પાંચ રાજ્યોનાં ચૂંટણી પરિણામો પછી હવે શું?

મહત્ત્વનાં પાંચ રાજ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીનાં પરિણામો ૧૧ માર્ચે આવી ગયા. ટીવી પર ઉપલક વાતો પછી થતાં વિશ્લેષણના બદલે નિરાંતે જો વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો સચોટ રહે. પરંતુ હવે સબ સે તેજની હોડમાં આવું થતું નથી પરિણામે કહેવાતા રાજકીય નિષ્ણાતો ગોથા ખાઈ જાય છે. પરિણામો પહેલાં પણ ગોથા ખાય છે અને પરિણામો પછી બોધપાઠ લેવાના બદલે જૂના રાગ આલાપ્યા કરે છે.

ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, ગોવા અને મણિપુર આ પાંચ રાજ્યોમાં ચાર ફેબ્રુઆરીથી લઈને ચાર માર્ચ સુધી મતદાન ચાલ્યા. ભારત દેશ ખૂબ જ વિશાળ છે. અનેક દેશોનો સમૂહ ભેગો કરીએ ત્યારે ભારત દેશ બને. તેમાંય ઉત્તર પ્રદેશ ઘણો મોટો છે. બ્રિટનના સાપ્તાહિક ‘ઇકોનોમિસ્ટ’ મુજબ ઉત્તર પ્રદેશની વસતિ એ બ્રાઝિલ જેવડી છે. બ્રાઝિલ એટલે એક સમયે સૌથી ઝડપતી આગળ વધી રહેલા અર્થતંત્રમાંનું એક હતું, છેલ્લા થોડા સમયથી તેની પીછેહટ ત્યાંના ભ્રષ્ટ અને વિલાસી રાજકારણીઓને લીધે થઈ છે. આમ, આ પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણી પાર પાડવી એ ચૂંટણી પંચ માટે કપરું કામ ગણાય પણ તેણે તે સફળતાપૂર્વક પાર પાડ્યું છે તે માટે તે યશ અને અભિનંદનનું અધિકારી ગણાય.

આ પાંચ રાજ્યોમાં ખૂબ જ પ્રચાર થયો. ચૂંટણી શરૂ થાય તે પહેલાં જ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગત આઠ નવેમ્બરે નોટબંધીનો નિર્ણય કરી રૂ. ૫૦૦ અને રૂ. ૧,૦૦૦ની નોટો રાતોરાત બંધ કરી દીધી હતી. તેના લીધે લગ્ન રાખીને બેઠા હોય કે બીમાર હોય તેવા લોકોને વધુ તકલીફ પડી. પ્રસાર માધ્યમોના એક વર્ગે આને ચૂંટણી સાથે જોડી દીધી. લોકોએ નોટબંધી વખતેય તકલીફ છતાં તેનો સ્વીકાર કર્યો હતો કારણકે તે કાળાં નાણાં, ભ્રષ્ટાચાર અને ત્રાસવાદ વિરુદ્ધ હતી. તેમ છતાં નોટબંધીના નિર્ણયો પછી જે કોઈ ચૂંટણી થઈ, મહારાષ્ટ્રની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓ હોય કે ઓડિશાની સ્થાનિક ચૂંટણી હોય, ચંડીગઢની સ્થાનિક ચૂંટણી હોય કે પછી ગુજરાતની સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણી, આ બધામાં ભાજપનો ઝળહળતો દેખાવ થયો હતો. ગુજરાતમાં ૧૬ જિલ્લાઓમાં નગરપાલિકા અને જિલ્લા પંચાયતની ૧૨૬ પૈકી ૧૦૯ બેઠકો પર ભાજપનો વિજય થયો. પરંતુ રાજકીય પંડિતોને આનાથી સંતોષ ન થયો અને તેમણે પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણીનાં પરિણામોથી નોટબંધીને કેટલી સ્વીકૃતિ મળશે તે ખબર પડી જશે તેવું કહ્યું.

ટીવી અને સોશિયલ મિડિયા પર છવાયેલો રહેતો આમ આદમી પક્ષ પંજાબ અને ગોવા સર કરી લેશે તેવું ભવિષ્ય પણ ભખાયું. ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપની સરકાર ૧૯૯૧માં રચાઈ હતી જેણે શાળામાં ચોરી કરવાને સંજ્ઞેય અપરાધ બનાવી દીધો હતો. અપરાધી ધારાસભ્યોને જેલમાં મોકલી દીધા હતા. પરંતુ અયોધ્યામાં વિવાદિત ઢાંચો તૂટ્યો તેના બહાને કેન્દ્રની કૉંગ્રેસ સરકારે ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન અને હિમાચલ પ્રદેશ એમ એક સાથે ચાર રાજ્યોની સરકારોને બરતરફ કરી દીધી. જો એમ ન થયું હોત તો આજે કદાચ કૉંગ્રેસની આ દશા છે તેવી ન થઈ હોત કારણકે ભાજપને સહાનુભૂતિનો લાભ મળ્યો. તે પછી મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાનમાં ભાજપની સરકારો ઘણા સમયથી રહી અને આજે પણ છે. મધ્ય પ્રદેશમાં ૨૦૦૩થી ઉમા ભારતી, બાબુલાલ ગૌડ અને શિવરાજસિંહ ચૌહાણના નેતૃત્વમાં સતત ભાજપ સરકાર છે. તો રાજસ્થાનમાં ૧૯૯૩થી ૧૯૯૮ ભૈરોસિંહ શેખાવત, ૨૦૦૩થી ૨૦૦૮ વસુંધરા રાજે અને ૨૦૧૩માં ફરી વસુંધરા રાજે એમ ચૌદ વર્ષ ભાજપનું શાસન રહ્યું. હિમાચલ પ્રદેશમાં પણ પ્રેમકુમાર ધૂમલના નેતૃત્વમાં દસ વર્ષ ભાજપનું શાસન રહ્યું. હાલ ત્યાં કૉંગ્રેસનું શાસન છે. એ તો ઠીક, પણ જો કલ્યાણસિંહની સરકાર રહી હોત તો અત્યારે જે સમાચાર આવ્યા તે પણ કદાચ ન આવ્યા હોત. હમણાં ચાલી રહેલી પરીક્ષામાં વ્યાપક ચોરીના સમાચાર ઉત્તર પ્રદેશથી મળ્યા છે. આ ઉપરાંત કાયદા વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ પણ ઘણી સુધરી હોત.

વર્ષ ૨૦૦૨થી ઉત્તર પ્રદેશના જાતિગત-સાંપ્રદાયિક સમીકરણોને લીધે વારાફરતી સમાજવાદી પક્ષ-બહુજન સમાજ પક્ષ-સમાજવાદી પક્ષ એમ વારાફરતી બે પક્ષોનું જ શાસન રહ્યું. ભાજપ ત્રીજા ક્રમે ધકેલાઈ ગયો હતો. એટલે તેને સત્તા મળશે તેવું દિલ્લીમાં બેઠા ટીવીમાં ચર્ચા કરતા રાજકીય નિષ્ણાતે સપનામાં પણ વિચાર્યું નહોતું. ત્યાં સત્તા મેળવવી હોય તો દલિત, યાદવ અને મુસ્લિમ એ વર્ગોનો સાથ મેળવવો પડે જે ભાજપને કોઈ સ્થિતિમાં ન મળે. દલિત-મુસ્લિમોનો સાથ મળે તો માયાવતી જીતે અને યાદવ-મુસ્લિમોનો સાથ મળે તો સમાજવાદી પક્ષ જીતે તેવું ગણિત ઠોકી બેસાડાયું હતું.

આ જ રીતે મણિપુરમાં સ્થાનિક સમીકરણોના કારણે પંદર વર્ષથી કૉંગ્રેસનું જ શાસન હતું. તે અગાઉ પણ કૉંગ્રેસ જ મુખ્યત્વે સત્તામાં રહી. એટલે ભાજપ ત્યાં બીજા ક્રમે બેઠક મેળવશે અને સત્તામાં આવશે તેવું દિલ્લીના રાજકીય નિષ્ણાતો વિચારી પણ ક્યાંથી શકે?

પંજાબમાં અકાલી દળ-ભાજપની સરકાર સામે ભારે આક્રોશ હતો પરંતુ તેની સામે આમ આદમી પક્ષ સત્તામાં આવશે તેવું ગાઈ વગાડીને દિલ્લીના આ નિષ્ણાતો કહેતા હતા. તેની પાછળ ખબર નહીં કયું કારણ કામ કરી ગયું. કદાચ ટીવી-સોશિયલ મિડિયામાં છવાઈ રહેવાની અરવિંદ કેજરીવાલ આણિ મંડળીની આવડત કામ કરી ગઈ હશે?

આ જ આવડતના લીધે આ નિષ્ણાતો ગોવામાં પણ આમ આદમી પક્ષની સરકાર બનવાના સપનાં જોતાં અને દેખાડતાં હતાં અને પત્રકાર રાજદીપ સરદેસાઈને ગોવાના સંભવિત મુખ્યપ્રધાન તરીકે ચિતરવાનું ચાલુ પણ કરી દેવાયું હતું.

પરંતુ પરિણામો શું આવ્યા? ઉત્તર પ્રદેશમાં બધા જાણે છે તેમ, ભાજપને ૪૦૩માંથી ૩૧૨ બેઠકો મળી. તેના સાથી પક્ષો અપના દળને નવ અને સુહેલદેવ ભારતીય સમાજ પક્ષને ચાર બેઠક એમ કુલ ૩૨૫ બેઠક એનડીએને મળી. આ પરિણામોથી રાજકીય નિષ્ણાતોને એવા ચક્કર આવી ગયા છે કે તેની કળ હજુ પણ નથી વળી. (હજુ ગુજરાત, કર્ણાટક, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન વગેરેની ચૂંટણી બાકી છે. એટલે ચક્કરનું પ્રમાણ વધવાની સંભાવના પૂરી છે.) ઉત્તરાખંડમાં તો માન્યું કે કદાચ ભાજપ અને કૉંગ્રેસ વચ્ચે જ હરીફાઈ હતી પરંતુ તેમને સમજાતું નથી કે ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપ એકલા હાથે કઈ રીતે બહુમતી મેળવી ગયો?

આ જ રીતે પંજાબમાં કૉંગ્રેસ પાછી સત્તામાં કેવી રીતે આવી ગઈ અને આમ આદમી પક્ષને પંજાબ કે ગોવામાં કંઈ હાથ ન લાગ્યું તે બને કેવી રીતે? દિલ્લીમાં બે વાર આમ આદમી પક્ષ સૌથી મોટો પક્ષ બને તો પંજાબ અને ગોવામાં કેમ ન બને? લોકોએ જૂના કાટલા જેવી કૉંગ્રેસને કેમ પસંદ કરી? મણિપુર જેવા ઈશાન રાજ્યમાં રાષ્ટ્રવાદી છબી ધરાવતા ભાજપને બીજા ક્રમે આવી શકે તેટલી બેઠકો કેવી રીતે મળે?

દરેક રાજ્યમાં જે પરિણામ આવ્યું તેમાં એક મુદ્દો નોટબંધી એ ભાજપની તરફેણમાં રહ્યો. (પંજાબનો પ્રશ્ન પૂછે તો જવાબ એ કે ત્યાં રાજકીય નિષ્ણાતો જે હદે અકાલી દળ-ભાજપનું ધોવાણ થશે તેવી આગાહી ભાખતા હતા તે હદે ધોવાણ થયું નથી.) બીજો મુદ્દો, કેન્દ્ર સરકારનાં કામો- ગરીબ મહિલાઓને એલપીજી જોડાણ આપવાનો હોય કે ઉજ્જવલા બલ્બની યોજના, ગામડાઓમાં યુદ્ધના ધોરણે વીજળી પહોંચવાની વાત હોય કે ખેડૂતો તરફી – સસ્તું અને લીમડાના કૉટિંગવાળું ખાતર મૂકવાની વાત હોય કે વીમા પાક યોજનાની વાત હોય, આવાં અનેક પગલાંથી ગરીબ અને ખેડૂત વર્ગે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ચહેરાને જોઈને ભાજપને મત આપ્યો. ઉત્તર પ્રદેશની જનતાએ છેલ્લાં પંદર વર્ષથી સપ અને બસપ બંનેનું શાસન જોયું હતું. સપના શાસનમાં યાદવવાદ અને મુસ્લિમોનું તુષ્ટિકરણ જોયું. ગુંડાગીરી અને અપરાધોનું વધેલું પ્રમાણ જોયું. મંત્રી આઝમ ખાનની ભેંસ ચોરાય તો તેને શોધવા પોલીસને મોકલવામાં આવે અને પોલીસને સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવે. બળાત્કારો, હત્યા જેવા ગુનાનું પ્રમાણ વધી ગયું. મસ્જિદમાં તકલીફ ન પડે તે માટે મંદિરો પરથી લાઉડસ્પીકર હટાવી દેવામાં આવે. મુઝફ્ફરાબાદના રમખાણપીડિતોને પૂરતી રાહત ન આપવામાં આવે અને ઠંડીમાં ઠુંઠવાઈને મરવા દેવામાં આવે અને પોતાની જન્મભૂમિ સૈફઈમાં કલાકારોને બોલાવીને મનોરંજન માણવામાં આવે. સ્મશાન કરતાં કબ્રસ્તાન માટે બમણું બજેટ ફાળવવામાં આવે. યાદવ પરિવારમાં પણ પાંચ-પાંચ મુખ્યપ્રધાન હોય. અખિલેશ તો નામ પૂરતા, મુલાયમસિંહ, તેમના ભાઈ શિવપાલ યાદવ, તેમના પિતરાઈ રામગોપાલ યાદવ અને આઝમ ખાન…આ બધા મુખ્યપ્રધાન તરીકે જ વર્તતા. એમાંય છેલ્લે છેલ્લે તો આ કલહ એટલો વધી ગયો કે અખિલેશે વિદ્રોહ કરી સમાજવાદી પક્ષ પોતાના કબજામાં કરી લીધો. કેટલાક નિષ્ણાતોનું કહેવું હતું કે અખિલેશને સત્તા આપવા આ મુલાયમની ચાલ હતી તો કેટલાકનું માનવું હતું કે મુલાયમના સાંપ્રદાયિક અને અખિલેશના વિકાસ-એમ બેવડા ચહેરા પર મત મેળવવાની આ ચાલ હતી. તો કેટલાકે આ કલહ માટે ભાજપને જવાબદાર ઠરાવ્યો! પરિણામો પરથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે લોકોને આ કલહ પસંદ ન પડ્યો.

સમાજવાદી પક્ષે કૉંગ્રેસનો સાથ લીધો તેના લીધે પણ તેનું વહાણ ડૂબ્યું. ૨૭ સાલ યુપી બેહાલ જેવું સૂત્ર આપીને સમાજવાદી પક્ષને વખોડી શીલા દીક્ષિતને મુખ્યપ્રધાનના ઉમેદવાર જાહેર કરી દેનાર રાહુલ ગાંધીએ અચાનક એ જ સમાજવાદી પક્ષ સાથે ગઠબંધન (કે ઠગબંધન?) કરી લીધું. અચાનક ઉત્તર પ્રદેશમાં બધું સારું થઈ ગયું? રાહુલ ગાંધીના આલુ કી ફેક્ટરી જેવા મૂર્ખતાપૂર્ણ નિવેદને અખિલેશને પણ નીચાજોણું કર્યું. તો અખિલેશે અમિતાભ બચ્ચનના ગુજરાત પર્યટનના પ્રચાર પર પ્રહાર કરી ગુજરાતીઓને ગધેડા ગણાવ્યા. એમાં પાછું કૉંગ્રેસ અને સપ વચ્ચે સંકલનનો અભાવ. સંપનો અભાવ. અરે! પ્રિયંકા ગાંધી પણ પૂરતો પ્રચાર કરવા ન દેખાયાં. પરિણામ એ આવ્યું કે ગાંધી પરિવારના ગઢ ગણાતા રાયબરેલી અને અમેઠીની વિધાનસભા બેઠકો પર પણ ભાજપનો વિજય થયો. કૉંગ્રેસ માત્ર સાત બેઠક પૂરતી સમેટાઈને રહી ગઈ. (બાય ધ વે, પેલા પ્રશાંત કિશોર ક્યાં છે? બિહાર ચૂંટણી પછી મિડિયાએ ચાણક્ય કહીને બહુ માથે ચડાવેલા. આજના સમાચાર છે કે કોંગ્રેસ પણ તેને શોધી રહી છે. 🙂 )

બીજી તરફ બહુજન સમાજ પક્ષનાં માયાવતીના શાસનમાં પણ રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આરોગ્ય મિશનમાં થયેલું કૌભાંડ જેમાં ત્રણ તબીબી અધિકારીઓ સહિત પાંચ લોકોની હત્યા થઈ ગઈ, બગીચાઓ બનાવાયા, માયાવતી અને હાથીનાં પૂતળાં મૂકાયાં, જેમાં પણ રૂ. ૪૦,૦૦૦નું કૌભાંડ થયા હોવાનું કહેવાય છે, જન્મદિવસે માયાવતીને નોટના હારનું પ્રદર્શન, આ બધાં કારણો તો હતાં જ પણ જો રાજકીય નિષ્ણાતોએ ૨૦૦૯ અને ૨૦૧૪ની લોકસભા ચૂંટણીનાં ઉત્તર પ્રદેશ માટેનાં પરિણામો જોયાં હોત તો ખબર પડત કે દલિતો જ બહુજન સમાજવાદી પક્ષ તરફથી મોઢું ફેરવવા લાગ્યા હતા કારણકે માયાવતીએ દલિતો માટે ખાસ કંઈ ઉકાળ્યું નહોતું. ૨૦૦૭ પછી બે જ વર્ષમાં દલિતોનો માયાવતી તરફથી મોહભંગ થવા લાગ્યો હતો જેણે ૨૦૧૭માં તેને માત્ર ૧૯ બેઠક પૂરતો સીમિત કરી દીધો.

બીજી તરફ, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ઉત્તર પ્રદેશની સભાઓમાં સ્થાનિક મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા. સાથે વિપક્ષો પર આકરા પ્રહારો કર્યા. કેન્દ્ર સરકારની યોજનાઓ ગણાવી. છેલ્લા ત્રણ દિવસ પોતાના સંસદીય વિસ્તાર બનારસમાં ધામા નાખીને રહ્યા. અમિત શાહ, યોગી આદિત્યનાથ અને પક્ષ પ્રમુખ કેશવ પ્રસાદ મૌર્યની મહેનત રંગ લાવી. પરિણામે, ઉત્તર પ્રદેશમાં આટલી જ્વલંત સફળતા ભાજપને મળી.

ઉત્તરાખંડમાં કેદારનાથમાં ભયાનક પૂર જેમાં હજારો માર્યા ગયા હતા, ત્યાર બાદ રાહત કાર્ય અને તે પછી તેને બેઠું કરવામાં નિષ્ફળતા, ઘણાને વળતરનાં નાણાં ન મળવાં, ફંડના અભાવે અનેક અટકેલા પ્રૉજેક્ટ, કૉંગ્રેસની અંદર બળવા પછી ભાજપની સરકાર બનતી બચાવવા ધારાસભ્યોને ખરીદવા સ્ટિંગમાં ઝડપાયેલા મુખ્યપ્રધાન હરીશ રાવત અને સામે પક્ષે અગાઉ કહ્યો તેમ નરેન્દ્ર મોદીના કેન્દ્રની યોજનાઓ ગણાવવા સાથે રાજ્યની કૉંગ્રેસ સરકાર પર આકરા પ્રહારો, અમિત શાહનું બૂથ પ્રબંધન…આ બધાના કારણે ભાજપ ૭૦માંથી ૫૭ બેઠક સાથે વિજયી થયો.

પંજાબમાં પ્રકાશસિંહ બાદલ બે અવધિથી સત્તામાં હતા. પ્રજા પહેલી વાર (૨૦૦૭) ચૂંટે ત્યારે તેનું કારણ અગાઉની (આ કિસ્સામાં અમરીન્દરસિંહ) સરકાર સામે રોષ અને સામે તમે આપેલાં વચનો કારણભૂત હોય છે. બીજી વાર (૨૦૧૨)માં ચૂંટે ત્યારે તમે પહેલાં પાંચ વર્ષમાં આપેલું પ્રમાણમાં સારું શાસન હોય છે. પરંતુ ત્રીજી કે ચોથી વાર પ્રજા ક્ષમા કરતી નથી. આ વખતે પંજાબમાં યુવાનોને ડ્રગના નશામાં ડુબાડી દેવાના પાકિસ્તાનના કાવતરા સામે બાદલ સરકારની નિષ્ફળતા, નાભા જેલ તોડીને ખાલિસ્તાનનો કેદી ભાગવો, પઠાણકોટ ખાતે પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓનો હુમલો, ખેડૂતોની આત્મહત્યા, રાજકારણીઓનો સગાવાદ વગેરે અનેક મુદ્દાસર લોકોને રોષ તો હતો પરંતુ સામે પક્ષે આમ આદમી પક્ષમાં જૂથવાદ હતો, દિલ્લીમાં કેજરીવાલનું સુશાસન ઓછું અને નરેન્દ્ર મોદી-ભાજપ સામે સતત આક્ષેપો કરતા રહી ચર્ચામાં રહેવું અને તેમાંય સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક પર પ્રશ્નાર્થ ઉઠાવવા, મોદી-રાહુલ સામે ખરાબ ભાષા વાપરવી વગેરે કારણભૂત હતા. ગોવામાં પણ આમ આદમી પક્ષને આ જ વાત નડી. દિલ્લીમાં ખાસ સત્તા ન હોવાથી કેજરીવાલને પંજાબના મુખ્યપ્રધાન બનવાની લાલસા પણ હતી જે દિલ્લીના ઉપમુખ્યપ્રધાન મનીષ સિસોદિયાના મુખેથી સરી પડેલી. આઆપ નેતા ભગવંત માનનું દારૂ પીને સભાઓ સંબોધતા હોવાની ચર્ચા, તેની તસવીરો, ખાલિસ્તાનના સમર્થકોનો આઆપને ટેકો હોવાની ચર્ચા…આ બધું પણ પંજાબમાં આઆપને નડી ગયું. ગોવામાં આઆપના નેતા અને મુખ્યપ્રધાનના દાવેદાર એલ્વીસ ગોમ્સ પર હાઉસિંગ સ્કેમમાં આરોપ પણ ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનમાંથી નીકળેલા આઆપને નડી ગયો.

મણિપુરમાં મૈતેયી, નાગ અને કુકી આદિ જાતિઓ વચ્ચે ભયંકર સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો. નાગ જાતિઓનો એક અલગ દેશ બનાવવા પણ ઉગ્રવાદીઓની હિંસક ચળવળ ચાલે છે. એમાં મૈતેયી જાતિના કૉંગ્રેસી મુખ્યપ્રધાન ઓકરામ ઇબોબીસિંહે સાત જિલ્લા રચ્યા જેના લીધે નાગ જાતિના લોકો ભડકી ઉઠ્યા અને તેમણે આર્થિક અવરોધ પેદા કરી દીધો જેના કારણે પેટ્રોલ રૂ. ૨૫૦એ પહોંચી ગયું. બીજી ચીજો પણ મોંઘી થઈ ગઈ. સરકાર પર ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પણ હતા. બીજી તરફ, અગાઉ અટલ બિહારી વાજપેયી અને આ વખતે નરેન્દ્ર મોદી સરકારે ઈશાન રાજ્યોના ઉત્કર્ષ માટે બરાબર ધ્યાન આપ્યું અને ૨૦૧૪ના અંદાજપત્રમાં જ ઈશાન ભારત માટે રૂ. ૫૩૭ અબજની જોગવાઈ કરી. સ્થાનિક પક્ષ નાગ પીપલ્સ પાર્ટી અને નેશનલ પીપલ્સ પાર્ટી સાથે ગઠબંધન કર્યું. આના લીધે ચૂંટણીમાં તે બીજા સૌથી મોટા પક્ષ તરીકે ઉભરી આવ્યો અને સરકાર પણ રચી.

ગોવામાં ભાજપ સરકારની કામગીરી પ્રમાણમાં સારી હતી પરંતુ ગેરકાયદે ખીણકામ, ભારતીય-પોર્ટુગીઝ એમ બેવડી નાગરિકતાનો મુદ્દો, કેસિનો વગેરે મુદ્દે મનોહર પારીકર કેન્દ્રીય સ્તરે સંરક્ષણ મંત્રી બનીને ગયા પછી લક્ષ્મીકાંત પર્સેકરનું શાસન ઉણું ઉતર્યું. આથી ભાજપ બીજા ક્રમે રહી ગયો. પરંતુ બીજા પક્ષોના સમર્થનથી અને કૉંગ્રેસના મોવડીમંડળે નિર્ણય લેવામાં વાર લગાડતાં તેણે ત્યાં સરકાર બનાવી લીધી.

વિજય તો મળી ગયો, સરકાર પણ જેણે રચવાની હતી તેણે રચી લીધી, હવે શું? આ પરિણામો પરથી સ્પષ્ટ છે કે ભાજપ અને કૉંગ્રેસ આ બંને રાષ્ટ્રીય પક્ષો છે. (કૉંગ્રેસે પંજાબ જીત્યું છે તે ભૂલવું ન જોઈએ.) તેમાં લોકોને વધુ વિશ્વાસ છે. પાંચેય રાજ્યોમાં લોકોએ પ્રવર્તમાન સરકાર વિરુદ્ધ જનાદેશ આપ્યો છે. આથી જે પણ સરકાર કામ કરશે તે ફરી ચૂંટાશે, નહીંતર લોકો ફેંકી દેશે. બીજું, જાતિ-સંપ્રદાય (હિન્દુ-મુસ્લિમ વગેરે) અને સગાવાદને શાસકોએ ભૂલી જવા જોઈએ. ત્રીજું, વિકાસનાં કામો કરવા પડશે. લોકોને તેનો હિસાબ આપતા રહેવું પડશે જેમ નરેન્દ્ર મોદી સરકાર રોજેરોજ આપી રહી છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં પ્રચંડ અપેક્ષાઓ સાથે યોગી આદિત્યનાથે સરકાર રચી છે. ગુંડાગીરી, મહિલાઓની છેડતી, બળાત્કાર, એક ચોક્કસ સંપ્રદાયના ગુંડાઓના કારણે હિન્દુઓનું પલાયન, રાજ્યનાં કાર્યો ઠપ થવા, પોલીસની નિષ્ફળતા વગેરે મુદ્દે ભાજપ સરકારે કામો કરી બતાવવા પડશે. પંજાબમાં ડ્રગને આવતા રોકવા, યુવાનોને ડ્રગથી બચાવવા, ખેડૂતોની માઠી દશા, સરહદે સુરક્ષા, સગાવાદ વગેરે મુદ્દે અમરીન્દર સરકારે કામ કરી બતાવવું પડશે. મણિપુરમાં ભાજપ સરકારે આદિજાતિઓ વચ્ચેના સંઘર્ષને રોકવો પડશે. ઉત્તરાખંડમાં ભાજપ સરકારે વિકાસ કરવો પડશે. ગોવામાં આપેલાં વચનો ભાજપે નિભાવવા પડશે. બાકી, જો નેતાઓને સત્તાનો મદ ચડી જાય તો પ્રજાને પાંચ વર્ષે હિસાબ બરાબર કરતા સારી રીતે આવડે જ છે એ શાસક પક્ષોએ યાદ રાખવું રહ્યું.

ટ્રમ્પનો મુસ્લિમ દેશો પર વિઝા પ્રતિબંધ: પાડાના વાંકે પખાલીને ડામ કેમ?

(સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શનના માર્ચ ૨૦૧૭ના અંકમાં ‘સાંપ્રત’ કૉલમમાં આ લેખ છપાયો.)

કોઈ દેશમાં કોને આવવા દેવા અને કોને નહીં તે નક્કી કરવાની સત્તા કોને? જે તે દેશના વડાને. કોઈ દેશમાં અમુક વ્યક્તિઓ ગેરકાયદે અથવા કાયદે આવીને પછી ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કરે તો તેમને રોકવા જોઈએ કે નહીં? બિલકુલ રોકવા જોઈએ. કોઈ વ્યક્તિ ચૂંટણીમાં વચન આપે કે તે ચૂંટણી જીતશે તો ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજન આપતા દેશોના લોકોને આવતા રોકશે તો તે ખોટું છે? જરા પણ નહીં. અને જો આવી વ્યક્તિ ચૂંટણી જીતી જાય તો તેણે વચન પાળવું જોઈએ કે નહીં? પાળવું જ જોઈએ ને. ન પાળે તો? તો તેની પાછળ વિરોધીઓ પડી જાય, દેશનું અને વિદેશનું મિડિયા પડી જાય.

હવે તમે જ કહો, અમેરિકા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સત્તા સંભાળતા વેંત પોતાનું વચન નિભાવ્યું અને સાત ઇસ્લામિક દેશના લોકોને પોતાના દેશમાં આવતા રોક્યા તેમાં તો આખી દુનિયામાં તેમના પર થૂ-થૂ થઈ ગયું. અમેરિકા તો સ્થળાંતરિતો (ઇમિગ્રન્ટો)નો જ દેશ છે અને અમેરિકાની જે કંઈ પ્રગતિ થઈ છે તે સ્થળાંતરિતોને જ આભારી છે તેવો પ્રચાર શરૂ થઈ ગયો. ટ્વિટરની નવી એપ આવી છે –  પેરિસ્કોપ. આ એપ પર જે કોઈ વપરાશકારો હોય તે પોતાનો વિડિયો લાઇવ બતાવે છે, વાતચીત કરે છે. માત્ર ગમ્મત માટેની આ એપ નથી. તેના પર ટ્રમ્પ અને અમેરિકાની મુલાકાતે આવેલાં બ્રિટનનાં વડાં પ્રધાન થેરેસા મેની સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદને જીવંત બતાવાય. આ એપ ખોલો એટલે સીધું વંચાય- ‘પ્રાઉડલી મેડ ઇન અમેરિકા બાય ઇમિગ્રન્ટ્સ’

હવે આ એવી વાત થઈ કે ઘરમાં કોઈ છોકરું તોફાન કરે અને તેને વઢો તો ઘરના અન્ય તમામ લોકો પોતાના માથે લઈ લે કે તમે અમને તોફાની કહ્યા. ટ્રમ્પનો વિરોધ ઇમિગ્રન્ટ સામે નથી. પરંતુ જે લોકો અમેરિકામાં ગેરકાયદે કે કાયદે ઘૂસી અમેરિકામાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિઓ કરે કે ગુંડાગર્દી કરે છે તેની સામે છે.

હવે એ વાત સ્પષ્ટ છે કે ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કોણ કરે છે? ત્રાસવાદી સંગઠનો કયા પંથના છે? અલ કાયદા, ઇસ્લામિક સ્ટેટ ઑફ ઈરાક એન્ડ સિરિયા (આઈએસઆઈએસ), લશ્કર-એ-તોઇબા, જમાત ઉદ દાવા, હમાસ, ઇન્ડિયન મુજાહિદ્દીન…આ બધાં સંગઠનોનો હેતુ શું છે? પશ્ચિમી દેશો અને ભારત સહિત તમામ દુનિયામાં ઇસ્લામિક શાસન સ્થાપવું. શરિયાનો કાયદો લાગુ કરવો. માની લઈએ કે આ ત્રાસવાદીઓને એવું ભરમાવવામાં આવ્યું છે કે ભારતમાં તેમના મુસ્લિમ ભાઈઓ અને બહેનો પર બહુ અત્યાચારો થાય છે. માનો કે તેમના મનમાં ઠસાવવામાં આવ્યું છે કે પશ્ચિમી દેશો મુસ્લિમો પર જુલ્મ કરે છે. તેમની સંસ્કૃતિ વિકૃતિ ફેલાવનારી છે. પરંતુ રશિયાના ચેચન્યામાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ થવાનું કારણ? રશિયા તો સામ્યવાદી દેશ છે. સામ્યવાદ કોઈ ધર્મ- કોઈ પંથમાં માનતો નથી. ચીન સામ્યવાદી દેશ છે. તો પછી ચીનમાં પણ ઇસ્લામિક ત્રાસવાદ કેમ પ્રવેશ્યો? ચીનમાં શિનજિયાંગ પ્રાંતને અલગ દેશ કરવાની ચળવળ ત્યાંના મુસ્લિમો કેમ ચલાવે છે? ત્યાં ઉઇઘુર મુસ્લિમોએ તુર્કીસ્તાન ઇસ્લામિક પાર્ટી કેમ સ્થાપી છે? ચીને ત્યાં રમઝાન દરમિયાન રોજા રાખવા પર કેમ પ્રતિબંધ મૂકવો પડ્યો?

ટ્રમ્પ સાત ઇસ્લામિક દેશોના લોકો અમેરિકામાં આવવા પર પ્રતિબંધ મૂકે તો કહેવાતા ઉદારવાદીઓ દેકારો મચાવે છે પરંતુ ચીન તેના દેશમાં ગેરકાયદે ત્રાસવાદીઓ આવી જાય કે ત્રાસવાદી કૃત્ય કરીને દેશ છોડીને ભાગી ન જાય તે માટે પાકિસ્તાન તેનું ખાસ મિત્ર (ભારતને દબાવવા માટે) હોવા છતાં તેની સાથેની સરહદે સુરક્ષા ચુસ્ત બનાવવા નિર્ણય કરે તો વિદેશના તો છોડો, ભારતનું મિડિયા તેની વ્યવસ્થિત નોંધ પણ ન લે. દરેક લેખમાં રાષ્ટ્રવાદી-હિન્દુવાદીઓને ગાળો ભાંડતા બુદ્ધુજીવી કૉલમિસ્ટો તેના પર લખે પણ નહીં! એ બતાવે છે કે ભારતના મિડિયામાં કહેવાતા ઉદારવાદીના નામે  ત્રાસવાદને પોષક અને સમર્થક પત્રકારો-કૉલમિસ્ટો ઘૂસી ગયા છે.

અરે ભાઈ! સેક્યુલરિઝમ ખરા અર્થમાં તો એ કહેવાય કે ગમે તે પંથમાં ખોટું ચાલતું હોય તો તેને તમે વખોડો. તેને બહાર લાવો. જયશ્રીગીરી સાધ્વીના વેશમાં ગોરખધંધા કરતી હોય તો તેના વિશે લખવાની સાથે કેરળમાં ખ્રિસ્તી સાધવીઓના ફાધર દ્વારા શોષણની વાતો પણ લખો. કેથોલિક ચર્ચે વર્ષ ૨૦૧૫માં પોતાના શોષણ સામે અવાજ ઉઠાવનાર એક નનને રૂ. ૧૨ લાખ તેને ‘સેટલ થવા’ (ખરેખર તો મોઢું બંધ કરવા) માટે આપ્યા તે સમાચાર કયા અખબારમાં તમે વાંચ્યા? કઈ ટીવી ચેનલે તેના પર આસારામની જેમ રોજેરોજ ચર્ચાઓ ચલાવી? બીજનોરની જામા મસ્જિદનો ઈમામ એક મહિલાને શેતાનમાંથી છૂટકારો અપાવવાના બહાને તેના પર બળાત્કાર કરે તે ઘટના ગયા વર્ષના ઑગસ્ટની છે. સુરતમાં ૩૨ વર્ષના મૌલવીએ ૧૫ વર્ષની બાળા પર બળાત્કાર કર્યો તે ઘટના બે વર્ષ પહેલાંની છે. આ ઘટનાઓ કયા છાપામાં તમે વાંચી? ચાલો, આ ઘટનાઓ તો જૂની છે, પરંતુ રાજસ્થાનના બાડમેર જિલ્લામાં બાયતની મદરેસામાં રહેતો એક મૌલવી બકરી પર બળાત્કાર કરતા પકડાયો! આ ઘટનાઓ  છાપામાં આવી? તેના પર રોજેરોજ કઈ ચેનલ પર ચર્ચાઓ થઈ?

રશિયા-ચીનની વાત પછી જર્મનીની કરીએ. જર્મની સહિત યુરોપના દેશોએ સિરિયા, અફઘાનિસ્તાનના લોકોને દયા ખાઈને શરણ આપ્યું છે. પરંતુ ત્યાં શું સ્થિતિ છે? યુકેના ઇન્ડિપેન્ડન્ટ સમાચારપત્રના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૧૫ની ૩૧ ડિસેમ્બરે જર્મનીના કૉલોન (Cologne)માં ૧,૨૦૦ સ્ત્રીઓ પર ૨,૦૦૦ પુરુષો, જેમાંના મોટા ભાગના શરણાર્થી હતા, તેમણે બળાત્કાર કરવા કોશિશ કરી. ૫૦૦ જણાના ટોળા પર ફટાકડા ફેંકવામાં આવ્યા. એક મહિલા અંડરકવર પોલીસ અધિકારીના પેન્ટમાં હાથ નાખીને તેની છેડતી કરવામાં આવી. મહિલાઓના કપડાં ફાડી નખાયાં. એક મહિલાના જેકેટમાં ફટાકડો નખાયો. બેંગ્લુરુમાં આ ૩૧ ડિસેમ્બરે છેડતી થઈ તેના સમાચાર આપણા મિડિયાએ ગાઈવગાડીને બતાવ્યા પરંતુ જર્મનીના આ સમાચારની નોંધ પણ લીધી?

સિરિયામાં પ્રમુખને પદચ્યુત કરવા માટે અમેરિકાની પૂર્વેની ઓબામા સરકારના ટેકાથી આઈએસઆઈએસ અને ત્યાંના બળવાખોરો યુદ્ધ કરે અને તેના કારણે ઘણા નિર્દોષ મરાય તેનાથી કોઈ પણ સંવેદનશીન વ્યક્તિને નિર્દોષો પ્રત્યે અનુકંપા જાગે તે સ્વાભાવિક છે. તેમાં ઐલાન કુર્દી નામનું એક નિર્દોષ બાળક યુરોપમાં શરણ લેવાના પ્રયાસમાં દરિયાની લહેરોમાં મરીને તેનો દેહ તણાઈને તુર્કીના રિસોર્ટના બીચ પર આવે અને તે ફોટો આખા દેશમાં અનુકંપા જગાવી જાય તે તાર્કિક છે પરંતુ સાથે જે લોકો ત્રાસવાદી વિચારધારાનો બચાવ કરે છે તેમણે એ સમજવું રહ્યું કે સિરિયામાં મુસ્લિમો જ મુસ્લિમો સામે લડે છે. આવું યમનમાં પણ છે, તુર્કીમાં પણ છે, ઈરાકમાં પણ છે, અફઘાનિસ્તાનમાં પણ છે અને ઈસ્લામનાં મક્કા-મદીના જેવાં પવિત્ર સ્થાનો જ્યાં છે તે સાઉદી અરેબિયામાં પણ છે. તો શું શરિયાનું શાસન સ્થપાવાથી શાંતિ સ્થપાઈ જવાની? મુસ્લિમો પર અત્યાચારો બંધ થઈ જવાના? જો તેમ જ હોત તો શરિયાના કાયદા જ્યાં ચુસ્ત રીતે લાગુ છે તેવા ઇસ્લામિક દેશોમાં આ ત્રાસવાદી સંગઠનો કેમ હુમલા કરે છે? પાકિસ્તાન તો મુસ્લિમોને ભારતમાં અન્યાય થશે તેમ માનીને જ ઝીણા અને તેના મુસ્લિમ સમર્થકોએ સ્થાપ્યો હતો ને? તો ત્યાં પણ સિંધમાં સૂફી દરગાહ અને તે અગાઉ અનેક મસ્જિદો પર કેમ બૉમ્બ ધડાકા થાય છે?

ઉદારવાદીઓએ આંખ-કાન ખુલ્લાં રાખીને એ પણ સ્વીકારવું રહ્યું કે આ શરણાર્થીઓ યુરોપના દેશો માટે સમસ્યા બની રહ્યા છે. બધા નહીં તોય ઘણા બધા શરણાર્થીઓએ ત્યાં કાયદા અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ બગાડી છે. પેલી કહેવતની જેમ તેઓ ‘પેટમાં ગરીને પગ પહોળા કરી રહ્યા છે’. એકલા જર્મનીમાં જ ૧૭ હજાર શરણાર્થીઓએ પોતાને પૂર્ણ કદનો શરણાર્થીનો દરજ્જો મળે તે માટે જર્મન સરકાર સામે દાવો કર્યો હતો અને તેમાં જીત મેળવી છે. જે જર્મની આ શરણાર્થીઓને શરણ આપે છે ત્યાં બર્લિનમાં ગત ૧૯ ડિસેમ્બરે ટ્રક ડ્રાઇવરે બરાબર ખ્રિસ્તી તહેવાર ક્રિસમસ પહેલાં ટ્રક ચલાવીને ૧૨ લોકોને મારી નાખ્યા અને ૫૬ લોકોને ઘાયલ કર્યા. પેલા બાળકની તસવીર પરથી અનુકંપા થતી હોય તો આ ૧૨ લોકોને મારી નાખ્યા તેના પર ઉદારવાદીઓને અનુકંપા નથી થતી? હુમલાખોર શરણ માગનાર ટ્યુનિશિયાનો રહેવાસી જ હતો.

અને માત્ર ટ્રમ્પની વાત શું કામ કરો છો? રોયલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ટરનેશનલ એફેર્સના એક સર્વેક્ષણ મુજબ, પૉલેન્ડ, ઑસ્ટ્રિયા, હંગેરી, ફ્રાન્સ અને બેલ્જિયમ સહિત દસ દેશોમાં હવે મુસ્લિમોને પ્રવેશ આપવા સામે વિરોધ વધી રહ્યો છે. આ તો માનો કે ખ્રિસ્તી પ્રભાવી દેશો છે, પરંતુ તાજેતરમાં સાઉદી અરેબિયા જેવા કટ્ટર ઇસ્લામિક દેશોએ પાકિસ્તાનના ૩૯ હજાર નાગરિકોને કાઢી મૂક્યા તેની નોંધ ભલે મિડિયાએ બહુ સારી રીતે નહીં લીધી હોય, પરંતુ તેના સૂચિતાર્થ સમજવા જેવા છે. વિઝા નિયમોના ઉલ્લંઘન કરતાંય આ નાગરિકો આઈએસઆઈએસ નામના ત્રાસવાદી સંગઠન સાથે સંકળાયેલા હોવાની આશંકા પર આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.

કુવૈત જેવા ઇસ્લામિક દેશે તો વર્ષ ૨૦૧૧માં અને વર્ષ ૨૦૧૬માં અફઘાનિસ્તાન, સિરિયા, યમન, ઈરાક, ઈરાન અને હા, બુદ્ધુજીવી-ઉદારવાદીઓના માનીતા પાકિસ્તાન તેમજ બાંગ્લાદેશના નાગરિકોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અને આ વર્ષેય મૂક્યો છે. એ તો ઠીક, પણ આ ઉદારવાદીઓના માનીતા પાકિસ્તાને ગયા જુલાઈથી આ ફેબ્રુઆરી સુધીમાં છ લાખ અફઘાનીઓને અફઘાન પાછા મોકલ્યા. આ શરણાર્થીઓએ પોતાની વિતક કથામાં કહ્યું છે કે પાકિસ્તાની પોલીસે તેમના પર અનહદ અત્યાચારો ગુજાર્યા હતા અને ખંડણી ઉઘરાવી હતી. તેમનાં બાળકોને શાળામાંથી કાઢઈ મૂકવામાં આવતા. કેમ્પમાં શાળા ચાલતી તેને બંધ કરી દેવામાં આવતી. (કાશ્મીરના નિર્વાસિત પંડિતોની સાથે તો તેમના જ દેશની શિબિરોમાં આવું થતું) સામે પક્ષે પાકિસ્તાન પોલીસ આ અફઘાનીઓને પોતાના દેશની સુરક્ષા માટે ખતરો માનતી હતી. તેથી તેણે આ પગલું લીધું, પરંતુ બુરહાન વાનીને મારવામાં આવે તો માનવ અધિકાર ભંગના નામે ચિલ્લંચિલ્લી કરતા બરખા દત્તો, રાજદીપ સરદેસાઈઓ, શેખર ગુપ્તાઓનાં મોઢાં આવા મામલે સિવાઈ જાય છે!

ભારતમાં એક ચર્ચનું છાપરું ઉડી જાય તો પણ આપણું મિડિયા અને અમેરિકાની વિવિધ એજન્સીઓ, ત્યાંના ઉદારવાદી (તત્કાલીન) પ્રમુખ બરાક ઓબામા ભારતને સહિષ્ણુતાના પાઠ ભણાવવા લાગે છે પરંતુ ચીન દક્ષિણ કોરિયાના ૩૨ ખ્રિસ્તી મિશનરીઓને કાઢી મૂકે ત્યારે આ બધા મૂંગામંતર થઈને બેસી જાય છે. ચીને આ મિશનરીઓને કાયદાનું પાલન ન કરવા અને સ્થાનિક રીતરિવાજોને માન ન આપવા માટે આ પગલું ભર્યું હતું.

પણ આપણું મિડિયા અને અમેરિકા સહિત વિશ્વનું ઉદારવાદી મિડિયા ત્રાસવાદીઓ- સેવાના નામે વટાળ પ્રવૃત્તિ કરતા ખ્રિસ્તી મિશનરીઓ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ ધરાવે છે, તેથી જે તેનો વિરોધ કરે તેને રાઇટિસ્ટ (જમણેરી), ફેનેટિક (ધર્માંધ), ઑટોક્રેટિક અથવા ફાસિસ્ટ (સરમુખત્યાર), સ્ટબૉર્ન (હઠીલું), જડસુ વગેરે વિશેષણોથી બુદ્ધુજીવી કૉલમિસ્ટો નવાજશે પરંતુ આ સત્ય લખતાં તેમની કલમમાંથી શાહી સૂકાઈ જશે. દયાનંદ સરસ્વતી, રાજા રામમોહનરાયે જેમ હિન્દુ ધર્મની કુરીતિઓ સામે અવાજ ઉઠાવ્યો, જેમ અત્યારે પણ હિન્દુઓ ગોડસે વગેરે હિંસક પ્રવૃત્તિ કરનારને જાહેરમાં તિરસ્કૃત કરે છે તેમ હકીકતે તો મુસ્લિમોએ જ તેમના પંથને બદનામ કરનારા સંગઠનો સામે મેદાનમાં આવવું પડશે. નહીંતર પાડાના વાંકે પખાલીને ડામ ખમવા તૈયાર રહેવું પડશે.

મહારાષ્ટ્ર મનપા ચૂંટણીનો બોધપાઠ

મહારાષ્ટ્રમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની મનપા ચૂંટણી થઈ. હિન્દુ વિરોધી મિડિયાએ આ ચૂંટણી જાણે આખા દેશની લોકસભા ચૂંટણી હોય તેવો માહોલ સર્જ્યો હતો. હિન્દુત્વવાદી બે પક્ષો શિવસેના અને ભાજપનું ગઠબંધન તૂટતાં હિન્દુ વિરોધી મિડિયાને જલસો પડી ગયો હતો. કોંગ્રેસ સરકાર વખતે કસાબ અને અફઝલ ગુરુ વિશે કોંગ્રેસની નબળી નીતિની આકરી ઝાટકણી કાઢતા બાલ ઠાકરેનાં નિવેદનો મિડિયામાં સેકન્ડ કે થર્ડ પ્રાયોરિટી ધરાવતા હતા. એમ સમજો ને કે ટીકા કરવા અને જગ્યા ભરવા તેનો ઉપયોગ થતો.

મોદી સરકાર આવ્યા પછી ભાજપે વાજબી રીતે મહારાષ્ટ્રમાં મજબૂત હોવાથી નાના ભાઈમાંથી મોટા ભાઈનો રોલ માગ્યો પણ વિચક્ષણ બાલ ઠાકરેની ગેરહાજરીમાં ઉદ્ધવ ઠાકરે થાપ ખાઈ ગયા. ચૂંટણી અલગ-અલગ લડવામાં આવી પરંતુ ભાજપ મોદીના મોજાના કારણે મોટો ભાઈ તરીકે જ ઉભર્યો. થોડી રકઝક પછી શિવસેનાને સરકારમાં જોડાવું પડ્યું પરંતુ જેમ કોંગ્રેસની બેગમો અને શહજાદા સ્વીકારી શકતા નથી કે તેઓ શાસનની બહાર છે તેમ એક સમયનો મોટા ભાઈનો રોલ શિવસેના ન ભૂલી શકી અને રોજેરોજ મોદી સરકારની ઝાટકણી કાઢવા લાગી. હિન્દુ વિરોધી મિડિયાને તો મજા પડી ગઈ. શિવસેના તેમનો માનીતો પક્ષ બની ગયો. બે બિલાડા ઝઘડે તો વાંદરાને જ ફાયદો થાય તેવું માની મિડિયામાં શિવસેનાને અભૂતપૂર્વ વેઇટેજ મળવા લાગ્યું.

બીજી તરફ રાજ્ય વિધાનસભા ચૂંટણીનાં બે વર્ષ પહેલાં ચોક્કસ માથાંઓના ઈશારે હાર્દિક પટેલને મહોરું બનાવી પાટીદારોનું અનામત આંદોલન શરૂ થયું. કોંગ્રેસ તરફથી ભાજપ તરફ વળેલા પટેલ સમાજની ચૂંટણીમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા રહેતી હોઈ, વિપક્ષ તો ઠીક, પણ મિડિયાને બગાસું ખાતાં પતાસાની અનુભૂતિ થઈ. જેમ કેજરીવાલને હીરો બનાવ્યો અને દિલ્લીની કોંગ્રેસ સરકાર ગઈ તેમ રાજ્યમાં મિડિયાના જે છૂપા હેતુઓ હોય તે બર ન કરતી (એમ કહો કે મિડિયાના ખોટા દબાણને વશ ન થતી) ભાજપ સરકારનું રર વર્ષનું શાસન તૂટવાની સંભાવના જણાઈ. એટલે હાર્દિકના સ્પેશિયલ ઇન્ટરવ્યૂ છપાયા-દેખાડાયા. તેના એક એક સમાચારને બરાબર પ્રોમિનન્સ મળ્યું. એમાં વળી શિવસેનાને કમતિ સૂજી તે તેણે હાર્દિક પટેલ પાસે મુંબઈમાં પ્રચાર કરાવ્યો, એમ માનીને કે ગુજરાતીઓ ભોળવાઈ જશે પણ ગુજરાતીઓને શિવસેના ક્યાં ઓળખે છે? મરાઠાવાદના પૂંછડાથી ફાયદો ન થયો એટલે તો બાલ ઠાકરેએ રામમંદિરની હવા વખતે હિન્દુવાદનું તણખું પકડેલું અને તરી પણ ગયેલા. ૧૯૯૫માં ગુજરાતમાં ભાજપ તો મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેના-ભાજપ સરકાર આવેલી. પણ રાહુલ ગાંધીની જેમ જ રાજકીય રીતે બુદ્ધુ ઉદ્ધવ ઠાકરે પિતાના અવસાન બાદ વળી આમચા મરાઠા માનુષની રાજનીતિ પર આવી ગયેલા. મહારાષ્ટ્રની દેવેન્દ્ર ફડનવીસ સરકારે પર્યૂષણ વખતે માંસાહાર પર પ્રતિબંધ મૂક્યો તેનો તો માંસ-મચ્છીની લારી દહેરાસરો સામે જ મૂકીને મલેચ્છવૃત્તિ દાખવી એ શાકાહારી ગુજરાતીઓ થોડા ભૂલ્યા હોય? મરાઠીઓ પણ સમજે છે કે મરાઠી બનીને રહેવા કરતાં હિન્દુ બનીને રહેવું વધુ સુરક્ષિત છે. ૧૯૯૩નાં રમખાણોમાં આ વાત મરાઠીએ પણ અનુભવી જ હોય ને. ગુજરાતીઓ સહિત હિન્દુઓએ મહારાષ્ટ્રની ચૂંટણીમાં અહિંસક રીતે શિવસેનાની ગુંડાગીરીને તમાચો માર્યો છે. હજુ પણ તે નહીં સુધરે તો આનાથી બૂરી દશા થશે.

રહી વાત મિડિયાની; તો સોશિયલ મિડિયાના લીધે રોજે રોજ હિન્દુ વિરોધી મિડિયા ઉઘાડું પડતું જાય છે. જુલમી અને લંપટ અલાઉદ્દીન ખિલજીથી પોતાની આબરૂ બચાવવા અગ્નિમાં કૂદી પડનાર રાણી પદ્માવતીના ખિલજી સાથે રોમાન્સ બતાવવા માગતા સંજય લીલા ભણશાળીને બેચાર ગડદાંપાટાં પડ્યાં એમાં જાણે હિન્દુ આતંકવાદ શરૂ થઈ ગયો એવું ચિત્રણ કરવાનું પણ જેને ઓલરેડી જેલમાં પૂરવામાં આવ્યો છે તે કમલેશ તિવારીના મોહમ્મદ સાહેબ સામેનાં નિવેદનો વિરુદ્ધ ફાંસીની સજાની માગણીસર પશ્ચિમ બંગાળના માલદા અને બિહારમાં મુસ્લિમોનાં હુલ્લડોના સમાચાર જ દબાવી દેવાયા. બંગાળના કેટલાંક ગામોમાં દુર્ગા પૂજા મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે નથી થઈ શકતી તે સમાચાર પણ ગાયબ. કાશ્મીરમાં પંડિતોના પલાયન (૧૯૯૦)થી લઈને કૈરાના સુધી…મિડિયાને આવા સમાચાર દેખાતા જ નથી. રહી વાત રાજકીય વલણની, તો હિન્દુ વિરોધી મિડિયા ઝડપભેર વિશ્વસનીયતા ગુમાવી રહ્યું છે. હોલિયર ધેન ધાઉનો દેખાડો કરતા રવીશકુભારે પઠાણકોટ હુમલા વખતે સેન્સિટિવ માહિતી લીક કરવા બદલ કેટલાક દિવસો પૂરતો પ્રતિબંધ આવી પડ્યો તેમાં તો એનડીટીવી પર માઇમવાળાને બોલાવી પ્રાઇમ ટાઇમ ન્યૂઝને ફુવડ મનોરંજનમાં પરિવર્તિત કરવાની નિષ્ફળ કોશિશ કરી અને કહ્યું કે અમે તો સરકારને પ્રશ્નો પૂછીશું જ. ભારતવિરોધી નારા લગાવનાર વામપંથી કન્હૈયાકુમારને એનડીટીવી ન છાવરે તો કોણ છાવરે? સામ્યવાદી સાળી વૃંદા કરાતનું માન તો જીજ્જાજી પ્રણોય રોયે રાખવું પડે ને. એટલે ભાઈ રવીશકુમારે સ્ક્રીન બ્લેક કરી નાખ્યો. દલિત હોવાનો ખોટો દાવો કરનાર રોહિત વેમૂલાના મૃત્યુ સમયે પણ ખૂબ ટીવી ગજવ્યું પણ જ્યારે તેના કોંગ્રેસી સગા ભાઈ બ્રજેશ પાંડેનું નામ તેના જ દલિત સાથીની દીકરીના શારીરિક શોષણમાં આવ્યું અને તેણે બિહાર કોંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષનું પદ છોડવું પડ્યું તે મુદ્દે રવીશને કોઈ પ્રશ્નો પૂછવાનું મન ન થયું કે ન તો સ્ક્રીન કાળો કરવાનું મન થયું. રવીશ તો ભાઈને છાવરે પણ અન્ય મિડિયાએ પણ તેરી ભી ચૂપ મેરી ભી ચૂપનો ન્યાય તોળ્યો કારણકે કાલે સવારે રવીશના ભાઈની જગ્યાએ તરુણ તેજપાલની જેમ પોતે હોય તો?

મોદી હોય કે ટ્રમ્પ, મિડિયા ટ્રેન્ડ સેટ કરતું અને ચૂંટણી જિતાડવા કે હરાવવામાં કે સરકાર ઉથલાવવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવતું તે દિવસો તો વર્ષ ૨૦૦૨થી જ ચાલ્યા ગયા. તકલીફ તો મિડિયાને જ વ્યવસાયિક રીતે થવાની છે કેમ કે પક્ષપાતી હોવાથી લોકોનો હવે પરંપરાગત મિડિયામાંથી ભરોસો ઉઠતો જઈ રહ્યો છે. હવે તો પેરિસ્કોપ અને ફેસબુક લાઇવના લીધે સમાચાર ચેનલો પર પણ ખતરો છે. હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ તેનાં ચાર શહેરો-કોલકતા, ભોપાલ, રાંચી અને ઇન્દોર એડિશન બંધ કરી રહ્યું છે. એબીપી ન્યૂઝ ચેનલમાં પણ ભારે પ્રમાણમાં છટણી થઈ છે. તો ધ હિન્દુ (નામ જ હિન્દુ છે બાકી…) અને ધ ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયામાં છટણી અથવા પગારકાપ તોળાઈ રહ્યા છે. કારણ નોટબંધીનું અપાઈ રહ્યું છે પણ હકીકતે મજેઠિયા પંચની સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે ચુકાદો આપીને મંજૂર કરેલી ભલામણો અનુસાર પગાર ન આપવા પડે તેની પણ આ કવાયત છે. પરંતુ ગરીબોના શોષણના દયામણા ફોટા અને સ્ટોરી છાપતા અને બતાવતા આ મિડિયામાં થતા પત્રકારોના શારીરિક (ઊંધો અર્થ ન કાઢતા. આ તો ગદ્ધાવૈતરુના સંદર્ભમાં છે.) અને આર્થિક શોષણની વાત કોણ છાપવાનું કે બતાવવાનું? તંત્રી પદ પર બેઠેલા પત્રકાર અને તેના ચમચા પત્રકારોનાં હિત સચવાઈ જાય એટલે ભયોભયો.

વિપક્ષો અને મિડિયા માટે હજુ પણ જાગી જવાનો સમય છે. રચનાત્મક વિરોધ અને તટસ્થતા તરફ વળશો તો સ્થિતિ સુધરશે, બાકી રામ બોલો ભાઈ રામ. સોરી, ગોડ રેસ્ટ ધેમ ઇન પીસ.ન સમજ્યા? આરઆઈપી. 😊

એકલા રહેતાં વૃદ્ધોની સમસ્યા: ન કહેવાય, ન સહેવાય

સમાજમાં સમય સાથે પરિવર્તન આવતું હોય છે. પરંતુ એ પરિવર્તન સારું પણ હોઈ શકે અને ખરાબ પણ. અત્યારનો સમય અર્થપ્રભાવી છે. તમામ લોકોના જીવનમાં અર્થ એટલે કે ધન/પૈસો/નાણાં અને તેના દ્વારા ભૌતિક સુખ મેળવવું એ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. સારા અર્થોપાર્જન માટે યુવાનો અન્ય શહેરમાં જાય છે. તેમાં કંઈ ખોટું પણ નથી. પરંતુ આજે મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં એવું જોવા મળે છે કે યુવાનના લગ્ન મોડી ઉંમરે થાય છે. અને તેનાં સંતાનો પણ તેનાથી મોટી ઉંમરે થાય એટલે વૃદ્ધ માબાપને યુવાન દીકરા અને પુત્રવધૂ સાથે ફાવતું નથી. પુત્રવધૂને પણ સાસુ-સસરા સાથે રહેવું ગમતું નથી. વૃદ્ધ માબાપ હોય એટલે બી.પી., ડાયાબિટિસ વગેરે સમસ્યા હોય.

સંયુક્ત કુટુંબમાં રહેવું પુત્રવધૂઓને ફાવે નહીં. પરિણામે એકલા રહે અને તેથી હવે મોટા ભાગે કોઈ પુત્રવધૂ ચારથી વધુ માણસની રસોઈ અને અન્ય ઘરકામ કરવાની શારીરિક અને માનસિક ક્ષમતા ધરાવતી નથી. વળી, પાછી રસોઈ એકસરખી કરવાની હોય તો વાત અલગ છે. બીમારીના કારણે સાસુ-સસરાનો આહાર અલગ (મીઠા વગરનો, ઓછો ગળ્યો) હોય. બાળકોને પિત્ઝા, મેગી જેવો આહાર જોઈતો હોય. પહેલાં પણ આવું બનતું હતું, પરંતુ ત્યારે પુત્રવધૂઓ અલગ-અલગ રસોઈ બનાવતી (કપડાં-વાસણ-નાસ્તા-ભરતકામ-સ્વેટર-ગોદડા વગેરે કામો પાછાં અલગ!). હવે પુત્રવધૂઓ માટે કરવાનાં કેટલાં બધાં કામો? વૉટ્સએપ જોવું પડે, ફેસબુક જોવું પડે, ટીવી પર ઓછામાં ઓછી ચાર-પાંચ સિરિયલો જોવી પડે. ફિલ્મ જોવી પડે. ન્યૂઝથી પણ માહિતગાર તો રહેવું જ પડે. પિયરમાં માતા સાથે રોજ વાત કરવી પડે. ભાઈ અને પરણેલી બહેન સાથે રોજ વાત કરવી પડે. સંતાનની સાથે ભણતા લોકોની માતાઓને ફ્રેન્ડ બનાવી હોય તેમની સાથે પણ વાત કરવી પડે. (પરણ્યા પહેલાંના બોયફ્રેન્ડ સાથે ચક્કર ચાલુ હોય તો તો વાત જ અલગ.) વળી, દિવસમાં બે-ત્રણ સેલ્ફી તો ખેંચવી પડે અને ફેસબુક પર મૂકવી પડે ને. વૉટ્સએપ પર પ્રોફાઇલ પિક્ચર મૂકવાં પડે.

સામે પક્ષે વર્ષોથી ચોક્કસ ઢબે રહેવા, ખાવાપીવા અને ઘરનાં કામ કરવા ટેવાયેલાં વૃદ્ધ માતાપિતા પણ અપેક્ષા રાખે કે તેમની પુત્રવધૂ તેમની ટેવો મુજબ ઢળી જાય. આ પણ વધુ પડતું છે કારણકે હવે પુત્રવધૂ પણ ૨૫-૩૦ વર્ષે લગ્ન કરીને આવી હોય. તેથી તેની પણ ઘણી બધી ટેવો બદલવી અઘરી પડે. વળી, તેને નાની ફરિયાદ હોય તો પણ મમ્મીનો સપોર્ટ મળે. મમ્મી સીધું કહી દે કે બેટા, પાછી આવતી રહે. પહેલાંના સમયમાં થોડું આત્યંતિક વલણ રહેતું કે લગ્ન પછી તારી અર્થી પણ તારા સાસરિયેથી જ ઉઠવી જોઈએ. દીકરી રિસાઈને પિયર આવતી રહે તો પિયરવાળા માટે થૂથૂ થતું. આ તો ઠીક, પણ દાદા-દાદીને ટીવી પર કઈ ચેનલ જોવી તે અંગે દસથી લઈ વીસ વર્ષનાં પૌત્ર-પૌત્રી સાથે ઘર્ષણ થાય. યુવાન દીકરો અને પુત્રવધૂ પણ તેમનાં સંતાનોને સમજાવે નહીં કે દાદા-દાદીને જે જોવું હોય તે જોવા દે. માનો કે, દાદા-દાદી જતું કરે અને પૌત્ર-પૌત્રીને જે જોવું હોય તે જોવા દે તો પણ ટીવીનો મોટો અવાજ કે પછી પૌત્ર-પૌત્રી રમતા હોય તે અવાજ પણ બીપી, હૃદય રોગ વગેરે બીમારીથી પીડાતા કે ન પીડાતા હોય તો પણ ઉંમરના કારણે દાદા-દાદીને ત્રાસ આપે. સામે પક્ષે દાદા-દાદી વહેલા ઊઠીને પૂજા-પાઠ કરવા ટેવાયેલાં હોય તો તે પુત્રવધૂ કે પૌત્ર-પૌત્રીને ડિસ્ટર્બ કરનારું પરિબળ બની રહે. ઘણી વાર એવું પણ બને કે દાદા-દાદીને ઉંમરના કારણે ઓછું સંભળાતું હોય અને તેમને ટીવી મોટા અવાજે જોવા-સાંભળવા જોઈએ. બીજી તરફ પૌત્ર-પૌત્રીઓને ભણવામાં આ અવાજ ખલેલ પહોંચાડે. આ મુદ્દે પણ ઘર્ષણ થતું હોવાના કિસ્સા ધ્યાનમાં આવ્યા છે.

ઘણા કિસ્સામાં પુત્રવધૂ નોકરી પણ કરતી હોય. આવા સંજોગોમાં દાદા-દાદીને આખો દિવસ એકલા રહેવાનું થાય તો ઘણા કિસ્સામાં દીકરો કમાવવા માટે ભાવનગર-રાજકોટ-સુરેન્દ્રનગરથી અમદાવાદ-વડોદરા કે સુરત જેવા શહેરમાં ગયો હોય. અમદાવાદ રહેતા હોય તો દીકરો અમેરિકા, લંડન કે પૂણે, મુંબઈ જેવા શહેર ગયો હોય. આવા સંજોગોમાં વૃદ્ધ માબાપ દીકરા સાથે જવાના બદલે પોતાના ઘરમાં એકલા રહેવાનું પસંદ કરે છે.

આના કારણે તકલીફો આવવાની શરૂ થાય. ઉંમર જેમ જેમ વધતી જાય તેમ તેમ શરીરને ઘસારો પહોંચે. તેના કારણે પણ તકલીફો આવે. તેમાંય જો ખાવાપીવાની ટેવો, દિનચર્યા ઉંમરના હિસાબે બદલાઈ ન હોય તો તો હૃદયરોગ, ડાયાબિટીસ, કિડની વગેરે અનેક મોટા રોગો ઘર કર્યાં હોય. બૅન્કોનાં કામો કરવાં, ઘરનું મેઇનટેનન્સ, વીજળીનું બિલ, મિલકત વેરો, પાણી વેરો વગેરે ભરવા જવું આ બધું કરવું પડે. વળી, ઘરના નોકર કંઈ વર્ષના ૩૬૫ દિવસ કામ ન કરવા આવે. તે રજા પાડે એટલા દિવસ ઘરનાં કામો કરવાં.

આનાથી પણ વધુ ચિંતાની બાબત ઘરઘાટીની અથવા ઘરનોકરની છે. ઘરનાં કામો કરવા આવતા નોકર કે ડ્રાઇવર દ્વારા પૈસાદાર પરંતુ એકલા રહેતા વૃદ્ધ-વૃદ્ધાની લૂંટના ઈરાદે અથવા તો માત્ર ઠપકો આપ્યો હોય તો પણ હત્યા કરાઈ હોય તેવા કિસ્સા ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યા છે. વૃદ્ધોને એટીએમમાં કાર્ડથી નાણાં ઉપાડવામાં પણ તકલીફ પડતી હોય છે. મોટી ઉંમરે ટૅક્નૉલૉજી શીખવી અઘરી છે અને તેમાં પાસવર્ડ ખોટો નખાઈ જાય તો કાર્ડ સ્થગિત થઈ શકે છે. અથવા કોઈ વૃદ્ધ બાજુમાં ચોકીદાર કે પૈસા ઉપાડવા આવેલાને જો પાસવર્ડ કહીને નાખવાનું કહે તો તો ઓર મુસીબત!

તેમાં જો વૃદ્ધો એકલા રહેતા હોય (અર્થાત્ વૃદ્ધ પતિ અને પત્ની તેમનાં સંતાનોથી જુદા એક જ શહેરમાં અથવા બીજા શહેરમાં રહેતાં હોય) તો તેમાં જો એક જણ બીમાર પડે તો બીજા માટે મુશ્કેલીઓનો પાર રહેતો નથી. ઘરનાં કામ ઉપરાંત ડૉક્ટરને ત્યાં જીવનસાથીને લઈ જવા, દવાઓ લાવવી, ઘરમાં જીવનસાથીનું ખાણી-પીણીથી લઈ દવા અંગે ધ્યાન રાખવું, તેમને બાથરૂમ-શૌચાલય લઈ જવા અને આવા સંજોગોમાં કોઈ કામમાં મદદરૂપ થવા આવવાના બદલે ખબર કાઢવા આવીને ભારરૂપ બને ત્યારે તેમના માટે ચાપાણીની વ્યવસ્થા કરવી. વળી, માંદગી સમયે જીવનસાથીનો સ્વભાવ ચીડચિડિયો થઈ જાય તો તેમને સહન કરવા.

આવા બધા સંજોગોના લીધે આજે આટલી બધી સુવિધા અને સરળતા છતાં વૃદ્ધોનું જીવવું મુશ્કેલ બન્યું છે. આવું ન બને તે માટે શું કરી શકાય? પહેલાં તો બને તો વૃદ્ધોએ અલગ રહેવું જ ન જોઈએ. આપણી કુટુંબ વ્યવસ્થા સંયુક્ત કુટુંબની હતી. તેના લીધે નાનાં સંતાનો સચવાઈ જતાં અને ક્યારે મોટા થઈ જતાં તે ખબર પણ યુવાન માતાપિતાને નહોતી પડતી. અને આ જ રીતે વૃદ્ધ માતાપિતા પણ સચવાઈ જતા. પરંતુ હવે સમય બદલાયો છે. બે-ત્રણ ભાઈ હોય તો પણ એક માતાપિતા સચવાતાં નથી. માતાપિતાને મહેમાનની જેમ દીકરાના ઘરમાં રહેવું પડે છે. થોડો સમય થાય એટલે એક દીકરાના ઘરેથી બીજા દીકરાના ઘરે જવું પડે છે. એટલે દીકરા-વહુએ સમજવું પડશે કે આપણે જો વૃદ્ધ માબાપને નહીં સાચવીએ તો આપણાં સંતાનો પણ આપણી વૃદ્ધાવસ્થામાં આપણને નહીં સાચવે. પૌત્ર-પૌત્રી અને દાદાદાદી વચ્ચે ટીવી અંગે ઘર્ષણ થાય તો પૌત્ર કે પૌત્રીને સમજાવવા જોઈએ. દાદાદાદીએ પણ પૌત્ર માટે જતું કરવું જોઈએ. ટીવી પર કાર્યક્રમો તો દિવસ-રાત આવતા રહેતા હોય છે. થોડી બુદ્ધિપૂર્વકની ગોઠવણ થઈ શકે? પૌત્ર-પૌત્રી શાળા કે ટ્યૂશનમાં ગયાં હોય ત્યારે દાદાદાદી ટીવી જોઈ લે. પૌત્ર-પૌત્રીની પરીક્ષા હોય ત્યારે ટીવી ન જુએ અથવા અવાજ ધીમો રાખીને જુએ. અને હવે તો ટૅક્નૉલૉજી પણ આ બાબતમાં સાથ દે છે. એવાં ટીવી આવે છે જેમાં તમે મોબાઇલમાં જેમ હેન્ડ્સ ફ્રી આવે છે તેમ ટીવીનો અવાજ માત્ર હેડફોન ભરાવેલી વ્યક્તિને જ સંભળાય. દાદાદાદી બીજા શહેરમાં કે એક જ શહેરમાં આવેલા બીજા ઘરમાં રહેતા હશે તો  દીકરાને જેટલી દોડાદોડી થશે તેના કરતાં દાદાદાદી ઘરમાં હશે તો દોડાદોડી ઓછી થશે. દાદાદાદીનું દીકરા-વહુ ધ્યાન રાખી શકશે એટલું કોઈ પગાર દઈને રાખેલા બહેન કે ભાઈ નહીં રાખી શકે. વળી, સંતાનને પણ દાદા-દાદીના કારણે સારા સંસ્કાર મળશે. સંતાન નાનું હોય ત્યારે કે મોટું થાય ત્યારે ડગલે પગલે જે તકલીફો આવે તે અનુભવની એરણે ઘડાયેલ દાદાદાદીની સૂજબૂજથી દૂર થશે. દીકરા-વહુ બંને નોકરી કરતા હોય તો દાદાદાદી વગરના ઘરમાં આયાના ભરોસે સંતાનને છોડવું જોખમી છે. સંતાન નાનું હોય કે કિશોર કે પછી યુવાન, શારીરિક શોષણના બનાવો આજકાલ વધી રહ્યા છે. શારીરિક શોષણ ન થાય તો પણ કિશોર કે યુવાન વયે સંતાનનો પગ લપસી શકે છે. દાદા-દાદી હોય તો અઘટિત થતું અટકશે. ખાસ કરીને દીકરીઓએ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે તેઓ પોતે તો તેમના ભાઈ-ભાભીની ખામી શોધી શોધીને માતાપિતાને ન કહે અને જો તેમનાં વૃદ્ધ માતાપિતા દીકરા કે વહુની ફરિયાદ તેમની આગળ કરે તો માતાપિતાને પોઝિટિવ રીતે સમજાવે કારણકે દીકરીઓ પણ કોઈકની તો ભાભી જ છે અને બીજું એ કે દીકરીઓ સાસરેથી દોડી દોડીને માતાપિતાની સેવા કરવા આવી શકવાની નથી કે નથી માતાપિતાને પોતાની સાથે રાખી શકવાની. તો પછી તેમણે પ્રયાસો એવા જ કરવા જોઈએ કે જેથી માતાપિતા અને ભાઈ-ભાભી સંપીને રહે.

પરંતુ માનો કે આ બધું શક્ય નથી. દીકરાને નોકરી જ એવી જગ્યાએ છે જ્યાં દાદા-દાદીને ફાવે તેમ નથી તો શું કરવું? કેટલાંક સૂચનો: એટીએમમાં પૈસા ઉપાડવા જતી વખતે કોઈને પાસવર્ડ કહેવો જ નહીં. બને તો દીકરો જ્યારે આવે ત્યારે પૈસા ઉપાડીને આપે તે જ ઉત્તમ. અથવા પરંપરાગત રીતે ચેકથી પૈસા ઉપાડવા. ઘરનોકરનો ફોટો પાડી, તેનું પૂરું નામ, સરનામું લઈ લેવું. તેની જાણ પોલીસમાં પણ કરી રાખવી. ઘરનોકર માનવ છે તે વાત સાચી પરંતુ વધુ પડતી આત્મીયતા પણ નુકસાનકારક છે. તેની સામે પૈસાથી લઈને ઘરમાં દીકરા-વહુ સાથે ચાલતા ઝઘડા કે અન્ય કોઈ ભેદ ખોલવા નહીં. તો, આનાથી વિરુદ્ધ તેને ઠપકો આપતી વખતે પણ ભાષા સંયમ રાખવો. પોતે કે પોતાના જીવનસાથી બીમાર ન જ પડે તેવી કાળજી રાખવી. સમયાંતરે શરીરની તપાસ કરાવતા રહેવી. દવા સમયે સમયે લેવાનું યાદ રાખવું. અડોશપડોશમાં સારા સંબંધો હોય તે જરૂરી છે. દીકરા-વહુ દૂર હોય ત્યારે પડોશી જ કામે આવતા હોય છે. યુવાનોએ પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે તેમની આજુબાજુ કોઈ વૃદ્ધ પતિ-પત્ની રહેતાં હોય તો તેમના રોજ ખબરઅંતર પૂછતા રહેવું. કોઈ દિવસ તેમના ઘરનો દરવાજો ન ખૂલે તો તેમની ચિંતા કરવી. તેમને શાક, દવા જેવી નાનીમોટી વસ્તુ લાવવી હોય કે બિલ ભરવાનું હોય તો તેવા કામ પોતે જતા હોય ત્યારે એક ધક્કે જ પતાવી શકાય છે. તેના માટે તમારે કોઈ વિશેષ તસ્દી લેવાની નથી. તો પછી આવાં નાનામોટાં કામ કરવામાં શું વાંધો? તમને ઘરડા લોકોના આશીર્વાદ મળશે. જોકે ઈન્ટરનેટના કારણે હવે તો એક જ શહેરમાં અલગ રહેતા કે બીજા શહેરમાં રહેતા દીકરા-વહુ પણ તેમનાં માતાપિતાના બિલ ભરી દઈ શકે છે. દીકરા-વહુએ યાદ રાખવું જોઈએ કે કારકિર્દી અને ભૌતિક સુખ પાછળ આંધળી દોટમાં વૃદ્ધ માબાપના આશીર્વાદ હશે તો જ સફળ થવાશે, બાકી જો તેમનો હાયકારો હશે તો પછડાટ મળતા વાર નહીં લાગે. તેઓ મરી જશે પછી તેમના નામે હૉસ્પિટલ બનાવવી કે મંદિર બનાવવાનો કોઈ અર્થ નથી. માબાપને જીવતાં પૂજવા જોઈએ. સામે પક્ષે વૃદ્ધ માબાપ પણ યાદ રાખે કે હિન્દુ શાસ્ત્રમાં પચાસની ઉંમર પછી વાનપ્રસ્થાશ્રમ અને ૭૫ની ઉંમર પછી સન્યાસ્તશ્રમની જોગવાઈ છે. અર્થાત્ તમારે દીકરા-વહુને સોંપીને સંસારમાં રહેવા છતાં અલિપ્ત બનીને રહેવાનું છે. મોહમાયા અને સ્વાદ વગેરે ધીમે ધીમે છોડતા જઈ ઈશ્વરની ભક્તિમાં લીન રહેવાનું છે. આના માટે વનમાં જવાની કે સન્યાસ લેવાની જરૂર નથી. ઘરમાં રહીને, દીકરા-વહુ અને પૌત્ર-પૌત્રીને મદદરૂપ બનીને પણ રહી શકાય છે. બંને પક્ષે આવું થાય તો પરિવારથી અલગ સ્વર્ગ બીજે ક્યાંય નથી.

દુનિયાભરમાં ‘સ્વદેશી’ અને ‘રાષ્ટ્રવાદ’નો વાયરો કેમ ફૂંકાઈ રહ્યો છે?

(સંકલન શ્રેણી પાક્ષિકની તા. ૭/૨/૧૭ના અંકની કવરસ્ટોરી)

ઘણાં વર્ષો બાદ પહેલી વાર એવું બની રહ્યું છે કે ભારત દુનિયામાં રાજકીય રીતે કાઠું કાઢી રહ્યું છે. અમેરિકામાં ચૂંટણી લડાઈ તેમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હિન્દુઓએ અમેરિકામાં આપેલા યોગદાનની પ્રશંસા કરી. ભારતમાં નરેન્દ્ર મોદીએ જે સૂત્ર ચૂંટણી લડવા વાપર્યું હતું તેની નકલ કરી અને તે પણ હિન્દીમાં જ અને સૂત્ર આપ્યું, ‘અબ કી બાર, ટ્રમ્પ સરકાર’. અત્યાર સુધી ભારતના લોકો અંગ્રેજી ન આવડે તોય ભાંગ્યું તૂટ્યું અંગ્રેજી બોલતા હતા, પહેલી વાર વિદેશી વિદેશમાં ચૂંટણી જીતવા ભાંગ્યુ તૂટ્યું વિદેશી બોલી રહ્યા હતા! આ જાદુ માત્ર અમેરિકા પૂરતો સીમિત નહોતો. લંડનમાં મેયરની ચૂંટણી દરમિયાન પણ ભારતનો જાદુ દેખાયો હતો. એ અલગ વાત છે કે અમેરિકાની જેમ લંડનમાં એ જાદુ સફળ ન રહ્યો. આ હિન્દુવાદની બહુ મોટી જીત છે અને તે રાજકીય નેતાઓએ-પંડિતોએ સમજવું પડશે.

સાથે સાથે એ વાત પણ નોંધવી રહી કે એક સમયે સમગ્ર વિશ્વમાં વૈશ્વિકરણનો પવન ફૂંકાયેલો. ભારતને પણ ‘ગાટ’ કરાર પર સહી કરવાની થયેલી ત્યારે ભારતમાં તેનો ખૂબ જ વિરોધ થયેલો. જોકે આજે પરિસ્થિતિ એવી છે કે આ ‘ગાટ’ કરારના પ્રેરકબળ સમાન દેશોને વૈશ્વિકરણ ભારે પડ્યું છે! ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને સૂત્ર આપવું પડ્યું, ‘બાય અમેરિકન, હાયર અમેરિકન’. જોકે અમેરિકામાં આ પ્રકારની ચળવળ નવી નથી. પહેલાં સૂત્ર હતું ‘

બી અમેરિકન બાય અમેરિકન’. આ રાષ્ટ્રવાદ છે, પણ તેનો અમેરિકનો ગર્વ કરે છે, જ્યારે ભારતમાં? ભારતમાં ભારતીય હોવું એ શરમની વાત છે. આનું કારણ એ છે કે ભારતીય પ્રસાર માધ્યમોમાં નેગેટિવિટી એટલી પ્રસારાય છે કે ઘણા ભારતીયોને ભારત પ્રત્યે માન રહેતું નથી. તેમાં જોકે અગાઉ આવી ગયેલી સરકારો-અધિકારીઓના ભ્રષ્ટાચાર અને અણઆવડતથી વિકાસમાં આવી ગયેલી મંદતા પણ જવાબદાર ખરી.

ભારતના-ભારતીયોનાં સારાં કાર્યોને ટીવી ચેનલો પર પ્રમુખતાથી દર્શાવાતા નથી. આ જ રીતે સમાચારપત્રોમાં પણ સારાં કાર્યોને અગ્રણી પૃષ્ઠો પર ધ્યાનાકર્ષક રીતે સ્થાન મળતું નથી. તેને પબ્લિસિટી કે જાહેરખબર કે સરકારની ચમચાગીરીનો ભાગ ગણી લેવામાં આવે છે. હવે તો સ્થિતિ એ થઈ છે કે સરકારની મહત્ત્વની જાહેરાત થાય તો તેને કેટલાક સમાચારપત્રો છાપતા જ નથી! સરકાર તો જાહેરાત આપશે જ ને, એમ માનીને. સમાચારપત્રોના લુચ્ચા માલિકો-તંત્રીઓનું તો ખિસ્સું સરકારની જાહેરખબરો છપાવવાના કારણે ભરાઈ જાય છે પણ નાગરિકોનું કેટલું અહિત થાય છે! નાગરિકો મહત્ત્વની જાણકારીથી વંચિત રહે છે અને સરકારની જાહેરખબરો પાછળ જે નાણાં ખર્ચાય છે તે જાય છે તો સરેરાશ નાગરિકોના ખિસ્સામાંથી ને. દા.ત. સમાચારપત્રોમાં આદિવાસીઓના વિરોધના આંદોલનના સમાચાર ધ્યાનાકર્ષક રીતે અગ્રણી પૃષ્ઠો પર છપાયા, પરંતુ ગુજરાત સરકારે તાજેતરમાં નિર્ણય કર્યો કે આદિવાસી ગામમાં કુદરતી સંપદાનો હક-લીઝ તે ગામના આદિવાસીને જ મળશે- આ સમાચાર એક સમાચારપત્રમાં છપાયા જ નહીં! સરકારની વાજબી ટીકા-વિરોધ કરવી એ લોકશાહીના ચોથા સ્તંભ તરીકે પ્રસાર માધ્યમોની જવાબદારી છે તેમ સરકાર વિષયક સાચી માહિતી પહોંચાડવી એ પણ પ્રસાર માધ્યમની ફરજમાં આવે કે નહીં?

જોકે બદમાશ મિડિયા અને રાજનેતાનો ઝઘડો વિદેશોમાં પણ છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના શપથવિધિ વિશે ખોટી માહિતી પ્રસાર માધ્યમોમાં અપાતા તેમના તંત્રએ ખોટાં માધ્યમો અને પત્રકારો સામે કાર્યવાહી કરવાની ચીમકી ઉચ્ચારી છે. અહીં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની પ્રશંસા કરવા કે તેમને સાચા ઠેરવવાનો ઉપક્રમ નથી, પરંતુ દિવસે ને દિવસે મિડિયાની વિશ્વસનીયતાનું ધોવાણ થતું જાય છે તેની સામે લાલ બત્તી ધરવાનો મિડિયાના જ એક ભાગ તરીકે પ્રયાસ છે. વૈશ્વિકરણના ફાયદા તરીકે આજે વિશ્વ ગામડું બની ગયું છે તે પણ સ્વીકારવું રહ્યું. તેના કારણે જે પરંપરાગત માધ્યમો છે- મુદ્રિત સમાચારપત્રો, સામયિકો અને ટીવી ચેનલો- તે જે સમાચાર આપે તે વાચક કે દર્શક સાચા માની લે તેવું નથી બનતું કારણકે ઇન્ટરનેટ અને ખાસ તો સોશિયલ મિડિયા થકી સાચા સમાચાર તેના સુધી પહોંચી જ જાય છે.

અમેરિકામાં સ્વદેશીનો નારો ફરીથી કેમ ફૂંકાયો? અમેરિકામાં સૌથી પહેલાં ભારતીયો જ પહોંચેલા. તેના પુરાવા છે. અમેરિકામાં તેને નેટિવ ઇન્ડિયન્સ તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ ૧૨ હજાર વર્ષ પહેલાં એશિયા-ભારતમાંથી આવેલા. કૉલંબસ પણ ભારત જવાનો નવો રસ્તો શોધવાના પ્રયાસમાં જ અમેરિકા પહોંચી ગયેલો. અને અમેરિકા પર યુરોપીયનોએ કબજો કરી લીધેલો, આ યુરોપથી આવેલા ગોરા લોકો અને તેમના વંશજો એમ જ માને છે કે અમે જ ખરા અમેરિકનો. એટલે તેમને વિદેશથી આવતા સ્થળાંતરિતો (ઇમિગ્રન્ટ્સ) પસંદ પડતા નથી. મહારાષ્ટ્રમાં ઉત્તર ભારતીયો કે અગાઉ દક્ષિણ ભારતીયો તેમજ ગુજરાતીઓ સામે જેમ શિવસેના અને મનસે દ્વારા આંદોલન અને મારપીટની ઘટના બનેલી તેમ જ અમેરિકામાં સ્થળાંતરિતો સામે રોષ છે. સ્થળાંતરિતોને ગરજ હોવાથી તેઓ સસ્તા ભાવે કામ કરવા તૈયાર થઈ જાય છે. પરિણામે સ્થાનિકો નોકરી ગુમાવે છે. વળી, સંસ્કૃતિની રીતે પણ બદલાવ થાય છે. આ બદલાવ સારો હોય તો તેને સ્વીકારવા સામે વાંધો નથી પરંતુ તેનાથી અપરાધો વધે તે સ્વીકાર્ય બનતું નથી.

બીજું એ પણ કારણ કે અમેરિકાની કંપનીઓ તેમને ઓછો ખર્ચ પડે તે માટે ભારત, ચીન, મલેશિયા જેવા દેશોમાં પોતાનું કામ સોંપી દે છે (આઉટસૉર્સ કરી દે છે). જે ટૅક્નૉલૉજી આ વિકસિત દેશોએ શોધી એ ટૅક્નૉલૉજી જ હવે તેમને ભારે પડી રહી છે! કારણકે ટૅક્નૉલૉજીની મદદથી ભારતના કોઈ પણ ખૂણે બેઠેલી વ્યક્તિ કમ્પ્યૂટરની મદદથી અમેરિકાની કંપનીનું કામ કરી આપે છે. બીજું એ કે અમેરિકાની કંપનીઓને પણ એ દેશોમાં પોતાનું બજાર જોઈતું હોય છે. આથી ‘મેક ઇન ભારત’ કે ‘મેક ઇન ચીન’ તેમને સરળ પડે છે. વૈશ્વિકરણ પોતાની સાથે ટૅક્નૉલૉજી અને સ્પર્ધા પણ લાવે છે. આ સ્પર્ધા હવે અમેરિકનોને ભારે પડવા લાગી છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વિજય પાછળ આ પણ એક બહુ મોટું કારણ હતું. તેમણે સૂત્ર આપ્યું, ‘મેક યુએસ ગ્રેટ અગેઇન’. અર્થાત્ અમેરિકનોમાં એવી ભાવના હતી કે અમેરિકા કરતાં બીજા દેશો આગળ નીકળી રહ્યા છે. કહેવાતા ઉદારતાવાદી બરાક ઓબામાના સમયમાં જે નીતિઓ અપનાવાઈ તે અમેરિકનોની કહેવાતી ‘મહાનતા’ કે ‘સુપરપાવર’ને નીચી કરનારી હતી. ઓસામા બિન લાદનને મારી નખાયો તેને બાદ કરતાં કોઈ મોટી સિદ્ધિ ઓબામાના ખાતે નહોતી. ખ્રિસ્તીઓને પણ નિર્દયતાથી મારતા આઈએસઆઈએસ જેવા ત્રાસવાદી સંગઠન કે ત્રાસવાદની સતત નિકાસ કરતા સાઉદી અરેબિયા પ્રત્યે કૂણું વલણ ઓબામાને ભારે પડી ગયું. કહેવાતા ઉદારતાવાદીઓ જેમાં ફિલ્મ કલાકારો- ટીવી સ્ટારો-રિયાલિટી સ્ટારો અને મિડિયાનો બહુ મોટો વર્ગ હોય છે તેમને ઓબામા જેવા લોકો પસંદ પડે તે સ્વાભાવિક છે. ભારતમાં જેમ હિન્દુવાદી નેતાઓની ખરાબ છબી બનાવીને રજૂ કરાય છે તેમ અમેરિકામાં રિપબ્લિકનોની સાથે મિડિયાના એક વર્ગમાં આવું કરાતું હોય છે- ચાહે તે જ્યોર્જ બુશ સિનિયર હોય, જુનિયર બુશ હોય કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પર જાતીય અપરાધોના અને લફરાંના આક્ષેપો થયેલા તો ડેમોક્રેટિક બિલ ક્લિન્ટન પણ મોનિકા લેવિન્સ્કી સહિત નવ સ્ત્રીઓ સાથેના સંબંધો બહુ ગાજેલા. ગત  પ્રમુખ બરાક ઓબામા કે આ વખતના પ્રમુખપદનાં ઉમેદવાર હિલેરી ક્લિન્ટન પણ આવા આક્ષેપોથી બાકાત નથી રહ્યાં. પરંતુ મિડિયામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સામેના આક્ષેપો જ ગાજ્યા. અરે! બહુમતી ભારતીય માધ્યમોમાં પણ આવું જ બન્યું. આપણે ત્યાં હિલેરી ક્લિન્ટન પ્રત્યે કૂણું વલણ અને ટ્રમ્પ પ્રત્યે નકારાત્મક વલણ ઉપજાવવાનો પ્રયાસ મિડિયામાં થયો. ઓબામાના સમયમાં બેરોજગારી, અર્થતંત્રને નુકસાન, હિલેરીનાં કૌભાંડો, હિલેરી દ્વારા સત્તાના દુરુપયોગ વગેરેના કારણે ડેમોક્રેટિક પક્ષના ઉમેદવાર હિલેરી જીતી ન શક્યાં. વૈશ્વિકરણની ભાવના સારી છે અને વૈશ્વિકરણ એટલે ઉદાર નજરિયો. એ વાત સાચી છે પરંતુ ‘ઘર બાળીને તીરથ ન કરાય’ તેવી કહેવત છે.

આપણે ત્યાં હજારો વર્ષોના દાસત્વના કારણે પ્રસાર માધ્યમો અને શિક્ષણના લીધે એક માનસિકતા ઘર કરી ગઈ છે કે વિદેશી એટલું સારું અને આ વિદેશીમાંય પાછું અમેરિકા-બ્રિટન વગેરે દેશો. અર્થાત્ મૂળ બ્રિટનના લોકો હોય તે સારું. વિદેશોમાંથી આવતી ચીજોને આયાત કરેલી ચીજો કહેવાય. અર્થાત્ ઇમ્પૉર્ટેડ ચીજો. પરંતુ આપણી ભાષામાં આ ‘ઇમ્પૉર્ટેડ’ શબ્દ સારી ગુણવત્તાની ચીજનો પર્યાય બનીને રહી ગયો. એમાં મોટો વાંક નબળી ગુણવત્તા અને ખરાબ ‘આફ્ટર સેલ સર્વિસ’ આપતી આપણી કંપનીઓનો પણ ખરો. આના લીધે ‘દેશી’ અથવા ‘સ્વદેશી’ શબ્દને હિણપતભરી નજરે જોવાવા લાગ્યો. દેશી એટલે ખરાબ. સ્વદેશી એટલે સંકુચિત માનસિકતા. અને સ્વદેશીની વાત કરનારાને ટોણા મારવામાં આવે કે તમે ટૅક્નૉલૉજી વિદેશી કેમ વાપરો છો? સ્વદેશીની વિચારસરણીને સમજ્યા વગર જ આવા બુદ્ધુજીવીઓ પોતે કુવામાંના દેડકાની જેમ તર્ક વગરના સવાલ કરે છે. ચીનની ચીજોનો બહિષ્કાર કરવાની વાત હોય કે અન્ય વિદેશી ચીજોનો બહિષ્કાર, તેમાં પ્રશ્ન એ નથી આવતો કે દક્ષિણ કોરિયાની કંપની સેમસંગના કે અમેરિકાની એપલના ફોનનો પણ બહિષ્કાર કરવો કારણકે તેના કેટલાક ભાગો ચીનમાં બને છે. ચીન જે સસ્તું ડંપિંગ કરે છે કે પાકિસ્તાનને ત્રાસવાદી મુદ્દે સાથ આપે છે તેના લીધે ચીનની ચીજોનો બહિષ્કાર કરવાની હવા જાગેલી. ભારતમાં જે ચીજો સારી ગુણવત્તાની અને પોષણક્ષમ ભાવે મળતી હોય તે વિદેશી કંપનીની શું કામ ખરીદવી જોઈએ? દા.ત. ખાણીપીણી કે કપડાંની બાબતે અહીંની ચીજો સસ્તી અને ટકાઉ હોય તો વિદેશી બ્રાન્ડનો મોહ શું કામ રાખવો જોઈએ? રાધર, બ્રાન્ડનો જ મોહ શું કામ રાખવો જોઈએ? રસ્તા પર પણ સસ્તી અને ટકાઉ ચીજ મળે તો ખરીદી જ શકાય.

અમેરિકા પણ આ ‘સ્વદેશી’ની ભાવનાથી અછૂતું નથી રહી શક્યું. ત્યાં તો છેક વર્ષ ૧૯૩૩થી ‘બાય અમેરિકન ઍક્ટ’ બનાવાયેલો છે! પણ અમેરિકાની ખરાબ માનસિકતાને અહીં પ્રસરાવતા બુદ્ધુજીવી કૉલમિસ્ટો આ વાત ક્યારેય નહીં કરે. અમેરિકા તો ઠીક, બ્રિટનમાં પણ સ્વદેશી અને રાષ્ટ્રવાદની ભાવના પ્રસરેલી જ છે. એટલે તો તેણે યુરોપીય સંઘમાંથી નીકળી જવાનું પસંદ કર્યું. આ ઘટના ‘બ્રિદાય’ (બ્રિટન+ વિદાય) અથવા અંગ્રેજીમાં ‘બ્રેક્ઝિટ’ (બ્રિટન+એક્ઝિટ) તરીકે ઓળખાય છે. યુરોપીય સંઘોમાંથી આવતા સ્થળાંતરિતો સામે યુરોપના જ એક દેશ સ્વિત્ઝર્લેન્ડને વિરોધ છે. તેથી તો તેમાં જનમત (પ્લેબિસાઇટ) લેવાયેલો! સ્વીડનમાં પણ યુરોપીય સંઘમાંથી નીકળી જવા દબાણ છે. ફ્રાન્સમાં આ વર્ષે થનારી પ્રમુખ પદની ચૂંટણીમાં જમણેરી મનાતા મરીન લી પેન, ફ્રાન્કોઇસ ઓલાન્દે સામે જીતી જાય તેવી પ્રબળ સંભાવના છે. નેધરલેન્ડમાં પણ મવાળ જમણેરી (રાઇટ ટૂ સેન્ટર) પક્ષો ઓપિનિયન પોલમાં કાઠું કાઢી રહ્યા છે. બુદ્ધુજીવી કૉલમિસ્ટો વારંવાર અમેરિકાના માધ્યમોને ટાંકીને ફલાણું આમ ને ફલાણું તેમ એવી વાત સિદ્ધ કરતા હોય છે પરંતુ અમેરિકાની જાણીતી સંશોધન સંસ્થા ‘પ્યૂ’ના સંશોધન પ્રમાણે, કહેવાતા ઉદારતાવાદીઓ ખરેખર તો સંકુચિત હોય છે. સોશિયલ મિડિયા પર તેઓ વિરોધી વિચારવાળાને બ્લૉક કરી નાખે છે. તેમની સાથે સંબંધ તોડી નાખે છે. આ વાત ભારતના કહેવાતા ઉદારતાવાદીઓ રાજદીપ સરદેસાઈ, બરખા દત્ત, રવીશકુમાર જેવા પત્રકારો અને શાહરુખ ખાન, આમીર ખાન, સલમાન ખાન વગેરે ફિલ્મ કલાકારોના કિસ્સામાં જોવાયેલી જ છે.

સ્વામી વિવેકાનંદે મિશિગન યુનિવર્સિટીમાં વિદેશી પત્રકારોના એક સમૂહને કહેલું, “૨૧મી સદી (ખરેખર તો હિન્દુ કેલેન્ડર પ્રમાણે, બાવનમી સદી) ભારતની સદી છે.” આ વાત રાજકીય રીતે, આર્થિક રીતે અને વિચારોની રીતે સાચી પડી રહી છે, ભલે ભારતના બુદ્ધુજીવીઓ માને કે ન માને.

બજેટ ૨૦૧૭: સૌને રાજી કરવાનો પ્રયાસ

નાણા પ્રધાન અરુણ જેટલીએ આજે રજૂ કરેલું બજેટ નોટબંધીની મુશ્કેલીઓ પછી મલમપટ્ટાની જેમ રાહત આપવા અને ઉ.પ્ર., પંજાબની ચૂંટણી લક્ષી છે તેમાં ના નથી. તેમાં ખેડૂતો, ગરીબો, ગામડાં, યુવાનો, દલિતો, મહિલાઓ અને મધ્યમ વર્ગને અને લઘુ- મધ્યમ સાહસિકોને ખુશ કરવા પ્રયાસ છે. રાજકીય પક્ષોને કાળાં નાણાંમાંથી બહાર લાવવાનો સારો પ્રયાસ છે. જેટલીજીએ ગાંધીજીનો ચારથી પાંચ વાર અને એક વાર સ્વામી વિવેકાનંદનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. બે હિન્દી અને એક અંગ્રેજી કાવ્ય પંક્તિઓ પણ ટાંકી હતી. જોકે રમૂજનો અભાવ હતો. રેલવે બજેટને આ બજેટમાં ભેળવી, ૨૮ ફેબ્રુ.ના બદલે ૧ ફેબ્રુ.ના રોજ બજેટ અને આયોજન પંચ નાબૂદ થવાથી પ્લાન અને નોન પ્લાન ખર્ચનું વર્ગીકરણ દૂર થવું આ બધી વાતો આ બજેટને ઐતિહાસિક બનાવે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે એ ભાજપ (વાજપેયી) સરકાર હતી જેણે સોએક વર્ષની અંગ્રેજોને અનુકૂળ પરંપરા હટાવી હતી. બ્રિટનમાં સવારના અગિયાર વાગ્યા હોય ત્યારે આપણે ત્યાં સાંજના પાંચ વાગ્યા હોય. એટલે બજેટ સાંજે પાંચ વાગ્યાથી શરૂ થતું. આ એક દિવસ આખા દેશને કારણ વગર ઉજાગરો થતો. કાળા અંગ્રેજોએ આ પરંપરા આઝાદીના ૬૩ વર્ષ સુધી ચાલુ રાખી હતી. વાજપેયી સરકારે ૨૦૦૦માં તે દૂર કરી.

બજેટ સંક્ષિપ્તમાં
ખેડૂતો માટે:
■ પાક વીમા માટે ૯ હજાર કરોડ
■ ૧૦ લાખ કરોડ ક્રેડિટ કાર્ડ
■ નાબાર્ડમાં ૧૪ હજાર કરોડનું ઇરિગેશન ફંડ
■ રૂ. ૫ હજાર કરોડનું માઇક્રો ઇરિગેશન ફંડ સ્થપાશે
■ ખેડૂતોને વધુ ભાવ મળે તે માટે પ્રયાસો.
■ સોઇલ હેલ્થ કાર્ડ આપવાની ઝડપ વધી.
■ કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રોમાં લેબ સ્થપાશે

ગરીબો માટે:
■ મનરેગા માટે ૪૮ હજાર કરોડની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી ફાળવણી.
■ ૫૦ હજાર ગ્રામ પંચાયતોને ગરીબીમાંથી બહાર લવાશે.
■ પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજનાની ફાળવણી રૂ. ૧૫ હજાર કરોડથી વધારી રૂ. ૨૩ હજાર કરોડ કરી.
■ ચીટ ફંડમાંથી ગરીબોને બચાવવા ખરડો લવાશે.
■ ૨૦૧૯માં ગાંધીજીની ૧૫૦મી જન્મજયંતિએ ૧ કરોડ ગરીબોને ઘરો.

દલિતો-આદિવાસીઓ માટે
■ સ્ટેન્ડ અપ ઇન્ડિયા હેઠળ દલિત, આદિવાસી, ગરીબ સાહસિકોને પ્રોત્સાહન

ગ્રામ્ય ક્ષેત્ર:
■ સ્વચ્છતા-શૌચાલય પર ભાર.
■ ચાર વર્ષમાં પીવાનું સ્વચ્છ પાણી પહોંચાડવા નેશનલ રૂરલ ડ્રિંકિંગ પ્રૉગ્રામ.
■ગ્રામીણ અને કૃષિ માટે રૂ. ૧,૮૭,૨૨૩ કરોડની ફાળવણી. ૨૪ ટકા વધારો.
■ ગ્રામ પંચાયતોમાં વાઇફાઈ-ઇન્ટરનેટની પહોંચ વધારાશે.
■ દુષ્કાળની અસર નિવારવા પાંચ લાખ તળાવો બનાવાશે.
■ ૨૦૧૮ સુધીમાં ૧૦૦ ટકા ગામડાંમાં વીજળી.
■ ડિજિટલ ગાંવ પહેલ.

યુવાનો માટે:
■ માધ્યમિક શાળાઓમાં ઇનોવેશન ફંડ.
■ કૉલેજોને ઓળખી સ્વાયત્તતા અપાશે.
■ વિદેશી ભાષાના કોર્સ ચલાવાશે.
■ ગુજરાત, ઝારખંડમાં એઇમ્સ.
■ યુજીસીનું પુનર્ગઠન કરાશે.
■ નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી સીબીએસઇની જગ્યાએ પરીક્ષા લેશે.
■ ૩.૫ કરોડ યુવાનોને સંકલ્પ કાર્યક્રમ હેઠળ પ્રશિક્ષણ અપાશે.
■ ૮ જિલ્લા કેરોસીન મુક્ત બનાવાશે.
■ ૩૫૦ ઓનલાઇન અભ્યાસ શરૂ કરાશે.

મહિલા-બાળકો માટે:
■ ૩૧મી ડિસેમ્બરે જ વડા પ્રધાન મોદીએ ગરીબ ગર્ભવતી મહિલાઓને રૂ. ૬૦૦૦ની સહાય જાહેર કરી હતી.
■ મહિલાઓ-બાળકો માટે ભંડોળ રૂ. ૧.૫ લાખ કરોડથી વધારી રૂ. ૧.૮૪ લાખ કરોડ.
■ એલએનજી પર કસ્ટમ ડ્યૂટી ઘટાડી ૨.૫ ટકા કરાતાં પાઇપલાઇનથી ગેસ સસ્તો થશે.
■ ગ્રામીણ મહિલાઓ માટે આંગણવાડીઓમાં સશક્તિકરણ કેન્દ્રો.

વૃદ્ધો માટે:
■ એલઆઈસી પોલિસી પર ૮ ટકા રિટર્ન
■ આધાર કાર્ડ આધારિત હેલ્થ કાર્ડ.

મધ્યમ વર્ગ અને લઘુ- મધ્યમ સાહસિકો માટે:
■ એફોર્ડેબલ હાઉસિંગને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો દરજ્જો.
■ રૂ. ૨.૫ લાખથી રૂ.૩ લાખની આવક પર દર ૧૦ ટકાથી ઘટાડી ૫ ટકા.
■ મુદ્રા બેંક દ્વારા નિર્ધારિત લક્ષ્ય કરતાં વધુ ફાળવણી. રૂ. ૨૨ હજાર કરોડની ફાળવણી. લક્ષ્ય વધારો રૂ. ૨.૪૪ લાખ કરોડ.
■ એફોર્ડેબલ હાઉસિંગમાં કાર્પેટ એરિયાને આધાર બનાવાશે.
■ રૂ. ૫૦ કરોડથી ઓછો નફો કરતી કંપનીને ટેક્સમાં એક ટકા ઘટાડો.
■ નાની કંપનીઓને વેરામાં પાંચ ટકા છૂટ. ૨૫ ટકા કરાયો.

પોલિટિકલ ફંડિંગને પારદર્શી બનાવવા અને રાજકીય પક્ષોને કાળુ નાણું મળતું અટકાવવા પગલાં:
■ મહત્તમ રૂ. ૨૦૦૦નું દાન રોકડમાં લઈ શકાશે.
■ દાતાની યાદી જરૂરી.
■ આવકવેરા રિટર્ન ભરવું પડશે.
■ ઇલેક્ટોરલ બોન્ડ બહાર પડાશે. ચેક/ડિજિટલ પેમેન્ટ જરૂરી.

અમીરો પર વેરો
■ રૂ. ૫૦ લાખથી રૂ. ૧ કરોડની આવક પર દસ ટકા સરચાર્જ.

વેરા દરખાસ્તો:
■ પાંચ લાખ સુધીની આવક માટે આવકવેરાનું ફોર્મ એક પાનાનું કરાયું.
■ સ્થાવર સંપત્તિમાં કેપિટલ ગેઇન ટેક્સ હૉલ્ડિંગ ત્રણ વર્ષથી ઘટાડી બે વર્ષ.

સંરક્ષણ ક્ષેત્રે:
■ સૈનિકોને ટિકિટ માટે લાઇનમાં ઊભા નહીં રહેવું પડે.
■ સંરક્ષણ ખર્ચ રૂ. ૨.૭૪ લાખ કરોડ.

રેલવે-શહેર-સુવિધાઓ:
■ મુસાફર સુરક્ષા પર જોર. રેલ સંરક્ષા કોષ બનાવાશે. રૂ. ૧ લાખ કરોડની ફાળવણી પાંચ વર્ષ માટે.
■ ઇ-બુકિંગમાં સર્વિસ ચાર્જ દૂર થશે.
■ ૫૦૦ સ્ટેશનો પર દિવ્યાંગોની સુવિધા વધશે.
■ ૭ હજાર સ્ટેશનોએ સૌર ઊર્જાથી ચલાવવા પ્રયાસ.
■ કોચ મિત્ર સુવિધા અપાશે. કોચ સંબંધિત ફરિયાદો હલ કરાશે.
■ બાયો ટોઇલેટ બનાવાશે.
■ નવી મેટ્રો રેલ પોલિસી બનાવાશે.
■ યાત્રા અને પર્યટન માટે ખાસ ટ્રેનો.
■ રેલવેની બે કંપનોઓને શેરબજારમાં લવાશે.
■ એફડીઆઈ માટે એફઆઈપીબી દૂર કરાશે.
■ રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગો માટે રૂ. ૬૪ હજાર કરોડની ફાળવણી.
■ કોસ્ટલ કનેક્ટિવિટી વધારાશે.
■ દેવાળું ફૂંકનારની સંપત્તિ જપ્ત કરવા નવો કડક કાયદો લવાશે.
■ આધારવાળી પેમેન્ટ સિસ્ટમ લવાશે.
■ હેડ પોસ્ટ ઑફિસનો ઉપયોગ પાસપૉર્ટ ઑફિસ તરીકે કરાશે.
■ વણવપરાયેલા એરપૉર્ટને પીપીપી ધોરણે ફરી ધમધમતા કરાશે.
■ સાબરમતી આશ્રમની શતાબ્દિ ઉજવાશે.
■ શ્રમ કાયદા સરળ બનાવાશે.
■ દવાઓ સસ્તી ઉપલબ્ધ કરાવાશે. ગામડામાં સારાં ડૉક્ટરો માટે બેઠકોમાં ૫૦૦૦નો વધારો.

૩૧મી ડિસેમ્બરે છેડતી: બેંગલુરુથી લઈ જર્મની સુધી…

(સંકલન શ્રેણી પાક્ષિક તા., ૨૧/૦૧/૧૭ની કવર સ્ટોરી)
મનોજકુમારની ફિલ્મ ‘પૂરબ ઔર પશ્ચિમ’માં ‘હૈ પ્રીત જહાં કી રીત સદા’ ગીત બહુ જાણીતું છે. આ ગીત સાંભળીને દેશભક્તિ ચાર ચાસણી ચડી જાય. તેમાંય ‘જહાં રામ અભી તક હૈ નર મેં, નારી મેં અભી તક સીતા હૈ’ પંક્તિ તો અદ્ભુત. આ પંક્તિ પૂર્વ અને પશ્ચિમની સંસ્કૃતિ વચ્ચેનો ભેદ દર્શાવતી હતી. પરંતુ હવે શું આ પંક્તિ સાર્થક રહી છે ખરી? આ દેશનાં નર-નારી રામ અને સીતા જેવાં રહ્યાં છે ખરાં? આ પ્રશ્ન એટલે ઉપસ્થિત થાય છે કે ૩૧મી ડિસેમ્બરે બેંગાલુરુમાં અનેક મહિલાઓની છેડતી થઈ.

૩૧મી ડિસેમ્બરે બેંગલુરુમાં શું બન્યુ હતું? આમ તો, કેલેન્ડરનો ઇતિહાસ અને વર્તમાન એવું કહે છે કે દુનિયામાં મોટા ભાગે વસંત ઋતુમાં જ નવું વર્ષ ઉજવાય છે. તેના પર આ લેખકે મુંબઈ સમાચારની કૉલમ સિક્કાની બીજી બાજુમાં લખેલું નવું વર્ષ ક્યારે? કાલે? કે ચૈત્ર સુદ એકમે? કે ૧ જાન્યુઆરીએ? જે તમે http://wp.me/phzA7-Ei પર વાંચી શકશો. પરંતુ ચાલો માની લઈએ કે ૩૧મી ડિસેમ્બર એ હવે મોટા ભાગે સ્વીકૃત ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરનો વર્ષનો અંતિમ દિવસ છે અને તેની ઉજવણી ધામધૂમથી થાય છે તો, તે મુજબ બેંગલુરુમાં પણ તેના માટે યુવાનો-યુવતીઓ શેરીઓમાં ઉમટી પડ્યા હતા. આપણું નવું વર્ષ કે નવો દિવસ સૂર્યોદયથી શરૂ થાય છે. પરંતુ ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર મુજબ, તારીખ મધ્ય રાત્રિ ૧૨ વાગ્યાથી બદલાય છે અને એટલે લોકો બરાબર રાત્રે બાર વાગ્યે નવા વર્ષને આવકારવા રસ્તા પર ઉમટી પડે છે.

બેંગલુરુમાં કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના ન બને તે માટે એમ. જી. માર્ગ અને બ્રિગેડ માર્ગ પર  ૧,૫૦૦ પોલીસ જવાનો ફરજ પર હાજર હતા. આમ છતાં માહોલની અસર હોય કે પછી ખરેખરા ગુંડા, (કારણકે ઘણા સામાન્ય લોકો પણ માહોલની અસરમાં બહેકી જતા હોય છે) કેટલાક યુવાનોએ યુવતીઓ પ્રત્યે ખરાબ ટીપ્પણીઓ કરવાનું ચાલુ કર્યું. તેમનાં અંગ-ઉપાંગોને છેડવા લાગ્યા. કેટલીક યુવતીઓ રડતી રડતી મહિલા પોલીસ તરફ ભાગવા લાગી. એક પ્રત્યક્ષદર્શીના કહેવા મુજબ, અનિયંત્રિત ટોળામાં ઝડપાઈ ગયેલી યુવતીઓની સાથે કોઈ પુરુષ (મિત્ર, ભાઈ કે પિતા) નહોતો. તેમણે મહિલા પોલીસ પાસે દોડી જઈ રક્ષણ માગ્યું.

આ હજુ ઓછું હોય તેમ બીજો એક આઘાતજનક સીસીટીવી વિડિયો બહાર આવ્યો જેમાં બાઇક પર આવેલા બે યુવાનો એક યુવતીની છેડતી કરે છે. આ કિસ્સામાં જે પીડિતા હતી તે ઈશાન ભારતની હતી. ઈશાન ભારતના યુવાનો-યુવતીઓ ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે દિલ્લી-બેંગલુરુ જેવા શહેરમાં જતા હોય છે અને ત્યાં તેમની સાથે ખરાબ વર્તન થાય છે, તે જાણીતું છે અને ચિંતાજનક પણ છે.

જોકે, આ વિડિયોમાં જે દૃશ્યો છે તે કેટલાક પ્રશ્નો પણ ઉઠાવે છે. નવ વર્ષની ઉજવણી મધ રાત સુધી ચાલે પરંતુ અહીં વિડિયોમાં યુવતી આવે છે તે સમય ૨.૪૦નો બતાવે છે. આટલા મોડા સમયે યુવતી તો શું, કોઈ યુવકની સાથે પણ દુર્વ્યવહાર કે ચોરી-લૂટ થઈ શકે છે. વિડિયોમાં હકીકતે છ યુવાનો છે. અને વિસ્તાર રહેવાસી છે, પરંતુ તેમાં બે યુવતી પણ છે. બંને એક જ રિક્ષામાંથી આવતી જણાય છે. પરંતુ તેમણે રિક્ષા છેક ઘર સુધી લેવાના બદલે ગલીના નાકે ઊભી રાખી દીધી. તેમાંથી પહેલાં એક યુવતી ઉતરે છે. મવાલીઓ તેને કંઈ કરતા નથી. બીજી યુવતીને જ છેડે છે. આ વિડિયો જોયા પછી એવું લાગે કે કદાચ બંને યુવતીઓ સાથે આવી હોત તો મવાલીઓની આવી હિંમત ન થાત. પરંતુ પ્રશ્ન એ પણ છે કે એમ. જી. રોડ અને બ્રિગેડ રોડ પર ૧,૫૦૦ પોલીસ અને અનેક યુવાનોની હાજરીમાં કેટલાક બદમાશો અનેક યુવતીઓની છેડતી કરી શકે છે તો પછી આ તો સૂમસામ વિસ્તાર દેખાય છે.

દિલ્લીના મુખર્જી નગર વિસ્તારમાં ટોળાએ બાઇક પર સવાર એક યુવતીની છેડતી કરી હતી. તે વખતે પોલીસ જવાન તેને બચાવવા જતાં ટોળાએ પોલીસ જવાનને પણ ધક્કો મારી દીધો હતો! એટલું જ નહીં, ફર્સ્ટ રિસ્પોન્સ વિહિકલ સહિત પોલીસની સંપત્તિને પણ નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. ટોળાએ બાદમાં તે વિસ્તારની પોલીસ ચોકીમાં તોડફોડ કરી હતી. પોલીસ ચોકીમાં જઈને પોલીસ જવાનોને સળિયાઓથી માર્યા જેમાં મહિલા પોલીસો પણ ઘવાઈ હતી. જો પોલીસની પણ આવી હાલત થઈ શકે તો સામાન્ય માનવીની શું વાત કરવી?

૩૧ ડિસેમ્બરે મહાનગરો કે અન્ય નાનાં-મોટાં શહેરોમાં આવી છેડતીની કે બળાત્કારની ઘટના નવી નથી. ગુજરાતના અમદાવાદમાં ૩૧ ડિસેમ્બર ૨૦૦૩ એક કાળું ટિલું બનીને રહી ગઈ છે કેમ કે આ દિવસે શાહીબાગની એક હોટલમાં બીજલ જોશી નામની યુવતીને તેના મિત્ર સજલે નવું વર્ષ ઉજવવા બોલાવી અન્ય પાંચ મિત્રો સાથે બળાત્કાર કર્યો હતો. તે પછી ૭ જાન્યુઆરી ૨૦૦૪ના રોજ બીજલે પોતાના ઘરમાં આપઘાત કરી લીધો હતો. આ કેસનો ચુકાદો છેક નવ વર્ષ પછી આવ્યો હતો! તેમાં પાંચ આરોપીને જન્મટીપની સજા થઈ હતી. સાત આરોપી નિર્દોષ છોડી મૂકાયા હતા. મુખ્ય આરોપી સજલ જૈન દિલ્લી સ્થિત વગદાર વેપારીનો દીકરો છે. અન્ય આરોપીઓ ચંદન પન્નાલાલ જયસ્વાલ, તેનો ભાઈ મદન, સુગમ ઉપાખ્યે મોન્ટી જયસ્વાલ, અજમેર સ્થિત ધર્મેન્દ્ર ઉપાખ્યે કરણ જૈન પણ વેપારીઓ અથવા તેમના સંતાનો છે. જે સાત આરોપીઓને છોડી મૂકાયા તેમના પર પુરાવાઓનો નાશ કરવાનો આરોપ હતો.

ઈસુના નવ વર્ષની પૂર્વ રાત્રિએ (પૂર્વ સંધ્યા તો ન જ કહેવાય) બનતા આવા જાણીતા કિસ્સામાં એક મુંબઈનો પણ છે. પતિ, તેની પત્ની અને બે પિતરાઈ બહેનો રાત્રે ૯થી બે વાગે મુંબઈમાં જે. ડબ્લ્યુ. મેરિઅટ હૉટલમાં નવા વર્ષની ઉજવણી કરી રહ્યા હતા. તેઓ ઉજવણી કરીને બહાર નીકળ્યા કે તેમને ૭૦-૮૦ માણસોનાં એક ટોળાએ ઘેરી લીધું. પતિ હોવા છતાં તેની પત્ની અને નણંદોની છેડતી કરાઈ. આ લોકો કેલિફૉર્નિયા રહેતા હતા અને પતિનાં લગ્ન એક દિવસ પહેલાં જ થયેલા. તેમણે પોલીસ ફરિયાદ નહોતી નોંધી કારણકે તે કોઈ અપરાધીને ઓળખી શકે તેમ નહોતો. પરંતુ ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ દૈનિકના એક પત્રકારે પોલીસ વાન જોઈ તેને મદદ માટે બોલાવી હતી. બાદમાં આ કિસ્સામાં પંદર જણાની ધરપકડ થયેલી. આ ઘટનાના એક વર્ષ પહેલાં ગેટવે ઑફ ઇન્ડિયા ખાતે એક યુવતીની ૬૦ જણાના ટોળાએ છેડતી કરી હતી.

ભારત માટે આ ઘટનાઓ નીચાજોણું કરનારી જરૂર છે પરંતુ આવી ઘટનાઓ માત્ર ભારતમાં જ બને છે તેમ નથી. પ્રગતિશીલ કહેવાતા જર્મનીમાં વર્ષ ૨૦૧૫ના અંતિમ દિવસે મોટા પાયે છેડતી અને બળાત્કારની ઘટનાઓ બની હતી, જેમાં ઓછામાં ઓછી ૨૪ તો બળાત્કારની ઘટનાઓ હતી! મોટા ભાગની ઘટનાઓ કૉલોન શહેર અથવા તેની આસપાસ ઘટી હતી. તેમાં જે ૬૮ આરોપીઓ મનાય છે તે જર્મનીમાં શરણ માગનારા હતા અને ૧૮ અવૈધાનિક રહેનારા હતા. યુકેના ‘ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’ સમાચારપત્ર મુજબ, કૉલોનમાં ૧,૨૦૦ યુવતી અથવા મહિલા પર જાતીય હુમલો ૨,૦૦૦ લોકોએ કર્યો હતો! જર્મનીની પોલીસના કહેવા મુજબ, આરોપીઓ મોટા ભાગે આરબ અથવા ઉત્તર આફ્રિકાના મુસ્લિમ હતા. જર્મનીમાં આ વર્ષે પણ ત્રાસવાદી હુમલાના ભયે ચુસ્ત સુરક્ષા છતાં, હેમ્બર્ગ શહેરમાં ૧૮થી ૨૬ વર્ષની ૧૪ સ્ત્રીઓ પર જાતીય હુમલાઓ થયા હતા. તેમાં પકડાયેલા ૧૦ લોકોમાં ત્રણ સિરિયન, બે અફઘાની, એક એરિટ્રીયન અને એક જર્મન છે. આ વર્ષે ઑસ્ટ્રિયાના ઇન્ન્સબ્રક શહેરમાં પોલીસની ચુસ્ત સુરક્ષા છતાં ૧૮ મહિલાઓ પર જાતીય હુમલો થયો હતો. પોલીસને આ ઘટનાઓ માટે કાં તો ઉત્તર આફ્રિકી અથવા એશિયાની વ્યક્તિઓ પર શંકા છે. ઑસ્ટ્રિયાના વિએનામાં પણ મહિલાઓની છેડતી થઈ હોવાના સમાચાર મળ્યા હતા. ફ્રાન્સમાં નવા વર્ષની ઉજવણીના વિરોધમાં શંકાસ્પદ મુસ્લિમ ત્રાસવાદીઓએ ૧,૦૦૦ કારોને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. જોવાની વાત એ છે કે આપણા મિડિયામાં ભારતના સમાચારો તો ગાઈ વગાડીને બતાવાય છે પરંતુ જર્મની, ઑસ્ટ્રિયા કે ફ્રાન્સના સમાચાર બતાવાયા નહીં. આનો અર્થ એ નથી કે વિદેશોમાં પણ આ બધું બને છે તેથી ભારતમાં પણ આ બધું બનવું જોઈએ.

બેંગલુરુમાં આ ઘટનાઓ બની તે પછી રાજકારણીઓનાં નિવેદનોના કારણે ઘા પર મીઠું ભભરાવ્યું હોય તેવી લાગણી થાય તે સ્વાભાવિક છે. સમાજવાદી પક્ષના નેતા મુલાયમસિંહ યાદવે તો બળાત્કારના બચાવમાં અગાઉ કહેલું કે લડકોં સે ગલતી હો જાતી હૈ. તેમના જ પક્ષના મુંબઈ સ્થિત નેતા અબુ અઝમીએ બેંગલુરુની સામૂહિક છેડતીના સંદર્ભમાં છેડતી માટે યુવતીઓને જ જવાબદાર ઠરાવતાં નફ્ફટાઈથી કહેલું કે જો ક્યાંક પેટ્રોલ હશે તો આગ તો લાગશે જ. ખાંડ ઢોળાશે તો ત્યાં કીડી જરૂર જશે. જો છોકરાઓ ખોટા રસ્તે જતા હોય તો છોકરીઓએ સાવધાની રાખવી જોઈએ. સાંજ પછી કોઈ પરાયા પુરુષ સાથે છોકરીઓએ બહાર ન જવું જોઈએ. તેમણે કપડાં પણ પૂરાં પહેરવા જોઈએ. જોકે અબુ આઝમીના ગાલે તમાચારૂપ ઘટનામાં, તેમના નિવેદન પછી, ૩૧મી ડિસેમ્બરના એક અઠવાડિયા પછી, બેંગ્લુરુમાં જ બુરખો પહેરેલી એક મહિલાની છેડતી થયાની ઘટના બહાર આવી હતી. આ બાબતે અબુ આઝમી શું કહેશે?

તો કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસની સરકારના ગૃહ પ્રધાન જી. પરમેશ્વરે એવી ચોંકાવનારી પ્રતિક્રિયા, (જેને મિડિયાએ દબાવી દીધી) આપી કે નવા વર્ષ (૩૧ ડિસેમ્બર) અને ક્રિસમસે તો આવી ઘટનાઓ ઘટતી રહે છે! ગૃહપ્રધાન આવા હોય તો પોલીસ વડા પણ એવા જ હોય ને. શહેરના પોલીસ વડા પ્રવીણ સૂદે પહેલાં તો કહ્યું કે “આવું કંઈ બન્યું જ નથી.” થોડા સમય પછી તેમણે કહ્યું કે “આવું બન્યું હોઈ શકે છે.” તેમણે “સામૂહિક છેડતી” શબ્દ સામે પણ વાંધો લીધો. પોલીસ જવાનો અને મહિલા પોલીસ હાજર હતી તે ઘટના બાબતે પોલીસ વડા આવું કહે તેનો શું અર્થ કાઢવો?

પણ આ બધી ઘટનાઓમાં એક વાત સામાન્ય છે. તે એ કે આરોપીઓ ૩૧મીની ઉજવણીના વાતાવરણમાં દારૂ પીધેલા હતા. એબીએન ચેનલે બતાવેલા એક ફૂટેજમાં તો બેંગ્લુરુમાં એક પુરુષ તેના બીજા મિત્ર પુરુષ જેણે ચિક્કાર પીધેલો છે અને જેને હોશકોશ નથી તેને ચુંબન જડતો દેખાય છે! આમ, ૩૧મીની ઉજવણીમાં માત્ર યુવતીઓ જ નહીં, યુવાનોએ પણ ચેતવા જેવું છે. બીજું, જર્મની, ઑસ્ટ્રિયાની જેમ ભારતમાં પણ છેડતી કરનારાઓ કોણ છે અને તેની પાછળ ક્યાંક ઈસ્લામી ત્રાસવાદ જવાબદાર નથી ને, તે દૃષ્ટિકોણથી પણ તપાસ કરવી રહે.

પોલીસની તો ફરજ છે જ પરંતુ આ ઘટનાઓમાં સમાજ પણ એટલો જ જવાબદાર છે. જ્યારે આ છેડતી થઈ ત્યારે અન્ય ઘણા લોકો હાજર હતા. તેમણે કેમ કંઈ કર્યું નહીં? દુર્જનોના અત્યાચાર માટે સજ્જનોની નિષ્ક્રિયતા પણ એટલી જ જવાબદાર છે. યુવતીઓએ પણ સ્વસુરક્ષા માટે માર્શલ આર્ટ શીખવાની જરૂર છે. અને એક વાત તો મને-કમને સ્વીકારવી જ પડશે કે યુવતીઓ ગમે તેટલી પુરુષ સમોવડી કેમ ન થઈ જાય તેણે (અને બેંગલુરુનો વિડિયો જોતાં યુવાનોએ પણ) પોતાની સુરક્ષા માટે કેટલીક મર્યાદાઓ સ્વીકારવી જ પડશે. મોડી રાત (ઉપરોક્ત કિસ્સામાં તો વહેલી સવાર) સુધી બહાર ન રહેવું, રહેવું તો એકલા ન રહેવું. પરંતુ ઉપરોક્ત અનેક કિસ્સામાં જોયું તેમ એકલા ન હોય તો પણ ટોળા બેકાબૂ બનીને છેડતી કરવાની પૂરી શક્યતા રહે જ છે. પોતાના પર્સમાં મરચું રાખવું. મોબાઇલમાં પોલીસનો તેમજ માતા-પિતાનો નંબર સ્પીડ ડાયલ પર રાખવો. આ ઉપરાંત સમાચાર ચેનલોથી લઈને જાહેરખબરો, સિરિયલો, ફિલ્મો, સમાચારપત્રોમાં સ્ત્રીઓને ઉપભોગની વસ્તુ તરીકે દર્શાવવાનું બંધ થવું જરૂરી છે. ફિલ્મો-સિરિયલો-જાહેરખબરોમાં રસ્તે જતી સ્ત્રીને સરળતાથી પટાવીને શય્યા સુધી લઈ જઈ શકાય છે તેવું ચિત્રણ બંધ થવું જોઈએ. સરકારે પણ આના માટે જર્મનીની જેમ દર ડિસેમ્બરમાં ઝુંબેશ ચલાવવી જોઈએ.

બીજી એક વાત એ પણ છે કે શું દારૂ-ડ્રગ્સ-બેલે ડાન્સ-વેશ્યાગમન-કૉલગર્લ વગેરે અનૈતિક પ્રવૃત્તિઓ કરો તો જ નવ વર્ષની ઉજવણી થાય? કારતક શુક્લ એકમ કે ચૈત્ર શુક્લ એકમના રોજ મંદિરે દર્શન કરી, ગાયને ઘાસચારો ખવડાવી, માતાપિતા સહિત વડીલોને પગે લાગી નવ વર્ષ ઉજવાય છે તેવું ૩૧મીએ કેમ ન થઈ શકે?