યા છે. કારણ નોટબંધીનું અપાઈ રહ્યું છે પણ હકીકતે મજેઠિયા પંચની સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે ચુકાદો આપીને મંજૂર કરેલી ભલામણો અનુસાર પગાર ન આપવા પડે તેની પણ આ કવાયત છે. પરંતુ ગરીબોના શોષણના દયામણા ફોટા અને સ્ટોરી છાપતા અને બતાવતા આ મિડિયામાં થતા પત્રકારોના શારીરિક (ઊંધો અર્થ ન કાઢતા. આ તો ગદ્ધાવૈતરુના સંદર્ભમાં છે.) અને આર્થિક શોષણની વાત કોણ છાપવાનું કે બતાવવાનું? તંત્રી પદ પર બેઠેલા પત્રકાર અને તેના ચમચા પત્રકારોનાં હિત સચવાઈ જાય એટલે ભયોભયો.

વિપક્ષો અને મિડિયા માટે હજુ પણ જાગી જવાનો સમય છે. રચનાત્મક વિરોધ અને તટસ્થતા તરફ વળશો તો સ્થિતિ સુધરશે, બાકી રામ બોલો ભાઈ રામ. સોરી, ગોડ રેસ્ટ ધેમ ઇન પીસ.ન સમજ્યા? આરઆઈપી. 😊

(હાસ્યલેખ) રામનો યુદ્ધનો નિર્ણય સાચો પણ અપૂરતી તૈયારી સાથે ઝંપલાવ્યું

શ્રી રામ સમયે જો મેઇન સ્ટ્રીમ મિડિયા અને સોશિયલ મિડિયા હોત તો કેવું લખાતું હોત?

ડુગડુગીજય: રામે સુશ્રી તાડકાજીનો વધ કર્યો. એક નિર્દોષ સ્ત્રીની હત્યાની સીબીઆઈ તપાસ થવી જોઈએ.

હસો નયા ગાંધી: રામ મોતના સોદાગર છે.

ખુજલીવાલ: રામે તાડકાનો વધ કર્યો તેનો પુરાવો શું છે?

ઇનજસ્ટિસ ચાકુર: રામ વનવાસ છોડી અયોધ્યા વાપસી નહીં કરે તો અયોધ્યામાં રમખાણો ફાટી નીકળશે.

શૂર્પણખા કમમતા માયામોટી બેનજી: હું જીવતી રહું કે મરી જઉં, રામની કારકિર્દી સમાપ્ત કરી દઈશ.

છાપું-૧: પોતાનાં પત્નીની રક્ષા નથી કરી શકતા તે રામ દેશની શું રક્ષા કરશે?

કોલમિસ્ટ -૧: રામ સીતાના વિલાપમાં રડી રહ્યા છે. સીતાની સુરક્ષામાં નિષ્ફળ રામનું સહાનુભૂતિ મેળવવાનું નાટક છે.

સોશિયલ મિડિયા: શૂર્પણખા સાથે લક્ષ્મણને અફેર હતું તેથી તેમણે રાવણને સીતાને ઉપાડી જવા દીધી.

દલિત અહિતકર સંસ્થા: રામે દલિત શબરીના બોર પણ ન છોડ્યાં. શબરી પાસે બોર તોડાવ્યાં. એમાં વિષના ષડયંત્રની શંકાથી તેની પાસે ચખાવડાવ્યાં અને પછી ખાધાં. મનુવાદી અને બ્રાહ્મણતરફી રામ ધિક્કારને પાત્ર છે.

કોલમિસ્ટ-૨: રામનો યુદ્ધનો નિર્ણય સાચો પણ અયોધ્યાથી તાલીમપ્રાપ્ત સેના મગાવવાના બદલે રામ વાનરોની અણઘડ સેના સાથે મહા પરાક્રમી, નવ ગ્રહ વિજેતા રાવણની મહાન અને વિશાળ સેના સામે કઈ રીતે જીતશે? રામ અહંકારી બની ગયા છે. કોઈની સલાહ માનતા નથી.

ટીવી એન્કર : આજ કા બડા સવાલ: ક્યા બંદરો કી સેના કે સાથ હોગી લંકા પર જીત?

અયોધ્યાનું એક છાપું- હું ચપટીમાં રામને રોળી નાખીશ: રાવણ

સોશિયલ મિડિયા: રામે સમુદ્રને સૂકવી નાખવા બાણ ચડાવ્યું. રાવણ સામેના યુદ્ધમાં સમુદ્રમાં રહેતા જીવોનો શું વાંક?

ટીવી એન્કર રબીશકુમાર: હનુમાને લંકા બાળી નિર્દોષોને મારી નાખ્યા. રાવણ સાથે વેર હતું તો એને મારવો હતો. લંકાના નિર્દોષ લોકોનો શું વાંક?

પપ્પુ: રામે નિર્દોષોના લોહીની દલાલી કરી.

યુદ્ધ સમયે ટીવી એન્કર બુરખા દત્ત: બગ સ્ટોપ્સ હિયર. રામેશ્વરમ્ માં આ જગ્યા વલ્નેરેબલ છે. રાવણના રાક્ષસો અહીં હુમલો કરે તો ગંભીર ખતરો છે.

છાપું-૨: રાવણ યુદ્ધ જીતવા તરફ. સર્વેનું તારણ. રામની તૈયારી અપૂરતી નિવડી. વૉર મેનેજમેન્ટમાં ખામી. અધૂરી તૈયારી સાથે અચાનક યુદ્ધમાં ઝંપલાવ્યું. લક્ષ્મણ મરણપથારીએ. બીજા અનેક સૈનિકોનાં પણ મોત.

સનકી ગાંધી: હનુમાને એક સંજીવની બુટ્ટી માટે સમગ્ર પહાડ લાવી પર્યાવરણને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.

છાપું-૩: રામે જીત પછી લંકા પાછી આપી ઉદારતા દાખવવાનું નાટક કર્યું, નોબેલ પુરસ્કારની આકાંક્ષા?

શોભા આડે પાટે: રામે સીતાનો ત્યાગ કરી સમગ્ર મહિલાઓનું અપમાન કર્યું છે. તેઓ માફી માગે.

ટીવી એન્કર: કૌન હે વો ધોબી જિસકે કહને પર રામ ને સીતા ત્યાગી. આજ રાત નવ બજે મિલિયે ધોબી સે. ઓન્લી ઓન…

મનોરંજન ન્યૂઝ: સંજય અભણ શાળી બનાવશે સીતા અને રાવણની પ્રેમકહાની પર એક ફિલ્મ- જેમાં તેર કરોડના ખર્ચે ફિલ્માવાયેલા એક ગીતમાં મંદોદરી અને સીતાને સાથે નૃત્ય કરતા દેખાડાશે.

છાપું-૩: રામે તો અયોધ્યાનું રાજ મેળવી લીધું પણ હનુમાનનો યુઝ એન્ડ થ્રો કર્યો. અમારાં સૂત્રો મુજબ, હનુમાનને માત્ર માળા આપતા હનુમાને ખીજાઈ તેને તોડી અને ફગાવી દીધી. જોકે હનુમાને આ વાતનો ઈનકાર કર્યો.

(સદા) અપ્રસન્ન ખુજ(લી)પાયી, દસ્ત તકમાં: તો લંકા વિજય કે બાદ રામ કો યે ગુમાન હો ચલા હૈ કિ વો બ્રહ્માંડ વિજેતા હૈ. ચૂં કિ અયોધ્યા ભી વૈભવશાલી હૈ ઔર લંકા તો ખૈર, સોને કી હી બની થી. ઈન દોનો સત્તાઓ કે ટકરાને સે ગરીબોં કો બડા ખામિયાજા ભુગતના પડા. લંકા વિજય કે બાદ રામ કો વિનમ્રતા કા પરિચય દેના ચાહિયે થા લેકિન જિસ તરહ સે રાવન કે પુષ્પક વિમાન મેં રામ અયોધ્યા લૌટે ઈસસે યે સાફ સંકેત હૈ કિ વૈભવ કો કોઈ ભી સત્તાધારી ઠુકરા નહીં સકતા હૈ. તો ક્યા અબ યે માન લિયા જાયે કિ અબ અયોધ્યા મેં સિર્ફ રામ કી હી ચલેગી ચૂં કિ બડી લંકા વિજય જો પાયી હૈ, યા યૂં પૂછિયે કિ કિ ક્યા સભી વિરોધીયોં કો રાવણ કા સાથી યાનિ રાક્ષસ માન લિયા જાયેંગા? ઔર ઇસ સમય ભરત કી ઇસ્થિતિ ક્યા હોગી? ચૂપચાપ શાસન કરનેવાલે ભરત કો ક્યા અબ હાંસિયે મેં ધકેલ દીયા જાયેગા? ઇંતઝાર કીજિયે ઔર તબ તક યે ગાના દેખિયે…(વો સુબહ કભી તો આયેગી ગીત વાગે છે)

કોલમિસ્ટ-૩: બંદરવેડા કરી યુદ્ધ જીતી જવાય પણ એમનો સાથ જોખમી હોય છે. લંકાનો વૈભવ, ત્યાંની સુંદર રાક્ષસીઓ સાથેનો ઉપભોગ છોડી રામે એક વાઇફ લોયલ હોવાનો દંભ કર્યો છે. અરે, લાઇફ ઇઝ નોટ જસ્ટ એબાઉટ વન વાઇફ. ઇટ ઇઝ એબાઉટ નાઇટ એન્ડ નાઇટ લાઇફ. ઇટ ઇઝ એબાઉટ ફૂલ ઓન મસ્તી ડ્યૂડ. હું લંકા ઘૂમેલો છું. તેથી આ કહી શકું છું. આદર્શ અલગ વાત છે પણ જીવન કંઈ આદર્શની વાત નથી. એ તો માણવાની ચીજ છે. છોડવાની નહીં. રાત કો ખાઓ પીઓ દિન કો આરામ કરોની ફિલોસોફી છે. પણ એ કંઠીબદ્ધ રામભક્તોને નહીં સમજાય.

(આ હાસ્યલેખ છે. કોઈએ બંધબેસતી પાઘડી પહેરવી નહીં.)

(હાસ્યલેખ)નેગેટિવ મિડિયા, પ્રસૂતિનું રિપોર્ટિંગ

માનો કે આ નેગેટિવ મિડિયાવાળાને પ્રસૂતિનું રિપોર્ટિંગ કરવાનું આવે તો કેવી હેડલાઇન બનાવે?
– પતિનો અત્યાચાર, મજા ભારે પડી😂😂😂
– પત્નીને અત્યંત પીડા માટે જવાબદાર કોણ?😂😂😂
– પત્નીની ઘોર નિષ્ફળતા, રસોઈમાં પડી રહેલી તકલીફ, ઘરના સભ્યો ભૂખ્યાં😂😂😂
– પત્નીનો વેદનાવિલાપ, ડોક્ટરની દવાથી લેબર પેઇન વધ્યું😂😂😂
– પત્નીની બેદરકારી, ઘરમાં શાકભાજીના અભાવે સભ્યો રઝળ્યા😂😂😂
– નોકરી છોડી પતિને હોસ્પિટલે હાજર રહેવાની ફરજ પડી, સસરાની દરકાર રાખનાર કોઈ નહીં😂😂😂
– વહુએ સાસુની સેવા કરવાના બદલે સાસુને વહુની સેવા કરવા ફરજ પડી😂😂😂
એમાંય ન કરે નારાયણ અને સંતાન મૃત અવતરે તો
– આટલો તાયફો કર્યા પછી મૃત બાળક જન્મ્યું😂😂😂

સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક ને બુદ્ધુજીવીઓની હાસ્યાસ્પદ દલીલો-2

#Surgicalstrike પછી બોલવામાં ને લખવામાં ફાંફા પડવાના લીધે બુદ્ધુજીવીઓનો પ્રતિભાવ એવા પિતા જેવો છે જે કોઈ દી તેના હોશિયાર દીકરાની પ્રશંસા કરતો નથી અને એણે દીકરા સાથે શરત મારી હતી કે દસમામાં 90 ટકા ઉપર લાવી દેખાડ તો તારા વખાણ કરીશ અને દીકરાએ 92 ટકા લાવી દેખાડ્યા ત્યારે આ હરખશૂન્ય પિતાનો રિસ્પોન્સ: બૉગસ માર્કશીટ તો નથી ને?
દીકરો: બૉગસ કેવી રીતે બનાવી શકાય? આ તો બૉર્ડની એક્ઝામ હતી.
પિતા: ચોરી તો નહોતી કરી ને?
દીકરો: સુપરવાઇઝર ને સીસીટીવી બંને હોય પછી ચોરી કેવી રીતે થાય?
પિતા: આવું પરિણામ તો અમેય લાવતા હતા.
દીકરો: પણ તમારે તો સેકન્ડ ક્લાસ જ આવેલો ને પછી તમે ભણવાનું જ મૂકી દીધેલું.
પિતા: પણ એ સેકન્ડ ક્લાસ તારા 92 ટકા જેટલો જ ગણાય.
દીકરો: પણ અમારા જેવો અઘરો સિલેબસ તમારે નહોતો એવું મને ભણાવતી વખતે તમે જ કહેતા હતા.
પિતા: ઠીક છે. ઠીક છે. તારા શિક્ષકને અભિનંદન કે તારા જેવો ડફોળ આટલા ટકા લાવી શક્યો. બહુ ખુશ થા મા. હજુ બારમું બાકી છે. બારમામાં આટલા ટકા લાવ તો સાચો માનું.
આવી વ્યક્તિને કહેવાનું મન થાય કે:
એલા ડફોળુદ્દીન…12માની વાત 12મા વખતે. અત્યારે તો દસમાના પરિણામના અભિનંદન શિક્ષક સાથે એનેય આપ કારણકે શિક્ષકે તો બધાયને એક સરખા જ ભણાવ્યા હતા. તો તારા છોકરાને જ કેમ 90 ટકા ઉપર આવ્યા? એનું અને ઘરના બીજા સભ્યોનું મનોબળ શા માટે ભાંગે છે?