sanjog news, society, vichar valonun

રાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન અને ઉદ્યોગપતિ: યદ્યતા ચરતિ શ્રેષ્ઠઃ

સબ હેડિંગ: મોટાને જોઈને નાના અનુસરણ કરતા હોય છે. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં ભારતમાં સંસ્કૃતિમાં વિકૃતિ આવી ગઈ હતી અને તે હજુ છે જ. મોટાને પગે ન લાગવું, લગ્નવિધિમાં વિધિ કમ, તમાશો વધુ જેવું થઈ ગયું છે. આવા સમયે ચાર ઘટનાઓ એવી છે જે આવનારાં વર્ષોમાં ફરીથી આ વિકૃતિને સુધારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. કઈ છે આ ચાર ઘટનાઓ?

 (વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૨૪/૦૩/૧૯)

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः।

स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते।।૩.૨૧।।

શ્રીમદ ભગવદ્ ગીતાના ત્રીજા અધ્યાયમાં શ્રી કૃષ્ણ કહે છે કે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય જેવું આચરણ કરે છે, બીજા માણસો પણ એવું જ આચરણ કરે છે. તે જે કંઈ પ્રમાણ આપે છે બીજા મનુષ્યો પણ તેવું જ આચરણ કરે છે.

શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો એટલે આજના સમયમાં રાજનેતાઓ, ઉદ્યોગપતિઓ, નટનટીઓ અને ક્રિકેટરો જેવું આચરણ કરે છે તેવું જ આચરણ સમાજના નીચેના વર્ગમાં થવા લાગે છે. અર્થાત્ સામાન્ય માનવીઓ પણ તેવું જ વર્તન કરે છે. દુર્ભાગ્યે છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી સમાજનો આ કહેવાતો ભદ્ર વર્ગ એવું વર્તન કરતો હતો જે ભારતની સંસ્કૃતિથી વિરુદ્ધ હતું. આજે પણ મોટા પાયે આવું થાય જ છે. આના લીધે નીચેના વર્ગમાં પણ આવું થવા લાગ્યું છે.

હવે બેસતા વર્ષે કોઈના ઘરે જવું નહીં, જાવ તો સંતાનો વડીલોને પગે લાગે નહીં, પગે લાગે તો પણ પગને સ્પર્શવાના બદલે ઘૂંટણિયે સ્પર્શી લે. એટલી ઝડપથી આ કાર્ય કરવામાં આવે કે વડીલ આશીર્વાદ આપવા માથે હાથ મૂકે તે પહેલાં તો બાળક કે યુવાન ઊભા થઈ ગયા હોય ને ચાલતી પકડી હોય. માબાપ સાથે સંતાન હવે કોઈના ઘરે બેસવા ન જાય અને માબાપ આગ્રહ પણ ન કરે.

આવું જ તહેવારોની ઉજવણી અને લગ્નવિધિમાં પણ થવા લાગ્યું. લગ્નવિધિમાં વિધિ કમ અને દેખાડો ઝાઝો હોય છે. હવે તો વધૂ ખ્રિસ્તી જેવા ગાઉન પહેરવા લાગી છે. તો વર પણ કૉટ, પેન્ટ અને બૂટ સાથે ગરમીમાં પણ હોય છે. આ સિવાય વસ્ત્રોમાં પણ શરીરની શોભા વધારવાના બદલે શરીર વધુ ને વધુ કેમ દેખાય તેવાં પહેરાવા લાગ્યા છે.

વિધિ કરતાં આગલા દિવસે ડાંડિયા રાસમાં મોડી રાત સુધી ઝૂમ્યા હોય પછી બીજા દિવસે ઊઠવામાં વહેલા ઊઠે તો પણ હોશ ન હોય. જાનને તૈયાર કરી નીકળે. લગ્ન સ્થળ પાસે વરઘોડો કાઢે. આગલા દિવસે નાચવામાંથી થાક્યા ન હોય તે રસ્તા પર ગરમી હોય તો પણ વર્તુળ બનાવીને નાચે અને ‘તૂં મુંગડા’, ‘આ રે પ્રીતમ પ્યારે’, ‘બાંગો બાંગો બાંગો માંગો માંગો’ જેવાં સિલ્ક સ્મિતા અને હેલનનાં આઇટમ ગીતો પર નાચે. ટ્રાફિકને રોકી રાખે. માંડમાંડ મોડા મોડા લગ્નસ્થળે પહોંચે. તેમાં મુહૂર્ત તો ચૂકાઈ જ ગયું હોય.

વિધિમાં પુરોહિતનું મહત્ત્વ તો સાવ શૂન્યવત્. તેમને લગ્નના આયોજક આદેશ આપે તેમ વિધિ પતાવી આપવાની. કર્મકાંડી બ્રાહ્મણોમાં પણ એકતા નહીં. તેથી તેઓ પૈસા માટે થઈને આદેશ અનુસાર સંપૂર્ણ કે ટૂંકી, જેમ કહે તેમ, વિધિ પતાવી આપે. વિધિ વખતે કાન ફાડી નાખે તેવા સ્પીકરમાં હિન્દી ફિલ્મોનાં ગીતો વાગતાં હોય અને જાનૈયા-કન્યા પક્ષવાળા કૂથલી કે રાજકારણ/મેચની ચર્ચામાં પડ્યા હોય. અવાજ એટલો બધો હોય કે વર-કન્યાને પુરોહિત શું સંકલ્પ કરવાનું કે શું વિધિ કરવાનું કહે છે તે સંભળાય જ નહીં. જેમ સંગીત કાર્યક્રમ માટે કૉરિયોગ્રાફર રખાય છે તેમ લગ્નની વિધિ માટે પહેલાં પ્રશિક્ષણનો વિચાર આવતો નથી. કોઈ પંડિત હજુ એમ વિચારતો નથી કે પહેલેથી એક કાગળમાં શ્લોક લખીને અર્થ સહિત આપી દઈએ તો વર-વધૂ તે વાંચીને સમજી લે જેથી વિધિ વખતે શ્લોકનું ઉચ્ચારણ બરાબર થાય અને વિધિ સાચી રીતે થાય.

લગ્નની વિધિ વખતે ફોટોગ્રાફી અને વિડિયોગ્રાફીનું એટલું મહત્ત્વ હોય કે બૂટચંપલ પહેરીને વિડિયોગ્રાફર-ફોટોગ્રાફર ચાલતા હોય. ખરેખર વિધિની જગ્યાએ બૂટચંપલ પહેરીને અવાય જ નહીં. પરંતુ પંડિતો પણ વિરોધ નથી કરતા કે જેમનાં લગ્ન હોય તે લોકો પણ વિરોધ નથી કરતા.

માત્ર લગ્નની વિધિની જ વાત નથી. મૃત્યુમાં કે વાસ્તુમાં પણ આવું જ થઈ ગયું છે. આ ઉપરાંત એવૉર્ડ સમારંભમાં પણ આ જ રીતે ભારતીય મૂલ્યોનો હ્રાસ થયેલો જોવા મળે છે. ખાસ કરીને જે એવૉર્ડ આપતા હોય તે લોકો પોતાને એવૉર્ડ મેળવનારાથી મુઠ્ઠી ઊંચા સમજતા હોય છે. તેમાંય રાષ્ટ્રપતિ પદે હોય તો? આપણે ત્યાં તો સરપંચોનો કે જિલ્લા પંચાયત પ્રમુખોનો રૂઆબ પણ ઓછો નથી હોતો. સામાન્ય માનવી જો છકડાની ફરિયાદ કરે તો કોઈ ધ્યાને ન લે, પરંતુ ન્યાયાધીશને કૉર્ટ જતી વખતે માર્ગમાં છકડાનો ત્રાસ લાગે તો સુઓ મોટો ફરિયાદ લઈ છકડા પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવે. તો પછી રાષ્ટ્રપતિ પદે હોય તેનો વટ કેવો હોય?

પરંતુ સદ્નસીબે આજે રાષ્ટ્રપતિ પદે રામનાથ કોવિંદ જેવા વ્યક્તિ બેઠા છે. તેમણે તાજેતરમાં પદ્મ પુરસ્કારોને આપતી વખતે ‘વૃક્ષ માતા’ તરીકે ઓળખાતાં ૧૦૬ વર્ષનાં સાલુમરદા થીમક્કાના પ્રૉટોકોલ તોડીને આશીર્વાદ લીધા. તમને થશે કે આશીર્વાદ લેવામાં પ્રૉટોકોલ શાનો? પણ અત્યાર સુધી હતો અને હજુ કદાચ રહેશે. આ થીમક્કાના આશીર્વાદ રાષ્ટ્રપતિ જેવા દેશના વડાએ કેમ લીધા? કારણ એ કે થીમક્કાએ વડનાં ૪૦૦ સહિત કુલ ૮,૦૦૦ ઝાડ વાવ્યાં છે.

આ પણ એક બદલાયેલા ભારતની પરિચાયક ઘટના છે કે અત્યાર સુધી માતા કૉંગ્રેસ તરફી હોય એટલે સૈફ અલી ખાન જેવા અભિનેતાને પદ્મ પુરસ્કાર મળી જતો હતો પરંતુ છેલ્લાં ચારેક વર્ષથી એવા લોકોને મળી રહ્યા છે કે જેઓ તેના ખરેખર હકદાર છે, પાત્રતા ધરાવે છે. આ ‘વૃક્ષમાતા’નું નામ પણ બહુ ઓછા લોકોએ સાંભળ્યું હશે. આવા તો ઘણાય લોકોને છેલ્લાં ચાર વર્ષમાં પદ્મ પુરસ્કાર મળ્યા છે.

પણ રાષ્ટ્રપતિ પહેલાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ છત્તીસગઢના ધામત્રી જિલ્લામાં ૧૦૪ વર્ષની મહિલાના જાહેરમાં ચરણસ્પર્શ કર્યા હતા અને તે પણ એકદમ ઝૂકીને, માત્ર દેખાવ પૂરતા નહીં. એ દૃશ્ય કોઈને પણ ભાવવિભોર કરી દે તેવું હતું. વડા પ્રધાનને સત્તા તરફથી મળતા લાભ માટે વૃદ્ધો પણ ચરણસ્પર્શ કરતા હોય તેવા દાખલા જોયા છે. કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીના પગે તેમનાથી ઘણા મોટી ઉંમરના ૬૬ વર્ષીય ટી.એસ.સિંહ દેવ જાહેરમાં લાગ્યા હતા. નરેન્દ્ર મોદીને પણ લાગતા હશે પરંતુ મોદી જે મહિલાના ચરણસ્પર્શ કરે તે જેવીતેવી મહિલા નહોતાં. તેમણે બે શૌચાલય બનાવવા માટે થઈને પોતાની બકરીઓ વેચી દીધી હતી.

મોદી જાહેરમાં અડવાણીજીને પણ પગે લાગે તે તસવીર જાણીતી છે. જોકે આની વિરુદ્ધમાં દલીલો કરનારા કરી શકે છે. પરંતુ આ એક સંસ્કૃતિ છે.

સફાઈ કર્મચારીઓના પગ વડા પ્રધાન ધૂએ તે પણ એક ગૌરવાન્વિત કરવાની ઘટના છે. સ્વચ્છતા અભિયાનને વેગ આપવા વડા પ્રધાન પોતે ઝાડુ લગાવે અને તેમની પ્રેરણાથી રાજનેતાઓ- કલાકારો પણ તેમાં જોડાય તે મોટી વાત છે. દશેરા વખતે રામલીલાની ઉજવણીમાં મોઢું લૂછવા આપેલા ટિશ્યૂ પેપરને નીચે ન નાખતા વડા પ્રધાન પોતાના ખિસ્સામાં નાખી દે છે. આમાં પણ વિરુદ્ધ દલીલ કરનારા કરી શકે પરંતુ એક દાખલો આપું તો સમજાશે કે આવા અભિયાનની હકારાત્મક અસર કેવી પડતી હોય છે. એક જાણીતી ટીવી ચેનલ ‘સંદેશ’ના મુખ્ય તંત્રી વિવેકકુમાર ભટ્ટ બગીચામાં રોજ સવારે ચાલવા જાય છે. તેમણે જોયું કે બગીચામાં જન્મદિવસની પાર્ટી ઉજવનારા લોકો અને અન્ય લોકો કેવી ગંદકી કરીને જાય છે. પરંતુ તેઓ તેનાથી અટકી ન ગયા. તેમણે વિડિયોગ્રાફી કરાવી અને આ કચરાને એક કોથળીમાં ભરીને તે કચરાપેટીમાં નખાવ્યો. આ વિડિયોની પણ ખૂબ અસર થઈ છે. અલબત્ત, પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે તેમ મોટી ઉંમરના લોકોમાં હજુ સુધારો નથી આવ્યો, પરંતુ બાળકોમાં ઘણી અસર થઈ છે.

આ રીતે જ દેશનું વાતાવરણ બદલાય છે. આવું જ એક બીજું અને મોટું ઉદાહરણ દેશે મૂકેશ અંબાણીને ત્યાં બે લગ્નમાં જોવા મળ્યું. મૂકેશ અંબાણી એટલે વિશ્વના સૌથી ધનવાન લોકો પૈકીના એક તેવો પરિચય આપવાની જરૂર નથી. આ ધનવાન લોકો જે પ્રકારે લગ્ન કરે તેની અસર નીચેના લોકો પર પડે જ.

આપણે ઈશા અને આકાશ અંબાણીનાં લગ્નમાં જોયું કે સંપૂર્ણ વિધિ સાથે આ લગ્નો થયાં. ઈશાના લગ્ન તો સમજી શકાય કે વેવાઈની વિધિ પ્રમાણે થયા હોય પરંતુ આકાશ અંબાણીનાં લગ્ન સંપૂર્ણ ગુજરાતી વિધિ સાથે થયા. સામાન્ય રીતે ગુજરાતીઓમાં જ અન્ય સંસ્કૃતિઓની વિકૃતિ જલદી ઘૂસી જતી હોય છે. તાજેતરમાં એક ખૂબ જ ભદ્ર સ્થાન ગણાય તેવી ક્લબમાં જમવાનું થયું. ત્યાં ગુજરાતીઓનો એક સમૂહ આવેલો. તેમાં એક મહિલા બોલી, “તમારે ગુજરાતી ખાવું છે? અહીં ગુજરાતી ખાવા આવ્યા છો? અહીં ગુજરાતી ખવાય?” એટલે શું બહાર જઈએ ત્યારે પંજાબી, ચાઇનીઝ કે કૉન્ટિનેન્ટલ જ ખાવાનું? ટીવી પર કે મોટી મીટિંગમાં જઈએ એટલે કૉટ-પેન્ટ પહેરીને જ જવાનું? સૂટબૂટમાં જ જવાનું? જન્મદિવસની ઉજવણી કેક કાપીને જ થાય? લગ્ન ભપકાદાર જ કરવા પડે? સાદગીથી ન થાય? આવી બધી માન્યતાઓ પૂર્વગ્રહ જમાવીને કેમ બેસી ગઈ?

તો, આકાશ અંબાણીનાં લગ્નમાં આપણે જોયું કે નીતાબહેન સંપૂર્ણ ગુજરાતી પહેરવેશમાં સાડી સાથે કેવાં સુંદર દીસતા હતાં! આપણે ત્યાં લગ્નમાં ગુજરાતી ઢબની સાડી પહેરાતી હશે? તેવી માન્યતા જડ જમાવીને બેસી ગઈ છે. લગ્નમાં જ નહીં, ઘરની બહાર નીકળીએ એટલે પહેલાં તો સાડી પહેરાય? આવો પ્રશ્ન આવે. પછી ગુજરાતી ઢબની સાડી પહેરાતી હશે તેવો પ્રશ્ન આવે. અને હવે તો બેકલેસમાં એટલી બધી પીઠ ઉઘાડી હોય છે કે બ્લાઉઝ છે કે બ્રા તે કહેવું મુશ્કેલ હોય છે.

આકાશના લગ્નમાં સંપૂર્ણ વિધિ થઈ. જયમાળા મંડપમાં જ પહેરાવાઈ. દરવાજા પર નહીં. તેની બહેને લૂણ ઉતારવાની વિધિ પણ બરાબર બજાવી. નાક ખેંચવાની રમૂજી વિધિ હોય કે પછી સેંથો પૂરવાની કે પછી મંગળસૂત્ર પહેરાવવાની, કે પછી બધાને સાફા પહેરાવવાની વિધિ હોય, કે પછી કંસાર પીરસવાની વિધિ…આ બધું જ વિધિવત્ થયું. રામણ દીવડો, અમિતાભ સહિતના મહેમાનો દ્વારા ચાંદીની ઘંટડી વગાડી દુષ્ટ તત્ત્વોને દૂર રાખવાની વિધિ, આ બધું જ થયું. ઈશાનાં લગ્નમાં ચીના હોય કે ગોરાઓ, અમિતાભ જેવા મોટા કલાકારો હોય કે બીજા કોઈ, બધાને આરતીની થાળી આપી, ‘જય જગદીશ હરે’ની મધુર આરતી ઉતારાવાઈ. હવે જમણવારમાં કન્યા પક્ષના કે વર પક્ષના લોકો મહેમાનોને આગ્રહ કરવા નીકળે તેવું પણ જોવા નથી મળતું. કેટરિંગનો જમાનો છે તે બરાબર પરંતુ બધાને પૂછવા તો નીકળતા જ હોય છે. “બરાબર જમ્યા ને?” કે પછી થાળીમાં મીઠાઈ લઈને આગ્રહપૂર્વક ‘મીઠાઈ તો લેવી જ પડે’ તેમ કહે ત્યારે સ્નેહની ગાંઠ મજબૂત બનતી હોય છે. પરંતુ હવે આવું કંઈ રહ્યું નથી. (ક્યાંક અપવાદો હશે.)

પરંતુ આપણે જોયું કે ઈશાનાં લગ્નમાં અમિતાભથી લઈને આમીર ખાન સુધીના કલાકારો પીરસવા નીકળેલા. આ કોઈ ધનનું પ્રદર્શન નહોતું. ઘમંડ પણ નહોતું. આપણે ત્યાં લગ્ન રહેતા તો જેમના લગ્ન હોય તેમના સગાવહાલા કે સ્નેહીજનો આ રીતે પીરસવાનું કામ હોંશેહોંશે કરતા જ હતા. આ રીતે બધાના સહિયારા પ્રયાસોથી અને સહકારથી લગ્નપ્રસંગ રંગેચંગે ક્યારે પૂરો થઈ જતો તે ખબર પડતી નહોતી. ઈશાના લગ્નમાં નીતાબહેને પાછળ વિરાટ શ્રીનાથજીની મૂર્તિ આગળ ‘મધુરાષ્ટકમ્’ પર સુંદર નૃત્ય કર્યું તો આકાશના લગ્નમાં ‘અચ્યુતમ્ કેશવમ્’ પર નૃત્ય કર્યું. નીતાબહેનને આઈપીએલની મેચમાં પણ ટીમની જીત માટે મંત્રોચ્ચાર કરતા જોઈ શકાય છે.

આ પ્રકારે ‘યદ્યદા ચરતિ શ્રેષ્ઠઃ’નો મંત્ર જો વધુ પ્રમાણમાં સાકાર થશે તો નીચેના વર્ગમાં પણ આવનારા સમયમાં જે બગાડ આવ્યો છે તે સુધરી શકે છે.

Advertisements
politics, sanjog news, vichar valonun

૧૯૭૧નું યુદ્ધ, વિપક્ષો અને ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૭/૦૩/૧૯)

સબ હેડિંગ: લોકસભાના તમામ પક્ષોના સભ્યોએ ઈન્દિરાજીના નેતૃત્વમાં ભારતના વિજયને મેજોને થપથપાવીને વધાવી લીધો હતો અને હવામાં કાગળો ફેંકી ‘જય બાંગ્લા, જય ઈન્દિરા ગાંધી’નાં સૂત્રો પોકાર્યા હતાં તે વખતે જનસંઘના પ્રમુખ અટલબિહારી વાજપેયીએ કહ્યું હતું, “પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા જો સરકારને વધુ સત્તાની જરૂર હોય તો આ પક્ષ સંપૂર્ણ સહકાર આપતા જરીકેય ખચકાશે નહીં.”

ભારતમાં અત્યારે જે પરિસ્થિતિ છે તે લગભગ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછીની પરિસ્થિતિ જેવી જ છે. ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં ભારતને પાકિસ્તાન સામે જબરદસ્ત વિજય મળ્યો હતો. પાકિસ્તાનના બે ટુકડા થઈ ગયા હતા. પૂર્વ પાકિસ્તાનને બાંગ્લાદેશ નામના એક નવા દેશ તરીકે માન્યતા અપાવવામાં ભારત સફળ થયું હતું.

તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર હતી. વડાં પ્રધાન તરીકે લોખંડી મહિલા ઈન્દિરા ગાંધી હતાં. કોઈ શંકા નથી કે તેમની મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિના કારણે જ આ થઈ શક્યું હતું. અત્યારે પ્રિયંકા ગાંધીની સરખામણી ઈન્દિરા ગાંધી સાથે થઈ રહી છે ત્યારે એ જોવું રહેશે કે તેઓ માત્ર ઈન્દિરાજી જેવા બોલચાલ અને દેખાવમાં જ લાગે છે કે પછી તેમના જેવા ગુણો પણ ધરાવે છે?

૧૯૭૧માં ભારતના વિજય વખતે વિપક્ષોની કેવી ભૂમિકા હતી તે જાણવું પણ અત્યારે રસપ્રદ રહેશે, કારણકે અત્યારે વિપક્ષો ભૂંડી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. તેઓ પુરાવા માગી પાકિસ્તાનની સરહદની અંદર બાલાકોટમાં ત્રાસવાદીઓનાં સ્થાનો પર વાયુ સેનાએ દાખવેલા અદ્ભુત પરાક્રમનું મહત્ત્વ ઘટાડી રહ્યા છે. એ તો ઠીક, પણ રાહુલ ગાંધીએ મસૂદ અઝહર જેવા ત્રાસવાદીનું નામ બોલતી વખતે તેમના નામ પાછળ ‘જી’ લગાડી તેને સન્માન આપી દીધું! અજિત ડોભાલને પણ રાજકીય વિવાદોમાં ઢસડવામાં આવ્યા છે. ઈન્દિરાજી હોત તો આવું કરત? અત્યાર સુધી ઓસામા બિન લાદેન અને હાફીઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીઓને માનથી બોલાવવાનું કામ કૉંગ્રેસમાં બી ગ્રેડના નેતાઓ દિગ્વિજયસિંહ અને અન્યો કરતા હતા. આ રીતે તેઓ ભારતના કટ્ટર મુસ્લિમોને ખુશ કરવાનો ભૂંડો પ્રયાસ કરતા હતા. સલમાન ખુર્શીદે પણ દિલ્લીના બાટલા હાઉસ એન્કાઉન્ટર (જે કૉંગ્રેસની સરકારમાં જ થયેલું) પછી સોનિયા ગાંધી મૃત ત્રાસવાદીઓ માટે રડેલાં તેમ કહીને કૉંગ્રેસની રાષ્ટ્રવાદી છબીને ધબ્બો લગાડેલો. સોનિયાએ તેનો ઈનકાર પણ કર્યો હોય તેવું જાણમાં નથી.

કૉંગ્રેસના એક સમયના ગુજરાતના પ્રભારી બી. કે. હરિપ્રસાદે તો પુલવામા હુમલો ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે ફિક્સિંગ કહી દીધો! શરમ ન આવે તેમને આમ કહેતા? એનો અર્થ તો એ થયો કે કૉંગ્રેસે અગાઉ આવી ઘટનાઓ ફિક્સિંગ કરાવી હશે! નવજોતસિંહ સિદ્ધુ પાકિસ્તાનમાં ત્રાસવાદીઓને માર્યા કે ત્યાં ઝાડવાંનો નાશ કર્યો તેમ કહે છે! આવાં નિવેદનોના કારણે કૉંગ્રેસની છબી રાષ્ટ્રવિરોધી પક્ષની બની રહી છે.

પરંતુ દુર્ભાગ્યે અત્યારે મમતા બેનર્જી, અરવિંદ કેજરીવાલ વગેરે વિપક્ષી નેતાઓ પણ આવા જ સૂર આલાપી રહ્યા છે. અરવિંદ કેજરીવાલે શરૂઆતમાં તો સેનાની કાર્યવાહી અને સરકારને સમર્થન આપ્યું પરંતુ પછી વિધાનસભાની જમીન પરથી તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે લોકસભાની ચૂંટણીમાં ૩૦૦થી વધુ બેઠકો માટે મોદીજી હજુ કેટલા સૈનિકોને મરાવી નાખશે! મમતા બેનર્જી પણ પુરાવા માગી રહ્યાં છે! સત્તા માટે થઈ વિપક્ષો આટલી હદે ક્યારેય દેશવિરોધી જણાયા નહોતા.

૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછીની વાત કરીએ એટલે વધુ સ્પષ્ટ થશે. ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછી લોકસભાના તમામ પક્ષોના સભ્યોએ ઈન્દિરાજીના નેતૃત્વમાં ભારતના વિજયને મેજોને થપથપાવીને વધાવી લીધો હતો અને હવામાં કાગળો ફેંકી ‘જય બાંગ્લા, જય ઈન્દિરા ગાંધી’નાં સૂત્રો પોકાર્યા હતાં! સંસદના તમામ સભ્યોએ ઈન્દિરાજીને ઊભા થઈને સન્માન આપ્યું હતું.

તેના થોડાં વર્ષો પહેલાં જ કૉંગ્રેસના બે ઊભાં ફાડિયાં થયાં હતાં અને મોરારજી દેસાઈના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસ (ઓ) એટલે કે કૉંગ્રેસ સંસ્થા રચાઈ હતી, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછી મોરારજી દેસાઈએ કોઈ કટુતા રાખ્યા વગર મોકળા મને ઈન્દિરાજીને અભિનંદન આપ્યા હતા.

તે વખતના સમાચારપત્રોમાં નોંધાયું હતું કે “જનસંઘ (ભાજપના પૂર્વાવતાર)ના પિતામ્બર દાસ, કૉંગ્રેસ (ઓ)ના મોરારજી દેસાઈ સહિત સીપીઆઈ, ડીએમકે વગેરેના નેતાઓએ વડાં પ્રધાનની ભરપૂર પ્રશંસા કરી હતી.” જોકે આ અહેવાલોમાં એ જરૂર નોંધાયું છે કે તે વખતે પણ ડાબેરી સીપીએમે ઈન્દિરાજીની વ્યક્તિગત પ્રશંસા નહોતી કરી!

અત્યારે પણ સીપીએમના સચિવ અને વરિષ્ઠ નેતા કોડિયેરી બાલાકૃષ્ણને કહ્યું છે કે “લોકસભા ચૂંટણીમાં હારના ભયે ભાજપ સરકાર યુદ્ધનો ઉન્માદ ફેલાવીને લોકોનું ધ્રૂવીકરણ કરવા માગે છે.”

અત્યયારના વિપક્ષોના નેતાઓને બીક હતી કે અત્યારની પરિસ્થિતિમાં કટોકટી ન જાહેર કરવામાં આવે, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ પછી તે વખતના વિપક્ષોએ જ એક સ્વરે કહ્યું હતું કે ભારત પર હુમલાથી રાષ્ટ્રીય કટોકટીની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. તે વખતે જનસંઘના પ્રમુખ અટલબિહારી વાજપેયીએ જે કહ્યું હતું તેમાંથી રાહુલ ગાંધીએ સાંભળીને શીખવા જેવું છે. તેમણે કહ્યું હતું, “હવે વડાં પ્રધાને દેશનું નેતૃત્વ કરી શત્રુ પર પૂર્ણ વિજય પ્રાપ્ત કરવો જોઈએ. પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા જો સરકારને વધુ સત્તાની જરૂર હોય તો આ પક્ષ સંપૂર્ણ સહકાર આપતા જરીકેય ખચકાશે નહીં.” એટલું જ નહીં, જે ભારત વિરોધી હતા તેવા દેશની ટીકા કરવામાં પણ તેમણે સરકારને સાથ આપ્યો હતો.

અટલજીએ લોકસભામાં અને મોરારજી દેસાઈની કૉંગ્રેસ (ઓ)ના એસ. એન. મિશ્રએ રાજ્યસભામાં અમેરિકા પ્રમુખ રિચાર્ડ નિક્સનનાં ભારત વિરોધી નિવેદનોની ટીકા કરી હતી. એટલું જ નહીં, જનસંઘના અન્ય નેતાઓ એલ. કે. અડવાણી, બલરાજ મધોક અને કેદારનાથ સહાનીએ અમેરિકાના દૂતાવાસ બહાર પ્રદર્શનો કરી વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. સીપીઆઈ, ડીએમકે સહિતના પ્રાદેશિક પક્ષોએ પણ અમેરિકાના દૂતાવાસ બહાર વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યાં હતાં. શું આજે કોઈ વિપક્ષોએ પાકિસ્તાનના દૂતાવાસ બહાર પ્રદર્શનો કરી વિરોધ નોંધાવ્યો?

જવાહરલાલ નહેરુ સાથેના મતભેદોના કારણે અલગ પડેલા સી. રાજગોપાલાચારીએ સ્થાપેલા સ્વતંત્ર પક્ષ, સીપીઆઈ જે તે વખતે કૉંગ્રેસનો સાથી હતો અને સીપીએમ જે સીપીઆઈમાંથી જુદો પડ્યો હતો અને ડીએમકે જેવા પ્રાદેશિક પક્ષોએ સરકારને સમર્થન જાહેર કર્યું હતું.

તે સમયે રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની હતી. પરંતુ યુદ્ધની પરિસ્થિતિમાં તેને મોકૂફ રાખવાની વાત આવી ત્યારે અટલજી અને સ્વતંત્ર પક્ષના નેતા પી. કે. દેવે વડાં પ્રધાન ઈન્દિરાજીને મજબૂત સમર્થન આપ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે ચૂંટણીઓ એક વર્ષ પાછી ઠેલી દો. જોકે એક માત્ર સીપીએમ જ એવો પક્ષ હતો જે ત્રણ મહિનાની અંદર ચૂંટણી યોજાય તેમ માગણી કરી રહ્યો હતો.

અત્યારે તો લોકસભાની ચૂંટણી જાહેર થઈ ગઈ, પરંતુ માનો કે ન થઈ હોત તો વિપક્ષ એવો જ આક્ષેપ કરત કે લોકસભામાં હારના કારણે પાકિસ્તાનના નામે ચૂંટણી મોકૂફ કરી દેવામાં આવી.

આ પછી ૧૯૭૨માં ગુજરાત સહિતનાં રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. તે વખતના ચૂંટણી અભિયાન અંગે રસપ્રદ વાતો નોંધાયેલી છે તે યાદ કરવી જોઈએ કારણકે આજની પરિસ્થિતિ બિલકુલ તેનું પુનરાવર્તન લાગશે.

તે વખતે વિવિધ અહેવાલો અને પુસ્તકોમાં નોંધાયું છે કે પાંચમી સામાન્ય ચૂંટણીઓ વખતે ભારતમાં રાજકીય વાતાવરણ કૉંગ્રેસ અને ઈન્દિરા તરફી હતું. ૧૯૭૧માં (યુદ્ધ પહેલાં) લોકસભાની મધ્યસત્ર ચૂંટણી યોજાઈ હતી. ત્યારથી માર્ચ ૧૯૭૨માં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાઈ તે દરમિયાન ઈન્દિરાજીના મુગટમાં સિદ્ધિનાં વધુ બે છોગાં ઉમેરાયાં હતાં. તે એ હતાં કે ભારતે પાકિસ્તાન સામે લડાઈ જીતી હતી (અલબત્ત, તેમાં ટેબલ પર ભારતની હાર થઈ હતી કેમ કે આપણે સીમલા સમજૂતી વખતે જીતેલી જમીન પાકિસ્તાનને પરત આપી દીધી અને તે પછી આપણે ૯૦ હજાર પાકિસ્તાની સૈનિકોને પણ છોડી દીધા. જ્યારે ભારતના તે સમયના સૈનિકો હજુ પણ પાકિસ્તાનની જેલોમાં છે અને આ વિજય પછી પણ કાશ્મીર વિવાદ ઉકેલી તો નથી જ શકાયો, પરંતુ આમ છતાં યુદ્ધમાં વિજયના કારણે ઈન્દિરાજીની તરફેણમાં ખૂબ જ વાતાવરણ તે વખતે હોય તે સ્વાભાવિક છે.) અને બીજું પૂર્વ પાકિસ્તાનનું બાંગ્લાદેશ નામે સર્જન તેમજ બાંગ્લાદેશના નેતા મુજાબિર રહેમાનની મુક્તિ.

આ બધા પ્રસંગોના કારણે દેશભરમાં ઈન્દિરાજીની તરફેણમાં લહેર ફરી વળી હતી. ભારતના લોકોને લાગ્યું હતું કે ભારતનું ભવિષ્ય ઈન્દિરાજીના હાથોમાં સુરક્ષિત છે. માત્ર આ યુદ્ધના કારણે જ નહીં, પરંતુ ઈન્દિરાજીના વ્યક્તિત્વ અને તેમનાં વચનોથી પણ ભારતની જનતા તે સમયે ખૂબ પ્રભાવિત હતી. દા.ત. કૉંગ્રેસે દેશના કોઈ ને કોઈ ભાગમાં આવતી પૂર અને દુષ્કાળની આપત્તિને નાથવા લાંબા ગાળાનાં પગલાં પહેલી વાર જાહેર કર્યાં હતાં.

ઈન્દિરાજીના ‘ગરીબી હટાવો’ના કાર્યક્રમો પણ લોકોને આકર્ષી રહ્યા હતા. નરેન્દ્ર મોદી અત્યારે કહે છે તેમ તે વખતે ઈન્દિરાજીએ પ્રચારમાં કહેલું કે કેન્દ્ર જેવી જ મજબૂત સરકાર રાજ્યોમાં જોઈતી હોય તો કૉંગ્રેસને મત આપો. કૉંગ્રેસની સરકાર હશે તો કેન્દ્રને સમાજવાદ અને ચોતરફી વિકાસમાં સહકાર આપશે.

એટલું જ નહીં, આ ચૂંટણીઓમાં ૧૯૭૧ના પાકિસ્તાન સામેના વિજયનો પણ ઈન્દિરાજીએ ઉપયોગ કર્યો હતો. તેઓ જાહેર સભાઓમાં કહેતા, “કેન્દ્રની મજબૂત સરકારના કારણે જ ભારત પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધ જીતી શક્યું છે અને બાંગ્લાદેશને તેના સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં મદદ કરી શક્યું છે.” આમ, અત્યારે કૉંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષો મોદી સરકાર પર સેનાના પરાક્રમનું રાજનીતિકરણ કરવા માગતા હોય તો તેમણે ભૂતકાળ જોવો જોઈએ.

દિલ્લી ખાતેના લેખક અને કૉલમિસ્ટ સુધીર બિશ્તે બે વર્ષ પહેલાં ઈન્દિરાજીની જન્મજયંતી નિમિત્તે એક લેખમાં લખ્યું હતું, “એમાં કોઈ શંકા નથી કે ૧૯૭૧ના યુદ્ધમાં તેમની હિંમત અને તેમની રાજનીતિજ્ઞતા (સ્ટેટ્સમેનશિપ) માટે ઈન્દિરાજીને પૂરો શ્રેય મળવો જોઈએ, પરંતુ ૧૯૭૧ના યુદ્ધ માટે તેમને વધુ પડતો શ્રેય મળે છે. આના માટે શ્રેય ખરેખર તો સેનાધ્યક્ષ જનરલ સામ માણેકશાને મળવો જોઈએ. તેઓ વહેલા યુદ્ધ કરવાના ઈન્દિરાના દબાણને તાબે થયા નહોતા. પાકિસ્તાન સામે ક્યારે યુદ્ધ કરવું તેનો સમય જો માણેકશાએ નક્કી ન કર્યો હોત તો લાંબી લડાઈ બાદ બાંગ્લાદેશનું સર્જન થઈ શક્યું હોત. માણેકશાની રણનીતિના કારણે ભારત માત્ર ૧૩ જ દિવસમાં  યુદ્ધ જીતી ગયું.”

ઈન્દિરાજી વખતે કેવો રાષ્ટ્રવાદ હતો? રાકેશ શર્મા અવકાશ યાત્રાએ ગયા હતા ત્યારે ઈન્દિરાજીએ પૂછ્યું હતું, “ઉપરથી ભારત કેવું દેખાય છે?” ત્યારે રાકેશ શર્માએ કહેલું, “સારે જહાં સે અચ્છા હિન્દુસ્તાન હમારા.” આ ઘટનાક્રમ કેટલો ગૌરવશાળી હતો! પરંતુ અત્યારે આવું થયું હોય તો “વડા પ્રધાન નાટકિયા છે”, “ગરીબી દૂર નથી થઈ અને અંતરિક્ષમાં બેચાર ભારતીયોને મોકલવાનો ખર્ચ કરવાની શું જરૂર હતી?” તેવું વિપક્ષો તેમજ વિપક્ષોના મુખપત્ર જેવા સમાચારપત્રો લખત. (ગરીબોને મદદ કરતી અદ્ભુત આયુષમાન યોજના વખતે પૈસા ક્યાંથી આવશે તેવું લખી શકે તો આવું પણ લખી જ શકે.)

જેમ અત્યારે ભાજપના વિરોધીઓ કહે છે કે અમને વિરોધી કહેવા માટે દેશદ્રોહી કહી દેવાય છે, તેમ ઈન્દિરાજીના સમયમાં તેમના વિરોધીઓને આઈએસઆઈ એજન્ટ કે સીઆઈએના એજન્ટ કહી દેવાતા હતા. ઈન્દિરાજી પ્રચારમાં કહેતા, “વો કહતે હૈ, ઈન્દિરા હટાઓ, મૈં કહેતી હૂં, ગરીબી હટાઓ.” અત્યારે નરેન્દ્ર મોદી પણ આવો જ પ્રચાર કરે છે ને!

તે વખતે યુદ્ધના યશોગાન, ગરીબી હટાવોના સફળ પ્રચાર પછી ગુજરાતમાં ૧૯૭૨ની ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસને ૧૬૮માંથી ૧૪૦ બેઠક મળી હતી. ઘનશ્યામ ઓઝા જીત્યા હતા. પરંતુ તે પછી ચીમનભાઈ પટેલે બળવો કર્યો હતો અને ઈન્દિરાજીએ ચીમનભાઈને હટાવવા ઘઉંનો પૂરવઠો અટકાવતાં તેમની જ પ્રેરણાથી નવનિર્માણ આંદોલન થયું જે પછી વિપક્ષોએ હાઇજેક કરી લીધું તેના લીધે ચીમનભાઈની સરકાર તો ગઈ જ, સાથે કટોકટી પણ આવી પડી હતી, જે પછી ઈન્દિરાજીની પ્રતિષ્ઠા ધૂળધાણી થઈ અને તેમની સરકાર પણ ગઈ. તે પણ કૉંગ્રેસ અને ભાજપે યાદ રાખવું જોઈએ.

gujarat, politics

ગુજરાત કૉંગ્રેસ કેમ તૂટી રહી છે?

(લ.દિ. ૧૧/૦૩/૧૯)

છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં કૉંગ્રેસના ત્રણ ધારાસભ્યો જવાહર ચાવડા, પરસોત્તમ સાબરીયા, વલ્લભ ધારવિયા ભાજપમાં જોડાયા. જવાહર ચાવડાને કુંવરજી બાવળિયાની જેમ જ ચોવીસ કલાકમાં જ પ્રધાનપદું મળ્યું. વલ્લભભાઈ તો પહેલાં ભાજપમાં જ હતા એટલે તેમની ઘરવાપસી કહી શકાય. પરસોત્તમ સાબરીયા સામે ભાજપ સરકારે જ ફોજદારી કેસ કરેલો. હવે છૂટી જશે? જોકે અત્યારે નેરેટિવ એવું બન્યું કે ભાજપ ધાકધમકી, લોભલાલચથી કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યોને તોડે છે. આ વાત સાચી છે. આ વાત સાથે કેટલીક વણચર્ચાયેલી પણ મહત્ત્વની વાતો છે જેના તરફ ધ્યાન દેવા જેવું છે.

– કૉંગ્રેસે સત્તામાં હતી ત્યારે ધારાસભ્યોને રાજીનામાં આપ્યાં વગર તોડ્યા હતા. સુરેશ મહેતા સરકાર વખતે તેણે ભજવેલી ભૂમિકા, તેના કહ્યાગરા રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલસિંહે ભજવેલી ભૂમિકા, કેન્દ્રની કૉંગ્રેસ સમર્થિત દેવેગોવડા સરકારે ભજવેલી ભૂમિકા, હરિયાણાની આયારામ ગયારામની કુપ્રથા ભૂલવી ન જોઈએ. ચીમન પટેલના આખેઆખા જનતા દળ ગુજરાતને કૉંગ્રેસમાં સમાવી લેવાયો હતો, માત્ર ને માત્ર સત્તા માટે. પોતાની જ કુપ્રથા એક વાર પોતાના સામે જ ગમે ત્યારે આવશે જ તે કૉંગ્રેસે જ નહીં, ભાજપે પણ યાદ રાખવી જોઈએ.

– કૉંગ્રેસ આજે પણ બળવાખોર નેતાઓને પોતાના તરફ ખેંચે જ છે. તે માટે પૈસા પણ વેરે છે. પ્રધાનપદાની લાલચ પણ આપે જ છે. પંજાબમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલાં જ સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, મનમોહનસિંહની આકરી ટીકા કરનાર ભાજપના નેતા અને નરેન્દ્ર મોદીના માનીતા નવજોતસિંહ સિદ્ધુને કૉંગ્રેસમાં હારતોરા સાથે સમાવાયા ને સરકારમાં પ્રધાન પણ બનાવાયા. આ જ રીતે ભાજપના કીર્તિ આઝાદ ને દલિત સાંસદ સાવિત્રીબાઈ ફૂલેને પણ કૉંગ્રેસમાં લેવાયાં છે. તૃણમૂલ કૉંગ્રેસમાંથી લઘુમતી કહેતાં મુસ્લિમો એવા ૨૦૦૦ લોકોને કૉંગ્રેસનો ખેસ પહેરાવાયો છે. ગુજરાતમાં ભાજપના એક સમયના પ્રધાન બીમલ શાહને કૉંગ્રેસે પોતાને ત્યાં લીધા છે. તેલંગણામાં કૉંગ્રેસમાંથી ટીઆરએસમાં જોડાયેલા બે ધારાસભ્યોએ આક્ષેપ કર્યો છે કે તેમને પચાસ-પચાસ લાખની દરખાસ્ત કરી હતી.

– ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસ કેમ તૂટી રહી છે તેની ચર્ચા, આ લેખની શરૂઆતમાં કહ્યું તેવું નેરેટિવ બનવાના કારણે, થતી નથી. ચર્ચા ન થાય તો વાંધો નહીં, જ્યાં સુધી કૉંગ્રેસની અંદર ચર્ચા થતી હોય. પરંતુ મને નથી લાગતું કે કૉંગ્રેસની અંદર પણ ચર્ચા થતી હોય કારણકે જ્યારે પણ કોઈ નેતા કે ધારાસભ્ય કૉંગ્રેસ છોડીને જાય છે ત્યારે તેમના નેતા કે પ્રવક્તા એમ કહે છે કે તેઓ લોભલાલચ કે ધાકધમકીથી જાય છે અને જતા હોય તો ભલે જાય. આનાથી એવો સંદેશો જાય છે કે તેમને તેમના નેતાઓ-કાર્યકર્તાઓની જરીકેય પડી નથી. ઉંઝાનાં ધારાસભ્ય ડૉ. આશાબહેન પટેલે હજુ તો કૉંગ્રેસ છોડી નહોતી ને માત્ર ચર્ચા જ ચાલતી હતી ત્યાં કૉંગ્રેસ આવાં નિવેદન આપવા લાગેલી. પછી આ વાત પાકી બની ત્યારે આશાબહેનને મનાવવા પ્રયાસ શરૂ કર્યા. આ કામ પહેલાં કરવા જેવું હતું.

– કૉંગ્રેસમાંથી શંકરસિંહ વાઘેલા કે કુંવરજી બાવળિયા તરત નથી ગયા. તેમણે વારંવાર રજૂઆતો કરી હતી. પોતાના કાર્યકર્તાઓનાં સંંમેલનો કર્યાં હતાં. તેમની રજૂઆતો સાંભળવામાં ન આવી.

– ભાજપ અને મોટા ભાગના મીડિયાને બાપે માર્યા વેર જેવું છે એટલે શંકરસિંહે ૧૯૯૬માં બળવો કર્યો ત્યારે મીડિયાએ કુંવરજી બાવળિયા, જવાહર ચાવડા જેવું નેરેટિવ નહોતું બનાવ્યું પણ ભાજપમાં કાર્યકર્તાઓની કદર નથી તે નેરટિવ બન્યું હતું. તેનો ફાયદો ભાજપને એ થયો કે તે પછી ભાજપ સજાગ અને સતર્ક બની ગયો. શંકરસિંહના બળવા પછી પોતાના માણસો પર પણ નજર રખાવા લાગી કારણકે કેશુભાઈ સાથે અમેરિકા ગયેલા વિપુલ ચૌધરીએ પણ શંકરસિંહના બળવામાં સાથ આપ્યો હતો. સાથે જ, જ્યારે પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર જતી લાગી ત્યારે નેતૃત્વ પરિવર્તન મક્કમ મને કરવા લાગ્યા. જીતી ન શકે તેવા લાગતા સાંસદો, ધારાસભ્યો, નગરસેવકોની ટિકિટ કાપવા લાગ્યા. પરંતુ કૉંગ્રેસમાં આ વાત શક્ય જ નથી. ભાજપમાં ઝીણાની કથિત પ્રશંસા પછી વિવાદ સર્જાય તો અડવાણીની જગ્યાએ વેંકૈયા નાયડુ, પૂર્તિ કૌભાંડમાં ફસાયા પછી નીતિન ગડકરીની જગ્યાએ રાજનાથસિંહ આવી શકે છે પણ કૉંગ્રેસમાં સોનિયા કે રાહુલના સ્થાને બીજા કોઈ નેતા અધ્યક્ષ બને તેવી કલ્પના પણ થઈ શકતી નથી. આ વખતે કૉંગ્રેસમાં કુંવરજી કે જવાહર ચાવડા જેવા નેતાની કૉંગ્રેસને વિદાય કૉંગ્રેસના ગુજરાતના વર્તમાન વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી અને પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા સામે બળવારૂપ જણાય છે.

– આ ઉપરાંત ૨૨ વર્ષ સુધી સત્તા બહાર રહેલા કૉંગ્રેસીઓ હજુ ૨૦૨૨ સુધી સત્તા મળવાની નથી તેમ જણાતાં સત્તા માટે બેબાકળા બન્યા હોય તેમ જણાય છે.

– બીજી એક વાત એ પણ નોંધવી જોઈએ કે ભાજપ જે રીતે ‘મેરા પરિવાર ભાજપ પરિવાર’ કે બાઇક રેલી વગેરે દ્વારા સંગઠનને ધમધમતું રાખે છે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પોતે વિધાનસભાની ચૂંટણી વખતે વડોદરાના ભાજપ કાર્યકરને ફૉન કરી અંગત ખબરઅંતર પૂછે છે, બૂથ કાર્યકરોને વિડિયો કૉન્ફરન્સથી સંબોધે છે, પક્ષ પ્રમુખ અમિત શાહ સતત રાજ્યોના પ્રવાસ કરી કાર્યકરોને મળતા રહે છે તેવું કૉંગ્રેસમાં થતું નથી. આવતી કાલે (૧૨ માર્ચે) પણ કૉંગ્રેસની કારોબારી છે. કૉંગ્રેસને ૫૮ વર્ષે ગુજરાત (કારોબારી માટે) યાદ આવ્યું. ભાજપનું રાષ્ટ્રીય અધિવેશન મળ્યું, કૉંગ્રેસનું મળ્યું?

– ભાજપ પર આક્ષેપો કરવા હોય ને ચર્ચા આડા પાટે ફંટાવવી હોય તો ગુજરાત કૉંગ્રેસ તેમ કરી શકે છે, પણ આ રસ્તો છેવટે આત્મહત્યા તરફનો જ હશે.

national, sanjog news, vichar valonun

ભારતમાં દેશભક્તિ ઓછી છે? હા તો કારણ શું?

સબ હેડિંગ: બુદ્ધુજીવીઓ આ દેશ માટે સતત નેગેટિવ ચિત્ર જ ઊભું કરતા રહ્યા છે. લેફ્ટ લીનિંગ એટલે કે ડાબેરી ઝુકાવવાળું ચિત્ર. આ દેશમાં મોગલો-અંગ્રેજોના આવ્યા પછી જ બધું થયું. હિન્દુઓ તો હંમેશાં માર જ ખાતા રહ્યા. આ નેગેટિવ ચિત્રના કારણે જ ભારતમાં દેશભક્તિનું પ્રમાણ જે રીતનું હોવું જોઈએ તે રીતનું નથી…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩/૩/૧૯)

યુદ્ધના ભણકારા વાગી રહ્યા છે. આ લખાઈ રહ્યું છે ત્યારે ભારતે પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને જૈશ એ મોહમ્મદના અડ્ડાઓ પર બૉમ્બ વર્ષા કરીને ૩૫૦થી વધુ આતંકવાદીઓને જન્નતમાં હુર પાસે પહોંચાડી દીધા છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકલ પછી નવો એક શબ્દ મળ્યો છે – નૉન મિલિટરી પ્રિએમ્પ્ટિવ સ્ટ્રાઇક. અર્થાત્ આ જે હુમલો હતો તે સેના દ્વારા હોવા છતાં સૈન્યનું પગલું ગણાવી ન શકાય. પ્રિએમ્પ્ટિવ એટલે જૈશના ત્રાસવાદીઓ ભારત પર હુમલો કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા તેને રોકવું. આમ, પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને માત્ર ત્રાસવાદીઓના અડ્ડાઓ પર હુમલો કરીને વાયુ સેનાએ તાકાત બતાવી દીધી.

પરંતુ આ સેના તો ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા વખતે પણ હતી. ૨૬ જુલાઈ ૨૦૦૮ના અમદાવાદમાં થયેલા ત્રાસવાદી હુમલા વખતે પણ હતી. ૨૦૦૮ના એક જ વર્ષમાં જાન્યુઆરીથી નવેમ્બર સુધીમાં દિલ્લી, અમદાવાદ, ઉત્તર પ્રદેશના રામપુર, જયપુર, મોડાસા વગેરે જગ્યાએ કુલ ૩૯ બૉમ્બ ધડાકા થયા હતા! તેમાં ૨૫૦થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. નરાધમ ત્રાસવાદીઓએ તો અમદાવાદના મુંબઈ ધડાકા વખતે હૉસ્પિટલના ટ્રૉમા સેન્ટરને પણ છોડ્યું નહોતું! તે વખતે કેમ ઍર સ્ટ્રાઇક ન થઈ?

વાયુ સેનાના પૂર્વ પાઇલૉટ મોહંતો પેંગિંગે જે ધડાકો કર્યો છે તે ચોંકાવનારો છે. તેણે કહ્યું છે કે ૨૬ નવેમ્બરના મુંબઈ હુમલા પછી વાયુ સેના પાકિસ્તાનના કબજાવાળા કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદી શિબિરો પર હુમલો કરવા તૈયાર હતી પરંતુ ત્યારની કૉંગ્રેસ સરકારે ના પાડી. અને હવે કૉંગ્રેસના નેતાઓ ૧૯૭૧ના યુદ્ધને યાદ કરે છે, ૧૯૬૫ના યુદ્ધને યાદ કરે છે. પરંતુ ૨૦૦૯થી ૨૦૧૪ના પાંચ વર્ષમાં જ દાખવેલી કાયરતાને ભૂલી જાય છે.

૨૦૧૩ના વર્ષમાં પાકિસ્તાની સૈનિકો બે ભારતીય જવાનોનાં માથાં વાઢીને ચાલ્યા ગયા પછી રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેર શરીફની દરગાહની અંગત મુલાકાતે આવે છે ત્યારે પણ ભારતના વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ તેમને બિરયાની સહિતની મિજબાની આપે છે! આ મિજબાની સ્વાભાવિક છે કે સોનિયા ગાંધીની મરજી વગર તો નહીં જ અપાઈ હોય. અજમેર શરીફના આધ્યાત્મિક વડાએ પણ ત્યારે ભારતના જવાનોની ક્રૂર હત્યાના વિરોધમાં પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાનનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. પરંતુ આપણી તત્કાલીન સરકાર તેમાંથી પણ ગઈ. પાકિસ્તાનના તે પછીના તત્કાલીન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ મનમોહનસિંહને દેહાતી ઔરત કહી જાય અને એનડીટીવીની તે વખતની મોટા ગજાની પત્રકાર બરખા દત્ત તે સાંભળી હસતાંહસતાં નાસ્તો કરતી રહે! ભારતમાં આવીને ભલે એ આજ સુધી કૉંગ્રેસ, સામ્યવાદીઓ કે ભારત તેરે ટુકડે હોંગે જેવી વિચારસરણીવાળાની ભાટાઈ કરતી રહે કે પછી ભારતના દૂરસંચાર પ્રધાન કોણ બનવા જોઈએ તે ચર્ચા કરતી હોય. કૉંગ્રેસ માટે નીરા રાડિયાના કથિત સંદેશાઓ પાસ કરવાનું દૂતનું કથિત કામ કરતી હોય.

આપણા દેશની તકલીફ એ છે કે આવા ચાર-પાંચ મોટા પત્રકારો દિલ્લીમાં બેઠા છે. જે વિવિધ ચેનલોનું સંચાલન કરે છે. કયા મુદ્દાને ઉછાળવો અને કયાને દબાવી દેવો તે તેઓ નક્કી કરે છે. આ ચેનલોનું જોઈને મોટા ભાગના સમાચારપત્રો એ જ મુદ્દાને ઉછાળે છે અને બીજાને દબાવે છે. તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં એક પ્રમાણિક પોલીસ અધિકારીએ મમતા બેનર્જીના ત્રાસથી કંટાળીને આત્મહત્યા કરી. તમે કેટલા મિડિયામાં આ મુદ્દો ઉછળેલો જોયો? આ જ ઘટના જો કેન્દ્ર સરકાર કે ગુજરાતમાં બની હોત તો? વિચારો કે આખું અઠવાડિયું આ જ મુદ્દો ચાલ્યો હોત.

જોકે હવે સૉશિયલ મિડિયા આવવાના કારણે અને વેબસાઇટો આવવાના કારણે લોકોને તમામ પક્ષના સમાચારો મળી રહ્યા છે. લેફ્ટ, રાઇટ, સેન્ટર, તમામ…તેથી હવે મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયાનું મહત્ત્વ ઘટી રહ્યું છે. મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયામાં લખતા કે એન્કરિંગ કરતા લોકોને પણ સૉશિયલ મિડિયા આવવાના કારણે પેટમાં દુઃખવા લાગ્યું છે. પરંતુ તેનું કારણ એ છે કે તેઓ પોતાનો એજન્ડા જ ચલાવતા રહ્યા છે. આ દેશ માટે સતત નેગેટિવ ચિત્ર જ ઊભું કરતા રહ્યા છે. લેફ્ટ લીનિંગ એટલે કે ડાબેરી ઝુકાવવાળું ચિત્ર. આ દેશમાં મોગલો-અંગ્રેજોના આવ્યા પછી જ બધું થયું. હિન્દુઓ તો હંમેશાં માર જ ખાતા રહ્યા. હિન્દુઓ સાથે જોડાયેલી તમામ બાબતો- ધર્મ, પરંપરા, કેલેન્ડર વગેરે તો અવૈજ્ઞાનિક. તુલસીદાસે પશ્ચિમના વૈજ્ઞાનિક પહેલાં કહી દીધું હોય કે જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનુ અને તે રીતે પૃથ્વીથી સૂર્યનું અંતર કહી દીધું હોય તે વાત તેમને ગપ્પા લાગે, પરંતુ કાલીદાસ, કામસૂત્ર કે ખજુરાહોના શિલ્પો જ તેમને દેખાય. અંગ્રેજી-ઉર્દૂ ભાષા વાપરવામાં તેમને ગર્વ લાગે પરંતુ સંસ્કૃતપ્રચૂર ગુજરાતી કે હિન્દીને તેઓ ભદ્રંભદ્ર કહીને ઉતારી પાડે.

અને આ નેગેટિવ ચિત્રના કારણે જ ભારતમાં દેશભક્તિનું પ્રમાણ જે રીતનું હોવું જોઈએ તે રીતનું નથી. અહીં થિયેટરમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવા માટે તેમજ રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે ઊભા રહેવા માટે પણ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ આપવો પડે! શું આના માટે આદેશ હોય કે અંત:કરણથી જ ઉમળકો જાગવો જોઈએ? ઇ-મેમો આવવા લાગે અને તેમાંય ત્રણ મેમો પછી લાયસન્સ રદ્દ થવાની ભીતિ સર્જાય ત્યારે લોકો સવારના છ વાગે પણ ટ્રાફિક સિગ્નલે ઊભા રહે છે. ગમે તેવી સારી ટ્રેન હોય તેમાંથી સીટ કે મગ ચોરી થઈ જાય છે, પરિણામે મગ સાંકળેથી બાંધી રાખવો પડે છે. જાહેર શૌચાલય હોય તો ફ્લશ કરવાનું પણ લોકોને શીખવવું પડે તેમ છે. જે સરકારી સુવિધા છે તેને પણ જાળવતાં લોકોને કેટલી આવડે છે? જાહેર શૌચાલય છોડો, જે તે કંપનીના શૌચાલયની પણ આવી હાલત હોય અથવા તેમાં ક્યારેક તો પાણી પણ ન આવતું હોય!

દેશભક્તિ, શિસ્ત, સ્વચ્છતા અને પ્રમાણિકતા એ તો સ્વયંસ્ફૂર્ત ગુણો હોવા જોઈએ. તેનું સામૂહિક વાતાવરણ બનવું જોઈએ. જેમ લગ્નમાં ઓછો ખર્ચો કરનારને શરમ લાગે તેવું વાતાવરણ બનાવાયું છે કે કોઈની પાસે બહુ જોડી કપડાં ન હોય તો તેને શરમમાં મૂકવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે તેના કરતાં જેનામાં દેશભક્તિ, શિસ્ત, સ્વચ્છતા અને પ્રમાણિકતા ન હોય તે લોકોને શરમ આવે તેવું સામૂહિક વાતાવરણ આપણે કેમ ન નિર્માણ કરી શકીએ? બીજા દેશોમાં કેટલી પ્રમાણિકતા છે, કેટલી શિસ્ત છે, ત્યાં કાયદાનું પાલન કેટલું થાય છે તેની વાતો ત્યાંની ટૂરે જઈને આવનારા લોકો કરે પરંતુ એ જ લોકો ભારતમાં પાછું પ્રમાણિકતા, શિસ્ત, દેશભક્તિ, કાયદાનું પાલન ન કરતા હોય!

અને ફરી કહું કે તેમાં દેશ માટે નેગેટિવ ચિત્ર ઊભું કરનારા શલ્ય રાજાઓ ઓછા નથી. મહાભારતમાં જોકે શલ્ય રાજાનું પાત્ર સારું હતું જેણે કર્ણના સારથી બનીને તેનું મનોબળ અને સરવાળે કૌરવોનું મનોબળ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કર્યો. શું ભારતની એકેય ચીજ સારી જ નથી? કેમ એવું ચિત્ર ઊભું કરાય છે જેના લીધે લોકોને ભારત છોડીને વિદેશ સ્થાયી થવાનું મન થાય છે? અલબત્ત, આમાં સરકારી તંત્ર, સરકારી કર્મચારીઓ અને તેનાથી ઉપર શાસકોનો વાંક ઓછો નથી. પરંતુ આ બધા આવે છે તો આપણામાંથી ને. ખાનગી કંપનીઓમાં પણ કર્મચારીઓ ‘આજ કરે સો કલ કર’ની ફિલૉસૉફી પર ચાલનારા હોય છે. પીએફ માટે એક વર્ષ ધક્કા ખવડાવનારા હોય છે. મેનેજમેન્ટ કેમ ખુશ રહે તે જ વિચારનારા હોય છે. તેના માટે ભલે નીચેના સ્ટાફની છટણી કરી તેમનો ભોગ લેવો પડે. અથવા તેમને ઓછો પગાર આપવો પડે.

આ નેગેટિવ અને લેફ્ટ લીનિંગ ચિત્રથી દેશના નાગરિકોમાં દેશભક્તિ ચોક્કસ ઘટે છે. શિકાગોના નેશનલ ઑપિનિયન રિસર્ચ સેન્ટર (એનઓઆરસી)એ રાષ્ટ્રીય ગૌરવ પર વર્ષ ૨૦૦૩માં એક સર્વેક્ષણ કર્યું હતું. તેમાં અમેરિકનોએ કહ્યું કે તેમને તેમની માતૃભૂમિ પર ગર્વ છે. તે પછી ઑસ્ટ્રેલિયા, ઑસ્ટ્રિયા, ઈઝરાયેલ, દક્ષિણ આફ્રિકા અને ફિલિપાઇન્સનો ક્રમાંક આવ્યો હતો. હવે તમે જુઓ, જર્મની આમ તો એક છે, પરંતુ આ સર્વેક્ષણમાં પશ્ચિમ જર્મની જે એક રીતે અમેરિકાના તાબામાં હતું તેમાં લોકોએ પોતે દેશ માટે ગૌરવ અનુભવતા હોવાનું કહ્યું, પરંતુ પૂર્વ જર્મની જે સામ્યવાદી યુએસએસઆરના તાબામાં એક સમયે હતું ત્યાંના દેશભક્ત લોકોનું પ્રમાણ ઓછું હતું. એ રીતે એનઓઆરસી પ્રમાણે સૌથી ઓછો દેશભક્ત પ્રદેશ પૂર્વ જર્મની હતો.

તમારો વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ હોવો જોઈએ, તમારે સમગ્ર દુનિયાના તત્ત્વચિંતકોને વાંચવા જોઈએ, તમામ પ્રકારની વિચારધારાનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ, કયા દેશમાં કયા ક્ષેત્રમાં કયા પ્રકારની સિસ્ટમ છે તેનો પણ તુલનાત્મક અભ્યાસ હોવો જોઈએ પરંતુ માત્ર તેના આધારે ફાંકાફોજદારી ન કરાય. તેને ટાંકીટાંકીને પ્રભાવ છાંટવાની કોશિશ ન કરાય કે પછી ભારતના આધ્યાત્મિક જગતમાં કે સંસ્કૃત સાહિત્યમાં મૂકાયેલી વાતને ઊંધી રીતે મૂકીને ભારતનો દૃષ્ટિકોણ ખોટો ન મૂકાય. ભારતના મનુસ્મૃતિથી માંડીને રામાયણ, મહાભારત સહિતના પવિત્ર ગ્રંથોના વિદેશી કહેવાતા ચિંતકોએ ખોટા અનુવાદ અને તે પછી ભારતમાં કહેવાતા વિદ્વાન લેખકો-કૉલમિસ્ટોએ હંમેશાં ખોટું ચિત્રણ કરી ભારતને વિદેશની નજરે જ જોતા કરી દીધા. આ દૃષ્ટિકોણ એટલે સુધી પ્રસર્યો કે ભારતમાં કૉંગ્રેસના શાસનમાં ભારત ઇલેક્ટ્રૉનિક્સ લિમિટેડે બનાવેલા ઇવીએમ સામે પણ આ બુદ્ધુજીવીઓએ લોકોના મનમાં ભ્રમ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. દલીલ પાછી વિચિત્ર એવી કરે કે અમેરિકા વગેરે વિકસિત દેશો કેમ નથી વાપરતા? શું કોઈ બાબતમાં ભારત આગળ ન હોઈ શકે? ભારતે શૂન્યની શોધથી લઈને ઘણું બધું પ્રદાન વિજ્ઞાન, ગણિત, મેડિકલ, સ્પેસ ક્ષેત્રે કરેલું છે. પરંતુ આ લોકો એવી જ માન્યતા ઠસાવવા માગે કે અમેરિકા સહિતના દેશો ઇવીએમ નથી વાપરતા તેથી આપણે પણ ન વાપરવું જોઈએ.

આવા લોકો પશ્ચિમની વાતો બહુ કરશે, પરંતુ જ્યારે પશ્ચિમના લોકો ભારતની તરફેણ કરશે કે ભારતનું સારું બોલશે તો તેને લોકો સુધી પહોંચવા જ નહીં દે. એરિક વેઇનર નામના વરિષ્ઠ લેખક અને વક્તાએ ‘સ્લેટ’ નામના મેગેઝિન માટે લખેલું, “India has electronic voting machine, why can’t the US?’ અર્થાત્ ભારત પાસે ઇવીએમ છે તો અમેરિકા પાસે કેમ નથી? ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૪ની તારીખવાળા એ લેખમાં તેમણે લખ્યું છે કે “જ્યારે અમેરિકા ટચ સ્ક્રીન અને પેપર ટ્રેઇલ વિશે ચર્ચા વિચારણા કરી રહ્યું છે ત્યારે (ઑલરેડી) ભારતે શાંતિપૂર્વક ઇલેક્ટ્રૉનિક રીતે મત આપવાનું કામ પતાવી પણ દીધું. મે મહિનામાં ૩૮ કરોડ ભારતીયોએ ૧૦ લાખ મશીન પર પોતાનો મત આપ્યો. ઇલેક્ટ્રૉનિક વૉટિંગમાં આજની તારીખ સુધીમાં આ વિશ્વનો સૌથી મોટો પ્રયોગ હતો.” યાદ રહે કે ૨૦૦૪ની એ ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસના નેતૃત્વવાળા યુપીએનો વિજય થયો હતો!

કહેવાનો અર્થ એ છે કે ‘દેશ પ્રથમ’ની વિચારસરણી આપણે રાખવી પડશે. તો કોઈ પણ સમસ્યા અને યુદ્ધમાં આપણે જીતી શકીશું. કોઈ પણ સમસ્યાનો આપણા દેશને ધ્યાનમાં રાખીને આગવો હલ શું હોઈ શકે? આપણે ‘જુગાડ’ની અનેક તસવીરો અને વિડિયો જોઈએ છીએ. જો ઇનૉવેશનને બળ આપવામાં આવે તો સંશોધન ક્ષેત્રે પણ આપણો દેશ પાછળ પડે તેવો નથી. પરંતું દરેક બાબતમાં અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, ઑસ્ટ્રેલિયા, વગેરે કૉલૉનિયલ સ્ટેટ શું કહે છે તે જ જોવા કરતાં ભારત તરફ નજર દોડાવો. ચીન-જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, વિયેતનામ જેવા પૂર્વના દેશો ટૅક્નૉલૉજીમાં ઘણા આગળ છે. જ્ઞાનમાં પણ ઘણા આગળ છે. તેમના તરફ નજર દોડાવો. બાકી, તો યુદ્ધ વખતે કે સ્વતંત્રતા દિન/ગણતંત્ર દિને સિઝનલ દેશભક્તિથી કંઈ ન વળે.

national, sanjog news, vichar valonun

પુલવામા: આગામી કેટલાક દિવસો જનતા સહિત બધા માટે કસોટીના!

સબ હેડિંગ: અનેક ક્ષેત્રના જાણીતા લોકો બોલીને વાતાવરણ બગાડી રહ્યા છે. તેઓ એવીએવી ટીપ્પણી કરી રહ્યા છે જેથી રાષ્ટ્રવાદીઓ ઉશ્કેરાય. આ ઉશ્કેરાટ રમખાણોમાં પરિવર્તન પામે તેવું તેઓ ઈચ્છે છે જેથી પાકિસ્તાન સામેની લડાઈ એક તરફ રહી જાય. તેથી આગામી દિવસો ખૂબ જ કસોટી, ધૈર્ય અને માનસિક સંતુલનના રહેવાના છે, સહુ કોઈ માટે.

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૨૪/૨/૧૯)

પુલવામામાં પાકિસ્તાન પ્રેરિત નૃશંસ, નિર્મમ ને જઘન્ય ત્રાસવાદી હુમલા પછી લોકોના મનમાં રણભેરી વાગવા લાગી છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ હજુ મગનું નામ મરી નથી પાડ્યું, પરંતુ બેચાર વાર કહી દીધું છે કે આ વખતે પાકિસ્તાને બહુ મોટી કિંમત ચૂકવવી પડશે. આમ બહુ બોલવા જાણીતા મોદી ઉડીના હુમલા પછી કેરળમાં રેલી કરી ત્યારે આખી જુદી વાત કરી હતી અને મારા સહિત અનેક લોકોનો રોષ વહોરી લીધો હતો. તેમણે પાકિસ્તાન અને તેની જનતાને સંબોધતા કહ્યું હતું કે લડવું હોય તો આવો, આપણે મળીને ગરીબી સામે લડીએ. જોકે તે પછી કેટલાક જ દિવસમાં ભારતે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરીને પાકિસ્તાનને જડબાતોડ જવાબ આપી દીધો. એટલે આ વખતે મોદી ‘બહુ મોટી કિંમત’ની વાત કરતા હોય તો ખાતરી રાખવી પડે કે તેમણે કંઈક વિચારી લીધું જ છે. પરંતુ શું? આમ તો પાકિસ્તાનથી આયાત થતી ચીજો પર ૨૦૦ ટકા કસ્ટમ ડ્યુટી નાખીને તેમજ તેને મળેલો ‘મૉસ્ટ ફેવર્ડ નેશન’નો દરજ્જો પાછો ખેંચીને આર્થિક રીતે મોટો ફટકો પાડ્યો છે જેની સામે પાકિસ્તાનના વેપારીઓ ‘ઓય બાપા મારી નાખ્યા’ જેવા નાદ પોકારવા લાગ્યા છે.

પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન ઈમરાન ખાન કદાચ અત્યાર સુધીના સૌથી નબળા વડા પ્રધાન પુરવાર થશે. આમેય નવાઝ શરીફ, બેનઝીર ભુટ્ટો કે પછી પરવેઝ મુશર્રફ જેવું પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વ તેમનું જરા પણ દેખાતું નથી. સાઉદીના પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન પાકિસ્તાનની મુલાકાતે આવ્યા ત્યારે ‘ગાર્ડ ઑફ ઑનર’ વખતે ઈમરાનની સાથેસાથે સેનાધ્યક્ષ કમર જાવેદ બાજવા પણ ચાલ્યા. આ જ બતાવે છે કે વર્તમાનમાં ઈમરાન સેનાની કઠપૂતળી જ છે. ઈમરાને જે લુખ્ખી અને રડમસ ચહેરે પાકિસ્તાન જવાબ આપશે તેવી ધમકી આપી તે પણ બોદી જ હતી. ટૂંકમાં કહેવાનો અર્થ એ કે ઈમરાનનું મહત્ત્વ ભારત માટે ‘બિચ્છુ’ જેવા નવજોતસિંહ સિદ્ધુના મનમાં હોય શકે પરંતુ ઈમરાનનું કંઈ ચાલવાનું નથી.

હવે આ ‘બહુ મોટી કિંમત’ના રૂપમાં શું હોઈ શકે? કેમ કે આર્થિક ફટકાથી ચાલવાનું નથી. એ તો અટલ સરકારે પણ ૨૦૦૧ના સંસદના હુમલા પછી મારીને પાકિસ્તાનની કમર તોડી નાખી હતી. પરંતુ અટલજીએ ‘અબ આરપાર કી લડાઈ હોગી’ જાહેર કર્યા પછી યુદ્ધ ન કર્યું તેનાથી સંઘપરિવાર અને તેમના સમર્થકો બહુ જ નારાજ થયા હતા. તે વખતે સ્થિતિ પણ એવી હતી કે જો આરપાર કી લડાઈ થઈ હોત તો ભારતને બહુ જ નુકસાન ગયું હોત કારણકે તે વખતે સેનાને સરહદ પર તૈનાત કરવામાં આવતી હતી ત્યારે રસ્તામાં સુરંગ વિસ્ફોટ થતા. શસ્ત્રાગારોમાં આગ લગાડી દેવામાં આવતી. અને ૧૯૯૯ના યુદ્ધ વખતે વિપક્ષ કૉંગ્રેસની ભૂમિકા પણ નિંદનીય હતી. ૧૯૯૯માં યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે બ્રિટનના એક સમાચારપત્ર ‘ગાર્ડિયને’ અહેવાલ છાપ્યો અને તેને ટાંકીને કૉંગ્રેસે આક્ષેપ કર્યો કે વાજપેયી સરકારે પાકિસ્તાન સાથે કારગિલ પર સમજૂતી કરી લીધી છે. આ સમજૂતી થઈ હોવા છતાં વાજપેયી સરકારે આ યુદ્ધને રાજકીય લાભ ખાટવા ખેંચ્યું છે.

કારગિલ યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે પણ શરૂઆતમાં કૉંગ્રેસના સભ્યો અટલજીની લાહોર યાત્રાની બસમાં કારોબારીની બેઠકમાં ભાગ લેવા ગયા હતા, એવું દર્શાવવા કે તમારા શાંતિના પ્રયાસો છતાં યુદ્ધ થયું, પરંતુ કૉફિનમાં પાછી ફરી રહેલી સૈનિકોની લાશોનાં દૃશ્યો ટીવી ચૅનલો પર આવવા લાગ્યાં એટલે બસને પડતી મૂકવી પડી.

‘ગાર્ડિયન’ના ઉપરોક્ત અહેવાલથી બે જણાને ફાયદો થતો હતો: એક, પાકિસ્તાન. બે કૉંગ્રેસ. (બ્રિટન આજે પણ ભારત સામે પાકિસ્તાનને મહત્ત્વ આપે છે. આ સમયમાં તેના વિદેશ પ્રધાને ભારતના કબજાવાળું કાશ્મીર કહીને સળી કરી છે.) પાકિસ્તાનને રિપૉર્ટથી ફાયદો થવાનું કારણ એ હતું કે તેના સૈનિકો મરી રહ્યા હતા. વિદેશોમાં તે બદનામ થઈ રહ્યું હતું. કૉંગ્રેસને પેટમાં એ દુઃખતું હતું કે ૧૯૯૮માં તેણે જયલલિતા સાથે મળીને એક મતે ઉથલાવી દીધેલી વાજપેયી સરકાર ૧૯૯૯ની ચૂંટણીમાં ફરી જીતીને આવી જાય તેવી સંભાવના હતી.

ટૂંકમાં, અટલજી તો કહ્યા પ્રમાણે આરપાર કી લડાઈ કરી ન શક્યા. હવે મોદીજી જો ‘બહોત બડી કિંમત’ પાકિસ્તાન પાસે ન ચુકવડાવે તો તેમને પણ તકલીફ પડવાની છે. રોજેરોજ ટીવી ચેનલો યુદ્ધનો રાગ આલાપે છે. પ્રિન્ટ મિડિયા પણ આ ગાણું ગાય છે. આના બે હેતુ હોઈ શકે. સારી ટીઆરપી-સર્ક્યુલેશન અને વર્તમાન સ્થિતિમાં મોદી જો મોટું પગલું ન લે તો તેમની ‘છપ્પનની કાયરતા’નું બિરુદ આપી શકાય. બીજી તરફ, જો લે તો, ‘અમે કહ્યું ને કરવું પડ્યું’ તેવો જશ ખાટી શકાય.

પરંતુ જે રીતે વિદેશના રાજદૂતોને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સુરક્ષા સમિતિના પાંચ કાયમી સભ્ય દેશોના રાજદૂતો સાથે બેઠક કરી છે, જે રીતે અમેરિકા-રશિયાએ-ઇઝરાયેલે ભારતને ટેકો આપ્યો છે, ચીને પણ ઝાટકણી કાઢવી પડી છે, ફ્રાન્સે મસૂદ અઝહરને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના વૈશ્વિક ત્રાસવાદીઓની યાદીમાં મૂકવા માટે પોતે પૂરતું જોર આપશે તેમ કહ્યું છે તે જોતાં આ વખતે માત્ર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક નહીં થાય. શું મર્યાદિત યુદ્ધ થશે? શું ભારતના કમાન્ડો મસૂદ અઝહરને પકડીને લઈ આવશે?

ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાન પણ પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓથી ત્રસ્ત છે. પુલવામા હુમલાના એક દિવસ પહેલાં જ ઈરાનના ૨૭ સુરક્ષા જવાનોની પાકિસ્તાનના જૈશ અલ અદ્દલના આત્મઘાતી હુમલામાં હત્યા કરી છે. તો પુલવામા હુમલાના બે દિવસ પછી અફઘાનિસ્તાનના ૩૨ જણાની તાલિબાને હત્યા કરી હતી. આમ, પાકિસ્તાનના ત્રણેય પડોશી દેશો પાકિસ્તાનની નાપાક ચેષ્ટાઓથી ખૂબ જ ત્રસ્ત છે. ઈરાને પાકિસ્તાનને જૈશ અલ અદ્દલ સામે કડક કાર્યવાહી કરવા ચેતવણી આપી છે. આ સંજોગોમાં જો ત્રણેય દેશો મળીને પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધનો મોરચો ખોલે તો પાકિસ્તાનને ભારે પડી જાય. પરંતુ સૌથી મોટું જોખમ એ છે કે પાકિસ્તાન પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો છે અને હાફીઝ સઈદ કે મસૂદ અઝહર જેવા ઉન્માદી લોકોના હાથમાં તે આવી જાય કે સેના તેનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કરી લે તો તેની સામે ભારત ગમે તેવો મોટો જવાબ આપે તો પણ ભારતને નુકસાન તો થાય જ.

ગમે તેમ, પણ આગામી દિવસો ખૂબ જ કસોટી, ધૈર્ય અને માનસિક સંતુલનના રહેવાના છે, સહુ કોઈ માટે. વડા પ્રધાન અને સરકાર માટે તો ખરા જ. રણનીતિ વગેરે તો છે જ, પરંતુ સફળ કાર્યવાહી પછી જશ ખાટવામાં અતિરેક ન થાય તો સારું. વિપક્ષો માટે પણ કસોટી છે. સદ્નસીબે આ વખતે રાહુલ ગાંધીએ ખૂબ જ શાણપણ દાખવ્યું છે અને સરકારને કોઈ પણ કાર્યવાહી માટે સમર્થન આપવાની વાત કરી છે. અરવિંદ કેજરીવાલ સિદ્ધુની ટીકા કરી રહ્યા છે. કદાચ આ શાણપણ એટલા માટે પણ હોઈ શકે કે જનતા આ વખતે રોષિત અને જાગૃત છે. જનતાના દબાણના કારણે સોનીએ સિદ્ધુને ‘કપિલ શર્મા શૉ’માંથી કાઢવો પડ્યો.

કસોટી મિડિયા માટે પણ રહેશે. યુદ્ધ જેવી કાર્યવાહી શરૂ થાય ત્યારે જવાનોની ખુવારી બાબતે તે કેટલો સંયમ દાખવી શકે છે તે જોવાનું રહ્યું. (આઈસી ૮૧૪ ફ્લાઇટનું અપહરણ થયું ત્યારે મિડિયા સંયમ ન દાખવી શક્યું અને પરિવારજનોના સતત રડતા ચહેરા બતાવીને સરકાર પર મસૂદ અઝહરને છોડી મૂકવા દબાણ ઊભું કર્યું હતું. અલબત્ત, સરકાર દૃઢ રહી હોત તો તે પછી થયેલા હુમલાને ખાળીને એટલા નાગરિકો સામે બીજા અનેક ગણા નાગરિકો અને જવાનોના જીવ બચાવી શકાયા હોત.) કારગિલ કે મુંબઈ હુમલા વખતે બરખા દત્ત સરહદ પર પહોંચી ગઈ હતી. દીપક ચોરસિયા પણ નાટકીય રીતે મુંબઈ હુમલા વખતે રિપૉર્ટિંગ કરતા હતા. બરખા દત્તે તો ફસાયેલા લોકો વિશે સંવેદનશીલ માહિતી જાહેર કરી દીધી હતી. પઠાણકોટ હુમલા વખતે પણ બરખા દત્ત પર સેના પાસેથી માહિતી મેળવી તેની રણનીતિ જાહેર કરી દેવાનો આક્ષેપ થયો હતો. એટલે આ વખતે યુદ્ધની સ્થિતિમાં મિડિયાએ બહુ સંયમિત રહેવું પડશે.

બીજી તરફ, પાકિસ્તાન પ્રેમી ભારતીયો સૉશિયલ મિડિયા પર ખુશી વ્યક્ત કરવા લાગ્યા તે બહુ જ આઘાતજનક હતું. તેમની સામે કેટલીક કંપનીઓએ કડક કાર્યવાહી કરી. ખુશી વ્યક્ત કરવામાં એનડીટીવી ચેનલમાં ડેપ્યુટી ન્યૂઝ એડિટર પદે રહેલી નીધિ શેઠી પણ હતી! લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ જુઓ. કેવી વ્યક્તિઓ આવા ઉચ્ચ પદે બેઠી છે! આવી વ્યક્તિને એનડીટીવીએ માત્ર સસ્પેન્ડ જ કરી છે તે પણ બે સપ્તાહ માટે. જેએનયૂની ટુકડે ગેંગવાળી શેહલા રશીદે કાશ્મીરી છાત્રો અસુરક્ષિત હોવાની અફવા ફેલાવી હતી. તે પછી રાજદીપ સરદેસાઈ-બરખા દત્ત વગેરેએ પાકિસ્તાને પુલવામામાં કરેલી નાપાક હરકત તરફથી દેશનું ધ્યાન કાશ્મીરી નિર્દોષ છાત્રોને કરાતી હેરાનગતિ તરફ ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તો બીજા અનેક ક્ષેત્રના જાણીતા લોકો બોલીને વાતાવરણ બગાડી રહ્યા છે. તેઓ એવીએવી ટીપ્પણી કરી રહ્યા છે જેથી રાષ્ટ્રવાદીઓ ઉશ્કેરાય. આ ઉશ્કેરાટ રમખાણોમાં પરિવર્તન પામે તેવું તેઓ ઈચ્છે છે જેથી પાકિસ્તાન સામેની લડાઈ એક તરફ રહી જાય. જનતાએ માત્ર એટલું જ કરવાનું કે આ જે લોકો છે તેમને ઓળખી તેમની સામે બેફામ કે ગંદી ટીપ્પણીના બદલે સિદ્ધુની સાથે કરી તેવી આર્થિક સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરવાની. તેમના શૉ, ભાષણો, કાર્યક્રમો, તેમનાં પુસ્તકો, ઉત્પાદનો વગેરેનો બહિષ્કાર કરવાનો.

લેટ્સ બી રેડી ફૉર ટૅસ્ટ ઍન્ડ ચૅલેન્જ!

national, politics, sanjog news, vichar valonun

મમતા જેવું બધાં રાજ્યો કરે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર ન લાગે!

 

સબ હેડિંગ: મમતા બેનર્જીએ પત્રકારોના સચિવાલયમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, પાર્ક સ્ટ્રીટ રેપ પર બનેલી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો. મમતા બેનર્જી અને તત્કાલીન કૉંગ્રેસી રાજ્યપાલ એમ. કે. નારાયણનની હાજરીમાં પોલીસ પત્રકારોની પીટાઈ કરતી હતી ત્યારે આ બંને મહાનુભાવો ચૂપચાપ જોતાં હતાં. ડાબેરી યુનિયનોએ હડતાળ પાડી તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂળના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો!

 

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૭/૦૨/૧૯)

(નોંધઃ ૧૪ ફેબ્રુઆરીએ કાશ્મીરના પુલવામામાં સીઆરપીએફના જવાનો પર થયેલા પિશાચી હુમલાના સંદર્ભે કદાચ અત્યારે મમતા વિશે વાંચવું ન ગમે, પરંતુ ૧૩મીએ લખાયેલો આ લેખ ધ્યાનપૂર્વક આ વાંચો કેમ કે આ દેશમાં કેટલાક રાજકારણીઓ, પત્રકારો, પ્રાધ્યાપકો, વકીલો, ફિલ્મ કલાકારો આવા ત્રાસવાદી-નક્સલવાદીઓ માટે આડશનું કામ કરતા હોય છે. અંદર રહીને આ ઉધઈ દેશને ફોલી ખાવાનું કામ કરતી હોય છે. ત્યારે બહારના વાતાવરણ પર દોષ દેવો ખોટો છે. બહારથી ઘરનું સમારકામ કરાવવાની સાથે ઘરની ઉધઈને પણ સાફ કરવી એટલી જ જરૂરી છે.)

ગયા અંકે મમતા બેનર્જીના પક્ષના શારદા કૌભાંડની વાત કરી. તેના તાર નક્સલવાદ અને ત્રાસવાદ સાથે કેવી રીતે જોડાયેલા છે અને પહેલી વાર ભારત પર બાંગ્લાદેશે ત્રાસવાદ ફેલાવવાનો આક્ષેપ મમતાના કારણે મૂક્યો તેની વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી નથી તેની વાત કરી. ગયા અંકનો લેખ ન વાંચ્યો હોય તો વાંચી લેજો. આ વખતે મમતા બેનર્જીના ગુંડારાજ અને જાણે અલગ દેશ ચલાવતા હોય તેવું તેમનું શાસન પર વાંચો.

મમતા બેનર્જી લડાકુ સ્વભાવનાં, તેજતર્રાર નેત્રી (નેતાનું સ્ત્રીલિંગ) છે, તેમણે સામ્યવાદીઓના ગઢને જે રીતે ધરાશાયી કર્યો તે પ્રશંસનીય છે પરંતુ ગયાં આઠ વર્ષોમાં તેમણે સામ્યવાદીઓને પણ સારા કહેવડાવે તેવું અત્યાચારી શાસન કર્યું છે. રાજકીય પક્ષો, સેક્યુલર મિડિયાના પત્રકારો અને બુદ્ધુજીવીઓ જ્યારે નરેન્દ્ર મોદીને ગુજરાતમાં કે દિલ્લી ખાતે હિટલરશાહી શાસન કહે ત્યારે તેઓ આપણી સમક્ષ હકીકતો મૂક્યા વગર અથવા તો તેનાથી વિરુદ્ધ માત્ર મોદી વિરોધી વાતો કરીને જ પોતાની દલીલો કરતા હોય છે.

ગયા અઠવાડિયે ગુજરાતમાં એક ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલે ભારત તેરે ટુકડે ગેંગના કનૈયાકુમારના સમર્થક અને ધારાસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણીને કૉલેજના વાર્ષિકોત્સવમાં આમંત્રણ આપ્યું જેની પાછળ તે કાર્યક્રમ રદ્દ થશે તેવી ગણતરી હતી જ. કાર્યક્રમ રદ્દ પણ થયો. નિવૃત્તિના આરે આવેલા આ પ્રિન્સિપાલે પછી દેકારો મચાવ્યો. લિબરલ ઇકો સિસ્ટમના કારણે સમગ્ર દેશમાં આ મુદ્દો ચગ્યો. મોદીના અને ભાજપના ગુજરાતમાં વિરોધી અવાજને દબાવવાની કોશિશ…અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર તરાપ…

આ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ અગાઉ પણ પોતાના અનેક કાર્યક્રમો અને ટીવી ડિબેટમાં મોદીનો વિરોધ કરતા રહ્યા છે અને તેમાં કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે. પરંતુ આ જ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ પશ્ચિમ બંગાળમાં હોત તો તેમને ખબર પડત કે ત્યાં શું હાલ થાય છે. પ.બંગાળમાં પ્રાધ્યાપક અમ્બિકેશ મહાપાત્રની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. કારણ? તેમણે મમતા વિરોધી કાર્ટૂનનો પ્રચાર-પ્રસાર કર્યો હતો. મમતાએ દાવો કર્યો કે આ ગુનો છે અને આવાં કાવતરાંઓને સાંખી લેવામાં નહીં આવે.

મમતાએ રાજ્ય સરકાર સંચાલિત શાળાઓ અને કૉલેજોના શિક્ષકો-પ્રાધ્યાપકોને મિડિયા સાથે સીધી વાત કરવા પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવા પ્રસ્તાવ કર્યો છે જેના લીધે શિક્ષકો અને પ્રાધ્યાપકોમાં રોષ વ્યાપ્યો છે. આમ છતાં, તૃણમૂળ સાથે જોડાયેલા પ્રાધ્યાપકોના સંગઠને સ્વમાન ગિરવે મૂકીને ગત પંચાયતની ચૂંટણી પહેલાં તૃણમૂળ માટે પ્રચાર કર્યો હતો!

મમતા બેનર્જીએ સત્તામાં આવ્યાનાં ત્રણ વર્ષની અંદર જ પહેલાં મુખ્ય પ્રધાનના કાર્યાલયમાં પત્રકારોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને તે પછી બીજો આદેશ બહાર પાડ્યો કે ૧૪ માળના સચિવાલયમાં પત્રકારો માત્ર પહેલે માળે જ જઈ શકશે. જો તેનાથી ઉપરના માળે જવું હોય તો અન્ય મુલાકાતીઓની જેમ જ પત્રકારોએ મુલાકાતી પત્ર લઈ જવો પડશે. અગાઉ સામ્યવાદીઓનું શાસન મિડિયાને જુદી રીતે પ્રતિબંધિત કરતું હતું પરંતુ તેમાં ઓછામાં ઓછું, એક્રેડિટેડ પત્રકારોને સચિવાલયમાં ગમે ત્યાં જવાની છૂટ તો હતી.

અને જ્યારે કૉંગ્રેસના એમ. કે. નારાયણન, જે એક સમયે યુપીએ સરકારમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર જેવા ઉચ્ચ પદે હતા, તેઓ પશ્ચિમ બંગાળના રાજ્યપાલ બન્યા ત્યારે તેમના અને મમતા બેનર્જીનાં નાક નીચે પોલીસે પત્રકારોને માર્યા હતા. નાક નીચે એટલે રીતસર નાક નીચે. બંને હાજર હતાં ત્યારે આ ઘટના બની હતી. પત્રકારોનો વાંક શું હતો? મમતા બેનર્જી અને એમ. કે. નારાયણની સાથે સચિવાલય જઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે મમતા બેનર્જી તસવીર ખેંચાવવા ઊભાં રહ્યાં. તસવીરકારો નજીક જવા લાગ્યા એટલે પોલીસે લાઠીચાર્જ શરૂ કર્યો. જ્યારે આ આખો બનાવ બની રહ્યો હતો, પત્રકારો અને તસવીરકારો પીટાઈ રહ્યા હતા ત્યારે હાવડા પોલીસ કમિશનર અજય રાનડે મૂક તમાશો જોઈ રહ્યાં હતાં. તેઓ કરે પણ શું? જ્યારે સ્વયં મુખ્યપ્રધાન અને તેમનાથી પણ ઉપર એવા રાજ્યપાલ મૂક તમાશો જોઈ રહ્યા હોય. બાંગ્લાદેશી સમાચારપત્ર ‘પ્રથમ આલો’ના ભાસ્કર મુખર્જીને તો માથામાં ઈજા થઈ. બંગાળી દૈનિક ‘બાર્તામાન’ના રાજુ ચક્રવર્તીને ઢસડીને લઈ જવામાં આવ્યો અને ઢોરમાર પડ્યો તે તો અલગ.

આવા પત્રકારોને માર પડવાના તો કેટલાય બનાવો છે. બે વર્ષ પહેલાં ૨૧ મેએ પશ્ચિમ બંગાળમાં સીપીઆઈ (એમ)ની રેલી હતી. તે વખતે પણ પોલીસનાં ભાઠાં પત્રકારોએ ખાવાં પડ્યાં હતાં. આડકતરો સંદેશ? અમારા વિરોધીઓની રેલી પણ પત્રકારોએ કવર કરવી નહીં.

વર્ષ ૨૦૧૫માં સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણી હતી. તેમાં બિધાનનગર મહાનગરપાલિકા નિગમના વિસ્તારમાં પત્રકારોને માર મરાયો, ગાળો દેવાઈ અને ધક્કા મારીને બૂથમાંથી બહાર કઢાયા હતા. એક હુમલાખોરે બંગાળીમાં કહેલું, “એખોન છોબી ટૂલ્ટે એશેચીશ? છૌત્રીસ બોચોર ઢોરે દેખતે પશ્ની? (અર્થાત્ તમે હવે તસવીરો ખેંચી રહ્યા છો. છેલ્લાં ૩૪ વર્ષમાં શું થઈ રહ્યું હતું તે તમને દેખાતું નહોતું?)

જે ‘ટેલિગ્રાફ’ છાપું સ્મૃતિ ઈરાની માટે ‘આંટી નેશનલ’ કે વચગાળાના બજેટને લાંચ ગણાવતું હેડિંગ ‘ઇન્ટરિમ = ડેલાઇટ બ્રાઇબરી’ (અર્થાત્ ધોળા દિવસની લાંચ) આપે અને સેક્યુલર મિડિયાના શિખાઉ પત્રકારો તેની ક્રિએટિવિટી માટે અહોભાવ ધરાવે તે ‘ટેલિગ્રાફ ઇન્ડિયા’ના સંજય ચેટર્જીને પણ વૉર્ડ નંબર ૩૩માં માર મરાયો હતો, પરંતુ ટેલિગ્રાફના માલિકોને એની સામે કોઈ વાંધો નહીં હોય. આ ચૂંટણીઓમાં કુલ વીસ પત્રકારોને માર મરાયો હતો. પરંતુ ‘આજતક’ કે ‘એબીપી’માંથી કોઈ એક તરફી એજન્ડા ચલાવતું હોય કે જેના શૉની ટીઆરપી ન આવતી હોય તેને નોકરીમાંથી જવું પડે તે માટે નરેન્દ્ર મોદીને કે રામદેવ બાબાને જવાબદાર ગણાવે તો તેના પક્ષમાં ઊભા રહેનારા પત્રકારોએ ક્યારેય પશ્ચિમ બંગાળના પોતાના બંધુઓની વેદના જાણી છે ખરી? રાજકીય પક્ષો તો પોતાનું હિત સાધવાના, પણ પત્રકારો કેમ કોઈ પક્ષના હાથા બની જાય છે? અને આવી પશ્ચિમ બંગાળની અસંખ્ય ઘટનાઓ પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરે છે?

મમતાએ સરકાર સંચાલિત કે સહાયવાળાં પુસ્તકાલયોમાં તમામ અંગ્રેજી અને મોટું સર્ક્યુલેશન ધરાવતા બંગાળી દૈનિકો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ અખબારોમાં ‘ટેલિગ્રાફ’નો સ્વાભાવિક જ સમાવેશ થતો નહોતો! જોકે વિરોધ થતાં તેમણે ફેરવી તોળ્યું હતું. સેક્યુલરોની ચેમ્પિયન પત્રકાર સાગરિકા ઘોષ સંચાલિત એક ટીવી શૉમાં એક વિદ્યાર્થિનીએ મમતાને જરા ખૂંચે તેવો સવાલ પૂછ્યો ત્યારે મમતાએ તેને સીપીએમની કેડર ગણાવી જવાબ આપવા ઈનકાર કરી દીધો હતો. મમતા આ સવાલથી એટલાં ગુસ્સે થઈ ગયાં કે તેમણે માઇક કાઢી ચાલુ શૉએ ચાલતી પકડી હતી. મમતા બેનર્જીના રાજ્યમાં પાર્ક સ્ટ્રીટ નામે જાણીતો બળાત્કારનો અપરાધ બને ત્યારે તેના પરથી બનેલી બંગાળી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે. પરંતુ આ સમાચારો તમારા સુધી ‘અભિવ્યક્તિના સ્વાતંત્ર્યના હિમાયતી’ લિબરલો-સેક્યુલરો પહોંચાડતા નથી અને તેમની તેના પર ટીવી ડિબેટો કરવાની વાત તો ઘરે જ ગઈ.

‘પોરિબર્તન’ના સૂત્ર સાથે ચૂંટણીમાં ઝંપલાવનારાં મમતાએ ખરેખર તો ડાબેરી પક્ષોના ગુંડારાજનું તેનાથીય ભૂંડું ‘પુનરાવર્તન’ કર્યું છે. વર્ષ ૨૦૧૮ની જ વાત લો. પંચાયતની ચૂંટણીમાં મમતાના પક્ષના ૩૪ ટકા ઉમેદવારો બિનહરીફ ચૂંટાઈ આવ્યા. આનું કારણ એ હતું કે તૃણમૂળના કાર્યકર્તા કમ ગુંડાઓ હિંસા આચરીને વિરોધી પક્ષોના ઉમેદવારોને નામાંકનપત્રો ભરવા નહોતા દેતા. આથી પ્રથમ વાર પશ્ચિમ બંગાળના ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ આપવો પડ્યો કે નવ ઉમેદવારોના નામાંકનપત્રો વૉટ્સએપથી સ્વીકારવા. વિરોધી પક્ષોના કાર્યકરોની હત્યા મોટા પાયે થાય છે, જે ખરેખર તો સામ્યવાદી શાસન, ચાહે તે બંગાળ હોય કે કેરળ કે ત્રિપુરાની ખાસિયત હતી, પરંતુ મમતાએ તેને સુપેરે અપનાવી લીધું છે. પરંતુ હત્યાથી આગળ વધીને ગત ૩ જાન્યુઆરીના રોજ એક અપરાધ નોંધાયો જેમાં ભાજપના કાર્યકરની પત્ની પર ચાર જણાએ સામૂહિક બળાત્કાર ગુજાર્યો!

પરંતુ મમતાના પક્ષના ગુંડાઓ સરકારી કર્મચારીઓને પણ છોડતા નથી! વર્ષ ૨૦૧૩માં ડાબેરી સંઘોએ (ટ્રેડ યુનિયન) હડતાળ પાડી હતી. તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂલના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો! તૃણમૂલના નેતા અને પૂર્વ અભિનેતા તાપસ પોલ તો કેમેરા સામે તૃણમૂલના કાર્યકરોને એવું કહેતા પકડાયા હતા કે વિપક્ષોના લોકોની હત્યા કરો અને તેમના પરિવારની સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર કરો! શું આ વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી?

અને ભાજપની રથયાત્રા હોય કે ભાજપના નેતાઓ અમિત શાહ, યોગી આદિત્યનાથના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન આપવી તે શું બતાવે છે? સામાન્ય રીતે રાજકીય મોટા પક્ષોના નેતાઓ સાથે આવું કોઈ કરતું નથી. ક્યારેય તમે વાંચ્યું કે સાંભળ્યું કે સોનિયાની રેલી માટે તેમના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન અપાઈ હોય કે પછી નરેન્દ્ર મોદીના હેલિકૉપ્ટરને કૉંગ્રેસે ઉતરવા ન દીધું હોય? આ જ મમતા પાછાં અખિલેશ યાદવને પ્રયાગરાજની યુનિવર્સિટીમાં એક કાર્યક્રમમાં જતા રોકવામાં આવ્યા ત્યારે ભાજપ સરકારની કયા મોઢે ટીકા કરતાં હશે?

આ તો રાજકીય પક્ષોની તકલીફની વાત થઈ અને તેમાં સામાન્ય જનતાને કોઈ લેવાદેવા હોતી નથી કારણકે બધા એક યા બીજી રીતે વિરોધી પક્ષોને દબાવવાનો પ્રયત્ન કરતા જ હોય છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં સામાન્ય જનતાને કેટલી હેરાનગતિ છે તેનું સ્ટિંગ ઑપરેશન આવ્યું ત્યારે ખબર પડી પરંતુ સેક્યુલર મિડિયાએ તેને ખાસ મહત્ત્વ આપ્યું જ નહીં. આ ઑપરેશન મુજબ, તૃણમૂળના નેતાઓ, સરકારી અધિકારીઓ, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સિન્ડિકેટ ચાલે છે. આ સિન્ડિકેટ જ જમીનના ખરીદવેચાણ, બાંધકામની સામગ્રી વગેરે પર અંકુશ ધરાવે છે, એટલું જ નહીં વેપારીઓને ફરજ પાડે છે કે તેઓ તેમના કાર્યકરોને નોકરીએ રાખે. આ સિન્ડિકેટ રિયલ એસ્ટેટથી લઈને દુર્ગા પૂજા સુધી ફેલાયેલી છે. અને હા, પ. બંગાળનાં કેટલાંક સ્થાનો પર તો મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે દુર્ગા પૂજા થવા નથી દેતી. મમતાએ મોહર્રમ પર દુર્ગા માતાની મૂર્તિના વિસર્જન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો ત્યારે પશ્ચિમ બંગાળની હાઇ કૉર્ટે આ પ્રતિબંધ ઉઠાવતો આદેશ આપેલો, મમતાએ કૉર્ટના આદેશને પણ ઘોળીને પી જતાં કહેલું કહેલું કે ‘મારું ગળું કાપી નાખો, પણ કોઈ મને કહી ન શકે કે મારે શું કરવું છે?’ આ તો એવી જ વાત થઈ કે રાફેલ પર સુપ્રીમ કૉર્ટે ચુકાદો આપ્યો છતાં રાહુલ ગાંધી તેને માનવા ઈનકાર કરે; તાજેતરમાં એક સ્ટિંગ ઑપરેશનમાં રામજન્મભૂમિના કેસમાં મુસ્લિમ પક્ષકારોએ અને હિન્દુ પક્ષકારોએ પણ જો ચુકાદો તેમની વિરુદ્ધ આવે તો કૉર્ટનો ચુકાદો માનવા ઈનકાર કરે.

આ તો ઠીક, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળ એક અલગ દેશ હોય તેમ, જ્યારે બાંગ્લાદેશે પશ્ચિમ બંગાળના સાંસદ અને સિમીના સ્થાપક અહેમદ હસન ઈમરાન દ્વારા શારદાના પૈસા બાંગ્લાદેશના ત્રાસવાદી કટ્ટર સંગઠન જમાત-એ-ઇસ્લામીને પહોંચાડ્યા જેણે બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓ સહિતના લોકો પર ત્રાસવાદ ફેલાવ્યો, અને તેનો વિરોધ બાંગ્લાદેશે એનએસએ અજિત દોવાલ સમક્ષ કર્યો ત્યારે મમતાએ બાંગ્લાદેશના અહીંના ઉપ ઉચ્ચાયુક્તને બોલાવીને ખખડાવ્યા હતા!

રાજ્ય સરકાર કેન્દ્રમાં વિરોધી પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વિરોધ કરે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ મમતાએ તો અલગ દેશની જેમ પશ્ચિમ બંગાળમાં આર્થિક પછાત વર્ગને ૧૦ ટકા અનામત હોય કે આયુષમાન ભારતની યોજના, તેના અમલ કરવાની ના પાડી દીધી છે! તમારી રાજનીતિમાં ગરીબોને આ યોજનાનો લાભ લેતા શા માટે રોકો છો? સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ દરેક સત્તાધારી પક્ષ કરે છે, પરંતુ મમતાએ અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુ તેમજ છત્તીસગઢમાં આવેલી નવી કૉંગ્રેસ સરકારે પોતાનાં રાજ્યોમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. અને સીબીઆઈ પશ્ચિમ બંગાળમાં ગઈ ત્યારે તેના અધિકારીઓની ધરપકડ કરીને જાણે ગુનેગારોને લઈ જતા હોય તેમ ત્યાંની પોલીસ લઈ ગઈ હતી તે સમગ્ર દેશે ટીવી પર લાઇવ જોયું છે. આ તો ઠીક, મમતાએ બીએસએફ, સીઆરપીએફ સહિતના સશસ્ત્ર દળોને પશ્ચિમ બંગાળમાં મોદી સરકારના આદેશો ન માનવા જોઈએ તેમ અપીલ કરી એક રીતે દેશ સામે સશસ્ત્ર બળવાને ઉત્તેજન આપ્યું હતું.

ન કરે નારાયણ, પરંતુ જો મમતાની જેમ બધા વિપક્ષી રાજ્યો આવું કરવા લાગે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર લાગે?