international, media

અમેરિકી મિડિયામાં ટ્રમ્પને નેગેટિવ કવરેજ ઝાઝું મળવા પાછળ શું કારણ?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૫/૭/૧૮)

‘સંજુ’ ફિલ્મમાં મિડિયા માટે એક ખાસ ગીત છે. ‘બાબા બોલતા હૈ’. સંજય દત્તની પાછળ મિડિયા કેવી રીતે પડી ગયું હતું તે દર્શાવવા માટે આ ગીત છે એટલે તે સંદર્ભમાં મિડિયા પર દોષારોપણ કરવું ખોટું છે. ઉલટાનું, ઘણા મિડિયાએ સંજય દત્તની તે વખતે (પેઇડ) તરફદારી પણ કરી હતી, જેમાં અંગ્રેજી અખબારો અને ફિલ્મ મેગેઝિનનો પણ સમાવેશ થાય છે. તે વખતના વાચકોને યાદ હશે કે તે વખતે એક નંબર વન અંગ્રેજી સમાચારપત્રમાં રોજ સંજય દત્તની તરફેણમાં કોણ શું બોલ્યું અને કોણે મોરચો કાઢ્યો તે સમાચાર આવતા હતા.

પરંતુ આ ગીતને જો સ્વતંત્ર રીતે જોવામાં આવે તો તેમાં કેટલીક વાત મજાની કહેવાઈ છે જેમ કે તમે બેઠા હો તો આંખ પટપટાવતી વખતે તમારી આંખ બંધ થવાની જ. તે ક્ષણનો ફોટો પાડી લેવામાં આવે તો તમે કોઈ જાહેર કાર્યક્રમમાં સૂતા છો તે દર્શાવી શકાય. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી કોઈ કાર્યક્રમમાં આંખ બંધ કરીને બેઠા હોય તેવું ધ્યાનમાં નથી પણ કેટલાક વિરોધીઓએ તેમની આ પ્રકારની અને તે પણ સંસદની અંદર, તસવીર વહેતી કરી. તેમનાં સંસદનાં તમામ ભાષણો ઑનલાઇન પ્રાપ્ત છે. તેમાં ક્યાંય તેઓ સૂતા દેખાતા નથી.

ફિલ્મ સેલિબ્રિટીથી માંડીને રાજકારણીઓ અને સામાન્ય લોકો કેમ મિડિયા સાથે લવ-હૅટનો સંબંધ ધરાવે છે? કોઈ પણ ટીવી ચેનલ ખોલશો તો જો કોઈ ઘટના લાઇવ બતાવતા હશે જેમાં રાજકારણી, સેલિબ્રિટી કે બીજા કોઈની બાઇટ લેવાની હોય તો પત્રકારો અશિસ્તની રીતે પોતાના માઇક પર પોતાની ચેનલનો લૉગો ટીવીમાં દેખાય તે માટે પડાપડી કરતા દેખાશે, તેમાં ઘણી વાર તો તેઓ અંદરોઅંદર ઝઘડી પડે છે તો કેટલીક વાર બાઇટ આપનાર વ્યક્તિના મોઢા સુધી તેમને વાગી શકે તે રીતે માઇક ઘૂસાડતા દેખાય છે.

પત્રકાર અને લેખક તરીકે સમજું છું કે ટીવી પત્રકારોને સ્પર્ધા હોય છે, પોતાના માઇકનો લૉગો દેખાય તેમ રાખવા સૂચના હોય છે પરંતુ શું તંત્રીઓ જેમની ઘણી વાર ઉઠકબેઠક સાથે હોય છે, તેઓ નક્કી ન કરી શકે કે પોતાની ચેનલનો લૉગો ન દેખાય તો ચાલશે? કુંવરજી બાવળિયા હજુ તો ભાજપમાં જોડાવા પ્રદેશ કાર્યાલયના દાદરા ચડી રહ્યા હતા ત્યારે ટીવી પત્રકારો તેમની બાઇટ લેવા ધસી ગયા. કુંવરજી ચડી રહ્યા છે અને પત્રકારો ઉપરની લૉબીમાં છે તેવા વખતે સ્વાભાવિક કુંવરજી માટે અસુવિધા થાય. તેથી તેમને પછી બાઇટ લેવા કહેવામાં આવ્યું. આમાં તો ભાજપ કુંવરજીનો અવાજ રૂંધવા માગે છે તેવી વાત મિડિયામાં ચાલવા લાગી.

બીજી તરફ પત્રકારોને પણ અસુવિધા થતી હોય છે. તેમને બાઇટ સરળતાથી અને સમયસર મળી જાય તે રાજકીય પક્ષ કે અન્ય કોઈ ઇવેન્ટ ઑર્ગેનાઇઝરે જોવું જોઈએ. નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે ગુજરાતમાં હતા ત્યારે તેમના કિસ્સા અનેક પત્રકારો કહે છે. તેઓ કોઈ કાર્યક્રમમાં જવાના હોય તો પહેલાં બાઇટ આપીને જતા. આના લીધે કાર્યક્રમ વખતે જ તેમની બાઇટ ટીવી પર ચાલી શકતી. પરંતુ આવી મિડિયા સૂજ કેટલા લોકોની હશે?

આજે ભાજપ સમર્થકોથી માંડીને કૉંગ્રેસ, આમ આદમી પક્ષ, ડાબેરીઓ બધા જ એવા સંદેશાઓ વહેતા કરે છે કે મિડિયામાં આ નહીં બતાવાય. લોકોને મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા જેને કહેવાય તે સમાચારપત્રો અને ટીવી ચૅનલો પર ભરોસો શૂન્યવત્ થવા લાગ્યો છે. તેનું કારણ મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા પોતે પણ છે જ. કોંગ્રેસના દિગ્વિજયસિંહ હાફીઝ સઈદને હાફીઝજી કહે તો મોટો ઈશ્યૂ બને છે, પરંતુ ભાજપના રવિશંકર પ્રસાદ હાફીઝ સઈદને હાફીઝજી કહી બેસે તો તે જોરશોરથી બતાવાતું નથી. આ જ રીતે પંજાબમાં ૩૨ દિવસમાં ૪૨ યુવાનોના ડ્રગ્ઝના કારણે મૃત્યુ થાય તો તે સમાચાર ક્યાંય દેખાડાતા નથી. પરંતુ આની સામે ગુજરાતમાં ચાર જણા લઠ્ઠો પીને બીમાર પડે તો લઠ્ઠાકાંડ થયો, લઠ્ઠાકાંડ થયો તેની બૂમરાણ પડે છે.

દિલ્લીના ઉપ રાજ્યપાલ સામે મુખ્યપ્રધાન અરવિંદ કેજરીવાલના કેસનો સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ચુકાદો આવે તો બધાં છાપાંમાં મુખ્ય હેડલાઇન બને પરંતુ ઉપરાજ્યપાલ બીજા દિવસે કહે તે વાત સિંગલ કૉલમમાં છપાય તો સ્વાભાવિક જ લોકોને મિડિયા બાયસ લાગવાનો. મોદી સરકાર ખેડૂતો માટે દોઢ ગણા ટેકાના ભાવ જાહેર કરે તે સમાચારને અંદરના પાને મૂકી દેવામાં આવે અને સામે કર્ણાટકમાં જેડીએસ-કોંગ્રેસ સરકાર ખેડૂતોનું દેવું માફ કરે તો તે મેઇન હેડલાઇન બને તો લોકોને સ્વાભાવિક જ ફેર દેખાવાનો. આનું કારણ એ છે કે દરેક પક્ષના આઈટી સેલે તેમના સમર્થકોને મિડિયાનું વિશ્લેષણ કરતા શીખવાડી દીધું છે. બીજું કારણ એ પણ છે કે દરેક વાચક કે દર્શક પાસે આજે એક કરતાં વધુ છાપાં લેવા, એક કરતાં વધુ ચેનલ જોવાની સગવડ છે.

પરંતુ મિડિયા પર અવિશ્વાસ એ ભારતમાં જ છે તેવું નથી, અમેરિકામાં પણ છે! સીએનએનની વેબસાઇટ પર એસ. ઈ. કુપ નામની મહિલા ટેલિવિઝન સંચાલિકા અને લેખિકાએ લખ્યું છે કે હૉલિવૂડની જેમ મિડિયા પણ લિબરલોનો અડ્ડો છે. તેમાં સામાન્ય માનવીની કોઈ દરકાર જ નથી. ૧૯૬૬માં ટાઇમ મેગેઝિને ‘ઇઝ ગૉડ ડેડ?’ આવું મુખપૃષ્ઠ છાપ્યું હતું. તે સ્વાભાવિક જ લોકોની આસ્થા પર જબરો ધક્કો લગાડનારું હતું. વિયેતનામ સામે યુદ્ધ લડીને આવતા સૈનિકને ગમે ત્યારે ફૂટવાની તૈયારીવાળા બૉમ્બ તરીકે દર્શાવ્યો હતો. તેનાથી સ્વાભાવિક જ દેશભક્ત લોકોને ગુસ્સો આવે. અમેરિકામાં મિડિયા કન્ઝર્વેટિવ કે રિપબ્લિકનોને ધિક્કારે છે. તેથી જ તો જ્યૉર્જ બુશ હોય કે ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ, તેમના ચિત્રવિચિત્ર ફૉટા, કે તેમનાં નિવેદનોમાંથી કેટલોક ભાગ પસંદ કરી તેમને વિલન કે કાર્ટૂન તરીકે ચિતરવાનો પ્રયાસ કરે છે. જોકે અમેરિકાનું મિડિયા તેમના વિરોધી દેશોના લોકોને પણ આવા જ ચિતરે છે.

અમેરિકાનું પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટર તેનાં સર્વેક્ષણો માટે જાણીતું છે. તેણે અમેરિકામાં નવા પ્રમુખ ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ આવ્યા ત્યારે શરૂઆતના દિવસોમાં તેમને મિડિયાએ કેવું કવરેજ આપ્યું તેનું સર્વેક્ષણ કર્યું. એટલું જ નહીં, તેણે જૂના સમાચારપત્રો અને ચેનલો ખંખોળી બિલ ક્લિન્ટન, જ્યૉર્જ ડબ્લ્યૂ. બુશ, બરાક ઓબામા વગેરેને કેવું કવરેજ શરૂઆતના દિવસોમાં મળ્યું હતું તે પણ તપાસ્યું. ત્યાર બાદ બંનેની સરખામણી કરી.

તેનાં પરિણામો શું આવ્યાં? મિડિયાએ પહેલેથી જ ટ્રમ્પને ધિક્કારતા હોવાના કારણે તેને નેગેટિવ કવરેજ જ આપ્યું હતું. મિડિયાનું ૬૨ ટકા કવરેજ નેગેટિવ હતું. ઓબામા માટે માત્ર ૨૦ ટકા કવરેજ જ નેગેટિવ હતું! પરંતુ જ્યૉર્જ ડબ્લ્યુ. બુશ માટે તે ૨૮ ટકા હતું. બિલ ક્લિન્ટન માટે પણ ૨૮ ટકા હતું! આનો અર્થ એ થાય છે કે મિડિયાએ પહેલેથી જ નક્કી કરી લીધું હતું કે ટ્રમ્પને ખરાબ પ્રમુખ સાબિત કરવા જ છે. અને ગણિતના પ્રમેયમાં જેમ પહેલેથી સાધ્ય નક્કી હોય છે તેમ મિડિયા માટે સાધ્ય નક્કી હતું. તેમાં માત્ર સાબિતી જ ફિટ બેસાડવાની હતી.

હવે પૉઝિટિવ કવરેજની વાત કરીએ. ટ્રમ્પનું માત્ર ૫ ટકા કવરેજ જ પૉઝિટિવ હતું. આની સામે ઓબામાનું ૪૨ ટકા કવરેજ પૉઝિટિવ હતું! જ્યૉર્જ બુશનું અને બિલ ક્લિન્ટનનું માત્ર ૨૨ ટકા જ કવરેજ પૉઝિટિવ હતું. મિડિયાએ પહેલા બે મહિનામાં ટ્રમ્પની નીતિઓને ધ્યાનમાં લીધી જ નહીં અને યેન કેન પ્રકારેણ, જે પણ રીતે કરી શકાય તે રીતે નેગેટિવ પ્રસિદ્ધિ જ આપી તેમ અમેરિકાનો પૉલિટિકલ બ્લૉગ હૉટ ઍર કહે છે.

૩૩ વર્ષથી ચાલતા અમેરિકાના ઇન્વેસ્ટર્સ બિઝનેસ ડેઇલીમાં ૧૦ માર્ચ ૨૦૧૭નો તંત્રી લેખ છે. તેમાં સ્પષ્ટ કહેવાયું છે કે મોટા ભાગનું મિડિયા ડેમોક્રેટિક પાર્ટી, પ્રગતિશીલ વિચારો (એટલે સાચી પરંપરાનો પણ ખોટો વિરોધ, સારે નિયમ તોડ દો ઇન્કલાબ ઝિંદાબાદ જેવી ગુલઝારનુમા કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટ થિયરીવાળા વિચારો) અને આત્યંતિક એવી ડાબેરી અંતિમવાદી રાજકીય ચળવળોનાં મુખપત્રો બની ગયા છે.

આપણા અખબારોનું પણ ડિટ્ટો આવું જ છે. ટ્રમ્પના કઈ પૉર્નસ્ટાર સાથે સંબંધ હતા તે તો આપણા અખબારોમાં છપાશે પરંતુ હિલેરી ક્લિન્ટનના એજન્ટોએ ટ્રમ્પની રેલીમાં હિંસા ફેલાવવા પેઇડ પ્રૉફેશનલ એજિટેટર રાખ્યા હતા તેવું એક સ્ટિંગ ઑપરેશનમાં બહાર આવ્યું તે સમાચાર આપણા સુધી પહોંચાડ્યા? આવું અત્યારે આપણા દેશમાં પણ નહીં બનતું હોય તેની ખાતરી નથી.

દલિતો પર હિંસાના સમાચાર દેખાડી વિદેશથી ફંડો મેળવવા કેટલાક ખોટા કિસ્સા પણ ઊભા કરાય છે અથવા તો ઘટનાને તોડીમરોડી બતાવવામાં આવે છે. જામનગરના વકીલ કિરીટ જોશીની હત્યા જમીન માફિયાઓએ કરી તે કિસ્સો રાષ્ટ્રીય સ્તરે કેટલો ચગ્યો? છત્રાલમાં અશોક પટેલની હત્યા થઈ તે કિસ્સો રાષ્ટ્રીય સ્તરના કયા મિડિયાએ ચગાવ્યો? કદાચ, ગુજરાત સ્તરના મિડિયામાં પણ પૂરતી નોંધ નથી લેવાઈ. હકીકતે આરોપી હોય કે પીડિત, કોઈને જાતિ સાથે સાંકળી લઈ હેડિંગ કે અંદર સમાચાર લખાવા જ ન જોઈએ, પરંતુ જે રીતે કોઈ ચોક્કસ ઈરાદાથી દલિતો સંદર્ભે ખોટા સમાચાર ઊભા કરાઈ રહ્યા છે તે જોતાં સામે આવા પ્રશ્નો થાય તે સ્વાભાવિક છે.

માત્ર રાજકીય સમાચારોની જ વાત નથી, ફિલ્મ, રમતગમત, ઉદ્યોગજગત દરેક બાબતને લગતા સમાચારોમાં આવા પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે.મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયાએ જો પોતાનું અસ્તિત્વ લાંબા સમય સુધી ટકાવવું હોય તો પોતાની તટસ્થતા અને વિશ્વસનીયતા પુનઃ સાબિત કરવી જ પડશે.

Advertisements
education, film, international, media, sanjog news, vichar valonun

અમેરિકામાં લિબરલોની અસહિષ્ણુતા અને દાદાગીરી!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૮/૭/૧૮)
ભારતમાં તમે જો અક્ષયકુમાર, નાના પાટેકર, અનુપમ ખેર, મધુર ભાંડારકર, અભિજિતની જેમ રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા ધરાવતા હો તો તમારી કારકિર્દી પર પ્રશ્નાર્થ લાગી શકે અથવા તે માટેના પ્રયાસો થઈ શકે. ફિલ્મોમાં તમે ગમે તેટલું સારું કામ કર્યું હોય, પણ કહેવાતા રાષ્ટ્રવાદીઓ સત્તામાં હોય તો પણ તેઓ તેમના સમર્થકોની પડખે ઊભા નથી રહેતા જેટલા લિબરલ વિચારવાળા લોકો સત્તામાં હોય ત્યારે ઊભા રહે છે. હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. સ્ટેસી ડેશ નામની હૉલિવૂડની પ્રસિદ્ધ અભિનેત્રીએ ૨૦૧૨માં ત્યાંના રાષ્ટ્રવાદી ગણાતા રિપબ્લિકન પક્ષના રાષ્ટ્રપ્રમુખના ઉમેદવાર મીટ રૉમ્નીને ટેકો જાહેર કર્યો તો તે બ્લેકલિસ્ટ થઈ ગઈ! (આ સ્ટેસીએ ૨૦૦૮માં બરાક ઓબામાને મત આપ્યો હતો પરંતુ ઓબામાનું ચાર વર્ષનું શાસન તેને પસંદ ન પડ્યું એટલે તેણે પોતાનો અભિપ્રાય બદલ્યો અને તે જનતાને જણાવ્યો એનું તેણે ભોગવવું પડ્યું.)

સ્ટેસી ડેશે પોતાના પુસ્તક ‘ધૅર ગૉઝ માય સૉશિયલ લાઇફ: ફ્રૉમ ક્લુલેસ ટૂ કન્ઝર્વેટિવ’માં લખ્યું છે, “મેં ટ્વીટ કર્યું કે રૉમ્નીને મત આપો. અને બીજા દિવસથી મારી જિંદગી બદલાઈ ગઈ! મને લોકો કહેવા લાગ્યા કે હું અશ્વેત લોકોને પસંદ નથી કરતી.” સ્ટેશીએ સીએનએસન્યૂઝ ડૉટ કૉમને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં બેધડક કહ્યું કે “મારી રાજકીય માન્યતાઓના કારણે મને કામ મળતું બંધ થઈ ગયું. મને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી છે. મારા ઍજન્ટોએ મને પડતી મૂકી દીધી.”

આવું જ ટીમ એલન સામે થયું. લિબરલો ગમે તેની, ગમે તેવી નીચલી કક્ષાની મજાક ઉડાવી શકે (તન્મય ભટ્ટ વગેરેની એઆઈબી તેનું મોટું ઉદાહરણ છે) પરંતુ જો રૂઢિચુસ્તો તેમ કરે તો કલાજગતમાંથી ફેંકાઈ જાય. ટીમ એલન અમેરિકાની એબીસી ચેનલ માટે ‘લાસ્ટ મેન સ્ટેન્ડિંગ’ નામનો કૉમેડી શૉ કરતા હતા. તેમાં રિપબ્લિકનોની અને રૂઢિચુસ્તોના હીરો જેમ કે રૉનાલ્ડ રૅગન, બેરી ગૉલ્ડવૉટરની પ્રશંસા થતી હતી. ડેમોક્રેટ પર જૉક થતા હતા.

એક જૉકનું ઉદાહરણ જોઈએ. અંગ્રેજીમાં જ તેની મજા આવશે.

Hillary Clinton’s therapist
Kyle (Christoph Sanders): So, you’re upset because you feel like you lost?
Ryan (Jordan Masterson): Yeah, losing sucks.
Kyle: We lose all the time, but we still enjoy ourselves. You have to learn to look at losing as a win.
Ryan: You sound like Hillary Clinton’s therapist.

વારંવાર હારવા છતાં હિલેરી ક્લિન્ટન કે રાહુલ ગાંધીની જેમ આનંદ કરતા રહેવાનું. બીજી જૉક ઓબામા પર હતી.

Mike: “If you’re a young person who’s not exactly sure where life is taking you, that’s okay. You know, we can’t all be Barack Obama and have our first job be president.”

માઇક કહે છે, “જો તમે યુવાન હો જેને ખબર નથી પડતી કે તેણે શું કરવાનું છે તો તેમાં કંઈ ખોટું નથી. આપણે બધા બરાક ઓબામા ન હોઈ શકીએ અને આપણી પહેલી નોકરી રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે ન હોઈ શકે.”

આ જૉક પણ રાહુલ ગાંધી પ્રકારનો જ કહી શકાય કે કોઈ મહેનત વગર સીધા ઉપાધ્યક્ષ અને અધ્યક્ષ બની ગયા.

જોકે ટ્રમ્પ ચૂંટણી જીત્યા પછી આ શૉને અકારણ, અચાનક બંધ કરી દેવાયો!

આવાં તો કેટલાંય ઉદાહરણો છે. જ્યારે ઓબામાનો સૂર્ય મધ્યાહ્ને તપતો હતો ત્યારે મેલ ફ્લિન નામના હૉલિવૂડ કૉંગ્રેસ ઑફ રિપબ્લિકન્સના પ્રમુખે કહેલું કે “હૉલિવૂડમાં રિપબ્લિકનો પ્રત્યે ખૂબ જ ભેદભાવ થાય છે. હું એવા ઘણા લોકોને જાણું છું જેમણે પોતાનો રાજકીય વિચાર (મતલબ કે ડેમોક્રેટિકથી વિરોધી વિચાર) જાહેર કર્યો અને તેમને કામ ગુમાવવું પડ્યું હોય.” આવું જો અત્યારે ટ્રમ્પ કે મોદીના કાળમાં થાય તો તો હોહા મચી ગઈ હોય.

‘એલ્મર ગાન્ટ્રી’ નામની ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો ઑસ્કાર જીતી ચૂકેલી અભિનેત્રી શર્લી જૉન્સે વર્ષ ૨૦૧૩માં શું કહેલું? “અહીં (એટલે કે હૉલિવૂડમાં) ખૂબ જ ખરાબ (સ્થિતિ) છે કારણકે તેઓ બધા જ ડેમોક્રેટ છે.” ડેમોક્રેટના લીધે તેમની કારકિર્દીને ખૂબ જ ફટકો પડ્યો છે.

જો તમે બોલકા હો (ડેમોક્રેટિક પાર્ટી વિરુદ્ધ) તો તમારી કારકિર્દીનું ભવિષ્ય ધૂંધળું છે આવું નિર્માતા ગ્રે માઇકલ વૉલ્ટર્સે કહ્યું હતું! કારણકે મનોરંજનનું જગત લિબરલોના વર્ચસ્વવાળું છે.

કેલ્સી ગ્રામર અભિનેતા, કૉમેડિયન, નિર્માતા, નિર્દેશક, લેખક અને ગાયક એમ બહિર્મુખી પ્રતિભા છે. તેમને ‘બૉસ’ નામની સિરિઝમાં પર્ફૉર્મન્સ માટે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ મળ્યો હતો પરંતુ તે એવૉર્ડ પછી પાર્ટીમાં તેમણે પોતે રિપબ્લિકન હોવાનું જાહેર કર્યું અને તે પછી તેમને એમ્મી એવોર્ડમાં નામાંકન પણ ન મળ્યું! જય લીનો નામના પ્રસિદ્ધ ટેલિવિઝન હૉસ્ટને ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે “શું એ શક્ય છે કે એમ્મીનો કોઈ પણ સભ્ય કહેશે કે હા, તમારું પર્ફૉર્મન્સ તો સારું છે પણ તમારા વિચારોને હું ધિક્કારું છું (તેથી તમને એવૉર્ડ નહીં આપી શકાય)?”

ઓબામા પહેલી વાર અમેરિકા પ્રમુખ બન્યા તે પછી થોડા જ સમયમાં ‘બેવૉચ’ ફેમ અભિનેત્રી એન્જી હાર્મને ઓબામાની ટીકા કરી એમાં તો તેને રેસિસ્ટ ગણાવી દેવાઈ! આપણે ત્યાં કેટલાક વ્યક્તિની ટીકા કરવામાં આવા ટીકાકારને તેમની ટીકાના મુદ્દાને ધ્યાનમાં લીધા વગર જાતિ વિરોધી કે મઝહબવિરોધી ગણાવી દેવાય છે તેવું જ એન્જી હાર્મન સાથે થયું! એન્જી હાર્મનને ઓબામા જે રીતે સરકાર ચલાવતા હતા તે પસંદ ન પડ્યું અને તેમની ટીકા કરી તેમાં તેના પર આ રીતનાં માછલાં ધોવાયાં!

એન્જી મેયર ઑશેવ્સ્કી રાજકારણીઓ તેમજ મનોરંજન જગતના લોકો માટે પબ્લિક રિલેશન (પી.આર.)નું કામ કરે છે, તેમણે જે કહ્યું છે તે લિબરલોએ કાન ખોલીને સાંભળવા જેવું છે. તેમણે કહ્યું છે કે “હૉલિવૂડના જે લોકો સ્વીકૃતિની (એટલે કે સહિષ્ણુતાની-ઉદાર વિચારોની) વાતો કરે છે તેઓ રૂઢિચુસ્તો (કન્ઝર્વેટિવ) લોકો માટે દરવાજો બંધ કરનારા પહેલા હોય છે.” આમ, પોતાની જાતને સહિષ્ણુ અને ઉદાર ગણાવતા લિબરલો વિરોધી વિચારધારા પ્રત્યે જરાય સહિષ્ણુ કે ઉદાર હોતા નથી!

જોકે તેઓ માને છે કે રિપબ્લિકનો માટે સ્થિતિ એટલી બધી ખરાબ નથી. તેઓ તેમનો રસ્તો કાઢી જ લે છે. એ તો રહેવાનું જ. હિન્દી ફિલ્મોમાં સંજય દત્ત, શાહરુખ ખાન વગેરેએ ઋત્વિક રોશન, રાકેશ રોશનને પાડી દેવા કેટલી કોશિશ કરી! અક્ષયકુમાર-અજય દેવગનની સામે કેટલા પ્રપંચો કર્યા! અજય દેવગને તો આક્ષેપ કર્યા હતા કે ‘સન ઑફ સરદાર’ને શાહરુખ ખાન-યશરાજ ફિલ્મ્સે તેમની ‘જબ તક હૈ જાન’ વધુ સફળ રહે તે માટે પોતાનો રૂઆબ વાપરીને ઓછા થિયટેર મળે તેવો પ્રપંચ કર્યો છે અને આ માટે અજય દેવગન કમ્પિટિશન કમિશન ઑફ ઇન્ડિયામાં પણ ગયો હતો. આવાં પ્રપંચો છતાં આ કલાકારો પોતાની મહેનતથી ટકી ગયા છે.

ભારતમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે જેમ ડાબેરીઓ-સેક્યુલરો-લિબરલો પગદંડો જમાવી બેસી ગયા છે અને પોતાના વિચારો યુવાનોમાં થોપી કન્હૈયાકુમારો, શેહલા રશીદ જેવાં ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગના સમર્થકો તૈયાર કરે છે તેવું અમેરિકામાં પણ છે!

પશ્ચિમાંધ લોકો અમેરિકાની બજારવાદ, મૂડીવાદ, ફ્રી સેક્સ, ફિલ્મોમાં અશ્લીલતા વગેરેનો બચાવ કરતી વાતો જ કરશે પરંતુ તેનો સાચો ચિતાર ક્યારેય નહીં આપે. ભારત જેવું જ અમેરિકામાં છે. ત્યાં ગયા વર્ષે શિક્ષણ પ્રધાન બેટ્સી ડેવૉસે કન્ઝર્વેટિવ પૉલિટિકલ ઍક્શન કૉન્ફરન્સમાં ફૅકલ્ટી મેમ્બરોની તીખી ટીકા કરી હતી અને આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેઓ તેમના વિચારો વિદ્યાર્થીઓમાં થોપે છે.

તેમણે કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓને કહ્યું, “શિક્ષણનાં સ્થાપિત હિતો સામેની લડાઈ તમારે પણ લડવાની છે. પ્રૉફેસરોથી માંડીને ડીન સુધીના લોકો તમને કહે છે કે તમારે શું કરવું, શું કહેવું અને ચિંતાની વાત તો એ છે કે તેઓ શું વિચારવું તે પણ કહે છે.” ૬ ઑક્ટોબર ૨૦૧૬ના ‘વૉશિંગ્ટન ટાઇમ્સ’માં એક સમાચાર છપાયા હતા તેના પર ધ્યાન દેવા જેવું છે. સમાચાર કહે છે કે ‘ઇકૉન જર્નલ વૉચ’માં અભ્યાસ મુજબ, અમેરિકાની ૪૦ અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓમાં ૭૨૪૩ પ્રૉફેસરોમાંથી ૩,૬૨૩ ડેમોક્રેટ છે! માત્ર ૩૧૪ જ રિપબ્લિકન છે!

આવું જ (ભારતની જેમ) અમેરિકી મિડિયામાં પણ છે. અમેરિકાનું પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટર વિવિધ વિષયો પર સર્વેક્ષણ કરવા માટે સમગ્ર દુનિયામાં જાણીતું છે. ૨૦૦૪માં પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટરે રાષ્ટ્રવ્યાપી સર્વેક્ષણ કર્યો હતો. તે મુજબ નેશનલ પ્રૅસના ૩૪ ટકાએ પોતાની જાતને લિબરલ ગણાવ્યા હતા. માત્ર સાત ટકાએ જ પોતાને કન્ઝર્વેટિવ ગણાવ્યા હતા. ૨૦૧૪માં ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટીના પ્રૉફેસરો લાર્સ વિલ્નટ અને ડેવિડ એચ. વીવરે કરેલા સર્વેક્ષણમાં ૧,૦૮૦ અમેરિકી પત્રકારો પૈકી ૨૮ ટકાએ પોતાને ડેમોક્રેટ ગણાવ્યા હતા. માત્ર સાત ટકાએ જ પોતાને રિપબ્લિકન ગણાવ્યા હતા! ૧૯૭૧માં ૩૫ ટકા ડેમોક્રેટ હતા. ૧૯૮૨માં ૩૮.૫ ટકા અને ૧૯૯૨માં ૪૪.૧ ટકા ડેમોક્રેટ હતા. તે પછી ઘટાડાનો ટ્રેન્ડ ચાલ્યો. ૨૦૦૨માં ૩૫.૯ ટકા થયો.

જોકે કેટલાકનું એમ પણ માનવું છે કે ડેમોક્રેટની સંખ્યા વધુ હશે કારણકે તેમણે પોતાની ઓળખ છુપાવવા પોતાને અપક્ષ ગણાવ્યા હોઈ શકે. આમ, ડાબેરી-સેક્યુલર-લિબરલ એવા પત્રકારોની બદમાશી અમેરિકામાં પણ છે. તમે માર્ક કર્યું હોય તો જ્યૉર્જ બુશ, ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ વગેરે વિશે હંમેશાં તેમના ચિત્રવિચિત્ર ફોટા સાથે અમેરિકાના મિડિયા (અને આપણું મિડિયા પણ) ટીકાત્મક અહેવાલો જ વધુ છાપશે. આથી ત્યાં પણ મિડિયા પરથી કન્ઝર્વેટિવોનો ભરોસો ઉઠી ગયો છે. ટ્રમ્પને પ્રાઇમરીમાં મળેલા મતોથી હવા કઈ બાજુની છે તે માપી જઈ સીએનએને ટ્રમ્પ તરફી પત્રકારોને રાખ્યા હતા પરંતુ સીએનએનના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમુખ જેફ ઝુકરે કહ્યું કે “મને ખબર છે કે (અમારી ચેનલના ઘણા પત્રકારોને) કૉરી લેવાન્ડોવસકી કે બીજા ટ્રમ્પ તરફી પત્રકારોથી વાંધો છે. તેનું કારણ એ છે કે તેમને ટ્રમ્પે ચૂંટણીમાં ઝૂકાવ્યું તે ગમ્યું નથી. અને આથી તેમને અણગમો છે કે ‘આવા’ લોકો સેટ પર કઈ રીતે હોઈ શકે?”

‘ન્યૂઝ બસ્ટર’ નામની વેબસાઇટ લિબરલોના મિડિયા બાયસ સામે લડે છે. તેના એક્ઝિક્યુટિવ એડિટર ટિમ ગ્રેહામે કહ્યું કે ઘણા યુવાન કન્ઝર્વેટિવ પત્રકારો મિડિયામાં કામ કરવા માગે છે, પરંતુ તેમને નોકરીએ લેવા તો જોઈએ ને!

બસ, આ જ સ્થિતિ ભારતમાં મિડિયા, હિન્દી ફિલ્મો અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે છે.

legal, national, Uncategorized

કાયદા પંચની વાહિયાત ભલામણ કચરા ટોપલીમાં પધરાવવી જોઈએ

કાયદા પંચે વાહિયાત ભલામણ કરી છે. તેણે કહ્યું છે કે જુગાર અને સટ્ટાને અટકાવી શકાય તેમ નથી તેથી તેને કાયદા દ્વારા નિયંત્રિત કરવાનું શ્રેષ્ઠ રહેશે! કાયદાપંચે આ માટે ૧૮ વર્ષની ઉંમર અથવા તેનાથી વધુ ઉંમર ને યોગ્ય જણાવી છે. તેણે વધુમાં કહ્યું છે કે જુગાર અને સટ્ટાના તમામ વ્યવહારો ને સંચાલક અને ખેલાડીના આધાર પાન કાર્ડ સાથે જોડી દેવા જોઈએ.

કાયદા પંચનો અહેવાલ તો એમ પણ કહે છે કે કેસિનો અથવા ઓનલાઇન રમત ઉદ્યોગમાં વિદેશી સીધું રોકાણ મેળવવા માટે એફડીઆઈ પૉલિસી હોવી જોઈએ! જોકે તેણે એમ પણ કહ્યું છે કે મેચ ફિક્સિંગ અને રમતોમાં થતી છેતરપિંડી ને ખૂબ આકરી સજા સાથેના ફોજદારી ગુનાઓ ગણવા જોઈએ.

કાયદા પંચના એક સભ્યે બહુમતી સભ્યો વિરુદ્ધ પોતાની અસંમતિ વ્યક્ત કરતી નોંધ આપી છે. પ્રાધ્યાપક શિવ કુમારે કહ્યું છે કે રમતોમાં સટ્ટો સામાન્ય છે તે મુદ્દો સુપ્રીમ કૉર્ટે ક્યારેય કાયદા પંચને આપ્યો નથી અને કાયદા પંચનો અહેવાલ સર્વગ્રાહી નથી. તેમણે એમ પણ કહ્યું છે કે “આ દેશમાં કોઈ પણ પ્રકારના જુગારને અનુમતિ આપી શકાય નહીં. સરકારની નીતિ સામાન્ય રીતે જુગાર અને સટ્ટાને મંજૂરી નહીં આપવાની છે અને મને શંકા છે કે કાયદા પંચને ભલામણ થી બિનતંદુરસ્ત અને અનિચ્છનીય ચર્ચા સર્જાશે.”

પોતાની ભલામણોમાં કાયદા પંચે કહ્યું છે કે સટ્ટાના તમામ પ્રકારો અને સર્વગ્રાહી કાયદામાં સમાવી લેવા જોઈએ ચાહે તે ઑનલાઈન હોય કે પછી અલગ-અલગ મીડિયા પર ઓફર કરાતા હોય.

ભારતમાં અંદાજે ૩૬૦૦ અબજ રૂપિયાનું જુગાર અને માર્કેટ છે તેમ ૨૦૧૦ના કેપીએમજી રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે. ૨૦૧૮માં આ આંકડો ઘણો વધ્યો હોઈ શકે.

અહીં લોટરીને પણ યાદ કરી લઈએ. ૧૩ રાજ્યો સિવાય સમગ્ર ભારતમાં લોટરી પર પ્રતિબંધ છે. સુપ્રીમ કૉર્ટે કહ્યું છે કે લોટરી વેચવાના અધિકારને મૂળભૂત અધિકાર ગણી શકાય નહીં. પશ્ચિમ બંગાળ, મહારાષ્ટ્ર, કેરળ, પંજાબ, મધ્યપ્રદેશ, ગોવા, આસામ, અરુણાચલ પ્રદેશ, મેઘાલય, મણિપુર અને નાગાલેન્ડમાં લોટરી વેચવાની છૂટ છે જ્યારે કેરળમાં તો રાજ્ય સરકાર પોતે જ લોટરી બહાર પાડે છે!

જો આ રીતે જ જેના પર અંકુશ લાવી ન શકાતો હોય તેને કાયદા દ્વારા માન્ય કરવાનું હોય તો તો પછી ડ્રગ્સ, દારૂ, વેશ્યાવૃત્તિ, ચોરી, લૂંટફાટ, હત્યા, એક કા દો એવી પૉન્ઝી સ્કીમ બધાને કાયદા દ્વારા માન્ય કરવાની વાત આવતી કાલે આવશે.

આ બધાને કારણે સરકારને આવક તો થશે પરંતુ દરેક બાબતમાં આવક ન જોવાની હોય તેની સામાજિક અસરો પણ વિચારવી પડે.

કાયદા પંચે એવી પણ વાહિયાત દલીલ કરી છે કે જો સટ્ટો અને જુગાર કાયદેસર હોત તો મહાભારતનું યુદ્ધ થયું જ ન હોત. આ રીતે તો એમ પણ કહી શકાય કે જો વ્યભિચાર કાયદેસર હોત તો રામાયણનું યુદ્ધ થયું જ ન હોત.

સરકારે કાયદા પંચના આ અહેવાલને અને ભલામણોને કચરા ટોપલીમાં જ પધરાવવા જોઈએ.

film, film review

રાજુભાઈ, આગામી પ્રૉજેક્ટ કયો હાથ ધરો છો? હાફીઝ સઈદનો કે તંદુરી કાંડવાળા સુશીલ શર્માનો?

તાળીઓ, તાળીઓ, તાળીઓ! રાજકુમાર હિરાણી માટે હાથ ન તૂટી જાય ત્યાં સુધી તાળીઓ!

ખરેખર માનવું પડે ભાઈ, શું સ્ટૉરી ટેલિંગની આવડત છે! શું રોવડાવવાની કુશળતા છે! શું સંવાદો લખવાની નિપુણતા છે! સંજય દત્તનાં કાળાં કૃત્યોને શું સફાઈપૂર્વક સફેદ કરી બતાવ્યાં!

પહેલી સ્પષ્ટતા કરી દઉં કે સંજય દત્તની ફિલ્મો વિરુદ્ધ આ લેખ નથી. સંજય દત્તની ‘રોકી’થી લઈને ‘ઑલ ધ બેસ્ટ’ સહિત ઘણી ફિલ્મો મને ગમે છે. સુનીલ દત્ત નખશીખ સજ્જન અને લોકકલ્યાણનાં કામો કરનારા તેમજ નરગીસ હિન્દી ફિલ્મોનાં શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી પૈકીનાં એક હતાં તે સ્વીકાર્યું, પણ તેના કારણે સંજય દત્તની નિર્દોષતા પ્રમાણિત નથી થઈ જતી. એ પણ સ્વીકાર્યું કે સંજય દત્તે કેટલાંક સારાં કામો પણ કર્યાં જ હશે, તેના કારણે તેનાં પાપો ધોવાઈ ન જાય. આ લેખ કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો દ્વારા કઈ રીતે કલાનો ઉપયોગ કરીને સારાને ખરાબ અને ખરાબને સારા દેખાડવાની પ્રવૃત્તિ થાય છે તેના પર છે. કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટ સમીક્ષકો પણ ગયા અઠવાડિયે લખ્યું હતું તેમ ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’, ‘ઈન્દુ સરકાર’ કે ‘પરમાણુ’માં ખામીઓ શોધી કાઢી પણ ‘સંજુ’ની પ્રશંસા કરતા થાકતા નથી. જોકે રણબીર કપૂર, પરેશ રાવલ, મનીષા કોઈરાલા, વિકી કૌશલ બધાના અભિનયની પ્રશંસા થવી જ જોઈએ.

‘સંજુ’ ફિલ્મની શરૂઆતથી લઈને અંત સુધી…એકેક દૃશ્યમાં રાજુ હિરાણી અને અભિજાત જોશીની ‘મહેનત’ લેખે લાગે છે. પહેલાં જ દૃશ્યમાં સંજય દત્તની કોઈ ગીતકાર ડી. એન. ત્રિપાઠીએ લખેલી આત્મકથાનું પહેલું પ્રકરણ વાંચતાં મહાત્મા ગાંધી સાથે તેની સરખામણી કરાયેલી છે. આ રીતે મજાકમાં પણ દર્શકોના મગજમાં એક છૂપો સંદેશ (subtle message) જાય છે કે વાત તો સાચી છે.

સંજય દત્તને સજાના સમાચાર આવે છે ત્યારે તેનાં બાળકોને દેખાડવામાં આવે છે. બાળકોને ત્રાસવાદી પિતાનાં બાળકો કહેવામાં આવશે તેવા ભયથી સંજય દત્ત આપઘાત કરવા જાય છે અને પછી પત્ની દ્વારા રોનાધોના! આ ન્યાયે તો કોઈ પણ ત્રાસવાદીને, હાફીઝ સઈદ, અજમલ કસાબ, કે પછી દિલ્લીની ગેંગ રેપના બળાત્કારીઓ સહિતના ગુનેગારો પ્રત્યે પણ તેમનાં બાળકોની આડશે સહાનુભૂતિ ઊભી કરી શકાય.

વેશ્યાઓ સહિત ૩૦૮ સ્ત્રીઓ સાથે સહશયન કરનાર સંજય દત્તને કેવી સિફતપૂર્વક સારો માણસ બતાવી શકાય તે કળા રાજકુમાર હિરાણી પાસેથી શીખવા જેવી છે. માતા કેન્સરની જીવલેણ બીમારી સાથે ન્યૂ યૉર્કની હૉસ્પિટલમાં દાખલ છે અને તેવા વખતે પોતે પોતાના પહેલી વાર જ મળેલા મિત્ર સાથે ટૉપલેસ ડાન્સરની ક્લબમાં ઉપડી જાય અને ત્યાં ડ્રગ લઈ ડાન્સર સાથે રાત વિતાવવા ઈચ્છા વ્યક્ત કરે તેમ છતાં સંજય દત્ત મહાન! પોતાના મિત્રની પ્રેમિકા સાથે સહશયન કરે તેમ છતાં સંજય દત્ત મહાન! વાહ રાજુભાઈ!

રાજુ હિરાણીની ‘મુન્નાભાઈ એમ.બી.બી.એસ.’, ‘થ્રી ઇડિયટ્સ’, ‘પીકે’ હોય કે પછી ‘સંજુ’, દરેકમાં નાયિકાના પિતાને ખલનાયક ચિતરવામાં આવ્યા છે. રાજુભાઈ વિશે પ્રાપ્ય માહિતી મુજબ, રાજુ હિરાણીને દીકરી નથી. પરંતુ જો હોત તો તેમને પ્રશ્ન કરવાનું મન થાત કે શું તેઓ તેમની દીકરીને સંજય દત્ત જેવા ડ્રગ વ્યસની, દારૂડિયા, રાત્રે ઘરમાં એક વાગે ઘૂસી આવતા કે દસ રૂપિયા (જેનું મૂલ્ય એ સમયે ખૂબ મોટું હતું)ની નૉટ ફાડતા વ્યક્તિને પરણાવત? કે પછી પાકિસ્તાનીને (પીકે ફિલ્મ) પરણાવત?

ડ્રગ્ઝ લેવાથી કેવું સારું લાગે તે પણ કેવું સુંદર રીતે બતાવ્યું છે રાજુ હિરાણીએ. આસપાસ ફૂલોનો બગીચો આવી જાય તે જોઈને અંતઃસ્ત્રાવોની અસરમાં ઉન્માદ અને ઉત્સાહ ઊછાળા મારતા હોય તેવા યુવાનો સરળતાથી આ તરફ વળે. અને ડ્રગ્ઝ માટે બહાનાં પણ સરસ આપ્યાં. પિતા ખખડાવે એટલે ડ્રગ્ઝ લેવાના, માતા મરણપથારીએ હોય એટલે ડ્રગ્ઝ લેવાના, અને પ્રેમિકા છોડીને જાય એટલે ડ્રગ્ઝ લેવાના! વાહ રાજુભાઈ! હકીકતને કેવી તોડીમરોડી છે. રૂબીનું પાત્ર જેના પરથી પ્રેરિત હોવાનું લાગે છે તે ટીના અંબાણીને પૂછજો. સંજય દત્તને ટીના મુનીમે ડ્રગ્ઝ અને દારૂની લતમાંથી છોડાવવા બહુ પ્રયાસ કરી જોયા હતા, પરંતુ જ્યારે તે ન જ સુધર્યો ત્યારે તેણે તેને છોડી દીધો હતો.

સંજય દત્ત જેમ તેની માતાને કેન્સર માટે દાખલ કરેલા ત્યારે રંગરેલિયા મનાવવા ઉપડી ગયેલો તેમ તેની પહેલી પત્ની રિચા શર્માને કેન્સરમાં મરવા છોડી દીધી હતી અને કહેવાય છે કે માધુરી દીક્ષિત સાથે લફરું કરેલું. રિચા સાથે તેણે છૂટાછેડા પણ લઈ લીધા હતા, પરંતુ જેવા સાથે તેવાની જેમ માધુરીએ ટાડામાં સંજયનું નામ આવતા તેને છોડી દીધો તેમ તે વખતે ચર્ચા હતી. રિચા ઉપરાંત તેની દીકરી ત્રિશલાની પણ કોઈ વાત ફિલ્મમાં નથી જેણે સંજય દત્તને ત્રીજા લગ્ન ન કરવા સલાહ આપી હતી અને તોય સંજયે કર્યાં. સંજયની બીજી પત્ની રિયા પિલ્લઈની પણ કોઈ વાત નથી જેણે ટાડા વખતે સહારો આપ્યો હતો. ફિલ્મમાં જેલ જવાની સ્થિતિમાં પણ લડવાની હિંમત આપતી સંજયની ત્રીજી પત્ની માન્યતા (જેનું સાચું નામ દિલનવાઝ શૈખ છે)ને જ બતાવાઈ છે.

રાજુ હિરાણી જેવા લોકો માટે પાકિસ્તાન ગમે તેટલો ત્રાસવાદ ફેલાવે, પાકિસ્તાનીઓ સારા હોય, ખરાબ હોય તો માત્ર હિન્દુઓ. લિબરલો-સેક્યુલરો-કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો જ્યારે ૨૦૦૨માં ગુજરાતનાં રમખાણોની વાત કરશે ત્યારે તેનાં કારણોની ચર્ચા નહીં કરે, પરંતુ મુંબઈમાં રમખાણો થયાં ત્યારે તે માટે રામજન્મભૂમિ પર નકામા-વણવપરાયેલા ઢાંચાના ધ્વંસ (તેને બાબરી મસ્જિદ કહેવી હળાહળ ખોટું છે, તેને વિવાદિત ઢાંચો કહેવો પણ ખોટું છે)નું કારણ આપવાનું રાજુ હિરાણી ‘સંજુ’માં ચૂકતા નથી.

સુનીલ દત્ત રમખાણોમાં મુસ્લિમોને મદદ કરે તે માટે તેમને હિન્દુઓના ધમકીના ફૉન આવે તે ભલે કદાચ સંજય દત્ત અને તેના પરિવાર તરફથી આખા કેસને પોતાના સમર્થનમાં લાવવા કહેવાયેલી કે સાચી વાત હોય તો પણ તેના કારણે પિતાની સુરક્ષા માટે એકે ૫૬ રાઇફલ દાઉદની ત્રાસવાદી ટોળી તરફથી લેવી તે વાત ગળે ઉતરતી નથી. સૉરી રાજુભાઈ! યૉર જૉબ ઇઝ નૉટ ડન!

તમે કદાચ સંજય દત્તે ટાડા ન્યાયાલયને આપેલી જુબાની (તમે ફિલ્મવાળાઓ શું કહો તેને? ઈકબાલિયા બયાન) નહીં વાંચી હોય (અથવા ઈરાદાપૂર્વક અવગણી હશે) જેમાં સંજય દત્તે સ્વીકાર્યું છે કે તેની પાસે ત્રણ ફાયર આર્મ હતાં જ અને તે તેના પિતાની સુરક્ષા માટે નહોતાં! તેના શિકારના શોખ માટે હતાં. અને માનો કે તેને તેના પિતાની સુરક્ષાની ચિંતા હતી જ, તો પણ તેની પાસે તો બે રાઇફલ અને એક ગન હતી જ. એકે-૫૬ લેવાની શું જરૂર પડી? શું બે રાઇફલ અને ગન ધરાવતો સંજય દત્ત નાનો કીકલો હતો કે તેને એકે-૫૬ વિશે કોઈ ગતાગમ જ ન હોય? આ પ્રશ્ન સંજય દત્તને નહીં, પરંતુ રાજુ હિરાણી તમને અને અભિજાત જોશી, તમને છે. કારણકે આ આખો કેસ ટાડા કૉર્ટ અને સુપ્રીમ કૉર્ટમાં ચાલીને સંજય દત્તને સજા થઈ છે. તે સજા પૂરી કરીને આવ્યો તેના લીધે આ કેસને ખોટી રીતે રજૂ કરવાનો તમને કોઈ હક નથી, પછી ભલે સંજય દત્તે પેલી આત્મકથા લેખિકા વિની ડાયઝને જેમ પૈસા આપી આત્મકથા લખાવી તેમ તમને પણ કદાચ આપ્યા હોય.

ફિલ્મમાં તમે સરકાર અને જેલને તો ખરાબ ચિતરી દીધી છે! તે વખતે કૉંગ્રેસની સરકાર કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્રમાં હતી! કોઈ રાજકારણીઓ-પ્રધાનોએ સુનીલ દત્તને મદદ ન કરી તે માટે તમે તેમને ખરાબ ચિતર્યા છે. શું આવા કેસમાં કૉંગ્રેસના પ્રધાનોએ સંજય દત્તને મદદ કરવી જોઈતી હતી? કૉંગ્રેસના નેતાઓ ક્યાં છે? તમારી સરકારોને રાજુ હિરાણી ખરાબ દર્શાવે છે અને તમે ચલાવી લો છો? શું માત્ર ઈન્દિરા-સંજય-રાજીવ પર ફિલ્મો બને તેનો જ વિરોધ કરવાનો?

ફિલ્મમાં બહુ સલુકાઈથી સંજય દત્તનો અંધારી આલમમાં કોઈ દોસ્ત જ નથી તેમ દર્શાવાયું છે. સુનીલ દત્ત (પરેશ રાવલ) સંજય દત્ત (રણબીર)ને કહે છે, “અંડર વર્લ્ડ સે દોસ્તી કરોગે તો પ્રેસવાલે પીછે પડેંગે હી ના?” ત્યારે સંજય દત્ત એકદમ નિર્દોષતાથી કહે છે, “મેરા કૌન સા દોસ્ત હૈ અંડર વર્લ્ડ મેં ડેડ?” અને પછી જે નામ આવે છે તે મુંડુ દાદા (વાસ્તવિક જીવનમાં અરુણ ગવળી)નું છે અને અંધારી આલમ સાથે દોસ્તીનું કારણ તેમના તરફથી જીવનું જોખમ હોવાનું કહેવાય છે. જો સંજય દત્તે ખરેખર પોતાનો જીવ બચાવવા નામ માત્રના સંબંધ અંધારી આલમ સાથે હોત કે માત્ર ખંડણી આપી હોત તો વાત જુદી જ હતી, પરંતુ તેવું નથી.

ફિલ્મમાં સંજય દત્ત કહે છે કે તે દુબઈ ગયો હતો પણ ડરના લીધે. પરંતુ તેને તેના પિતાના સમજાવવાથી મુંડુદાદાનો ડર નથી લાગતો. તે કેસરી ખેસ સાથેના ગુંડાઓના સરદાર મુંડુદાદા (અરુણ ગવળી)ને કહે છે કે તેણે તેને ગોળી મારવી હોય તો મારી દે પણ તે ગણપતિ વિસર્જનમાં તો નહીં જ આવે. આવી હિંમત દુબઈના ડોન દાઉદ ઈબ્રાહિમ, છોટા શકીલ અને અબુ સાલેમની આગળ કેમ ન દેખાડી શક્યો?

ફિલ્મમાં દાઉદ ઈબ્રાહિમનો નામ સાથે કે નામ વગર નક્કર કોઈ ઉલ્લેખ નથી તેનાથી આ ફિલ્મને પડદા પાછળ કોનું સમર્થન હોઈ શકે કે ખ્યાલ આવી જાય. ૨૦૦૦ના વર્ષમાં છોટા શકીલ સાથે સંજય દત્ત, નિર્દેશક-અભિનેતા મહેશ માંજરેકર અને નિર્માતા-નિર્દેશક સંજય ગુપ્તા આ ત્રિપુટીની વાતચીતની ટેપ જ યૂટ્યૂબ પર છે. તેનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. આ ટેપ ટાડા હેઠળ સજા થોડા સમય માટે ભોગવી આવ્યા પછીની છે, અર્થાત્ તે પછી પણ સંજય દત્ત સુધર્યો નહોતો અને અંધારી આલમ સાથે તેણે સંબંધ ચાલુ રાખ્યા હતા. તેમાં ઋત્વિક રોશનને મારવાની વાત ચર્ચાઈ હતી, ગોવિંદાની લૅટ લતીફી વિશે વાત થઈ હતી અને મહેશ માંજરેકરે છોટા શકીલ પર ફિલ્મ બનાવવાની વાત કરી હતી.

સંજય દત્ત ત્રાસવાદી નથી, માત્ર તેને ગેરકાયદે શસ્ત્રો રાખવાના ગુનામાં જ સજા થઈ છે તેમ તમે આ ફિલ્મ દ્વારા કહેવડાવવા અને ગળે ઉતારવા માગો છો. રાજુભાઈ, પણ સંજય દત્તને શસ્ત્રો પહોંચાડનારા તમામને ટાડા હેઠળ સજા થઈ છે પરંતુ સંજય દત્તને (કૉંગ્રેસ સિવાય) તમામ પક્ષોનો ટેકો છે તેનાથી તે બચી ગયો છે. શિવસેના-ભાજપની મહારાષ્ટ્રમાં સરકાર હતી ત્યારે સુનીલ દત્ત-સંજય દત્ત બાળાસાહેબને મળી આવ્યા અને સંજય દત્તને જામીન મળી ગયા હતા! ૨૦૧૩માં કેન્દ્ર અને મહારાષ્ટ્રમાં કૉંગ્રેસ-એનસીપી સરકારમાં સંજયને જેલ થઈ ત્યારે તેને જેલમાં વારંવાર પૅરૉલ મળી છે જે બીજા કેદીઓને મળતી નથી. મુંબઈ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે પણ આ અંગે મહારાષ્ટ્ર સરકારને પ્રશ્ન ગત જાન્યુઆરીમાં પૂછ્યો છે કે શું બધા કેદીઓને આવી ‘સુવિધા’ મળે છે? એટલું જ નહીં, સંજય દત્ત આઠ મહિના વહેલો જેલમાંથી છૂટ્યો છે. જેલમાંથી છૂટ્યા પછી ભાજપ દ્વારા મહારાષ્ટ્ર દિનની ઉજવણીમાં મંચ પર પણ તે જોવા મળ્યો છે. તે સમાજવાદી પક્ષનો નેતા પણ રહી ચૂક્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યપ્રધાન યોગી આદિત્યનાથ તો ‘સંપર્ક ફૉર સમર્થન’ કાર્યક્રમ હેઠળ સંજય દત્તનું લોકસભા ૨૦૧૯ની ચૂંટણી માટે સમર્થન પણ માગી ચૂક્યા છે!

સૉરી, રાજુભાઈ! તમારી ‘મુન્નાભાઈ એમ.બી.બી.એસ.’ જોઈને મને તમારામાં ઋષિકેશ મુખર્જીની છાંટ દેખાઈ હતી. કોઈ પ્રકારની અશ્લીલતા વગર, સ્થૂળ કૉમેડી વગર અને એક સંદેશ સાથે તમે એ ફિલ્મ બનાવી હતી, પણ  ‘પીકે’ પછી આ ફિલ્મ દ્વારા પણ તમે મને નિરાશ કર્યો છે. ‘લગે રહો મુન્નાભાઈ’માં પણ તમે ગાંધીગીરીનો સંદેશ લઈને આવ્યા હતા. જોકે તેમાં તમે જ્યોતિષીઓની મજાક જરૂર ઉડાવી હતી. ‘થ્રી ઇડિયટ્સ’એ ફરી તમારા માટે આશા જગાડી કારણકે શિક્ષણ પ્રણાલિ પર હળવી શૈલીમાં ચોટદાર રજૂઆત કરતી એ ફિલ્મ હતી જેનો શ્રેય ચેતન ભગતને પણ મળે જ. પરંતુ ‘પીકે’ દ્વારા તમે હિન્દુ ધર્મની મજાક, તેમાં અંધશ્રદ્ધા ઉત્પન્ન કરવાનું કામ કરેલું. તેના પર તે વખતે જ સ્વતંત્ર લેખ લખેલો તેથી તેનું પુનરાવર્તન નથી કરતો. એક ટૅક્નિકલ ભૂલ પણ કાઢી લઈએ. ગુજરાતી (કમલેશ કપાસી) બાથરૂમ-વિથરૂમ ન બોલે. એવું મરાઠીઓ બોલે. ગુજરાતીઓ બાથરૂમ-વાથરૂમ બોલે. પંજાબીઓ બાથરૂમ-શાથરૂમ બોલે. મરાઠી ઈ લગાડીને બોલે.

રાજુભાઈ, આગામી પ્રૉજેક્ટ કયો હાથ ધરો છો? હાફીઝ સઈદનો કે તંદુરી કાંડવાળા સુશીલ શર્માનો?

film, international, media, sanjog news, vichar valonun

હૉલિવૂડ પર અસહિષ્ણુ લિબરલોનો કબજો કેમ?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧/૭/૧૮)

સામાન્ય રીતે ભારતના મિડિયામાં પશ્ચિમ વિશે એક જ પ્રકારનો સૂર જોવા મળે છે. કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો (આમ તો કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટો) એવા બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ પશ્ચિમાંધપણા અને ત્યાંની વિકૃતિથી પીડાઈને અને એ વિકૃતિનો પ્રચારપ્રસાર કરવા માટે આપણા પર પોતાના કુવિચારોનો સતત મારો ચલાવતા રહે છે. પશ્ચિમમાં તો પ્રમાણિકતા બહુ, સ્વચ્છતા બહુ, ફ્રી સેક્સ, લોકો ગમે તેવાં કપડાં પહેરે તો પણ ચાલે, જાહેરમાં ભેટાભેટી કે કિસમકિસી કરે તો પણ ચાલે, બધી વૈજ્ઞાનિક શોધો ત્યાં જ થઈ, એ લોકો વૈજ્ઞાનિક અને તર્કવાદી જ્યારે ભારતના લોકો ગમાર, ગામડિયા, અંધશ્રદ્ધાળુ, જડસુ, વાનરસેના જેવા, અપ્રમાણિક, અસ્વચ્છ, સેક્સ પ્રત્યે સૂગ ધરાવે, કપડામાં અને ખાણીપીણીમાં રૂઢિચુસ્તતતા વગેરે વગેરે.

આનું કારણ એ છે કે આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ બહુ સંશોધનમાં પડવા નથી માગતા. તેમનો વન પૉઇન્ટ એજન્ડા જ હોય છે કે ભારતને ખરાબ ચિતરવું જેથી ભારતનું ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ક્રીમ વિદેશ જતું રહે. આના માટે તેમને વિદેશ તરફથી ડૉલર મળતા હશે કે નહીં તે તો રામ જાણે, પણ હા, તેનાથી તેમને કેટલાંક વર્તુળોમાં વાહવાહ જરૂર મળી રહે છે. આ વર્તુળમાં રાષ્ટ્રવાદી વિચારો ધરાવતા છતાં લઘુતાગ્રંથિથી પીડાતાં સંગઠનોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે પણ પેલા બ્રાહ્મણની મનોદશામાં આવી જાય છે કે ખભે ખરેખર કૂતરું જ છે.

હકીકતે ભારતની સંસ્કૃતિ પ્રશ્નો પૂછવાની અને તર્ક કરવાની રહી છે છતાં આપણને અંધશ્રદ્ધાળુઓમાં ખપાવી દેવામાં આવે છે. ભારતમાં તર્ક કરવો અને સંવાદ કરવો તે મુખ્ય સંસ્કૃતિ રહી છે. તેથી ખુલ્લું મન રાખવું જરૂરી છે. ભારતે અને હિન્દુ ધર્મે જેટલી નવી બાબતો સ્વીકારી, કેટલીક તો નુકસાન જાય એ હદે સ્વીકારી, (હવે તો ભગવાનની જન્મજયંતીએ કેક ધરાવાય છે!) તેટલી અન્ય કોઈ પંથે સ્વીકારી નથી, તેમ છતાં આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુ આ ધર્મને-આ દેશને સતત બદનામ કરવાની પ્રવૃત્તિમાં મંડી પડ્યા છે. તમે પરંપરાનો વિરોધ કરો તો તમે પ્રગતિશીલ ગણાવ તેવી માન્યતા ઠોકી બેસાડી છે. લઘુમતીને ભડકાવો, સ્ત્રીઓને પરંપરાઓ સામે બળવો કરવા ઉશ્કેરો, કપડાં ટૂંકા પહેરો, જાતીયતાનું પ્રદર્શન કરો, પબ્લિક ડિસ્પ્લે ઑફ અફૅક્શનના નામે જાહેરમાં પ્રેમચેષ્ટાઓ કરો તો તમે ઉદાર. તમે અંગ્રેજી બોલો તો તમે આધુનિક. તમે ખભા ઉલાળીને વાત કરો તો તમે વેલ બિહેવ્ડ. જાહેરમાં પ્રેમની ચેષ્ટા કરો તો તે કુદરતી આવેગની અભિવ્યક્તિ પરંતુ કુદરતી આવેગવશ અને જાહેર શૌચાલયના અભાવે દેવીલાલ (પૂર્વ નાયબ વડા પ્રધાન) સડક પર લઘુશંકા કરે તો તેનો અખબારમાં ફોટો છાપી તેમને બદનામ કરવામાં આવે! આનું કારણ ભારતીય મિડિયામાં ભારતીયતાના વિરોધી લોકો કુંડાળું મારીને બેઠા છે. રાષ્ટ્રવાદીઓ ખુલીને બહાર આવતા નથી. તેમનામાં સંપ નથી એ પણ કડવી હકીકત છે. ફિલ્મ જગત અને શિક્ષણ જગતમાં પણ આવું જ છે.

પરંતુ માત્ર ભારતમાં જ આવું નથી, પશ્ચિમના જે લોકો શિષ્ટતામાં માને છે, જે લોકો પરંપરામાં માને છે તેમની પણ આ જ વેદના છે. પશ્ચિમમાં હૉલિવૂડ, મિડિયા અને શિક્ષણમાં આ લિબરલો-કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો કઈ રીતે ચડી બેઠા? અને તેમણે એવો તે કઈ રીતે પગદંડો જમાવી દીધો કે કોઈ રૂઢિચુસ્ત (કન્ઝર્વેટિવ) હોય (રૂઢિચુસ્તનો અર્થ નેગેટિવ ન લેવો જોઈએ, સારી પરંપરા હોય તો શું તે માત્ર પરંપરા છે એ જ કારણસર ફગાવી દેવાની?) તો તેને કામધંધાની પણ મુશ્કેલી પડી જાય?

જે બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ એવી દલીલ કરે છે કે પશ્ચિમમાં તો અભિવ્યક્તિની ખૂબ જ સ્વતંત્રતા છે તેમના સુધી આ લેખ પહોંચશે અને વાંચશે તો ચોંકી જશે. આ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માત્ર લિબરલો પૂરતી જ સીમિત છે. તમે જો લિબરલ ન હો તો તમને અભિવ્યક્તિની કોઈ સ્વતંત્રતા નથી. અને જો તમે એ સ્વતંત્રતાનો પ્રયોગ કરો તો તમારે કામધંધો ભૂલી જવાનો. તમારું જીવવાનું હરામ કરી નાખે આ લિબરલો. તેઓ ભારે અસહિષ્ણુ હોય છે, તેઓ ટોળકી જમાવીને બેસે છે. આ ટોળકીનું નેટવર્ક જબરદસ્ત હોય છે. માનો કે મિડિયાની જ વાત કરીએ તો, અલગ-અલગ ચેનલ કે અખબારમાં લિબરલો રહેલા હોય તો તેમની વચ્ચે જોરદાર સંપર્ક હોય છે. એમાં કોઈ ખોટી વાત નથી. પરંતુ તેઓ તેમના પોતાના અખબાર કે ચેનલ તો ઠીક, પરંતુ હરીફ અખબાર કે ચેનલમાં પણ કોઈ વિરોધી વિચારવાળાને ઘૂસવા નહીં દે.

અમેરિકાની જ વાત કરીએ એટલે આ દાખલા વધુ સમજાશે કારણકે આપણને પશ્ચિમનાં ઉદાહરણોની ટેવ પડી ગઈ છે. નીલ ગ્રોસ નામના સૉશિયૉલૉજીના પ્રૉફેસર છે. તેમણે સૉશિયૉલૉજી અને પૉલિટિકલ વિષયો પર અનેક પુસ્તકો લખ્યાં છે. તેમનો ‘ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ’માં લેખ છે (અને તે પણ ગત જાન્યુઆરીનો એટલે કે તાજો જ) – ‘વ્હાય હૉલિવૂડ ઇઝ સૉ લિબરલ?’. આ લેખ વાંચવા જેવો છે. જેમ ભારતના ફિલ્મી એવૉર્ડમાં અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ, ખાસ કરીને અભિનેત્રીઓ હવે નામ પૂરતાં કપડાં પહેરે છે, હિન્દી ફિલ્મ માટેનું ભાષણ અંગ્રેજીમાં આપે છે, વિદેશમાં પ્રશંસા મેળવવા પ્રિયંકા ચોપરા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને મળવા જાય છે (પરંતુ કાશ્મીરી પંડિતોને મળવા નથી જતા) તેમ હૉલિવૂડના એવૉર્ડનું પણ છે. ભારતમાં અક્ષયકુમાર અને અજય દેવગન જેવા કલાકારો ગમે તેટલી હિટ ફિલ્મો આપે તેમને એવૉર્ડ નહીં મળે. પોતાની એકેય ફિલ્મમાં હજુ સુધી કિસનું દૃશ્ય ન કરનાર સલમાનને પણ એવૉર્ડ ઓછા મળશે. આમીર ખાનને નહીં જ મળે. પરંતુ એવૉર્ડના સ્ટેજ પર ગે ચેષ્ટાઓ અને તેવા જૉક ફટકારનાર, બીજાનું અપમાન કરનાર, શાહરુખ-કરણ જોહર પર એવૉર્ડની વર્ષા થશે. નીલભાઈ લખે છે કે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ અને ક્રિટિક્સ ચૉઇસ એવૉર્ડમાં પણ અભિનેતા-અભિનેત્રી પોતે કેટલા ‘પ્રૉગ્રેસિવ’ છે તે બતાવશે. એવૉર્ડ સ્વીકારતાં ભાષણોમાં વંશીય ન્યાય, માધ્યમોનું સ્વાતંત્ર્ય, માનવ અધિકારો વગેરેની મોટીમોટી વાતો કરશે.

આનું એક કારણ તો એ છે કે ભારતમાં જેમ મોટા ભાગના કલાકારો મુંબઈમાં રહે છે તેમ અમેરિકામાં હૉલિવૂડના ૫૭ ટકા લોકો કાં તો કેલિફૉર્નિયામાં રહે છે અથવા તો ન્યૂ યૉર્કમાં. કેલિફૉર્નિયા અને ન્યૂ યૉર્ક સામાન્ય રીતે ડેમૉક્રેટિક પક્ષના મજબૂત ગઢ છે. આથી ડેમૉક્રેટ પક્ષને નાખુશ કરીને તમે હૉલિવૂડ કે ટેલિવિઝન ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ટકી ન શકો.  ફિલ્મ જગતમાં રહેવું હોય તો યૂનિયનના સભ્ય પણ રહેવું પડે. ચાહે તે સ્ક્રીન ઍક્ટર ગિલ્ડ હોય કે ઍક્ટર્સ ઇક્વિટી ઍસોસિએશન, આ યૂનિયનો મોટાભાગનાં સામ્યવાદી છે. (ડિટ્ટો ભારતીય ફિલ્મ જગત. ત્યાં પણ સામ્યવાદીઓ પહેલેથી જ ચોકો જમાવી બેસી ગયા છે.) કોઈ ગુંડો કોઈ વ્યક્તિને એક વાર માર પડે પછી તે વ્યક્તિ હંમેશાં ગુંડાથી દબાયેલી જ રહે છે, તેમ કૉંગ્રેસે કટોકટી (ઇમર્જન્સી) લાદી અને તે વખતે ફિલ્મ કલાકારોને સંજય ગાંધીના દરબારમાં ફરજિયાત કાર્યક્રમો કરવા પડેલા. તે પછી એટલી હદે ધાક પેસી ગઈ કે તમે ૮૦ના દાયકામાં આવેલા જિતેન્દ્ર, હેમા માલિની, શ્રીદેવી અભિનિત ‘જસ્ટિસચૌધરી’ ફિલ્મમાં જસ્ટિસ ચૌધરી બનેલા જિતેન્દ્રના ઘરમાં દીવાલ પર પં. નહેરુની તસવીર જોઈ શકો. અરે! ૨૦૦૮માં આવેલી આમીર ખાન નિર્મિત ફિલ્મ ‘જાને તૂ યા જાને ના’માં પરેશ રાવલના પોલીસ મથકની દીવાલ પર ઈન્દિરા ગાંધીની તસવીર દેખાશે. નરેન્દ્ર મોદીજીના માનીતા અને ભાજપ માટે પ્રચાર પણ કરતા નિર્માતા-કલાકારોની સિરિયલ ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’માં પણ નહેરુ કે ઈન્દિરાજીની તસવીર પૉલીસ મથકમાં જોવા મળી હતી. પરંતુ જો આજે કોઈ ફિલ્મમાં દીવાલ પર અટલ બિહારી વાજપેયી કે નરેન્દ્ર મોદીની તસવીર દેખાય તો આ લિબરલો હોબાળો મચાવી દે! (આ તસવીરો પણ અચેતન મગજમાં એક સંદેશ આપતી હોય છે. જો તેમ ન હોત તો ભાજપના નેતાઓ મંચ પર નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહ કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ મંચ પર સોનિયા-રાહુલની વિશાળ તસવીરો સાથેનું બૅનર ન લગાડતા હોત)

આમ, હૉલિવૂડ કે બૉલિવૂડમાં તમારે કામ કરવું હોય તો લિબરલ ટોળકીના ભાગ રહેવું જ પડે. કલાના જગતમાં કોઈ અનામત નથી હોતી કે કોઈ એવા નિયમો નથી હોતા કે જેના વિરુદ્ધ તમે કૉર્ટમાં જઈ શકો. ઈમરાન હાશ્મીને મુંબઈમાં ઘર ન મળે તો તે બૂમરાણ મચાવી શકે છે જેને મિડિયા હાઇપ પણ આપે છે પરંતુ વિવેક ઓબેરોય ઐશ્વર્યા રાયને અતિશય હેરાનગતિ કરનારા સલમાન ખાન સામે પડે તો વિવેકની કારકિર્દીને એટલું નુકસાન થાય કે તે ક્યારેય બેઠો થઈ શકતો નથી. (આમાં અભિનયક્ષમતાની જો કોઈ બુઠ્ઠી દલીલ કરે તો તે ન ચાલે કારણકે વિવેકે ‘કંપની’ જેવી હાર્ડ હિટિંગ, ‘સાથિયા’ જેવી રોમેન્ટિક ફિલ્મ કે પછી ‘મસ્તી’ જેવી સેક્સ કૉમેડી ફિલ્મો દ્વારા પોતાની અભિનય ક્ષમતા પૂરવાર કરેલી જ છે.) એટલે હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. અહીં જો તમે લિબરલોની ટોળીના ભાગ ન હો તો તમને કામ મળવું મુશ્કેલ છે. સ્ટેશી ડેશ જેવી જાણીતી અભિનેત્રી, ટીમ એલન જેવા પ્રસિદ્ધ અભિનેતા અને કૉમેડિયન, અભિનેતા કેલસી ગ્રામર, અભિનેત્રી એન્જી હાર્મન સાથે શું કર્યું આ લિબરલોએ તે આવતા અંકે. લિબરલોની દાદાગીરી અંગે ઘણીઘણી વાતો કરવાની છે. આ કૉલમ ચૂકવાનું પોસાશે નહીં.

(ક્રમશ:)

abhiyaan, media, national

કઠુઆ કાંડના કઠે તેવા પ્રશ્નો

(અભિયાન સામયિક તા. ૭/૭/૧૮નો અંક)

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોતે સત્તા ગુમાવ્યા બાદ પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન મહેબૂબા મુફ્તીએ રાજ્યપાલને મળીને કઠુઆ સામૂહિક બળાત્કાર કેસમાં ન્યાય અપાવવાની અપીલ કરતા આ કેસ ફરીથી ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ કેસ બન્યો‌ જાન્યુઆરીમાં પણ એપ્રિલમાં દેશભરમાં બહુચર્ચિત બન્યો.

એક તરફ તો સેક્યુલર પત્રકારો અને હિન્દી ફિલ્મ જગતના કલાકારોએ પોતે હિન્દુ હોવાની શરમ અનુભવતા હોવાના લખાણ સાથેના પાટીયા સહિત પોતાની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકી હતી. સ્વાભાવિક રીતે જ પીડિતા આઠ વર્ષની બાળકી હોવાના કારણે તેમજ આરોપપત્રમાં જે પ્રકારનું વર્ણન કરાયું હોવાનું બહાર આવ્યું છે તે જોતાં કોઈ પણ સંવેદનશીલ હૈયુ કાંપી ઊઠે. તેમાં એવું ચિત્ર ઊપસ્યું કે આ આઠ વર્ષની બાળકી મુસ્લિમ છે અને તેના પર હિન્દુ મંદિરમાં હિન્દુઓએ ખૂબ જ પીડા આપીને, દવાઓ આપીને સામૂહિક બળાત્કાર કર્યો અને પછી તેની હત્યા કરી.

તેમાં પાછા ભાજપના કાશ્મીરના બે મંત્રીઓ કથિત આરોપીઓના સમર્થનમાં ખુલ્લેઆમ બહાર આવ્યા. એટલું જ નહીં પરંતુ જમ્મુના વકીલોએ પણ સામૂહિક રીતે આ આરોપપત્રનો વિરોધ કર્યો હોવાનું પ્રસાર-માધ્યમોમાં આવ્યું. આનાથી લોકોમાં એવો સંદેશ ગયો કે આરોપીઓ હિન્દુ છે અને પીડિતા મુસ્લિમ છે તેથી ભાજપ અને આ વકીલો આરોપીઓ અને જ રીતે બહાર આવ્યા છે.

આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે બકરવાલ સમાજ જે એક અનુસૂચિત જનજાતિનો પરંતુ મુસ્લિમ સમાજ છે તેને ભગાડવા આરોપી સાંજીરામે આ કૃત્ય તેના ભાણેજ તેના દીકરા અને કેટલાક પોલીસ અધિકારીઓ સાથે મળીને આચર્યું છે. આ પ્રકારની વિગતથી આ આખો કિસ્સો મુસ્લિમ વિરુદ્ધ હિન્દુનો બની ગયો છે જેમાં ન માત્ર હિન્દુઓ આરોપી તરીકે ચિતરાયા છે પરંતુ એક ધર્મસ્થાન પણ દુષ્કૃત્યના સ્થાન તરીકે ચિતરાયું છે.

મિડિયામાં મૌલવીઓ અને ખ્રિસ્તી પાદરીઓ કે બીજા ધર્મગુરુઓના દ્વારા જાતીય દુષ્કૃત્યોના કિસ્સાઓ ઓછા ચગાવાય છે જ્યારે તેની સામે આસારામ, બાબા રામ રહીમ, રાધે મા તેમજ નિર્મલ બાબા વગેરેના કિસ્સાઓ ભરપૂર છે. આ બધાના કારણે લોકોની આસ્થા પર આઘાત સ્વાભાવિક છે તો સાથે ફિલ્મ સહિતનું કલાજગત, પત્રકારો  અને તર્કવાદીઓના કારણે લોકો અને સેક્યુલર હોવાને વધુ મહત્ત્વ આપવા લાગ્યા છે. કઠુઆ કાંડે આ બાબતમાં વધારો કર્યો છે અને લોકોને હિંદુ તરીકે શરમ આવે તેવું કર્યું છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરના પોલીસના આરોપપત્રમાં મુજબ મૂળ ઘટના શું હતી? આરોપ પત્ર મુજબ, જમ્મુના કઠુઆ પાસે હીરાનગર તાલુકાના રાસના ગામમાં આ ઘટના ઘટી હતી. ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ના રોજ મહંમદ યુસુફ નામના એક વ્યક્તિએ હીરાનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં એવી ફરિયાદ નોંધાવી હતી કે તેની આઠ વર્ષની દીકરી ગઈ હતી અને તે ગુમ થઈ ગઈ છે. ૧૭ જાન્યુઆરી એટલે કે ફરિયાદના પાંચ દિવસ બાદ આ બાળકીનો મૃતદેહ જંગલમાંથી મળી આવ્યો હતો.  સાંજીરામના ઘરે તેનો ભાણેજ રોકાવા આવ્યો હતો. આ સગીર ભાણેજ કુછંદે ચઢ્યો હતો અને તેને તેની સ્કૂલમાંથી કાઢી મુકાયો હતો. તેણે કેટલાક લોકો સાથે પીડિતા પર અત્યાચાર કર્યા, વારંવાર બળાત્કાર કર્યા, કરપીણ‌ હત્યા કરી. આરોપ પત્રમાં જે વર્ણન કરાયું છે તે એટલું અને કમકમાટી ઉપજાવે તેવું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ જેનામાં સહેજ પણ લાગણીનો છાંટો હોય તેને આરોપીઓ પ્રત્યે સખત નફરત ઉપજે અને આરોપીને ઓછી સજા ન થાય તેવી માગણી કરે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં પ્રશ્ન એ થાય કે જમ્મુ-કાશ્મીરના ખાસ કરીને જમ્મુના વકીલો શા માટે સીબીઆઇ તપાસની માગણી સામૂહિક રીતે કરે? શા માટે ભાજપના મંત્રીઓ પોતાના પદને જોખમમાં મૂકીને બળાત્કારીનો આરોપ લાગેલા વ્યક્તિઓનું કરે જ્યારે કે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામ વ્યક્તિ નથી કોઈ મહત્ત્વના પદ પર, કે નથી કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ કે નથી કોઈ ઉદ્યોગપતિ તો પછી આવા મામૂલી માટે આટલું સમર્થન કેમ?

બીજી તરફ, જે રીતે શહેલા રસીદ નામની ડાબેરી અને લોકોના વેરાના આધારે જવાહરલાલ નેહરૂ યુનિવર્સિટી અભ્યાસ કે અભ્યાસના બહાને રાજનીતિ કરી રહેલી યુવતી, તેની સાથેની જેની તસવીર બહાર આવી છે તેવી દીપીકા રાજાવત જે પીડિતાના પરિવારની વકીલ પણ છે તે,  ત્રીજી તરફ સેક્યુલર પત્રકારો દ્વારા ટ્વિટર પર છેડાયેલું અભિયાન, અને ચોથી તરફ ફિલ્મ જગતના કલાકારો દ્વારા પોતે આ ઘટનાના કારણે હિન્દુ તરીકે શરમ અનુભવતા હોવાની તસવીરો સાથે ની ઝુંબેશ… સામાન્ય રીતે બળાત્કાર પીડિતા વ્યક્તિનું નામ કે તેનો ધર્મ બહાર આવતો નથી પરંતુ આ મામલાને ચગાવવા માટે સેક્યુલર મિડિયાએ બળાત્કાર પીડિતાનું નામ જાહેર કરી દીધું અને આ રીતે તમામ હદો વટાવી દીધી. આ બધાના કારણે કઠુઆના આ કાંડને બીજી બાજુએથી જોવા અને વિચારવા પ્રેરે છે.

લગભગ સમગ્ર મીડિયાએ આ ઘટનાને એક તરફી રીતે રજૂ કરી છે. અપવાદ માત્ર ઝી ન્યૂઝ અને ‘દૈનિક જાગરણ’ રહ્યાં. કોઈ મિડિયાએ ઘટના સ્થળ ઉપર પત્રકારને મોકલી ને તપાસ કરવાનું ઉચિત સમજ્યું નહિ પરંતુ ઝીએ ઘટનાસ્થળે જઈ ફર્સ્ટ હેન્ડ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ઝી ન્યૂઝે ગામના લોકો સાથે વાતચીત કરી હતી અને ગામના લોકોએ ક્રાઈમ બ્રાંચ દ્વારા તપાસ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો ન હતો અને સીબીઆઈ દ્વારા તપાસની માગણી કરી હતી.

ગામના લોકોએ કેટલાક સવાલો કર્યા જેનો જવાબ આરોપપત્રની દૃષ્ટિએ મળે તેમ નથી.

૧. જે મંદિરમાં પીડિતાને બંધક બનાવીને રખાઈ હોવાનો આરોપ છે તે મંદિરમાં માત્ર એક જ ઓરડો છે તેના ત્રણ દરવાજા અને બારી છે. યાદ રહે કે આ મંદિર રાસના નામના ગામ નું મંદિર છે, નહિ કે અમદાવાદ મુંબઈ કે દિલ્લી જેવા કોઈ મોટા શહેર નું મંદિર કે જ્યાં લોકો મંદિરની બારીમાંથી ડોકિયાં કરીને જુએ નહીં. અહીં લોકો સવારસાંજ પૂજા કરવા આવતા હોય છે. વળી આ મંદિરની ચાવી માત્ર સાંજીરામ પાસે જ રહે છે તેવું નથી, બીજા પરિવારો પાસે પણ તેની ચાવીઓ રહે છે. આ સ્થિતિમાં આવા નાનકડા મંદિરમાં કોઈ નાનકડી દીકરીને છ દિવસ સુધી બંધક રખાઈ હોય તો તે ગામના લોકોની જાણમાં આવ્યા વગર રહે નહીં.

૨. શંકા ઉપજાવે તેવી બીજી બાબત એ છે કે આરોપપત્ર મુજબ બળાત્કાર સાંજીરામના ભાણેજ અને તેના દીકરાએ કર્યો હતો પરંતુ સાંજીરામે નહીં. આવા અપરાધોના મામલામાં સાંઇરામ જેવી વ્યક્તિ પોતે બળાત્કાર ન કરે પરંતુ પોતાના ભાણેજ અને દીકરાને બળાત્કાર કરવા પ્રેરે, છૂટ આપે તે વાત ગળે ઉતરે તેવી નથી.

૩. આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે સાંજીરામે પોલીસ અધિકારીઓને લાખો રૂપિયાની લાંચ આપી હતી. જો આવું હોય તો શું સાંજીરામ બળાત્કાર પીડિતાની લાશ પોતાના ઘરની નજીકના વિસ્તારમાં ફેંકાવા દે જેથી તેના પર જ શંકા જાય? શું તે કારની વ્યવસ્થા કરી ન શકે?

૪. વળી સ્થાનિક લોકોનું એવું કહેવું છે કે ૧૫ જાન્યુઆરીએ આ મંદિરમાં ભંડારો થયો હતો એટલે કે સામૂહિક જમણવાર. આરોપપત્ર મુજબ ૧૫ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર પીડિતા આ મંદિરમાં હતી તો શું જમણવારમાં કોઈએ આ નાનકડા મંદિરમાં રહેલી પીડિતાને જોઈ નહીં?

૫. આરોપપત્રમાં વિસંગતતાઓ ઘણી છે.  તેમાં શરૂઆતમાં કહેવાયું છે કે સાંજીરામે ૭ જાન્યુઆરીએ તેના ભાણેજને આ બળાત્કાર પીડિતાનું અપહરણ કરવા કહ્યું  હતું. આરોપપત્રના એ જ ફકરામાં આજ વાત પછી તરત જ આનાથી વિરુદ્ધ વાત આવે છે અને એ વાત એ છે કે દીપક ખજુરીયા નામના એક વ્યક્તિએ સાંજના ભાણેજને સિગરેટ ની લાલચ આપીને બોલાવ્યો અને તેને બૉર્ડની પરીક્ષામાં પાસ કરાવી દેવાની લાલચ આપીને બળાત્કાર પીડિતાની અપહરણ કરવા કહ્યું. તો ખરેખર અપહરણ કરવાની યોજના સાંજીરામની હતી કે પછી દીપક ખજુરીયાની? આરોપપત્રમાં એ તો કહ્યું છે કે સાંજીરામ ગામમાંથી મુસ્લિમ સમુદાયને  ભગાડવા માટે આ પ્રકારની ઘટના કરવા માગતો હતો પરંતુ અપહરણ પાછળ દીપક ખજુરીયાને કયો રસ હતો તે વાત આરોપપત્રમાં સ્પષ્ટ થતી નથી.

૬. આ દુર્ઘટનાની તપાસ માટે મહેબૂબા મુફ્તી સરકારે કાશ્મીરના ઇરફાન વાની નામના એક પોલીસ અધિકારીને વિશેષ તપાસ ટુકડી  (સિટ)ના સભ્ય તરીકે નીમ્યા. આ પોલીસ અધિકારી પોતે ૨૦૦૭ના વર્ષમાં હત્યા અને બળાત્કારના આરોપસર જેલમાં જઈ આવેલા છે.

૭. ગામના લોકોનો એવો આરોપ પણ છે કે જ્યારે ક્રાઈમ બ્રાન્ચને તપાસ સોંપવામાં આવી ત્યારે તેણે ગામના લોકોને પોલીસ સ્ટેશનમાં ખૂબ જ યાતના આપી હતી.

૮. આરોપપત્રમાં બીજી વિસંગતતા એ છે કે ૧૧ જાન્યુઆરીએ સાંજે પાંચ વાગે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામનો ભાણેજ  દીવાબત્તી કરવા માટે આ મંદિરમાં આવે છે તેમ લખેલું છે. તે પછી તે તેના મામાના દીકરા વિશાલ જંગોત્રા જે મેરઠમાં છે તેને તેની કામવાસના સંતોષવા રાસના આવવા આમંત્રણ આપે છે. વિશાલ બીજા દિવસે સવારે ૬.૩૪ મિનિટે આવી પહોંચે છે. આરોપપત્ર લેખકોએ આ લખતી વખતે કદાચ ગૂગલ સર્ચ કરી જોયું હોત તો પણ તેમને ખબર હોત કે મેરઠથી કઠુઆની કોઈ સીધી બસ કે ફ્લાઈટ નથી. કઠુઆથી પાછું રાસના ૨૬ કિમી દૂર છે. આથી વિશાલને રાસના આવવું હોય તો તેણે ટ્રેનમાં જ આવવું પડે. ટ્રેનમાં પણ તરત જ ટિકિટ મળવી અને સમયસર પહોંચવું તને આ બધું પાર પડે તો પણ બીજા દિવસે સવારમાં ૬.૩૦એ પહોંચવું શક્ય તો નથી જ. આરોપ પત્ર મુજબ ૧૫ કે ૧૬ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર કરી ને પછી મેરઠ જવા રવાના થયો હવે વિશાલના પરિવારના કહેવા મુજબ, તે ૧૫મીએ તો મુઝફ્ફરાબાદ માં પરીક્ષા આપી રહ્યો હતો તેની ઉત્તરવહી પણ પ્રાપ્ય છે તેણે એટીએમમાંથી નાણાં ઉપાડ્યાં હોવાના છે તો પછી તે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે હોઈ શકે?

૯. સૌથી મોટી વાત એ છે કે કોઈ કેસમાં આરોપીઓ પોતે તેમના નાર્કૉ ટેસ્ટની માગણી કરે? આ કેસના આરોપીઓ કરી રહ્યા છે!

આ આખો કાંડ હિન્દુઓ અને મંદિરોને બદનામ કરવા તેમજ બકરવાલ મુસ્લિમ સમુદાય જે દેશભક્ત છે, પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓ સામે લડે છે, તેને ગામમાંથી ભગાડવા માટે સર્જ્યો હોવાનું માનવાના પૂરતાં કારણો છે. મહેબૂબા સરકાર જમ્મુમાં રોહિંગ્યાઓને વસાવી રહી હતી જેની સામે આ વકીલો સહિતના નાગરિકો આક્રોશિત હતા. પહેલી વખત વકીલે આક્રોશમાં આવીને આની સામે શસ્ત્રો ઉપાડવા ધમકી આપી તે જ બતાવે છે કે સરકારના આ પગલા સામે અને રોહિંગ્યા સામે સ્થાનિકોનો રોષ કેટલો બધો હશે?

આ ઘટનામાં માનવ અધિકારવાદી વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહ, તેમના પૂર્વ સાથી દીપિકા રાજાવત તેમજ જેએનયુ માં અલગતાવાદી અને ‘ભારત તેરે ટુકડે હોંગે’ ગેંગના સમર્થકોની સામેલગીરી પણ એક શંકા ઉપજાવે છે કારણકે ઈન્દિરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ રોહિંગ્યા બાબતે તપાસ કરવા નિમ્યાં છે. ઇન્દિરા જયસિંહ એક એનજીઓ પણ આવી પ્રવૃત્તિઓ માટે ચલાવે છે. અને મોદી સરકારે તેમના એનજીઓ પર વિદેશથી ગેરકાયદે રીતે ભંડોળ મેળવવા માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. તેમની એનજીઓમાં દીપિકા રાજાવત કામ કરી ચૂક્યાં છે. દીપીકા રાજાવત એ શેહલા રશીદ સાથે મિત્રતા ધરાવતાં હોવાની વાત સોશિયલ મિડિયા પર ચર્ચામાં છે. શેહલા રસીદ એ જેએનયુની ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગની સમર્થક છે. તે વામપંથી વિચારધારાની છે.

‘દૈનિક જાગરણ’ના અહેવાલ મુજબ તો પીડિતા બાળકી પર બળાત્કાર નથી થયો! જમ્મુથી અવધેશ ચૌહાણે લખેલા આ અહેવાલ મુજબ આરોપપત્રમાં જે તથ્યો અને પ્રમાણો આપવામાં આવ્યાં છે તેમની વચ્ચે ઘણી કડી બેસતી નથી. કઠુવા જિલ્લા હૉસ્પિટલ સિટને બે પોસ્ટમોર્ટમ રિપૉર્ટ આપ્યા છે. સામાન્ય રીતે એક જ રિપૉર્ટ આપવામાં આવે છે. બંને ડૉકટરોના રિપોર્ટ વચ્ચે પણ તફાવત છે. ચોંકાવનારી વાત, આ અહેવાલ મુજબ એ છે કે આ બંને રિપોર્ટમાં બળાત્કારની કોઈ વાત જ નથી.

સામાન્ય રીતે મંત્રી હોય કે વકીલ, એ આવા બળાત્કાર જેવા ગુનામાં વચ્ચે પડતા નથી હોતા કારણ કે તેમને પોતાની કારકિર્દીની પડી હોય છે. વકીલ આરોપી માટે કેસ જરૂર લડે પરંતુ જાહેરમાં તેનો બચાવ એક ઝુંબેશની જેમ કરે તેવું ભાગ્યે જ બનતું હોય છે પરંતુ આ કિસ્સામાં જમ્મુના વકીલોએ જે રીતે આરોપપત્ર દાખલ ન થાય તે માટે વિરોધ પ્રદર્શન અને હડતાલ કરી તે બતાવે છે કે આ કિસ્સામાં આરોપીઓને બીજી બાજુથી જોવા જરૂરી છે. આરોપીઓના વકીલ અંકુર શર્માએ તો ત્યાં સુધીની આક્ષેપો કર્યા કે મહેબૂબા સરકાર જમ્મુ-કાશ્મીરનું ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે છે. તેમણે ગૌહત્યા અને પશુઓની તસ્કરીને સંપૂર્ણ છૂટ આપેલી છે. તેમણે કહ્યું કે મહેબૂબા જિહાદી મુખ્ય પ્રધાન છે અને તેઓ જમ્મુનું પણ કાશ્મીરની‌ જેમ જનસંખ્યા (ડેમૉગ્રાફિક)ની રીતે પરિવર્તન કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જવાનોની શહીદી બાબતે ફજેતો થયા પછી લોકસભાની ચૂંટણીના દસેક મહિના પહેલાં સરકારમાંથી નીકળી જનાર ભાજપે કઠુઆ કાંડ વખતે તેના બે મંત્રીઓએ આરોપીઓનું સમર્થન કર્યું તે વખતે તેમનાં રાજીનામાં લઈ લીધાં હતાં. તેના બદલે તે જ વખતે સરકાર છોડી હિંમતભેર હિન્દુઓને સાથ આપ્યો હોત તો હિન્દુઓમાં તેના પ્રત્યે માન વધી ગયું હોત. પરંતુ ચૂંટણી આવે ત્યારે હિન્દુઓની વાત કરતો ભાજપ શાસનમાં આવ્યા પછી તેને ભૂલી જતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જમ્મુના હિન્દુઓએ પોતાની તાકાત પર જ લડાઈ લડવી પડશે. કાશ્મીરમાં ગઠબંધન તોડ્યા પછી પણ ભાજપે આ કેસમાં સીબીઆઈ તપાસની કોઈ માગણી કરી નથી!

બૉક્સ

શેહલા આણિ મંડળીએ બળાત્કારને ‘ધંધો’ બનાવ્યો?

એક અૉડિયો ટેપમાં પીડિતાનાં વકીલો દીપિકા રાજાવત તેમજ તાલિબ હુસૈન અને શેહલા રશીદ પર આ કેસમાં પીડિતાના પરિવારને સહાય કરવા માટે ઉઘરાવાયેલા રૂ. ૭૦ લાખ  ચાંઉ કરી જવાનો આરોપ મૂકાયો છે. જ્યારે મુસ્લિમ પીડિતા અને હિન્દુ ગુનેગારની થિયરી ચલાવી હિન્દુઓને બદનામ કરાતા હોય ત્યારે અહીં એ પણ લખવું જરૂરી છે કે આ અૉડિયો ટેપ બે મુસલમાન વચ્ચેની જ છે. ઓડિયોમાં જમ્મુ નિવાસી ને અૉલ ઇન્ડિયા ટ્રાઇબ કૉઑર્ડિનેશન કમિટીના અધ્યક્ષ ચૌધરી નજાકત ખટાના અને ‘મઝલૂમ‌ કી આવાઝ’ નામનું સંગઠન ચલાવતા વકાર ભટ્ટી વચ્ચે વાતચીત છે.

અૉડિયોમાં નજાકત કહે છે કે તાલીબ દિલ્લીથી ૭૦ લાખ રૂપિયા લઈને આવ્યો હતો અને તે શેહલા રસીદ સાથે મળીને પરિવારને મૂર્ખ બનાવે છે. તેના જવાબમાં વકાર એવું કહે છે કે પીડિતાનો ફોટો વાઇરલ તેણે બનાવ્યો, જમ્મુ બંધ તેણે કરાવ્યું અને કેન્ડલ માર્ચ તેણે કઢાવી, પરંતુ ફાયદો દીપિકા, શેહલા અને તાલીબ ઊઠાવી રહ્યાં છે.

film, film review, media, television, terrorism

‘ક્વૉન્ટિકો’: પ્રિયંકા માફી માગે એટલે સન્નીએ પણ માફી માગવાની?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૪/૬/૧૮)
હિન્દી ફિલ્મોનો શરૂઆતનો ગાળો યાદ કરો. દેવિકા રાણીએ યુસૂફ ખાનને દિલીપકુમાર નામ રાખવા કહેલું. એ જ દેવિકાજીએ મુમતાઝ જહાં દેહલવીનું નામ પાડ્યું મધુબાલા. ‘બેકસૂર’ના નિર્દેશક કે. અમરનાથના કહેવાથી હમીદ અલી ખાન અજિત બન્યા તો ‘રામરાજ્ય’ બનાવનાર ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણાના ફિલ્મ દિગ્દર્શક વિજય ભટ્ટની વિનંતી પર મહજાબીન બાનો બન્યાં મીનાકુમારી. સૈયદ ઇશ્તિયાક અહેમદ જાફરી જાણીતા દિગ્દર્શક બિમલ રોયની વિનંતી પર બન્યા જગદીપ. આજના જાણીતા કૉમેડિયન અને ડાન્સિંગ સ્ટાર, મિમિક્રી આર્ટિસ્ટ જાવેદ જાફરીના પિતા થાય જગદીપ. શાહ અબ્બાસ ખાન બન્યા સંજય અને બાદમાં સંજય ખાન. (જોકે એમના ભાઈઓને નામ બદલવાની જરૂર ન પડી.)

માત્ર નામની જ વાત નથી, પરંતુ વિષય, સામગ્રી વગેરે દરેક રીતે ફિલ્મોમાં દિગ્દર્શકોને સમાજની ફિકર કરવી પડતી, કારણકે સમાજમાંથી પ્રચંડ વિરોધ થતો. અત્યારે તો માત્ર પુખ્તો માટે જ ફિલ્મો બને છે. સમાજની ચિંતા નથી. પહેલાં ફિલ્મોમાં કદાચ કોઈ કેબરે ગીત હોય તો પણ તેનો ખુલ્લેઆમ બચાવ નહોતો થતો પરંતુ આજે સ્વરા ભાસ્કર જેવા કે સન્ની લિયોન જેવા કલાકારો ખુલ્લેઆમ બૉલ્ડ દૃશ્યના નામે વિકૃત દૃશ્યનો બચાવ કરે છે.

ફિલ્મોમાં સેક્સ હોવું જોઈએ, ઇન્ટરનેટ પર પૉર્ન પ્રાપ્ય છે, વગેરે વગેરે દલીલો લિબરલો તરફથી થશે પરંતુ તેના પર ફરી ક્યારેક ચર્ચા. આપણે મૂળ વાત તો કહેવાતા લિબરલો, એન્ટી હિન્દુઓની કરવી છે. આ લોકોમાં ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારોનો અને સમીક્ષકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. યાદ કરો, ૨૦૦૨નાં ગુજરાતનાં રમખાણો વખતે હિન્દુઓને ભાંડવા મહેશ ભટ્ટ, જાવેદ અખ્તર, શબાના આઝમી, નંદિતા દાસ વગેરેની ટોળી ઉતરી પડતી. ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પહેલાં વિશાલ ભારદ્વાજ, ઇમ્તિયાઝ અલી, નંદિતા દાસ, ગોવિંદ નિહલાણી, અંજુમ રજબ અલી, સઈદ મિર્ઝા, ઝોયા અખ્તર, કબીર ખાન, મહેશ ભટ્ટ, શુભા મુદગલ, અદિતી રાવ હૈદરી વગેરેએ રીતસર લેખિતમાં નરેન્દ્ર મોદીને ન ચૂંટવા માટે અપીલ કરેલી. ત્યારે એમ લાગેલું કે હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગ પર આ હિન્દુ વિરોધીઓએ, સેક્યુલરોએ અને લિબરલોએ કબજો જમાવી લીધો છે. મોદી સરકાર આવ્યા પછી ગાયક અભિજીત, અનુપમ ખેર, મધુર ભંડારકર વગેરેની હિંમત ખુલી.
આવું જ પત્રકારત્વ અને બીજાં ક્ષેત્રોમાં પણ છે. તમારે રોજીરોટી, કામધંધો મેળવવો હોય તો ડાબેરીઓ-સેક્યુલરો-લિબરલો વર્ચસ્વ ધરાવતા હોવાથી તેમની હામાં હા મેળવવી જ પડે. તેમ ન કરો તો ફેંકાઈ જાવ. ક્યારેય વિચાર્યું કે હિન્દી ફિલ્મોમાં દાઉદ ઇબ્રાહિમ પર આટલી ફિલ્મો કેમ બની? તેનું કારણ કદાચ માની લઈએ કે ચાલો, તે રસપ્રદ પાત્ર છે. તેનું જીવન રસપ્રદ છે. પણ શું છોટા રાજન કે રવિ પૂજારી પર ફિલ્મ બની ક્યારેય? દાઉદની તો બહેન હસીના પાર્કર પર પણ ફિલ્મ બની ગઈ! અરે! ગુજરાતી ગુંડા લતીફ પર પણ ‘રઈશ’ ફિલ્મ બની.

ગુજરાતનાં ૨૦૦૨નાં રમખાણો પર પૂરી ચાર ફિલ્મો બની. ‘કાઈ પો છે’, ‘ફિરાક’, ‘પર્ઝાનિયા’ અને ‘ચાંદ બુઝ ગયા’. શીખ વિરોધી કૉંગ્રેસી રમખાણો પર કેટલી ફિલ્મ બની? યાદ આવે તો કહેજો! અચ્છા, હિન્દુ ત્રાસવાદી હોય તેવી ફિલ્મો-સિરિયલો કેટલી બની? શાહરુખ ખાન-ફરાહ ખાનની ‘મૈં હૂં ના’માં સુનીલ શેટ્ટીને હિન્દુ ત્રાસવાદી બતાવાયો છે. તે એક પૂર્વ સૈનિક હોય છે અને તે પાકિસ્તાન વિરોધી છે તેથી તે વિલન છે! કોઈ પણ ભારતીય સૈનિક પાકિસ્તાનને દુશ્મન માનતો જ હોય. ફિલ્મમાં સુનીલ શેટ્ટીના દીકરાને પાકિસ્તાન મારી નાખે છે માત્ર તે કારણથી તે પાકિસ્તાન વિરોધી થઈ જાય છે તેમ બતાવાયું છે. જ્યારે રાઘવન દત્તા પાકિસ્તાની ઘૂસણખોરોને મારી નાખે છે ત્યારે તેના પર કૉર્ટ માર્શલ ચાલે છે. એ સમયે નસીરુદ્દીન શાહ કહે છે, વી આર નૉટ ઇન સ્ટેટ ઑફ વૉર. રાઘવન કહે છે, વી આર ઇન સ્ટેટ ઑફ વૉર સિન્સ ૧૯૪૭. આમાં ખોટું શું કહેલું રાઘવન બનેલા સુનીલે? વિદેશી રૂપર્ટ મુર્ડૉકની સ્ટાર પ્લસ જેના પર મોટા ભાગની સિરિયલો કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમના એજન્ડા સાથે સાસુ-વહુના ઝઘડા જ બતાવે છે (‘યે રિશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ’ જેવી અપવાદ પણ છે જ, પરંતુ નાયરા અને નક્શ મોટા થયા પછી તેનોય ટ્રેક બદલાઈ ગયેલો) તેના પર ‘દિયા ઔર બાતી’ નામની સિરિયલમાં રાજકુમાર, માયા અને પ્રેમાને ત્રાસવાદી બતાવાયેલા જેઓ વિમાનનું અપહરણ કરે છે.
આની સામે ‘ફિર ભી દિલ હૈ હિન્દુસ્તાની’, ‘ખાકી’ અને ‘જોલી એલએલબી-૨’ જેવી ફિલ્મોમાં મુખ્ય બિંદુ તરીકે બતાવાયું કે પોલીસ જેને પકડે છે તે ખરેખર ત્રાસવાદી નથી હોતા. પંજાબમાં ત્રાસવાદ શાંત પડી ગયેલો ત્યારે ગુલઝારે ‘માચીસ’ દ્વારા તેને ફરી છંછેડવાનો પ્રયત્ન કરેલો. માઇન્ડ વેલ, ત્યારે કૉંગ્રેસની સરકાર હતી. ૧૯૯૧થી ૧૯૯૬ સુધી. અને ૧૯૯૬-૯૭ કૉંગ્રેસના ટેકાવાળી સરકાર હતી. ગુલઝારે જાહેર નિવેદન પણ કરેલાં (એની પાછળ ફિલ્મનું પ્રમૉશન કરવાનો આશય હોઈ શકે) કે પંજાબમાં કૉંગ્રેસની સરકારે શીખ ત્રાસવાદને ડામવા માનવાધિકારનો ભંગ મોટા પાયે કરેલો. (જોકે તે ફિલ્મોનાં ગીતો મને પણ ગમે છે પરંતુ) તે સમયે આ લેખકે એક અગ્રણી સમાચારપત્રની ભાવનગર આવૃત્તિમાં આ ફિલ્મ વિરુદ્ધ ચર્ચાપત્ર પણ લખેલો. ‘ગદર: એક પ્રેમ કથા’ ‘અ વેનસ્ડે’ કે ‘ધ એટેકસ ઑફ ૨૬/૧૧’, ‘બેબી’, જેવી ફિલ્મો ઓછી છે.

જો ભારતની અંદર જ ત્રાસવાદને ઉચિત ગણાવતી ફિલ્મો કે હિન્દુને ત્રાસવાદી બતાવતી ફિલ્મો/સિરિયલો બને તો પછી વિદેશીઓ ‘ક્વૉન્ટિકો’માં હિન્દુ ત્રાસવાદી બતાવે તેની કોઈને નવાઈ ન લાગે. પરંતુ નવાઈ નહીં, આઘાત એ વાતનો છે કે પ્રિયંકા ચોપરાએ કેમ એ એપિસૉડનો વિરોધ ન કર્યો? ડૉલરની અને વિદેશમાં કામ કરી ખ્યાત થવાની લાલસા પોતાનાં મૂળિયાંથી એટલી મોટી થઈ ગઈ? અને તે પણ સાવ વિકૃત તથ્યવાળી વાત પર? આ એ જ પ્રિયંકા ચોપરા છે જે ક્યાંકથી છેડા શોધીને (ગયા વર્ષે) બર્લિનમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને મળવા પહોંચી ગયેલી. વડા પ્રધાને સમય પણ આપી દીધો! અને ફરી દિલ્લીમાં ગત એપ્રિલમાં તે ફરી વડા પ્રધાનને મળી. વડા પ્રધાન કે ભાજપ તરફથી ‘ક્વાન્ટિકો’ વિરુદ્ધ કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યાનું જાણમાં નથી! અલબત્ત, હિન્દુવાદીઓના પ્રચંડ વિરોધના કારણે પ્રિયંકા અને અમેરિકી ટેલિવિઝન સ્ટુડિયો ‘એબીસી’ને માફી માગવી પડી.

પરંતુ ભારતના લિબરલો પ્રિયંકા ચોપરાના સમર્થનમાં ઉતરી પડે છે. (જો આ જ ઘટના ઈસ્લામ કે ખ્રિસ્તી સંદર્ભે હોત તો લિબરલોની હિંમત ન ચાલત.) લિબરલોએ લખ્યું કે માત્ર મુસ્લિમ જ નહીં, હિન્દુ, બૌદ્ધ, ખ્રિસ્તી કોઈ પણ ત્રાસવાદી હોઈ શકે. જોયા છે ક્યાંય ઈસ્લામી ત્રાસવાદી સંગઠનોની જેમ હિન્દુ, બૌદ્ધ, ખ્રિસ્તી ત્રાસવાદીઓ? અમેરિકા પ્રમુખ ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ સહિત સમગ્ર વિશ્વ માને છે કે ઈસ્લામી ત્રાસવાદીઓથી વિશ્વને ખતરો છે. ‘ક્વૉન્ટિકા’ની તરફેણમાં એક બીજી લિબરલ પત્રકારે તો હદ જ કરી નાખી. ‘ધ પ્રિન્ટ’માં સાક્ષી અરોરાએ આખો લેખ ઢસડી મારી નાખ્યો અને લખ્યું કે જો પ્રિયંકા ચોપરાએ હિન્દુ ત્રાસવાદ બતાવવા માટે માફી માગવી પડે તો સન્ની દેઓલે પણ ઈસ્લામ ત્રાસવાદી ધરાવતી ફિલ્મોમાં કામ કરવા માટે માફી માગવી જોઈએ! પ્રિયંકાએ માફી માગી એટલે સન્નીએ પણ માફી માગવાની તેવી તટસ્થતા કેવી? તર્ક કેવો? આ બહેનને ખબર નહીં હોય કે ‘ગદ્દર’ વિભાજન સમયની વાત છે અને તે વખતે ઈસ્લામી કટ્ટરવાદીઓ હતા જે અલગ દેશ ઈચ્છતા હતા અને હિંસા કરીને પાકિસ્તાન લીધો પણ ખરો, પરંતુ તેમાં ત્રાસવાદ બતાવાયો નહોતો કારણકે તેનો જન્મ ત્યારે નહોતો. ‘ધ હીરો: લવ સ્ટૉરી ઑફ સ્પાય’માં પાકિસ્તાની ત્રાસવાદી બતાવાયા તેમાં આ બહેનને શું પેટમાં દુઃખ્યું? શું તેઓ નથી માનતા કે પાકિસ્તાનમાં ત્રાસવાદીઓ છે? હાફીઝ સઈદ, મસૂદ અઝહર જેવા ત્રાસવાદીઓને શું તેઓ શાંતિદૂત માને છે? આ બહેને આવો કુતર્કવાળો લેખ લખ્યો અને તે છપાયો પણ ખરો! અને ‘ધ પ્રિન્ટ’ના લિબરલ તંત્રી શેખર ગુપ્તાએ તેને ટ્વીટ પણ કર્યો!

ફિલ્મ સમીક્ષકોમાં પણ લિબરલો-હિન્દુ વિરોધીઓ છે. તેઓ આવો ભેદ બિલકુલ કરે છે. શાહરુખ ખાન, કરણ જોહર, યશરાજ ફિલ્મ્સ, નવાઝુદ્દીન સિદ્દિકી, ઈરફાન ખાન, વિશાલ ભારદ્વાજ વગેરેની ફિલ્મોના વખાણ કરતા થાકશે નહીં, પરંતુ અજય દેવગન, અક્ષયકુમાર, સલમાન ખાન, સૂરજ બડજાત્યા (તેમની ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ની સમીક્ષાની વાત આપણે આ કૉલમમાં તા.૧૦ જૂનના અંકમાં કરી ગયા છીએ એટલે તેનું પુનરાવર્તન નથી કરતા), મધુર ભંડારકર વગેરેની ફિલ્મોની સમીક્ષા આવશે એટલે ગમે તેમ તેને ઉતારી પાડશે. બે તાજાં ઉદાહરણ જ પૂરતાં છે. વિશ્વમાં ગૌરવ અપાવનારા અને અમેરિકાની સીઆઈએને થાપ આપનારા પોખરણના દ્વિતીય પરીક્ષણ પર એવી જ થ્રિલર ફિલ્મ ‘પરમાણુ’ને સમીક્ષકો પૈકી મોટા ભાગનાએ બેથી ત્રણ સ્ટાર જ આપ્યા. એક સમીક્ષકે લખ્યું કે સારું છે કે ફિલ્મમાં પાકિસ્તાનના આઈએસઆઈ એજન્ટને તો બતાવાયો પણ પાકિસ્તાનને ગાળો ન પડી. (એનો અર્થ એ જ કે આ સમીક્ષક પાકિસ્તાન પ્રેમી છે.) એનડીટીવીને તો સ્વાભાવિક વાંધો પડે જ. તેણે લખ્યું કે ફિલ્મમાં નહેરુ, હોમી ભાભા, ઈન્દિરા ગાંધી, વિક્રમ સારાભાઈ, વગેરેને ભૂલી જવાયા. આ ફિલ્મ જ પોખરણ દ્વિતીય પરીક્ષણ પર હતી તો તેમાં જે સમયગાળામાં થયું હોય તેની જ વાત આવે ને.

આવું જ મધુર ભંડાકરની અદ્ભુત ફિલ્મ ‘ઇન્દુ સરકાર’ બાબતે. ઇન્ડિયા ટુડેને આ ફિલ્મ કટોકટી કરતાં પણ ખરાબ લાગી! ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ને તે સરકારની ટીકા અને સરકારને સમર્થન વચ્ચે મૂંઝાયેલી લાગી!
આવા પૂર્વગ્રહગ્રસિત સમીક્ષકોથી ત્રાસીને અક્ષયકુમારે તો ‘ગબ્બર ઇઝ બેક’ વખતે એક પૉસ્ટર રિલીઝ કરેલું, “Dear Critic, are you the kind of critic who is biased towards a certain production house?” “Galat review mat dena. Warna Gabbar Aa jayega!” ફરાહ ખાને પણ ‘હેપ્પી ન્યૂ યર’ વખતે હૈયાવરાળ કાઢેલી છે કે ક્રિટિક્સ (સમીક્ષકો)ને આર્ટી (કળાત્મક), સ્લૉ (ધીમે ધીમે આગળ વધતી), અને બૉરિંગ (કંટાળાજનક) ફિલ્મો સારી લાગે છે. ફરાહની વાત સાચી છે. સંજય લીલા ભણશાળીની ‘સાંવરિયા’ પર કેટલાક (કદાચ પેઇડ) સમીક્ષકો સમરકંદ બુખારા ઓવારી ગયેલા. આ હા હા! પડદા પર મોનાલીસાનું ચિત્ર! શું કળા છે? ફિલ્મ તદ્દન ફ્લૉપ નિવડેલી. દર્શકોને એવો ભપકો નથી જોવો હોતો. તેમને તો ફિલ્મની કથા, અભિનય અને ગીતસંગીત આ ત્રણ મુખ્ય ચીજો સાથે જ મતલબ હોય છે. આની સામે શાહરુખની ‘ઓમ્ શાંતિ ઓમ્’ યોગ્ય રીતે હિટ ગયેલી.

માત્ર હિન્દી ફિલ્મોદ્યોગ અને ભારતીય પત્રકારત્વમાં જ આવા જડ લિબરલો અસહિષ્ણુતા અને ટોળીના જોરે ચોકો જમાવીને બેસી ગયા છે તેવું નથી, અમેરિકામાં પણ આવું જ છે! તેની વાત આવતા અઠવાડિયે!
(ક્રમશ:)