(હાસ્યલેખ) રામનો યુદ્ધનો નિર્ણય સાચો પણ અપૂરતી તૈયારી સાથે ઝંપલાવ્યું

શ્રી રામ સમયે જો મેઇન સ્ટ્રીમ મિડિયા અને સોશિયલ મિડિયા હોત તો કેવું લખાતું હોત?

ડુગડુગીજય: રામે સુશ્રી તાડકાજીનો વધ કર્યો. એક નિર્દોષ સ્ત્રીની હત્યાની સીબીઆઈ તપાસ થવી જોઈએ.

હસો નયા ગાંધી: રામ મોતના સોદાગર છે.

ખુજલીવાલ: રામે તાડકાનો વધ કર્યો તેનો પુરાવો શું છે?

ઇનજસ્ટિસ ચાકુર: રામ વનવાસ છોડી અયોધ્યા વાપસી નહીં કરે તો અયોધ્યામાં રમખાણો ફાટી નીકળશે.

શૂર્પણખા કમમતા માયામોટી બેનજી: હું જીવતી રહું કે મરી જઉં, રામની કારકિર્દી સમાપ્ત કરી દઈશ.

છાપું-૧: પોતાનાં પત્નીની રક્ષા નથી કરી શકતા તે રામ દેશની શું રક્ષા કરશે?

કોલમિસ્ટ -૧: રામ સીતાના વિલાપમાં રડી રહ્યા છે. સીતાની સુરક્ષામાં નિષ્ફળ રામનું સહાનુભૂતિ મેળવવાનું નાટક છે.

સોશિયલ મિડિયા: શૂર્પણખા સાથે લક્ષ્મણને અફેર હતું તેથી તેમણે રાવણને સીતાને ઉપાડી જવા દીધી.

દલિત અહિતકર સંસ્થા: રામે દલિત શબરીના બોર પણ ન છોડ્યાં. શબરી પાસે બોર તોડાવ્યાં. એમાં વિષના ષડયંત્રની શંકાથી તેની પાસે ચખાવડાવ્યાં અને પછી ખાધાં. મનુવાદી અને બ્રાહ્મણતરફી રામ ધિક્કારને પાત્ર છે.

કોલમિસ્ટ-૨: રામનો યુદ્ધનો નિર્ણય સાચો પણ અયોધ્યાથી તાલીમપ્રાપ્ત સેના મગાવવાના બદલે રામ વાનરોની અણઘડ સેના સાથે મહા પરાક્રમી, નવ ગ્રહ વિજેતા રાવણની મહાન અને વિશાળ સેના સામે કઈ રીતે જીતશે? રામ અહંકારી બની ગયા છે. કોઈની સલાહ માનતા નથી.

ટીવી એન્કર : આજ કા બડા સવાલ: ક્યા બંદરો કી સેના કે સાથ હોગી લંકા પર જીત?

અયોધ્યાનું એક છાપું- હું ચપટીમાં રામને રોળી નાખીશ: રાવણ

સોશિયલ મિડિયા: રામે સમુદ્રને સૂકવી નાખવા બાણ ચડાવ્યું. રાવણ સામેના યુદ્ધમાં સમુદ્રમાં રહેતા જીવોનો શું વાંક?

ટીવી એન્કર રબીશકુમાર: હનુમાને લંકા બાળી નિર્દોષોને મારી નાખ્યા. રાવણ સાથે વેર હતું તો એને મારવો હતો. લંકાના નિર્દોષ લોકોનો શું વાંક?

પપ્પુ: રામે નિર્દોષોના લોહીની દલાલી કરી.

યુદ્ધ સમયે ટીવી એન્કર બુરખા દત્ત: બગ સ્ટોપ્સ હિયર. રામેશ્વરમ્ માં આ જગ્યા વલ્નેરેબલ છે. રાવણના રાક્ષસો અહીં હુમલો કરે તો ગંભીર ખતરો છે.

છાપું-૨: રાવણ યુદ્ધ જીતવા તરફ. સર્વેનું તારણ. રામની તૈયારી અપૂરતી નિવડી. વૉર મેનેજમેન્ટમાં ખામી. અધૂરી તૈયારી સાથે અચાનક યુદ્ધમાં ઝંપલાવ્યું. લક્ષ્મણ મરણપથારીએ. બીજા અનેક સૈનિકોનાં પણ મોત.

સનકી ગાંધી: હનુમાને એક સંજીવની બુટ્ટી માટે સમગ્ર પહાડ લાવી પર્યાવરણને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.

છાપું-૩: રામે જીત પછી લંકા પાછી આપી ઉદારતા દાખવવાનું નાટક કર્યું, નોબેલ પુરસ્કારની આકાંક્ષા?

શોભા આડે પાટે: રામે સીતાનો ત્યાગ કરી સમગ્ર મહિલાઓનું અપમાન કર્યું છે. તેઓ માફી માગે.

ટીવી એન્કર: કૌન હે વો ધોબી જિસકે કહને પર રામ ને સીતા ત્યાગી. આજ રાત નવ બજે મિલિયે ધોબી સે. ઓન્લી ઓન…

મનોરંજન ન્યૂઝ: સંજય અભણ શાળી બનાવશે સીતા અને રાવણની પ્રેમકહાની પર એક ફિલ્મ- જેમાં તેર કરોડના ખર્ચે ફિલ્માવાયેલા એક ગીતમાં મંદોદરી અને સીતાને સાથે નૃત્ય કરતા દેખાડાશે.

છાપું-૩: રામે તો અયોધ્યાનું રાજ મેળવી લીધું પણ હનુમાનનો યુઝ એન્ડ થ્રો કર્યો. અમારાં સૂત્રો મુજબ, હનુમાનને માત્ર માળા આપતા હનુમાને ખીજાઈ તેને તોડી અને ફગાવી દીધી. જોકે હનુમાને આ વાતનો ઈનકાર કર્યો.

(સદા) અપ્રસન્ન ખુજ(લી)પાયી, દસ્ત તકમાં: તો લંકા વિજય કે બાદ રામ કો યે ગુમાન હો ચલા હૈ કિ વો બ્રહ્માંડ વિજેતા હૈ. ચૂં કિ અયોધ્યા ભી વૈભવશાલી હૈ ઔર લંકા તો ખૈર, સોને કી હી બની થી. ઈન દોનો સત્તાઓ કે ટકરાને સે ગરીબોં કો બડા ખામિયાજા ભુગતના પડા. લંકા વિજય કે બાદ રામ કો વિનમ્રતા કા પરિચય દેના ચાહિયે થા લેકિન જિસ તરહ સે રાવન કે પુષ્પક વિમાન મેં રામ અયોધ્યા લૌટે ઈસસે યે સાફ સંકેત હૈ કિ વૈભવ કો કોઈ ભી સત્તાધારી ઠુકરા નહીં સકતા હૈ. તો ક્યા અબ યે માન લિયા જાયે કિ અબ અયોધ્યા મેં સિર્ફ રામ કી હી ચલેગી ચૂં કિ બડી લંકા વિજય જો પાયી હૈ, યા યૂં પૂછિયે કિ કિ ક્યા સભી વિરોધીયોં કો રાવણ કા સાથી યાનિ રાક્ષસ માન લિયા જાયેંગા? ઔર ઇસ સમય ભરત કી ઇસ્થિતિ ક્યા હોગી? ચૂપચાપ શાસન કરનેવાલે ભરત કો ક્યા અબ હાંસિયે મેં ધકેલ દીયા જાયેગા? ઇંતઝાર કીજિયે ઔર તબ તક યે ગાના દેખિયે…(વો સુબહ કભી તો આયેગી ગીત વાગે છે)

કોલમિસ્ટ-૩: બંદરવેડા કરી યુદ્ધ જીતી જવાય પણ એમનો સાથ જોખમી હોય છે. લંકાનો વૈભવ, ત્યાંની સુંદર રાક્ષસીઓ સાથેનો ઉપભોગ છોડી રામે એક વાઇફ લોયલ હોવાનો દંભ કર્યો છે. અરે, લાઇફ ઇઝ નોટ જસ્ટ એબાઉટ વન વાઇફ. ઇટ ઇઝ એબાઉટ નાઇટ એન્ડ નાઇટ લાઇફ. ઇટ ઇઝ એબાઉટ ફૂલ ઓન મસ્તી ડ્યૂડ. હું લંકા ઘૂમેલો છું. તેથી આ કહી શકું છું. આદર્શ અલગ વાત છે પણ જીવન કંઈ આદર્શની વાત નથી. એ તો માણવાની ચીજ છે. છોડવાની નહીં. રાત કો ખાઓ પીઓ દિન કો આરામ કરોની ફિલોસોફી છે. પણ એ કંઠીબદ્ધ રામભક્તોને નહીં સમજાય.

(આ હાસ્યલેખ છે. કોઈએ બંધબેસતી પાઘડી પહેરવી નહીં.)

“હું લાઇનમાં એટલા માટે ઊભો જેથી તમારી પેઢી વધુ સારું ભારત જોઈ શકે.”

(આ લેખ મુંબઈ સમાચારની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૨૦/૧૧/૧૬ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયો.)

હું જેને નોટિકલ (Note-ical) સ્ટ્રાઇક કહું છું તે ૫૦૦-૧,૦૦૦ની નોટો પર પ્રતિબંધ મૂકાયાની અત્ર, તત્ર, સર્વત્ર, ચોવીસ કલાક ચર્ચા છે. લોકોને બહુ તકલીફ પડી રહી છે તેવું મોટા ભાગનું મિડિયા આપણને બતાવી રહ્યું છે જેમાં ઘણા અંશે સત્યતા પણ છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં સમાજવાદી પક્ષના મંત્રી ઈકબાલ મહેમૂદને માટે એચડીએફસી બૅન્ક બંધ થઈ ગઈ હોવા છતાં ખોલીને તેમને નોટ આપવામાં આવે છે તે દૃશ્ય ૧૭મી નવેમ્બરે બધાએ જોયું. આનાથી રાજકારણીઓ પર ગુસ્સો આવવો સ્વાભાવિક છે. આ નિર્ણયના લીધે લાઇનમાં ઊભા રહેવાના કારણે કેટલાંક મૃત્યુ થયાંના સમાચાર પણ છે, પરંતુ તેમાં બધાં મૃત્યુ નોટ બંધ કરવાના નિર્ણયના કારણે થયા તેમ કહી શકાય નહીં. દા.ત. કર્ણાટકના ઉડુપીમાં બૅન્ક આગળ લાંબી લાઇનમાં ઊભા રહેલા ૯૬ વર્ષીય વૃદ્ધનું મૃત્યુ થયું. આ દુ:ખદ બનાવ માટે મોદીના નોટબંધીના નિર્ણયને જવાબદાર ગણાવી શકાય? વૃદ્ધના દીકરાનું જ કહેવું છે કે તેના પિતાના મૃત્યુને બૅન્ક આગળ લાઇનમાં ઊભા રહેવા સાથે કોઈ સંબંધ નથી.

આ જ રીતે કેરળમાં બૅન્કની બ્રાન્ચ જ્યાં આવેલી છે ત્યાં બાંધકામ ચાલી રહ્યું હતું અને એક ૪૫ વર્ષીય વ્યક્તિનું મૃત્યુ બૅન્કમાં પૈસા જમા કરાવ્યા બાદ પડી જવાથી થયું જે કદાચ આ નિર્ણય ન હોત તો પણ થયું હોત.

ગમે તેમ, મૃત્યુ મૃત્યુ જ હોય છે. હૉસ્પિટલમાં પણ નોટબંધીના કારણે મૃત્યુ થયાના દાખલા છે. પરંતુ એકદંરે લોકો ઘણી તકલીફ હોવા છતાં આ નિર્ણયને સમર્થન આપી રહ્યા છે કારણકે તેઓ માને છે કે કેશ બદલવાની સાથે દેશ પણ બદલાઈ રહ્યો છે. વાંધો કોને પડી રહ્યો છે તે દરેક ક્ષેત્રે દેખાઈ રહ્યું છે- ચાહે તે રાજકારણી હોય, મિડિયા હોય કે વેપારી.

મિડિયાનું કામ એક તરફ સરકારના કાન પકડવાનું છે ત્યારે બીજી તરફ પોઝિટિવ વાત દ્વારા અને સાથે જાગૃતિ ફેલાવીને લોકોને ધરપત આપવાનું – શિક્ષિત કરવાનું પણ છે. પરંતુ કેટલાક મિડિયાનું વર્તન દેશ પર જ્યારે આપત્તિ આવે ત્યારે બેજવાબદાર બની જાય છે, ચાહે તે મુંબઈ હુમલા હોય કે નોટ બંધીનો નિર્ણય…

નોટ બંધીના નિર્ણયના કારણે લાઇનો દેખાડવી એ જરૂરી છે પરંતુ સાથે વૃદ્ધો માટે ખુરશી મૂકાય, મુંબઈમાં એચડીએફસી બૅન્કની આગળ ખુરશીમાં બેસાડી શિસ્તબદ્ધ રીતે રાહ જોતા લોકોની રણમાં મીઠી વીરડી સમાન તસવીર કથા જો મિડિયા દેખાડવી પણ એટલી જ જરૂરી નથી? મુંબઈની મેજિક દિલ નામની ડૉક્ટરોની એક સંસ્થાએ કસાઈ તરીકે ઓળખાવા લાગેલા ડૉક્ટરો માટે ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે. આ કટોકટીની ક્ષણોમાં આ સંસ્થા એક મિસ્ડ કૉલ પર ઘરે આવીને ઉધારી પર દર્દીનો ઈલાજ કરી જાય છે!

રાંચીમાં વિનાયક હૉસ્પટલ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટરે ૧૦થી ૧૩ નવેમ્બર દર્દીઓને નિ:શુલ્ક ટ્રીટમેન્ટ આપી. મેંગ્લુરુ આમ તો દક્ષિણ ભારતનું શહેર પરંતુ ત્યાં એક શીખ ભાઈ બલવિન્દરસિંહ વીરડીએ જોયું કે પ્રવાસીઓને મુશ્કેલી પડી રહી છે. તેમણે તેમના સમાજના લોકોની મદદ માગી. ૨૦ જણા આગળ આવ્યા. તેમણે શહેરના રેલવે મથકે અંદાજે ૨,૦૦૦ લોકોને નિ:શુલ્ક ખોરાક પૂરા પાડ્યા. પંજાબમાં પણ શીખ બંધુઓએ બૅન્ક ગ્રાહકોને લંગાર (નિ:શુલ્ક ભોજન) અને પાણી પૂરું પાડી તેમની માનવતા દર્શાવી. કેરળના એર્નાકુલમના કક્કાનાદમાં એક ચર્ચે રવિવારે પ્રાર્થના (માસ)માં આવેલા ખ્રિસ્તી બંધુઓ માટે તેની બે દાનપેટી ખુલ્લી મૂકી દીધી અને જેમને જરૂર હોય તેમને તેમાંથી પૈસા લેવા છૂટ આપી.

પિઝા હટના કર્મચારીઓએ મુંબઈ, દિલ્લી અને બૅંગ્લુરુમાં લાઇનમાં ઊભેલા લોકોને નિ:શુલ્ક ખોરાક અને પાણી પૂરાં પાડ્યા. તો અમદાવાદ અને રાજકોટમાં ફ્રીલો નામની કંપનીએ પણ બૅન્કની લાઇનમાં ઊભેલા લોકોને વેફર અને પાણીપુરી ખવડાવી. તમિલનાડુની શ્રી બાલાજી હોટલે જેમની પાસે જૂની નોટો જ હતી તેમને બે વિકલ્પ આપ્યા: કાં તો નિ:શુલ્ક જમો અથવા બાદમાં પૈસા આપી જજો.

દેશભક્તિ એટલે માત્ર વંદેમાતરમ્ કે જયહિંદના નારા લગાવવા નથી. પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધના પોકાર નથી. સામાન્ય રીતે દરેક આપત્તિમાં આરએસએસના સ્વયંસેવકો તેના ગણવેશમાં સેવા કરવા દોડી જાય છે પરંતુ આ નોટબંધીના આવેશજનક વાતાવરણમાં તેની પ્રત્યક્ષ અનુપસ્થિતિ જણાઈ. ત્યારે અનેક લોકોએ જાતે આગળ આવીને સ્વયંસેવાનું અનુપમ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું જેમ કે મુંબઈની એક પત્રકાર પૂજા મહેતા. પૂજાની માતા પંજાબ નેશનલ બૅન્કમાં કર્મચારી છે. એક બૅન્ક કર્મચારીની દીકરી હોવાથી તેને બૅન્કને લગતાં કામોની ચિંતા ક્યારેય રહી નહોતી. પરંતુ તે કાંદિવલી પશ્ચિમમાં આવેલી બૅન્કમાં ગઈ. ત્યાં લોકો સવારે છ વાગ્યાથી બૅન્ક ખોલવાની રાહ જોતાં પંક્તિબદ્ધ હતા. તે તો પત્રકાર તરીકે સ્થિતિ જોવા ગઈ હતી પરંતુ તેને થયું કે તેણે સેવા પૂરી પાડવી જોઈએ.

પૂજાને દસ્તાવેજોની ખરાઈ કરવાનું કામ સોંપાયું. દસ વાગ્યા ત્યારે શટર ખોલવામાં આવ્યું અને આતુર જનતા દાખલ થવા લાગી. બૅન્કના સ્ટાફે પહેલેથી જ તેમને નોટ બદલવાનાં ફૉર્મ અને ટૉકન આપી દીધા હતા. પરંતુ લોકો મૂંઝાયેલા અને થાકેલા હતા. તેમણે કાઉન્ટર પર સૌથી પહેલી પૂજાને જોઈ. પૂજાએ તેમને સ્મિત સાથે આવકાર્યા. કાઉન્ટર પર આવતા લોકો સાથે તે વાત કરતી રહી. તેમનાં મંતવ્યો જાણતી રહી. કેટલાક નિર્ણયની તરફેણમાં હતા તો કેટલાક વિરુદ્ધમાં. પૂજા લખે છે કે “જેમ જેમ દિવસ આગળ વધતો ગયો તેમ તેની પાસે એક મિનિટની પણ નવરાશ નહોતી. સાત કલાકમાં માત્ર તેને જમવાનો જ બ્રૅક મળ્યો અને તે પણ ઝડપથી પતાવ્યો.

બૅન્ક પાસે રૂ. ૧૦૦ની ઓછી નોટો હતી. તેથી સ્ટાફને કમને રૂ.૨,૦૦૦ની નોટો આપવી પડતી હતી. આથી લોકો ગુસ્સામાં અથવા હતાશ હતા. આવા સમયે પણ માનવતા દેખાઈ આવી. પૂર્વ સૈનિક એવા સુરક્ષા કર્મચારીને રોષે ભરાયેલા લોકોને નિયંત્રિત કરવા મુશ્કેલ પડી રહ્યા હતા ત્યારે એક ગ્રાહકે સામેથી આવીને લોકોને નિયંત્રિત કરવામાં તેને મદદ કરી.

એક ૮૦ વર્ષના ગુજરાતી વૃદ્ધ નોટ બદલવા આવ્યા તો સ્ટાફે તેમને પ્રાથમિકતા આપી. તેઓ આ બૅન્કના નિયમિત ગ્રાહક હતા તેથી સ્ટાફને ઓળખતા હોય તે સ્વાભાવિક છે. આથી તેમણે પૂજાના રૂપમાં નવો ચહેરો જોઈ પૂછ્યું કે તેને કામચલાઉ આ બ્રાન્ચમાં મૂકવામાં આવી છે કે શું? પૂજાએ કહ્યું કે તે વીકએન્ડમાં સેવા આપવા બેઠી છે. જ્યારે તેઓ જઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમણે પૂજાને કહ્યું. “હું આ પંક્તિમાં એટલા માટે ઊભો હતો કે જેથી તમારી પેઢી વધુ સારું ભારત જોઈ શકે.” તેમણે પૂજાની સેવા માટે આભાર માન્યો અને ચાલ્યા ગયા. પૂજા કહે છે કે તેમના શબ્દોએ મને ગળગળી કરી નાખી. તેમની આશાભરેલી આંખો અને તેમનું મારી પીઠને થપથપાવાથી મારો દિવસ સુધરી ગયો. તેણે આ રીતે દેશની સેવા કરી તે માટે પૂજા ગર્વ અનુભવે છે.

પૂજા મહેતા જેવો જ એક કિસ્સો નમિતા લહકરનો છે. ગુવાહતીનાં પૂર્વ બૅન્ક કર્મચારી જ્યારે પૈસા જમા કરાવવા ગયાં ત્યારે ત્યાં તેમણે લોકોનો ખૂબ જ ધસારો જોયો. આ જોઈને તેમને થયું કે તેમની પૂર્વ બૅન્કનો સ્ટાફ કામને પહોંચી નહીં વળે. આથી તેઓ મદદ કરવામાં જોડાઈ ગયાં. પંજાબ નેશનલ બૅન્કના પૂર્વ કર્મચારી ક્રિષ્નને પણ આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પોતાની સેવા આપી. ભૂજમાં પોલીસ કર્મચારીઓએ બૅન્કમાં લાઇનમાં ઊભા રહેલા લોકોને પાણી પૂરું પાડ્યું. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ મહિલા પોલીસે બૅન્ક સમક્ષ લાઇનમાં રહેલી મહિલાઓ સહિત લોકોને પાણી આપી માનવતાનો દાખલો બેસાડ્યો. ચેન્નાઈમાં એસબીઆઈની બૅન્કોમાં તો સ્વયંસેવકોનું પૂર આવ્યું. તેમણે લોકોને એક્સચેન્જ ફોર્મ ભરવા, પાણી આપવા સહિતની મદદ કરી. એક બૅન્ક કર્મચારીએ ૧,૨૦૦ ગ્રાહકો માટે પોતાનું જમવાનું જતું કર્યું. આ જોઈ, તેના પિતરાઈ ભાઈ સેન્થિલ નયગમ જે ઉદ્યોગપતિ છે તેમણે ૧૩ નવેમ્બર ને રવિવારે આખો દિવસ વિલિવક્કમમાં એસબીઆઈ બ્રાન્ચમાં સેવા આપી. રાતોરાત ચેન્નાઈમાં ચેન્નાઈ ટ્રાયકલર નામની સંસ્થા રચાઈ જેમાં ૨૦૦ લોકોએ નામ નોંધાવ્યા. તિરુવનમિયુરમાં એક એસબીઆઈ બ્રાન્ચમાં એક વિદેશી પાસે રૂ. ૧,૦૦૦ની ચાર નોટો હતી અને તેને છૂટા નાણાં જોઈતાં હતાં પરંતુ તેણે બંધ થયેલી નોટો બદલાવી લીધી હોઈ બૅન્ક વધુ છૂટા આપી શકે તેમ નહોતી. આ જોઈ સ્વયંસેવકો આગળ આવ્યા અને તેમણે પોતાની પાસે નવી કાઢેલી રૂ. ૨,૦૦૦ની નોટો આપી દીધી!

મોરબીમાં એક કારખાનેદારે તેની પાસે (સ્વાભાવિક) રહેલી મોટા પ્રમાણમાં ૫૦૦ અને ૧,૦૦૦ની નોટો તેના કારખાનામાં કામ કરતી દીકરીઓને આપી. અને આ રકમ નાનીસૂની નહોતી. એક જણને રૂ.૨૫,૦૦૦ મળ્યા હતા! મોદીએ કહ્યા પ્રમાણે, ભલે રૂ. ૧૫ લાખ નહીં તોય રૂ. ૨૫,૦૦૦ તો આવ્યા!

ઉત્તર પ્રદેશના સહારનપુરના પિંજોરા ગામના શિવકુમાર પાઠકે તો કહેવાતા નાના માણસની મોટપ દેખાડી દીધી. નાના પાયાના ખેડૂત એવા આ પાઠકજીએ બૅંકમાં રૂ.૩,૦૦૦ની કિંમતની ૧૦૦ અને ૫૦ની નોટ જમા કરાવી જેથી છુટાની મારામારીના સમયમાં બૅંકમાં કતારમાં ઊભા રહેતા લોકોને આપી શકાય. તેમની પાસે બાળકો અને પત્નીની બચત મળીને છ હજાર હતા. તેમાંથી અડધી રકમ પોતાની પાસે રાખી. તેમનો ત્રણ મહિનાનો ખર્ચ તેમાંથી નીકળી જાય છે. બાકીની રકમ બૅંકમાં આપી. આ નાના માણસની ઉદારતા જોઈને બૅંકના મેનેજર તેમના માનમાં ઊભા થઈ ગયા. પાઠકને પોતાની કેબિનમાં જ ખુરશીમાં બેસાડી ફૉર્મ ભરાવ્યું અને પૈસા જમા કરાવી દીધા.

ગરીબ ગણાતા ઓડિશાના ભુવનેશ્વરમાં પાણીપુરી (ત્યાં તેને ગુપચુપ કહે છે) વેચનારા શિવશંકર પાત્રા હવે પૅ-ટીએમ રાખવા માંડ્યા છે જેથી ગ્રાહકને પૈસાની કોઈ માથાકૂટ નહીં. બિહારના પટનામાં મગધ મહિલા કૉલેજ પાસે તો આ નોટબંધી પહેલેથી જ પાણીપુરીવાળા સત્યમ નામના ભાઈ પૅ-ટીએમથી પૈસા લે છે. તે સાધારણ ખેડૂતનો દીકરો છે. ૧૨ પાસ છે. પરંતુ તેને આગળ ભણવું પણ છે. તેને કૉલેજની વિદ્યાર્થિનીઓએ જ આના વિશે માહિતી આપી હતી.

લાગે છે કે કેશની સાથે સાચે જ દેશ બદલાઈ રહ્યો છે.

કાળાં નાણાં પર નોટિકલ સ્ટ્રાઇક: ટૂંકા ગાળાની તકલીફ, લાંબા ગાળાના ફાયદા

આઠ નવેમ્બર ૨૦૧૬નો દિવસ ભારતના આર્થિક અને રાજકીય ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાઈ જશે. દિવાળીના તહેવારો ભારતની જનતાએ ધામધૂમથી ઉજવ્યા હતા. કારતક સુદ આઠમ હતી. બધા હજુ કામધંધે ચડી રહ્યા હતા. એકબીજાના ઘરે નૂતન વર્ષાભિનંદન પાઠવવા આવવા-જવાનું ચાલુ હતું. લોકોમાં ચર્ચા હતી તો પણ એ વાતની કે અમેરિકામાં ચૂંટણી થઈ રહી છે તો કોણ જીતશે? ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ચાહક, તેમનું સૂત્ર ‘અબ કી બાર ટ્રમ્પ સરકાર’ અપનાવનાર અને આતંકવાદ સામે લડવાની વાત કરનાર ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ કે પછી આતંકવાદ સામે નરમ વલણ અપનાવનાર હિલેરી ક્લિન્ટન?

પાકિસ્તાન ભારત સરહદે શસ્ત્રવિરામનું છાશવારે ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું હતું. આઠ નવેમ્બરે સાંજે વડા પ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં મોદી મંત્રીમંડળની બેઠક મળી રહી હતી. મંત્રીઓને ફોન લાવવાની મનાઈ કરવામાં આવી હતી. બેઠકમાં પ્રધાનોને જગ્યા નહીં છોડવાનો આદેશ આપી વડા પ્રધાન સીધા રાષ્ટ્રપતિને ત્યાં ચાલ્યા ગયા. થોડા સમયમાં બધાના વૉટ્સએપ પર સંદેશો આવ્યો: “ટીવી ચાલુ કરો. આઠ વાગે વડા પ્રધાન દેશને સંબોધન કરવાના છે.” બધા ચોંકી ઉઠ્યા. શું ઉડી હુમલાના જવાબમાં પાકિસ્તાને પચાવી પાડેલા કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદીઓના શિબિરો પર ભારતીય સેનાના હુમલા પછી પણ પાકિસ્તાન સખણું ન રહેતાં હવે ભારત પાકિસ્તાન પર હુમલો કરશે? કેમ કે આઠ નવેમ્બરે અમેરિકામાં ચૂંટણી હોવાથી સમગ્ર દુનિયાનું ધ્યાન અમેરિકા તરફ હોય તે સ્વાભાવિક છે. આથી ઓચિંતો હુમલો કરી દે તો બધાનું ધ્યાન ભારત તરફ ઓછું રહે. હુમલો અટકાવવાની શક્યતા ધરાવનાર અમેરિકા પોતે પણ તેના પ્રમુખની ચૂંટણીમાં વ્યસ્ત હોય એટલે ચંચૂપાત કરવાની કોઈ તક ન રહે. આતુરતાથી બધાએ ટીવી ચાલુ કર્યું. વડા પ્રધાન ટીવીના પડદે હાજર હતા. શરૂઆત તેમણે ગરીબોના બૅંકમાં શૂન્ય સિલક સાથે જનધન યોજના શરૂ કરી તેની વાતથી કરી. લોકોને સમજાતું નહોતું કે વડા પ્રધાન ચૂંટણી સભાને સંબોધી રહ્યા છે કે શું? ત્યાં અચાનક તેમણે કહ્યું કે “હું હવે કડક નિર્ણયની વાત કરવા જઈ રહ્યો છું.” ….અને આ નિર્ણય હતો ૫૦૦ અને ૧,૦૦૦ની નોટો બંધ કરવાનો અને તે પણ આઠ નવેમ્બરની મધરાતથી!

લોકોમાં સનસનાટી પ્રસરી ગઈ. ઠંડી હજુ એટલી ચાલુ નહોતી થઈ પરંતુ બધાના રૂંવાડા ઊભા થઈ ગયા! વૉટ્સ એપ પર વડા પ્રધાનના કડક નિર્ણયની પ્રશંસાના મેસેજ ચાલુ થઈ ગયા. જો પાકિસ્તાને પચાવી પાડેલા કાશ્મીરમાં ભારતીય સેનાએ ઉડી હુમલાના જવાબમાં કરેલી કાર્યવાહી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક હતી તો આઠ નવેમ્બરે રાત્રે આઠ વાગ્યે વડા પ્રધાને કરેલી જાહેરાત એ નોટ-ઇકલ (Note-ical) સ્ટ્રાઇક હતી! કાળાં નાણાં, ત્રાસવાદ, ભ્રષ્ટાચાર અને ડ્રગ્સ એમ ચાર મોરચા પર આ સીધો પ્રહાર હતો અને વડા પ્રધાને તેમના મંત્રીમંડળના સાથીઓને પણ ગંધ આવ્યા દીધા સિવાય આ જાહેરાત કરી હતી. રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જી જે પોતે પણ પહેલાં નાણા પ્રધાન રહી ચૂક્યા છે તેમણે આ નિર્ણયની ભરપૂર પ્રશંસા કરી.

વડા પ્રધાનની જાહેરાત અનુસાર, આઠ નવેમ્બરની મધરાતથી ૫૦૦ અને ૧,૦૦૦ની નોટો હવે માન્ય નહોતી રહેતી પરંતુ એકાએક નોટ બંધ કરી દેવામાં આવે તો મુશ્કેલી પડે તે  વિચારીને પેટ્રોલ પંપ, સરકારી હૉસ્પિટલો, વિમાન મુસાફરી અને રેલવે બુકિંગમાં, એરપોર્ટ અને રેલવે કાઉન્ટર પર, સરકારી બસ ડેપોના કાઉન્ટર પર, દૂધની દુકાનો અને કેન્દ્ર દ્વારા માન્ય કન્ઝ્યુમર્સ કૉ-ઑપરેટિવ સ્ટોર, સ્મશાન અને કબ્રસ્તાનમાં ૭૨ કલાક સુધી આ નોટો માન્ય હતી.

જેમની પાસે ઘરમાં રોકડ રૂપે ૫૦૦ અને ૧,૦૦૦ની નોટો પડેલી હોય તેનું શું? જેમને મહેનતની કમાણીના પૈસા હતા તેમણે ગભરાવાની જરૂર નથી. તેઓ ૧૦મી નવેમ્બરથી ૩૦મી ડિસેમ્બર સુધી બેંકો-પોસ્ટ ઓફિસમાં રૃ. ૫૦૦-૧૦૦૦ની ગમે તેટલી નોટો જમા કરાવી શકાશે.

વડા પ્રધાને જાહેરાત કરી તે મુજબ, નવમી અને ૧૦મી નવેમ્બરે એટીએમ બંધ રહેવાના હતા.. એ પછી એક વખતમાં ફક્ત રૂ. બે હજાર ઉપાડી શકાશે. એટીએમમાંથી ઉપાડવાની રોજિંદી લિમિટ રૂ. દસ હજાર અને સપ્તાહની મર્યાદા રૂ. વીસ હજાર રહેવાની જાહેરાત થઈ. ઉપરાંત ૧૦મી નવેમ્બરથી ૨૪મી નવેમ્બર દરમિયાન ઓળખપત્ર બતાવીને રૂ. ૫૦૦-૧૦૦૦ની નોટો આપીને રૂ. ચાર હજાર મેળવી શકાશે. ચેક, ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ અને ક્રેડિટ કાર્ડથી થતાં નાણાકીય વ્યવહારો પર કોઈ અસર થઈ નહીં.

આ નિર્ણય એકાએક કેમ કરવામાં આવ્યો? વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કેટલાંક મહત્ત્વનાં કારણો આપ્યાં હતાં. વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું હતું કે, દેશભરમાં ભ્રષ્ટાચારના રોગ જોરદાર વકર્યો છે અને કાળાં નાણાંના મૂળિયાં પણ ઊંડે સુધી પહોંચી ગયાં છે. ભ્રષ્ટાચાર, કાળું નાણું અને આતંકવાદીઓ દ્વારા ઘૂસાડાતી નકલી નોટો સામે લડવા આ નિર્ણય લેવો જરૂરી હતો. આખો દેશ આ દુષણના કારણે ખોખલો થઈ રહ્યો હતો.

આ દરમિયાન મોદીએ દેશવાસીઓને પણ અપીલ કરતા કહ્યું હતું કે, આ નિર્ણયથી ચોક્કસ તકલીફ પડશે, પરંતુ મહેરબાની કરીને એના પર ધ્યાન ન આપતા. દેશના ઈતિહાસમાં ક્યારેક એવી ક્ષણો આવતી હોય છે, જ્યારે રાષ્ટ્રનિર્માણમાં લોકોએ પણ ભાગીદારી કરવી પડે છે. આવી તક બહુ ઓછીવાર મળતી હોય છે. મોદીએ કહ્યું હતું કે, અમે કાળુ નાણું કાબૂમાં લેવા અઢી વર્ષમાં ઘણાં બધા નિર્ણયો લીધા છે. ભ્રષ્ટાચારી દેશોની યાદીમાં ભારતનું સ્થાન ૧૦૦મું હતું પણ અત્યારે માંડ ૭૬એ પહોંચ્યું છે. આ બધા આંકડા દર્શાવે છે કે, દેશમાં ભ્રષ્ટાચારનું જાળું કેટલું ફેલાયું છે. દેશમાં અનેક લોકો પોતાની સત્તા અને હોદ્દાનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે.

આઠ નવેમ્બરની મધરાતથી બંધ થઈ તે રૂપિયા ૫૦૦ની નોટ ઑક્ટોબર ૧૯૮૭માં રિઝર્વ બૅન્કે ચલણમાં મુકી હતી. ૩૦ વર્ષે એ નોટનું આયુષ્ય હવે પૂરું થયું છે. એ વખતે ફૂગાવાને ધ્યાનમાં રાખીને આ નોટ ચલણમાં ઉતારાઈ હતી. જ્યારે ૧૦૦૦ની નોટ સૌથી પહેલી વખત ૧૯૫૪માં અસ્તિત્વમાં આવી હતી. પરંતુ ૧૯૭૮માં સરકારે અત્યારની જેમ જ એ નોટને ચલણમાંથી હટાવી લીધી હતી. એ પછી ફરીથી ૧૦૦૦ રૂપિયાની નોટ ૨૦૦૦ની સાલમાં ચલણમાં મુકાઈ હતી.

વર્તમાન ૫૦૦ અને હજાર બન્ને ચલણી નોટોમાં એક તરફ તો ચલણમાં કાયમી સ્થાન ધરાવતા ગાંધીજી છે. ૫૦૦ની નોટમાં બીજી તરફ દાંડીકૂચના સ્મારકનું ચિત્ર છે. ૧૦૦૦ રૂપિયાની નોટમાં બીજી તરફ ભારતના કૃષિ અને ઉદ્યોગને મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યુ છે. હવે એ બધી જ નોટો રાતોરાત નકામી બની ચૂકી છે.અગાઉ ભારતમાં દસ હજાર સુધીની નોટો ચલણમાં હતી. પરંતુ સરકારે કાળાં નાણાંને નાથવા માટે ૧૦૦૦, ૫૦૦૦ અને ૧૦,૦૦૦ની નોટો ૧૯૭૮માં રદ કરી હતી. ત્યારથી ૧૦૦૦ની નોટ ભારતની સૌથી મોટી ચલણી નોટ બની રહી હતી. આઠ નવેમ્બરના નોટબંધીના નિર્ણય બાદ રૂ. ૨૦૦૦ની નવી નોટો આવી છે, જે ભારતનું સૌથી મોટું ચલણ બનશે.

નોટો રદ કરવાના નિર્ણયમાં ગુજરાતીઓનો મહત્ત્વનો ફાળો રહ્યો છે. આઝાદી પછી પહેલી વખત ચલણનું અવમૂલ્યન કર્યું ત્યારે ગુજરાતી મોરારજી દેસાઈ વડા પ્રધાન હતા. તેમણે કાળાં નાણાં કાબુમાં લેવા આ મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો હતો. સરકાર ભાજપ (ત્યારે જનસંઘ)ની ભાગીદારીવાળા જનતા પક્ષની હતી. એ વખતે છ વર્ષથી સસંદમાં મોટી ચલણી નોટો નાબુદ કરવાની માગ થઈ રહી હતી. એ માટે સરકારે સીધા કરવેરા તપાસ સમિતિ (વાંચ્છુ સમિતિ) પણ રચી હતી. આ સમિતિએ ૧૯૭૦-૭૧માં સરકારને ગુપ્ત અહેવાલ આપી નોટો રદ કરવાની ભલામણ કરી હતી.

મોરારજી સરકારમાં આ મહત્ત્વનો નિર્ણય લેવામાં અને તેનો અમલ કરવામાં નાણા મંત્રી એચ.એમ.પટેલનો મોટો ફાળો હતો. આ વખતે નોટો નાબુદીનો નિર્ણય વડા પ્રધાને જાહેર કર્યો છે, જ્યારે એ વખતે નાણા પ્રધાન પટેલે જ જાહેરાત કરી હતી. આ વખતે નિર્ણયમાં જે રીતે ગુજરાતી વડા પ્રધાન છે, તેમ બીજા ગુજરાતી પટેલનો પણ મહત્ત્વનો રોલ છે. એ પટેલ એટલે રિઝર્વ બેન્કના ગવર્નર ઉર્જિત પટેલ. વડા પ્રધાને પોતાનુ સંબોધન પૂર્ણ કર્યા પછી તુરંત આરબીઆઈ ગવર્નર પટેલે આ નિર્ણય અંગેની વિગતવાર માહિતી આપી હતી. કોઈને એમ થાય કે વડા પ્રધાન મોદીએ એકાએક આઠ નવેમ્બરે આ જાહેરાત કરી નાખી, પરંતુ ચૂંટણીમાં કાળાં નાણાંને બંધ કરવાનું વચન આપીને સત્તામાં આવેલા વડા પ્રધાનના એકએક નિર્ણય પર બાજ નજર રાખી હોય તેમના માટે આ નિર્ણય એકાએક નહોતો…!

વડા પ્રધાન તરીકે નરેન્દ્ર મોદીએ શપથ લીધા તે ૨૬ મે ૨૦૧૪. કાળાં નાણાં, પાકિસ્તાન અને ત્રાસવાદ બંને ચીરકાલીન પ્રશ્નનો ઉકેલ લાવવા માટે પહેલા જ દિવસથી, હકીકતે, તે અગાઉથી જ મોદી તત્પર હતા. એટલે જ તો શપથ સમારંભમાં સાર્ક દેશોના બધા વડા- જેમાં પાકિસ્તાન પણ આવી જાય- તેમને આમંત્રણ પાઠવી દીધાં. ૨૬મેએ બધા હાજર પણ રહ્યા. ૨૭મી મેએ પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ સાથે મંત્રણા પણ કરી. પાકિસ્તાનમાં રહેલા ત્રાસવાદીઓ, ખાસ તો ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૧૧ના મુંબઈ હુમલાના જવાબદાર ત્રાસવાદીઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવા શરીફને જણાવી દીધું. ૨૭મીએ જ મંત્રીમંડળની પહેલી જ બેઠક હતી અને તેમાં તેમણે કાળાં નાણાં અંગે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના પૂર્વ ન્યાયાધીશ એમ. બી. શાહની અધ્યક્ષતામાં વિશેષ તપાસ ટુકડી (એસઆઈટી)ની રચના કરવાનો નિર્ણય લીધો. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે આ ટુકડી રચવા બે વર્ષ પહેલાં આદેશ આપી દીધો હતો પણ મોદીની પુરોગામી મનમોહન સરકારે બે વર્ષ નિર્ણયને ટાળ્યા રાખ્યો હતો.

મનમોહન સરકાર વખતે પણ મોટી નોટો પાછી ખેંચવાની વિચારણા થઈ હતી પરંતુ તે વખતે ભાજપે વિરોધ કર્યો હતો કારણ કે જો નોટો એકાએક પાછી ખેંચાય તો લોકોને તકલીફ પડે તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ નરેન્દ્ર મોદીએ ૫૦૦ અને ૧૦૦૦ની નોટો પાછી ખેંચતા પહેલાં લોકોને ગંધ પણ ન આવે તેમ જનધન યોજના શરૂ કરાવી. આ યોજના હેઠળ ગરીબ શૂન્ય સિલક સાથે ખાતું ખોલાવી શકતો હતો. બૅન્કોના કર્મચારીઓ લાગી ગયા. ગિનીઝ બુક ઑફ વર્લ્ડ રેકોર્ડમાં બૅન્ક કર્મચારીઓએ રેકોર્ડ પણ નોંધાવી દીધો! પાંચ જ મહિનામાં ૧૧.૫૦ કરોડ ખાતાં ખુલ્યાં. આનો પ્રત્યક્ષ લાભ એ થયો કે ગેસ સબસિડી સીધી લોકોના બૅન્ક ખાતામાં જમા થવા લાગી. પરિણામે વચેટિયા અને ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ થયો. પરંતુ અપ્રત્યક્ષ લાભ આઠ નવેમ્બરના નોટ બંધીના નિર્ણય બાદ મળવાનો હતો. ગરીબો નોટ બદલવા કે જમા કરાવવા ખાતું ન હોય તો ક્યાં જાય?

કાળુ નાણું એટલે હિસાબ વગરની સંપત્તિ. કાળુ નાણું એટલે કર ભર્યા વગરના નાણાં કે સંપત્તિ. કાળુ નાણું દેશમાં પણ હોય અને વિદેશમાં પણ હોય. એટલે વિદેશમાંથી કાળુ નાણું પાછું લાવવાની સાથે દેશમાંથી પણ કાળુ નાણું કઢાવવાની કવાયત કરવી પડે. આજથી બે વર્ષ પહેલાં એટલે કે નવેમ્બર ૨૦૧૪માં જી-૨૦ દેશોની શિખર પરિષદ હતી. આ સમૂહમાં આર્જેન્ટિના, ઑસ્ટ્રેલિયા, બ્રાઝિલ, કેનેડા, ચીન, ફ્રાન્સ, જર્મની, ભારત, ઇન્ડોનેશિયા, ઇટાલી, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, મેક્સિકો, રશિયા, સાઉદી અરેબિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા, તુર્કી, યુકે, યુએસએ અને યુરોપીય સંઘનો સમાવેશ થાય છે. કોઈ પણ જાતનો રાષ્ટ્રીય પ્રશાસનનો અનુભવ ન ધરાવતા મોદી પહેલી વાર જી-૨૦ શિખર મંત્રણામાં ભાગ લઈ રહ્યા હતા. અને તેમણે પોતાની પહેલી જ શિખર મંત્રણામાં કાળાં નાણાં અને કરચોરીનો મુદ્દો ઉઠાવી જી-૨૦ દેશોને આ મુદ્દે કડક અને નક્કર કાર્યવાહી કરવા સૂચન કર્યું.

કરચોરી માટે વિદેશી સ્વર્ગ જેવા દેશો સ્વિત્ઝર્લેન્ડ, મોરેશિયસ સાથે કર સંધિ (ટૅક્સ ટ્રીટી)માં જરૂરી ફેરબદલ કર્યા. વર્ષ ૨૦૧૫માં એક યોજના લાવવામાં આવી જે હેઠળ વિદેશમાં કાળુ નાણું ધરાવનારા ભારતીયો બ્લેક મની (અનડિસ્ક્લૉઝ્ડ ફૉરેઇન ઇનકમ એન્ડ એસેટ્સ) એન્ડ ઇમ્પોઝિશન ઑફ ટૅક્સ ઍક્ટ, ૨૦૧૫ હેઠળ પોતાનું વિદેશનું કાળુ નાણું જાહેર કરી શકતા હતા. આ યોજના ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૫ના રોજ પૂરી થઈ ગઈ.

તે પછી ચાલુ વર્ષે ૧ જૂને એક બીજી યોજના જાહેર કરાઈ. જેમની પાસે કાળુ નાણું હોય તેમને ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં પોતાની સંપત્તિ-અસ્ક્યામતો જાહેર કરીને સ્વચ્છ થઈ જવાની છૂટ અપાઈ હતી. અલબત્ત, તેમાં ટૅક્સ વગેરે કાયદા મુજબ ભરવો જરૂરી હતો. આ યોજનાને ભારે સફળતા મળી. લગભગ રૂ. ૬૫,૨૫૦ કરોડનું કાળુ નાણું જાહેર થયું. આ ઉપરાંત મોદી સરકારે મકાન-ઈમારતો ખરીદવામાં કાળુ નાણું વપરાય છે તેને નિયંત્રણમાં લાવવા રૂ.૨૦,૦૦૦ કરતાં વધુ તમામ રોકડ વ્યવહાર પર ૨૦ ટકા દંડ નાખ્યો. ઉપરાંત રૂ. ૨ લાખથી વધુ રકમની રોકડથી ખરીદી પર ૧ ટકાનો વેરો નાખ્યો. ચાલુ વર્ષે ઑગસ્ટમાં સંસદે બેનામી વ્યવહાર (પ્રતિબંધ) સુધારો કાયદો ૨૦૧૬ પસાર કર્યો. તે ૧ નવેમ્બર ૨૦૧૬થી લાગુ થયો. કાળાં નાણાં ધરાવનારા લોકો પોતાના ડ્રાઇવર, નોકર, રસોઈયા વગેરેના નામે સંપત્તિ લેતા હોય છે તેને બેનામી સંપત્તિ કહે છે. આ રીતે કાળાં નાણાંને સફેદ કરવાનું અટકાવવામાં આવ્યું.

છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી મોરચા સરકારના યુગના કારણે એવી પ્રથા પડી ગઈ હતી કે સરકાર તો ડરાવે. કાયદાની ધમકી આપે. યોજનાઓ જાહેર કરે. પરંતુ આપણે તેનો અમલ ન કરીએ તો ચાલે. સરકાર કંઈ કરવાની નથી. કેટલાક લોકો એમ જ માનતા હતા કે ચૂંટણી જીતવા નરેન્દ્ર મોદીએ કાળાં નાણાંને સમાપ્ત કરવાનું વચન આપી દીધું છે. આથી તેઓ પ્રશ્નો પણ પૂછતા હતા કે વડા પ્રધાને કાળાં નાણાંને દૂર કરવા શું કર્યું? પરંતુ આઠ નવેમ્બરની જાહેરાત અને આ લખાય છે ત્યાં સુધી તેના કડક અમલને જોતાં હવે ભાગ્યે જ કોઈ આ સરકારના કોઈ પગલાંને હળવાશથી લેવાની હિંમત કરશે.

એ તો મોદીજીએ આઠ નવેમ્બરે જ કહ્યું હતું કે લોકોને તકલીફ પડશે. અને લોકોને તકલીફ પડી જ. નિર્ણયના એકાએક અમલના કારણે જેમના સગા ખાનગી હૉસ્પિટલમાં હોય અને જેમની પાસે રોકડ રકમ હોય તેમને મુશ્કેલી પડી. કેટલાક કિસ્સામાં મૃત્યુ પણ થયાં. તો બેચાર કિસ્સામાં લાઇનમાં ઊભા રહેતાં એક યા બીજા કારણસર મૃત્યુ થયાના કિસ્સા પણ આવ્યા. જોકે બધાં મૃત્યુ આ નિર્ણયના કારણે થયા તેમ કહેવું યોગ્ય નથી. દા.ત. કર્ણાટકના ઉડુપીમાં બૅન્ક આગળ લાંબી લાઇનમાં ઊભા રહેલા ૯૬ વર્ષીય વૃદ્ધનું મૃત્યુ થયું. આ દુ:ખદ બનાવ માટે મોદીના નોટબંધીના નિર્ણયને જવાબદાર ગણાવી શકાય? વૃદ્ધના દીકરાનું જ કહેવું છે કે તેના પિતાના મૃત્યુને બૅન્ક આગળ લાઇનમાં ઊભા રહેવા સાથે કોઈ સંબંધ નથી. કોઈને ત્યાં લગ્ન હતા તો તેને તકલીફ પડી. પરંતુ આ વાજબી કારણ નથી. લગ્ન મોકૂફ પણ રાખી શકાય અને સાદાઈથી પણ કરી શકાય. ૨૦૦૧માં ભૂકંપ આવ્યો ત્યારે લગ્ન મોકૂફ રખાયાં હતાં અથવા સાદાઈથી સંપન્ન કરાયા હતા. આપણે ત્યાં લગ્ન હોય અને કોઈક સગું ગુજરી જાય તો આપણે સાદાઈથી લગ્ન કરતા જ હોઈએ છીએ. આમ, મુખ્ય તકલીફ બીમાર સભ્યવાળા પરિવારને થઈ.

પરંતુ નોટોની અછત અને ૫૦૦-૧,૦૦૦ની નોટો બંધ થવાથી શાકભાજી, કરિયાણાવાળા વગેરે વેપારક્ષેત્રે મંદી આવી છે પરંતુ તે કામચલાઉ રહે તેવી સંભાવના છે. મુખ્ય વાત એ છે કે આ નિર્ણય એવો છે જેમાં ટૂંકા ગાળે તકલીફ છે, લાંબા ગાળે ફાયદો છે. મુંબઈની પત્રકાર પૂજા મહેતાએ બૅન્કમાં સ્વયંસેવા આપી ત્યારે એક ગુજરાતી ૮૦ વર્ષના વૃદ્ધે કહ્યું કે હું આ લાઇનમાં એટલે ઊભો હતો કે જેથી તમારી પેઢી વધુ સારું ભારત જોઈ શકે.

આશા રાખીએ કે આ નિર્ણયથી હવે કાળાં નાણાંના સર્જનમાં બહુ મોટો ઘટાડો આવશે. લોકો પણ જાગૃત થશે અને ચેક-ડેબિટ-ક્રેડિટ કે પછી પે-ટીએમ જેવી રીતે સફેદ નાણામાં ચુકવણી કરશે, ભ્રષ્ટાચાર, ત્રાસવાદ, ડ્રગ્સના વેપાર વગેરેના ખરાબ દિવસો આવશે અને ભારતના ‘અચ્છે દિન’ આવશે.

કેશલેસ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં ઘણી બધી અગવડો, અસુવિધા અને જોખમો છે

(મુંબઈ સમાચારની બુધવાર તા.૧૬/૧૧/૧૬ની કવરસ્ટોરી)

આ ચાર દિવસો મજાના રહ્યા. મંગળવારે આઠ વાગે જાહેરાત થઈ ત્યારથી શનિવાર સુધી ઘરમાં માત્ર ૬૦ રૂપિયામાં જિંદગી ચાલી. ચાલી જ નહીં, દોડી. પહેલેથી જ જરૂરિયાતો ઓછી રહે તેવો સ્વભાવ માતાપિતા તરફથી મહામૂલા વારસામાં મળ્યો. તેથી આજે ફ્રી લાન્સિંગ પત્રકાર તરીકે આનંદથી જીવી શકાય છે. એનો અર્થ એ નથી કે આ ચાર દિવસો ખાધાપીધા વગર કાઢ્યા. પણ તેમાં કરિયાણાવાળા અને  શાકભાજીવાળા જેવા નાની પાયરીના ગણાય તેમની માનવતા જોવા મળી. કરિયાણા-શાકભાજીની રિલાયન્સ-ડી માર્ટ જેવી મોટી કંપનીઓ અને ઓનલાઇન ખરીદીના પાંગરી રહેલા વધુ પડતા સ્વાર્થ કેન્દ્રિત જમાનામાં ઘરની નજીક કરિયાણા-શાકભાજીવાળા ઓળખાણના આધારે ઉધાર આપે. કમાણી કરતા થયાનાં પાંચ વર્ષ પછી અમદાવાદ આવવાનું થયું ને એટીએમ-ડેબિટ કાર્ડ આવી ગયાં અને ત્યારથી મેં મોટા ભાગે બેંકમાં જ પૈસા રાખવાનો સ્વભાવ બનાવી લીધો છે. એટલે ઘરમાં આમેય રોકડ જરૂર પૂરતી જ હોય.

મોદીજીએ મંગળવારે એ નિર્ણય જાહેર કર્યો કે ૫૦૦-૧,૦૦૦ની નોટો હવે નહીં ચાલે ત્યારે જ તેને વધાવી લેતા મેસેજ એફબી-ટ્વિટર પર મૂકેલા. તે પછી આ નિર્ણય અંગે ઘણી ચર્ચાઓ ચાલી. પરંતુ જ્યારે અરુણ જેટલી ચિત્રમાં આવ્યા ને તેમના તર્ક આવ્યા તે પરથી કેટલીક બાબતો વિશે લખવાનું જરૂરી બની ગયું.

આમ તો એક મેસેજ નવમી ને બુધવારે જ મૂકેલો કે હાઇપ ઊભો કરીને મોદીજી તમે પાણીમાં ન બેસી જતા, જેમ જેએનયુ-કન્હૈયા-એનડીટીવી વગેરે મામલે થયું તેમ આ નિર્ણયમાં થશે તો જનતાએ ૨૦૦૪માં જેમ ઇન્ડિયા શાઇનિંગના ચિત્ર છતાં અટલ સરકારને ઘરે બેસાડી દીધેલી તેવું તમારી સાથે પણ કરશે. ઘરનું સભ્ય હૉસ્પિટલમાં હોય કે પછી દીકરીના લગ્ન હોય, ઘરમાં પૈસા ન હોય અને બેંક નવમીએ એક દિવસ બંધ હોય અને તે પછી પણ ખુલે ત્યારે પૂરતી કેશ ન હોય – નોકરીમાંથી ગાપચી મારી કલાકો લાઇનમાં ઊભું રહેવું પડે અથવા ઘરના વૃદ્ધને લાઇનમાં ઊભા રાખવા પડે તેવી ખૂબ જ વસમી તકલીફોને જનતા ભૂલી જશે જો બજારમાંથી ખરેખર કાળુ નાણું ને ખોટી નોટોનું દૂષણ રદ્દ થયું તો. નહીં તો ફરીથી કૉંગ્રેસ સત્તામાં આવી જશે.

આ દિવસોમાં જે પ્રશ્નો ઊભા થયા તે વિશે નાણા પ્રધાન અરુણ જેટલીએ વિવિધ ચેનલોને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં જે જવાબો આપ્યા તે ગળે ઉતરે તેવા નથી.

૫૦૦-૧,૦૦૦ની નોટો રદ્દ થઈ તેમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન ખાનગી હૉસ્પિટલમાં દાખલ દર્દી માટે ચૂકવણી કે પછી લગ્ન પ્રસંગ લઈને બેઠેલા લોકો દ્વારા ચૂકવણીનો આવ્યો. જેટલીએ કહ્યું કે ચેકથી ચૂકવણી કરવી પડશે. ડૉક્ટરો સહિતના વ્યવસાયિકોએ આ સ્વભાવ બનાવવો પડશે. જેટલીને કોઈએ સમજાવવું જોઈએ કે આ માટે પહેલાં તમારે કડક નિયમ બનાવવો પડે કે ડૉક્ટરોએ માત્ર ચેકથી જ ચૂકવણી સ્વીકારવી. અને ચેકથી ચૂકવણીનું જોખમ ડૉક્ટરો માટે એ પણ છે કે દર્દીનો ચેક બાઉન્સ થાય તો કારણ વગર માથાકૂટ આવી પડે. ચેક જમા કરાવવા જવાનું વધારાનું કામ પણ થાય.

જેટલી બીજી એક બાબતમાં પણ તર્કવિહોણા લાગ્યા અને તે એ કે મોટી નોટો પાછી ખેંચવાથી ભ્રષ્ટાચાર, કાળાં નાણાં અને આતંકવાદ-ડ્રગ્સ સહિતના અપરાધો પર કાબૂ મેળવી શકાશે તો પછી રૂ. ૨,૦૦૦ની નવી નોટો કેમ મૂકી? મિત્ર રજત શર્માની આપ કી અદાલતમાં પણ તેઓ ગળે ઉતરે તેવો ખુલાસો કરી શક્યા નહીં. અને પાકિસ્તાને ૫૦૦ની નકલી નોટો ભારતમાં મોટા પાયે વહેતી કરીને અર્થતંત્ર ખોરવી નાખવા મોટા પાયે પ્રયાસ કરેલો તે જોતાં રૂ.૫૦૦ની નોટ પાછી ખેંચાય તે ગળે ઉતરી જાય પરંતુ રૂ.૨,૦૦૦ની નવી નોટ આવશે ત્યારે તેની નકલ નહીં કરી શકાય? આ અંગે પણ જેટલીએ ગોળ-ગોળ વાત કરી. અલબત્ત, નવી નોટમાં સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ કઈ કઈ ખાસિયત છે તે પૂછતાં તેમણે મોઘમ જવાબ આપ્યો એ વાત માની શકાય તેવી છે કારણકે જો એ જાહેર થઈ જાય તો તો તેની નકલ બનાવવાનું પાકિસ્તાન માટે સરળ બની જાય. આ તમામ ઇન્ટરવ્યૂમાં જેટલીએ કેશલેસ ટ્રાન્ઝેક્શન તરફ ભારતીયોને દોરી જવા છે તેવી વાત કરી. પરંતુ કેશલેસ ટ્રાન્ઝેક્શનના ઘણી અગવડો, ગેરફાયદા અને જોખમો છે.

પહેલી લઈએ ઓનલાઇન બૅન્કિંગથી ચૂકવણી. ઓનલાઇન બેન્કિંગથી ચૂકવણી કરવા માટે સર્વરથી માંડીને ઇન્ટરનેટની સ્પીડ વગેરે બધું જ ટનાટન જોઈએ. ભારતમાં ગરીબો અને આ ટૅક્નૉલૉજી પ્રત્યે નિરક્ષર એવા લોકોની સંખ્યા બહુમતીમાં છે. તેના માટે ઘણો ઘણો સમય જોઈશે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, મોબાઇલનો ઉપયોગ માત્ર મેસેજ ફોરવર્ડ કરવા કે કૉલ કરવા પૂરતો કરતા લોકોને આ ટૅક્નૉલૉજીમાં ખૂબ જ તકલીફ પડે. તેમને રોકડ કે ચેકથી પૈસા ભરવા સહેલા લાગે. આપણે ત્યાં સરકારી વેબસાઇટો ચાહે તે યુનિવર્સિટીની હોય કે અન્ય, ૫૮૬ના કમ્પ્યૂટરના જમાનાની હોય તેમ લાગે. સમયસર અપડેટ જ ન થાય. ઉપરાંત ઓનલાઇન બૅન્કિંગથી ચૂકવણીમાં સ્વાનુભાવ એવો પણ છે કે રિચાર્જ કે એવું કંઈ કામ કરાવતી વખતે પૈસા કપાઈ જાય પણ કામ ન થાય. પછી જે તે કંપનીને ફોન કરો. તે વળી બૅન્ક પર ઢોળે. બૅન્કમાં કસ્ટમર કેર પર ફોન કરો તો પાંચ મિનિટ તો મેન્યુમાં આંકડા દબાવવામાં જ જાય. ઇ-મેઇલ કરો તો બીબાઢાળ જવાબ આવે. કારણ સરકારી હોય કે ખાનગી, કર્મચારીઓ બધે જ મહદંશે દાધારિંગા છે. વળી, જો કદાચ કપાઈ ગયેલા પૈસા જમા થઈ ગયા હોય તો તેનો એસએમએસ પણ ન આવે. ટૅક્નૉલૉજી પર બધું આધારિત કરી દેવાથી પ્રશ્ન હલ નથી થઈ જતો કારણ માણસો બદલાતા નથી. ૨૦૧૧ની સાલમાં આધાર કાર્ડ માટે ફોટો-ફિંગર પ્રિન્ટ પૉસ્ટ ઑફિસમાં આપ્યું હતું તેના પાંચ વર્ષે કોઈ આધાર કાર્ડ ન આવે. અને તે માટે કલેક્ટરથી માંડીને આધાર કાર્ડ સંબંધિત ઑથોરિટી- યુઆઈએડીઆઈ પર ઇ-મેઇલથી જાણ કરો તો તેમના પણ કોઈ જવાબ ન આવે તો ક્યાં જવાનું? પૉસ્ટ ઑફિસમાં કામ પાછું કૉન્ટ્રાક્ટ પર અપાયેલી ખાનગી સંસ્થાએ કર્યું હતું. એ બધા ડેટા-પુરાવાનો દુરુપયોગ ન થાય? માટે પહેલાં તંત્રને જવાબદેહી બનાવવું પડે. તમારે મંત્રીઓએ પોતે જવાબદેહી બનવું પડે. ભૂલ વગરની સિસ્ટમ બનાવવી પડે.

ઘણી બૅન્કોએ હવે પાસબુક અપડેટ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે. પરંતુ એસએમએસ એલર્ટ માટે દર વર્ષે અમુક રકમ કપાતી હોવા છતાં એસએમએસ ન આવે ત્યારે જેટલીજી, શું કરવાનું? એક વાસ્તવિક કિસ્સો. એક મિત્રને સ્કૂટર ખરીદવાનું હતું. તેઓ નિશ્ચિત મુહૂર્તમાં ખરીદવા ગયા. ગમી ગયું. સ્કૂટર કંપનીએ કહ્યું કે આજે જ ડિલિવરી જોઈતી હોય તો કેશથી ચૂકવણી કરો. આ સમયે જેટલીજી, તમે આદેશ આપશો કે સ્કૂટર કંપનીએ બાઉન્સ થવાનું જોખમ સ્વીકારીને પણ ચેકથી પેમેન્ટ લઈ તે જ દિવસે સ્કૂટરની ડિલિવરી આપી દેવાની? મિત્ર બૅન્કમાં ગયો. રૂ. ૫૦,૦૦૦ ઉપાડ્યા. ઘણી વાર ૨,૦૦૦-૫,૦૦૦ ઉપાડો તો એટીએમ સેન્ટરમાં હો ત્યાં જ એસએમએસ આવી જાય પરંતુ ચેકથી ઉપાડેલા ૫૦,૦૦૦ જેવી મોટી રકમનો કોઈ એસએમએસ નહીં. બૅન્કમાં ફરિયાદ કરી, ફૉર્મ ભર્યું પણ કોઈ હલ આવ્યો નથી. મિત્ર કહે છે કે આ તો ઠીક છે કે તેણે પોતે જ પૈસા ઉપાડ્યા હતા, બીજા કોઈએ ઉપાડ્યા હોત તો?

ચેકથી પેમેન્ટ કરવું બધાને ગમે છે પણ ચેકબુક મફત મળે છે, જેટલીજી? એને પહેલાં મફત કરી નાખો. પછી બધી વાત. (એવી દલીલ ન કરતા કે તેના માટે મામૂલી રકમ લાગે છે. મહેનતની કમાણીનો એક રૂપિયો પણ ખોટી રીતે કેમ વપરાય?) આ જ રીતે ક્રેડિટ કાર્ડમાંય એન્યુઅલ મેઇનટેનન્સ ફી, વ્યાજ, ઓવરસીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન કૉસ્ટ સહિત અનેક ચાર્જ લાગે છે. ડેબિટ કાર્ડથી પૈસા ઉપાડવા અને ચૂકવવા બંને પર બૅંકોએ નિયંત્રણો મૂક્યાં છે. અમુક સંખ્યા કરતાં વધુ વાર ડેબિટ કાર્ડ વાપરો તો ચાર્જ લાગે. આ બધા ચાર્જ દૂર કરો. વળી, મોલ કે એવી કોઈ જાહેર જગ્યાએ ડેબિટ કાર્ડથી ચૂકવણી કરવા જતાં પાસવર્ડ ચોરાઈ જવાની શક્યતા રહે છે અને તેના લીધે તમારા મહેનતની કમાણીના પૈસા ઉપડી જવાની શક્યતા રહે છે. ઓનલાઇન બૅન્કિંગ હોય કે ડેબિટ કાર્ડ-ક્રેડિટ કાર્ડથી ચૂકવણી, સાઇબર ગુનાઓ વધતા રહે છે અને તેની સામે ભારતીય પોલીસ કેટલી કાર્યક્ષમ છે તેની આપણને ખબર છે. અને આ બધા ગુના તો વિદેશ પારથી પણ મોટા પાયે થાય. આપણે કેટલા ગુનેગારોને વિદેશથી લાવી શક્યા છીએ? ગુલશનકુમારના હત્યારા નદીમ (શ્રવણ)થી લઈને લલિત મોદી-વિજય માલ્યા…બધા વિદેશમાં જલસા કરે છે.

વળી ઘણા નાના-નાના ખર્ચા હોય જેમ કે પાણીપુરીની લારી વાળો. પાણી પૂરી ખાઈને તેને દસ રૂપિયાની ચેકથી ચૂકવણી કરવાની? ઉનાળામાં ગોળો ખાઈને વીસ રૂપિયા ક્રેડિટ કાર્ડથી ચૂકવવાના? સોડા પી ને કે પાન ખાઈને દસ-પંદર રૂપિયા ઓનલાઇન બૅન્કિંગથી ચૂકવવાના? કરિયાણાવાળાને ત્યાંથી દસ રૂપિયાનું વેફરનું પેકેટ ચૂકવવા માટે ડેબિટ કાર્ડ વાપરવાનું? કોઈ પણ નવી પ્રણાલિ લાવવાનો નિયમ એવું કહે છે કે પહેલાં તેના ઉપાય તૈયાર રાખવા જોઈએ. અમારે એમસીએમાં પ્રૉગ્રામ ભણાવતી વખતે કહેતા કે બે રીતે પ્રણાલિ બદલી શકાય – ૧. ટ્રાયલ એન્ડ એરર. ૨. પેરેલલ સૉલ્યૂશન. જો તમારે ભારતના અર્થતંત્રને કેશલેસ ટ્રાન્ઝેક્શન તરફ લઈ જવું હશે તો તેના માટે પહેલાં જડબેસલાક, ભૂલવિહોણા ઉપાયો તૈયાર રાખવા પડશે.

અને અગાઉ કહ્યું તેમ પહેલાં તો, ગામડાના લોકો, ગરીબો, ટૅક્નૉલૉજી બાબતે નિરક્ષર લોકોનો વિચાર કરવો પડશે. તેમને આવડી જાય તો પણ ટૅક્નૉલૉજીને અત્યંત આધુનિક બનાવવી પડે. ઘણી બધી વાર અનુભવ એવો થાય છે કે બૅંકોમાં કે પૉસ્ટ ઑફિસમાં કે અન્ય સરકારી કે ખાનગી સ્થાનો પર સર્વર ડાઉન હોય. સૌથી ઝડપથી ડાઉનલૉડ કરીને શરત જિતવાની ૪-જીની જાહેરાતો બતાવતી મોબાઇલ કંપનીઓને ત્યાં ચૂકવણી કરવા જાવ તો સર્વર ઠપ્પ હોય તો બીજાની તો શું વાત કરવી.

ટૂંકમાં, ભારતીયોને કેશલેસ ટ્રાન્ઝેક્શ કરતા કરવામાં ઘણી બધી બાધાઓ છે.

ટ્રમ્પ, મોદી, બાબા રામદેવ, દેવ આનંદ ને કપિલ દેવ…બુદ્ધુજીવીઓને ન ગમતા લોકો

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૧૩/૧૧/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

અમેરિકામાં ભારતવાળી થઈ રહી છે. ભારતમાં થોડું મોડે થયું. દિલ્લી અને બિહારની ચૂંટણી ટાણે થયું. અમેરિકામાં તરત થયું. વાત ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પ્રમુખપદે વિજયની છે. ચૂંટણી સમયે ઘણી કડવાશ બંને પક્ષે હતી. પરંતુ પ્રમુખપદે ચૂંટાયા કે તરત મોદીનું ચૂંટણી સૂત્ર ‘અબ કી બાર ટ્રમ્પ સરકાર’ અપનાવનાર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અદ્દલ મોદીની જેમ પોતાના પ્રવચનમાં કહ્યું કે તેઓ સમગ્ર અમેરિકાના પ્રમુખ છે. તેમણે બધા રાજકીય પક્ષોને એક સંપ થઈને કામ કરવા અપીલ કરી. જેમણે ભૂતકાળમાં તેમને સમર્થન નહોતું આપ્યું તેમનું માર્ગદર્શન લેવા વાત કરી. ટ્રમ્પ સામે બહાર તો વિરોધ હતો જ અને રિપબ્લિકન પક્ષમાં પણ વિરોધ હતો તેમ છતાં તેમની નિખાલસતા, સંકોચ વગર ભૂંડાને ભૂંડા કહેવાની નીતિએ તેમને વિજય અપાવ્યો. તેમના વિજય પ્રવચન પછી તેમની સામેની કડવાશ સમી જવી જોઈતી હતી પરંતુ નથી શમી. ઉલટું તેમની સામે વિરોધ પ્રદર્શનો ફાટી નીકળ્યાં છે. વિરોધકારો તેમને પોતાના પ્રમુખ માનવા તૈયાર નથી.

ભારતના કાશ્મીરમાં જેમ પાકિસ્તાનના ઝંડા ફરકાવાય છે અને ભારતનો ધ્વજ બાળવામાં આવે છે તેવું અમેરિકામાં પણ બની રહ્યું છે. વિરોધકારો અમેરિકાના ધ્વજ બાળી રહ્યા છે અને મેક્સિકોના ધ્વજ લહેરાવી રહ્યા છે. ઉપરાંત સામ્યવાદીઓના નિશાનીરૂપ લાલ ઝંડા પણ ફરકાવાય છે. આનો સંકેત સ્પષ્ટ છે. ભારતની જેમ ડાબેરી જમાતને અમેરિકામાં રાષ્ટ્રવાદી (ટ્રમ્પનો રાષ્ટ્રવાદ સાચો છે કે ખોટો તે તો સમય જ કહેશે) ટ્રમ્પ ચૂંટાઈ આવે તે પસંદ નથી પડ્યું.

આ ડાબેરી, સેક્યુલર, બુદ્ધુજીવી જમાતનાં બેવડાં ધોરણો હોય છે. કટ્ટર મુસ્લિમો દ્વારા આતંક મચાવાય છતાં મુસ્લિમોના ખોટા થાબડભાણા કરે તેવી વ્યક્તિઓ આ જમાતને પસંદ હોય છે. દેશની લઘુમતીની આળપંપાળ તેમને પસંદ હોય છે. તેમને કોઈ હિરોઇન અશ્લીલ તસવીરો ખેંચાવે તેની ટીકા થાય કે કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ પ્રધાન મહેશ શર્મા માર્ગદર્શિકા (એટલે સલાહ, આદેશ નહીં)રૂપે વિદેશી મહિલા પર્યટકોને તેમની સુરક્ષા માટે સ્કર્ટ પહેરવાની ના પાડે તો પેટમાં દુખવા લાગે છે પરંતુ મૌલવીઓ સાનિયા મિર્ઝાને સ્કર્ટ પહેરવા સામે ફતવો બહાર પાડે કે પછી ત્રણ વાર તલાક બોલવાથી મુસ્લિમ મહિલાઓને અન્યાય થાય ત્યારે આ જમાત કોઈક ખૂણામાં સંતાઈ જાય છે. હિરોઇનની અશ્લીલ તસવીરનો તેઓ બચાવ કરશે પરંતુ ટ્રમ્પની પત્નીએ (અને એ પણ ભૂતકાળમાં) પડાવેલી નગ્ન તસવીરને તેઓ વખોડશે. કહેવાનો અર્થ એ કે આ જમાત અત્ર, તત્ર, સર્વત્ર છે અને એકસરખી છે.

અમેરિકામાં આ જમાતના વિરોધ સામે પણ ભારે વિરોધ થઈ રહ્યો છે. આ જમાતને હિલેરી ક્લિન્ટન અને ઓબામાનું મૂંગું સમર્થન છે. આ જમાતમાં ભારતની જેમ જ કેટલીક-૫૦૦ અને ૧૦૦૦ની બંધ થયેલી નોટો જેવી- સેલિબ્રિટીઓ છે. કેઆરકે ખાન નામના શબ્દ ઉપદ્રવી વ્યક્તિએ નરેન્દ્ર મોદી વડા પ્રધાન બને તો દેશ છોડી જવા ધમકી આપેલી. કાશ્મીરને પાકિસ્તાનની નજરે જોતી ફિલ્મ ‘હૈદર’ બનાવનાર વિશાલ ભારદ્વાજ, જાવેદ અખ્તરની દીકરી ઝોયા અખ્તર, નંદિતા દાસ વગેરે કલાકારોએ ચૂંટણી ટાણે નરેન્દ્ર મોદી સિવાય કોઈ પણ સેક્યુલર પક્ષને મત આપવાની અપીલ કરીને સેક્યુલર હોવાનો ફાંકો મારતા ફિલ્મઉદ્યોગમાં ઊભા બે ફાડિયાં કરી નાખેલા. આ જ રીતે અમેરિકામાં પણ અશ્લીલતાની કોઈ સીમા ન રાખનાર ભૂંડી ભખ મિલી સાયરસ, ચેલ્સીયા હેન્ડલર, અમી શૂમરે ટ્રમ્પનો વિરોધ જ નહોતો કર્યો પરંતુ જો ટ્રમ્પ ચૂંટાઈ જાય તો અમેરિકા છોડી કેનેડા જતા રહેવા ધમકી આપેલી. પણ આવી સેલિબ્રિટીઓની દાળ ગળી નહીં. ટ્રમ્પ જીત્યા પછી તેમણે બિસ્તરા-પોટલાં બાંધી દેશ છોડી દીધો? ના. મિલી સાયરસ તો નાટકવેડા કરવા જાણીતી છે. તેણે રોતાં રોતાં કહ્યું કે તે ટ્રમ્પને પોતાના પ્રમુખ તરીકે સ્વીકારે છે.

અગાઉ કહ્યું તેમ ડાબેરીઓની આ જમાતને ઓબામા સામે કોઈ વાંધો નથી હોતો, ભલે તેઓ ચૂંટણી પહેલાં ખિસ્સામાં હનુમાનજીનો ફોટો લઈને ફરતા હતા. ભલે તેમના સમયમાં અમેરિકાની ભારે આર્થિક અને વૈશ્વિક સ્તરે દબદબાની રીતે પીછેહટ થઈ. મિડિયામાં આ જમાતનું ઘણું વર્ચસ્વ છે તેથી ભારતના મિડિયામાં પણ આપણી સમક્ષ ટ્રમ્પનાં વિવાદાસ્પદ નિવેદનો, તેમની સામે ચૂંટણી ટાણે જ સેક્સ્યુઅલ હેરાનગતિની ફરિયાદ કરવા ફૂટી નીકળેલી સ્ત્રીઓની વાતો આવી. આપણી સમક્ષ હિલેરી ક્લિન્ટન સામેના આક્ષેપો ક્યારેય રજૂ કરાયા? ઇ-ઇ-મેઇલનું કૌભાંડ, સાઉદી અરેબિયાનું ફંડ તેમના પક્ષને મળતું હતું, જે રીતે સોનિયા ગાંધીની કઠપૂતળી કૉંગ્રેસ સરકાર સીબીઆઈનું દમનચક્ર મુલાયમ- માયાવતી- કરુણાનિધિ- નરેન્દ્ર મોદી સામે ચલાવતી હતી તેમ ક્લિન્ટન દ્વારા વિરોધીઓ સામે ઇન્ટર્નલ રેવન્યૂ સર્વિસનું દમનચક્ર, બિલ ક્લિન્ટન દ્વારા જુઆનિતા બ્રૉડ્રિક નામની મહિલા પર કથિત બળાત્કાર, જેનિફર ફ્લાવર, કેથલીન વિલી અને પૌલા જૉન્સનું શારીરિક શોષણ કરવું અને બિલ ક્લિન્ટનનાં આ કુકર્મો બહાર ન પડે તે માટે હિલેરી દ્વારા ધમકી અપાવી, સતામણી કરવી, બિલ ક્લિન્ટનને પ્રમુખ તરીકે મળેલા વાઇટ હાઉસમાંથી હિલેરી દ્વારા ફર્નિચરની ચોરીનો પ્રયાસ, રાજકીય દુશ્મનોની એફબીઆઈમાં રહેલી ફાઇલો મેળવવી…આક્ષેપોની યાદી મોટી છે. પણ આપણી સામે આ બધું ક્યારેય રજૂ જ ન કરાયું. તો અમેરિકાના મિડિયામાં પણ મોટા ભાગે આ જ સ્થિતિ રહી.

ગૂગલ પર સર્ચ કરાતા, ભારતના વડા પ્રધાન બન્યા પછી પણ નરેન્દ્ર મોદીનું નામ ક્રિમિનલોની યાદીમાં આવે રાખ્યું તેમ ટ્રમ્પના ફોટાની શોધ કરો તો ટ્રમ્પના જોકર જેવા, વિચિત્ર, ગુસ્સો કરતા હોય તેવા ફોટાનું બહુલ પ્રમાણ જોવા મળે. (પ્રમુખ બન્યા પછી ગૂગલ સર્ચમાં કેટલો સુધારો થયો છે તે ખબર નથી કારણ કે મોદી તો ભારતમાં છે પણ ગૂગલનું વડું મથક અમેરિકામાં છે.) અને એટલે જ વિરોધો ફાટી નીકળતાં ટ્રમ્પે પણ આ વિરોધો ભડકાવવા માટે (ત્યાંના) મિડિયાને દોષી ઠરાવતું ટ્વીટ કર્યું.

અગાઉ કહ્યું તેમ લેફ્ટિસ્ટ મિડિયા, સેલિબ્રિટીઓ, સાહિત્યકારો, લેખકોને એવા લોકો પસંદ જ નથી પડતા જે પરંપરામાં માનતા હોય (ચાહે તે હિન્દુ હોય કે ખ્રિસ્તી), જે દેશના હિતની વાત કરતા હોય, જેમનાં મોઢાં, પહેરવેશ અને વાત કરવાની ઢબ તેમને ગમે તેવી નથી હોતી. જે પોલિટિકલી કરેક્ટનેસ (એટલે કે મગનું નામ મરી ન પાડવું)  દાખવતા ન હોય. એટલે કે આતંકવાદનો કોઈ ધર્મ નથી હોતો તેવાં ગાણાં ગાતાં ન હોય. જે નૈતિકતામાં માનતા હોય. મોદી ઉપરાંત બાલ ઠાકરે, રાજ ઠાકરે જેવી માત્ર રાજકીય વ્યક્તિઓ જ નહીં, અન્યાન્ય ક્ષેત્રની વ્યક્તિઓ પણ આ જમાતને પસંદ નથી પડી. ઉદાહરણ જોઈએ છે? બાબા રામદેવ, અમિતાભ બચ્ચન, દેવ આનંદ, ધર્મેન્દ્ર, સલમાન ખાન કપિલ દેવ, વીરેન્દ્ર સહેવાગ, આનંદ બક્ષી, ગીતકાર સમીર, શકીલ બદાયુની, લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ, કલ્યાણજી-આણંદજી, મનમોહન દેસાઈ, સૂરજ બડજાત્યા…વગેરે વગેરે. આ જમાતે મિર્ઝા ગાલિબ અને ગુલઝાર જ મહાન શાયર-ગીતકાર હોય તેવી રજૂઆતો કર્યે રાખી. તેમને મન સુનીલ ગાવસ્કર, શાહરુખ ખાન, ઈરફાન ખાન, નસીરુદ્દીન શાહ, ઓમ પુરી, શ્યામ બેનેગલ, ગોવિંદ નિહલાણી, સાહિર લુધિયાનવી, ગુરુદત્ત, બલરાજ સહાની, મીનાકુમારી વગેરે મહાન ગણાય.

સારો દેખાવ અને અસ્ખલિત અંગ્રેજી બોલે (અને તેમાંય અગાઉ શેડ્યૂલ શીખવ્યું હોય પણ આ લોકો પછી સ્કેડ્યૂલ કરી નાખે તો તમારે સ્કેડ્યૂલ બોલવાનું, એજ્યુકેશન શીખવ્યું હોય તો હવે તેઓ બોલે છે એટલે એડ્યુકેશન બોલવાનું, ઇન્ડિયન ટીમ બોલતા હો તો તેઓ બોલે છે એટલે ટીમ ઇન્ડિયા બોલવાનું) તેવા લોકો તેમને ગમે. કંઈક વાત કરે તો “ન કરે નારાયણ”ના બદલે ‘ટચવૂડ’ બોલવું જોઈએ. છિંક આવે તો ‘ખમ્મા’ નહીં પણ ‘ગૉડ બ્લેસ યૂ’ બોલવાનું. છુંદણા સામે વાંધો પણ ટેટૂ સામે નહીં. જીભથી માંડીને ….(સમજી ગયા) વગેરે જગ્યાએ પિયર્સિંગ કરાવો તો એ કળાત્મક કહેવાય પણ કપાળે તિલક? અલ્લાહ તૌબા તૌબા!

આ જમાત દર વખતે અનૈતિકતા-અવળચંડાઈ કરવામાં એક ડગલું આગળ હશે. તેમના બંગાળ-કેરળના શાસનમાં ગુંડાગીરી થાય, હત્યાઓ થાય તો વાંધો નહીં. પણ એક અખલાકનું મૃત્યુ થશે એટલે તેઓ એવી કાગારોળ મચાવશે કે જાણે મોટા પાયે નરસંહાર થઈ ગયો હોય! ગુડગાંવનું નામ ગુરુગ્રામ થાય કે અત્યંત ક્રૂર ધર્માંધ ઔરંગઝેબ રોડનું નામ બદલીને વૈજ્ઞાનિક, ઋષિ, પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિના નામ પરથી એપીજે અબ્દુલ કલામ રોડ થાય તો તેમનો ગરાસ લૂંટાય જાય પરંતુ મમતા બેનર્જી પશ્ચિમ બંગાળનું નામ બદલીને બાંગ્લા કરે તો વાંધો નહીં! તેમની કાગારોળ મચાવવાની, વિરોધ કરવાની રીત પણ દર વખતે નવી-નવી. ક્યારેક અસહિષ્ણુતાના નામે એવોર્ડ પાછા આપે તો ક્યારેક મોદીને અમેરિકા વિઝા ન આપે તેની પિટિશન કરે. તો ક્યારેક ટીવી પર માઇમ કરી વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અત્યંત ભૂંડી મજાક ઉડાવે.

આ લોકો અમેરિકામાં પણ આવા જ ગતકડાં કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પની અમેરિકા તરફી ટ્રેડ પૉલિસીને ન્યૂ બેલેન્સ નામની સ્નીકર કંપનીએ સમર્થન આપ્યું તેમાં અમેરિકામાં ટ્રમ્પ વિરોધીઓ ન્યૂ બેલેન્સ કંપનીનાં સ્નીકર બાળવા લાગ્યા!

ટ્રમ્પ પ્રત્યે આપણને કોઈ સહાનુભૂતિ કે લાગણી નથી. ટ્રમ્પ ભારતને અનુકૂળ નીતિ અપનાવશે અને ઇસ્લામિક આતંકવાદ નાબૂદ કરવામાં ભારતને મદદ કરશે તો તેની પ્રશંસા જરૂર કરીશું. આ જ રીતે બિલ ક્લિન્ટન અને બરાક ઓબામા અમુક અંશે ભારત તરફી રહ્યા છે.  પરંતુ ઉપરોક્ત બધી વાત એટલે કરી કે ભારતમાં જેમ ૬૦થી વધુ વર્ષ શાસન કરનાર કૉંગ્રેસીઓ અને (પડદા પાછળ) ડાબેરીઓ ભાજપ સરકાર આવી તે સાંખી શકતા નથી તેમ બિલ ક્લિન્ટન બે મુદ્દત સુધી અમેરિકાના પ્રમુખ રહ્યા અને તે પછી તેમના કઠપૂતળી જેવા બરાક ઓબામા પણ બે મુદ્દત સુધી પ્રમુખ રહ્યા. આમ કુલ સોળ વર્ષ ક્લિન્ટન પરિવારે શાસન કર્યું. હવે તેને ટ્રમ્પ આવ્યા તે ગોઠતું નથી. જોઈએ હવે ટ્રમ્પ કઈ રીતે પરિસ્થિતિને સંભાળે છે.

(હાસ્યલેખ)નેગેટિવ મિડિયા, પ્રસૂતિનું રિપોર્ટિંગ

માનો કે આ નેગેટિવ મિડિયાવાળાને પ્રસૂતિનું રિપોર્ટિંગ કરવાનું આવે તો કેવી હેડલાઇન બનાવે?
– પતિનો અત્યાચાર, મજા ભારે પડી😂😂😂
– પત્નીને અત્યંત પીડા માટે જવાબદાર કોણ?😂😂😂
– પત્નીની ઘોર નિષ્ફળતા, રસોઈમાં પડી રહેલી તકલીફ, ઘરના સભ્યો ભૂખ્યાં😂😂😂
– પત્નીનો વેદનાવિલાપ, ડોક્ટરની દવાથી લેબર પેઇન વધ્યું😂😂😂
– પત્નીની બેદરકારી, ઘરમાં શાકભાજીના અભાવે સભ્યો રઝળ્યા😂😂😂
– નોકરી છોડી પતિને હોસ્પિટલે હાજર રહેવાની ફરજ પડી, સસરાની દરકાર રાખનાર કોઈ નહીં😂😂😂
– વહુએ સાસુની સેવા કરવાના બદલે સાસુને વહુની સેવા કરવા ફરજ પડી😂😂😂
એમાંય ન કરે નારાયણ અને સંતાન મૃત અવતરે તો
– આટલો તાયફો કર્યા પછી મૃત બાળક જન્મ્યું😂😂😂