Posted in film, Jaywant nee je bbat

જયવંતની જે બ્બાત-૩

એક સમયે શાહરુખ ખાનની બહુ દાદાગીરી. ફિલ્મો ઠીકઠીક ચાલે પણ ભાડૂતી પ્રચારભૂંગળાં ફિલ્મને સુપરડુપર હિટ બનાવવામાં કોઈ કસર ન છોડે. એ સમયે શાહરુખ બધે જ છવાવા પ્રયત્ન કરતો અને એમાં ઠીકઠીક સફળ પણ રહ્યો. આ સમય દરમિયાન તેણે અહંકારમાં ઘણા ઝઘડા વહોરી લીધા. અમિતાભથી લઈને સલમાન સુધી. એ સમયે ઝઘડામાં શાહરુખનું ચમચામંડળ (ખાસ તો-કરણ જોહર, ફરાહ ખાન) શાહરુખના પક્ષમાં જડબેસલાક ઊભું રહેતું, કારણકે એમનાં વ્યાવસાયિક હિતો એની સાથે જોડાયેલાં હતાં. કેટલાંક તો પોતે અપમાન સહન કરીને પણ આમ કરતાં. યાદ હોય તો, ફરાહના નબળા નિર્દેશક પતિ શીરીષ કુંદર તો મજાક કરવા ગયો એમાં શાહરુખનો લાફો ખાવાનો વારો આવેલો…

ફિલ્મ એવૉર્ડ હોય કે કૌન બનેગા કરોડપતિ જેવો કોઈ શૉ, શાહરુખ ભલભલા સ્ટારની બેહુદી મજાક કરે તે ચાલે, બધાં ગમ ખાઈ જાય, પણ શાહરુખની ‘રા-વન’ ફિલ્મની મજાક શીરીષ કરે તે કેમ ચાલે? બેસ્ટ ફ્રેન્ડનો પતિ હોય તો શું થયું? દુશ્મન અને પોતાની મજાકને તો ઉડતી જ ડામવી જોઈએ. (શાહરુખ, ચમચામંડળ અને તેના ભાડૂતી પ્રચારભૂંગળાંએ ઋત્વિક રોશનની ‘કહો ના પ્યાર હૈ’ વખતે પણ આવું જ કરેલું.) એટલે શાહરુખે શીરીષને ઉગતો ડામવા એક અડબોથ ઝીંકી દીધી. એ વખતે તો મરદ જેવી ફરાહ પણ ઘા ખાઈ ગઈ. પણ સલમાન મરદનો બચ્ચો નીકળ્યો ને શાહરુખનાં પાપ હોય કે ફરી રહેલું ભાગ્યચક્ર, સલમાનની ફિલ્મો સુપરહિટ જવા લાગી. ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં એનો દબદબો પણ વધવા લાગ્યો ને ધીમેધીમે ચમચામંડળે પણ હવે શાહરુખ સાથે ખાસ વ્યાવસાયિક હિતો ન રહેતાં મોઢું ફેરવવા માંડ્યું ને ખોલવા પણ માંડ્યું. કરણ જોહરની આત્મકથા ‘એન અનસ્યૂટેબલ બૉય’માં શાહરુખ વિશે લખ્યું તે તેનો પુરાવો છે.

રાજેશ ખન્નાને પણ અહંકારી વ્યક્તિત્વ નડી ગયેલું. પણ અમિતાભ બચ્ચન સાથે આવું નથી. અમિતાભની ઓછી મજાક નથી ઊડી! તેમની ટીકા (ક્યારેક વાજબી) કરનારા પણ ઓછા નથી રહ્યા. પણ તેમણે પોતાના પક્ષે હંમેશાં શાલીનતા રાખી. જવાબ આપ્યો તો પણ ગાળાગાળી કરીને નહીં. (શાહરુખ તો વાનખેડે સ્ટેડિયમના ગાર્ડ સાથે પણ ગાળાગાળી પર ઉતરી આવે. ગાર્ડને ઉતરતા દરજ્જાનો લેખી ખરેખર તો પોતાનું અસલી સ્તર બતાવી દે. એ વખતે કૉંગ્રેસની મહારાષ્ટ્ર અને કેન્દ્ર બંને જગ્યાએ સરકાર. શાહરુખની ગાંધી પરિવાર સાથેની નિકટતા જાણીતી પણ રાજકારણી પોતાના પર ડાઘ લાગવા ન દે. શાહરુખ પર વાનખેડેમાં પ્રવેશવા પર પાંચ વર્ષનો પ્રતિબંધ લાગી ગયો.) અમિતાભને તો સોનિયા ગાંધીના ઈશારે હેરાન કરાયા તોય ખાલી એટલું જ કહ્યું, “વો રાજા હૈ ઔર હમ રંક.” ધાર્યું હોત તો એમણે સારો, લાંબો અને ચોટદાર ડાયલૉગ બોલીને પ્રશંસા જ નહીં, વિપક્ષની નિકટતા પણ મેળવી હોત. પૂર્વ રાજકારણી પણ ખરા. બદલો લેવા અન્ના આંદોલનમાં પણ જોડાઈ શક્યા હોત, પણ તેના બદલે ‘સત્યાગ્રહ’ દ્વારા પડદા પર અન્નાની ભૂમિકા ભજવી.

સાર એ કે લોકપ્રિય બનતા પહેલાં અને લોકપ્રિય બન્યા પછી સારા, નમ્ર અને શાલીનભાષી વ્યક્તિ હોવું ખૂબ જ જરૂરી છે. તેમની એ શાલીનતા, બને ત્યાં સુધી જવાબ અને ડંખ ટાળવા તેવા સ્વભાવના કારણે, ૨૦૦૭ સુધી અમિતાભના ટીકાકાર અને ઘણીવાર તો ટીકા કરતાં મજાકસભર અપમાનમાં હદ વટાવી દેતા શત્રુઘ્ન સિંહા સાથે ફરી દોસ્તી થઈ શકી અને સાજિદ ખાન-રીતેશ દેશમુખના ‘યારોં કી બારાત’માં સાથે પણ આવ્યા. એ શૉમાં ક્યાંક શત્રુએ અમિતાભને ઝાંખા પણ પાડી દીધા. પણ શત્રુના આખાબોલા તથા વ્યવસાય પ્રત્યે બેપરવા વલણ અને ફિલ્મોની ભંગાર પસંદગીના કારણે એ અમિતાભ કરતાં ઘણા પાછળ રહી ગયા. અહીં પ્રશ્ન એ પણ છે કે અમિતાભ ટેલન્ટમાં શત્રુ કરતાં મિડિયોકર ગણાય પણ સફળતા અને લોકપ્રિયતા તેમને વધુ મળી કેમ કે એ સારા અને પ્રૉફેશનલ વ્યક્તિ વધુ હતા.

Advertisements
Posted in Jaywant nee je bbat, language

જયવંતની જે બ્બાત-૨

#માતૃભાષાદિવસ
-અઘરા અંગ્રેજી સ્પેલિંગ યાદ રાખતા લોકો, ઉર્દૂની અઘરી શાયરી ને ‘ખ’નો ગળામાંથી તલફ્ફૂઝ (ઉચ્ચાર) કેમ કરવો તે શીખતા ગુજરાતી લોકો આજથી હ્રસ્વ ઇ (સામાજિક) ને દીર્ઘ ઈ (ભારતીય), હ્રસ્વ ઉ (વસ્તુ) ને દીર્ઘ ઊ (નૂતન) ક્યાં આવે, શ, સ અને ષના ઉચ્ચાર કેવી રીતે થાય તે યાદ રાખવાનું ચાલુ કરે તો માતૃભાષા પર ઉપકાર થશે.
-કેટલીક સામાન્ય ભૂલો:
આપડે (ખોટું) આપણે (સાચું)
પાડે (જેમકે કૂતરો પાળ્યો) (ખોટું) પાળે (સાચું)
આંગણી (ખોટું) આંગળી (સાચું)
-ઊંઝા જોડણી તરફીઓ અને એસએમએસની ભાષાના પ્રભાવવાળા હ્રસ્વ ને દીર્ઘની માથાકૂટ મૂકવા કહે છે પણ એનું શબ્દ અને મંત્ર વિજ્ઞાન છે. જ્યાં દીર્ઘ ઈ અને ઊ આવતા હોય ત્યાં ઉચ્ચાર લંબાય. છંદ અને હિન્દુ મંત્રો એના પર જ રચાયેલા છે. સરળ રીતે સમજવું હોય તો લતા મંગેશકર કે એ પેઢીનાં ગાયકોનાં જૂનાં હિન્દી ગીત સાંભળજો જેમાં દૂરી, મજબૂરી, દીવાને શબ્દ આવતા હોય.

Posted in film, Jaywant nee je bbat

જયવંતની જે બ્બાત-૧

*જયવંતની જે બ્બાત*

જૂનું એટલું સારું આવી કેટલીક થિયરી હરહંમેશ ચાલતી હોય છે. એના લાભાલાભ વિશે ફરી ક્યારેક. પણ કિશોરાવસ્થામાં હાસ્ય કલાકારોના ઇન્ટરવ્યૂમાં એક વાત અવશ્ય વાંચવા મળતી કે સાંભળવા મળતી. તે એ કે- હવે તો અમિતાભ બચ્ચન વગેરે હીરો જ કોમેડી કરવા લાગ્યા છે એટલે કૉમેડિયનોનું કોઈ મહત્ત્વ રહ્યું જ નથી. પણ આજે એ વાતને ફરીથી સમયના ત્રાજવે તોળો તો? શું રાજ કપૂર, દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ વગેરે કૉમેડી નહોતા કરતા? કિશોરકુમાર તો હીરો તરીકે સુવાંગ કૉમેડી ફિલ્મ જ કરતા. અમિતાભ વખતે પણ જગદીપ, મુકરી, બીરબલ, અસરાની, પેઇન્ટલ, જૉની વૉકર, મહેમૂદ, કે પછી રામ શેઠી જેવા કૉમેડિયનો હતા જ.

એ પછી પણ અનિલ કપૂર, ગોવિંદા, મિથુન ચક્રવર્તી, અક્ષયકુમાર, અજય દેવગન, શાહરુખ ખાન, સલમાન ખાન, આમીર ખાન વગેરે વખતે જૉની લિવર, પરેશ રાવલ, સતીશ કૌશિક, દિનેશ હિંગૂ, લક્ષ્મીકાંત બેર્ડે, અશોક શરાફ વગેરેનો રોલ કમ નહોતો. અત્યારે પણ અરશદ વારસી, રીતેશ દેશમુખ, શ્રેયસ તળપડે, કુણાલ ખેમુ, વિવેક ઓબેરોય, આફતાબ શિવદાસાની, તુષાર કપૂર વગેરે મિમિક્રી સભર અને વગર કૉમેડી કરતાં હોવા છતાં રાજપાલ યાદવ, સંજય મિશ્ર (સાચું મિશ્ર છે પણ રામનું રામા અને શુક્લનું શુક્લા થયું તેમ મિશ્રનું ખોટા અંગ્રેજી ઉચ્ચારથી મિશ્રા થયું.), ક્રિશ્ના અભિષેક, સુદેશ લહેરી, સુરેશ મેનન, સુનીલ ગ્રોવર છે. કહેવાનું એ કે કેટલીક વાત તત્સમય પૂરતી સાચી વાગી શકે પણ એની શાશ્વતતા તો સમય જ નક્કી કરતો હોય છે.

Posted in international, national, sanjog news, vichar valonun

વિદેશમાં વાહ વાહ, પણ કાશ્મીર ભડકે બળે છે તેનું શું?

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૮/૨/૧૮)

તમે ક્રિકેટર હો અને કોઈ વિશ્વવિક્રમ તોડો તે જ દિવસે તમારા બીમાર પિતાજીનું અવસાન થાય ત્યારે એક તરફ આનંદ-ઉત્સાહની લાગણી અને બીજી તરફ ઘેરા અવસાદની-દુઃખની લાગણી આમ બંને લાગણી ઘેરી વળે. એક તરફ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાજેતરની પેલેસ્ટાઇન, યુએઇ અને ઓમાનની સફળ મુલાકાત અને બીજી તરફ ઘર આંગણે કાશ્મીરમાં એક જ અઠવાડિયામાં એક પછી એક એમ ચારથી પાંચ ત્રાસવાદી હુમલાઓ અને પાંચથી સાત જવાનોની શહીદી!

એક તરફ, પેલેસ્ટાઇન હવે અમેરિકાના બદલે કે બીજા કોઈ દેશના બદલે ભારત પાસે ઈઝરાયેલ સાથે શાંતિ સ્થાપવા માટે આશા રાખે, વડા પ્રધાન મોદીને ત્યાંનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર (ગ્રાન્ડ કૉલર ઑફ ધ સ્ટેટ) આપે તે ઘટના નાનીસૂની નથી. આ ઘટના પેલેસ્ટાઇનના સમર્થનમાં મોદીની ઈઝરાયેલ મુલાકાતના વિરોધમાં ભારતમાં છાજિયા લેતી સેક્યુલર ગેંગના મોઢે કચકચાવીને પેલેસ્ટાઇને જ મારેલો તમાચો છે. ઈઝરાયેલની પહેલી મુલાકાત લેનારા ભારતીય વડા પ્રધાન બન્યા પછી ત્યાંના વડા પ્રધાન બેન્જામીન નેતાન્યાહુની લાગણીસભર સરભરા કરીને ઇઝરાયેલ સાથે અનેક કરારો કરીને પછી પેલેસ્ટાઇન સાથે પણ એટલી જ હૂંફાળી દોસ્તી કરવી એ તંગ દોરડા પર ચાલવા જેવો ખેલ છે, જે આજ સુધીના ભારતના કોઈ નેતાએ દેખાડ્યો નથી.

ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન મુંબઈ આવે ત્યારે તેમના માનમાં યોજાયેલી પાર્ટીમાં કહેવાતા સુપરસ્ટાર ખાન કલાકારો ગેરહાજર રહીને પોતાની અસલિયત દેખાડે પણ તેનાથી પાકિસ્તાન સિવાય કોઈ મુસ્લિમ સમુદાયને ફેર નથી પડતો તે સાબિત થઈ ગયું. ભારતના કેટલાક મુસ્લિમો સાવ અલગ દુનિયામાં જ વસે છે તે ફરી એક વાર દેખાઈ આવ્યું. અહીં ઇસ્લામની રીતે મસ્જિદ ન ગણાય તેવી જગ્યા છોડવા પણ કેટલાંક મુસ્લિમ સંગઠનો તૈયાર નથી અને આજે પણ દર છ ડિસેમ્બરે સેક્યુલર હિન્દુઓ છાજિયા લે છે ત્યારે યુએઇમાં હિન્દુ મંદિરનો શિલાન્યાસ થાય, અહીંના મુસ્લિમોમાંનો એક વર્ગ વંદેમાતરમ્ અને ભારત માતા કી જય બોલવામાં હિણપત અનુભવે જ્યારે યુએઇમાં દુબઈનું ઑપેરા હાઉસ ‘ભારત માતા કી જય’થી ગૂંજી ઊઠે તે બતાવે છે કે અત્યાર સુધી કૉંગ્રેસ, ડાબેરી પક્ષો, મમતા બેનર્જી, રાષ્ટ્રીય જનતા દળ, સમાજવાદી પક્ષ, બસપ, વગેરે સેક્યુલર પક્ષોએ જે રીતે મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ કરી કરીને મુસ્લિમોને મુખ્ય પ્રવાહમાં ભળતા રોક્યા તેના લીધે જ આ અલગાવવાદ મુસ્લિમોમાં સર્જાયો છે અને તેના મૂળ ગાંધીજી દ્વારા એકપક્ષીય રીતે ખિલાફત આંદોલનને ટેકો દેવામાં રહેલા છે.

એ પણ ઐતિહાસિક વાત રહી કે વડા પ્રધાન મોદીની પેલેસ્ટાઇન મુલાકાત દરમિયાન ચૉપર જૉર્ડન સરકારે પૂરું પાડ્યું અને તેની સુરક્ષા ઈઝરાયેલની વાયુ સેનાના ચૉપરો કરી રહ્યા હતા! મતલબ કે ઈઝરાયેલને પણ વડા પ્રધાન મોદીની પેલેસ્ટાઇન મુલાકાત સામે કોઈ વાંધો નહોતો. જ્યારે મોદી વડા પ્રધાન નહોતા બન્યા ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત ઘણી મોટી તાકાત છે, ઘણું મોટું બજાર છે. તે ધારે તો દુનિયાને ઝુકાવી શકે છે. મોદી આ વાતને સિદ્ધ કરી રહ્યા છે.

પરંતુ ઘર આંગણે કાશ્મીર ભડકે બળી રહ્યું છે. ૪ ફેબ્રુઆરીથી ૧૨ ફેબ્રુઆરી સુધીમાં ત્રાસવાદીઓએ ચારથી પાંચ હુમલા કર્યા છે જેમાં એકમાં તો હૉસ્પિટલમાંથી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીને છોડાવીને લઈ ગયા છે. ગયા રવિવારે આ જ વિષય પર લેખ લખી સેના અને મોદી સરકારની પીઠ થાબડી હતી. મોદી સરકારની નિષ્ઠા બાબતે કોઈ શંકા નથી. પરંતુ એક જ અઠવાડિયામાં આટલા હુમલા થયા તેના પરિણામે હવે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર પર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ચારેક વર્ષના શાસન દરમિયાન તંત્ર બદલવામાં કોઈ મોટી સફળતા મળી નથી તેનું ઉદાહરણ ત્રાસવાદીઓ હૉસ્પિટલમાંથી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીને છોડાવીને લઈ ગયા તેમાં ઝળકે છે. આ સફળતા પાછળ સૌથી મોટું કારણ ભારતની અંદરના- કાશ્મીરની અંદરના લોકો જ છે અને તેમાં પોલીસ પણ ઘણું કૂણું વલણ ધરાવે છે. ફારુક અબ્દુલ્લાના શાસન દરમિયાન પોલીસ સહિત ત્યાંના સરકારી તંત્રમાં પાકિસ્તાન પ્રેમી લોકો ઘણી હદે ઘૂસી ગયા છે. પરિણામે ૧૯૯૦થી આટલા બધા હુમલા થતા આવ્યા છે. ભારતના પક્ષે ત્રાસવાદી હુમલાથી થયેલી ખુવારી અનહદ છે. આટલી ખુવારી અમેરિકા, ઈઝરાયેલ કે બીજા કોઈ દેશના પક્ષે થઈ હોત તો પાકિસ્તાન જેવા મગતરા દેશનું નામોનિશાન ન રહ્યું હોત.

એક તરફ સેનાના મેજર આદિત્યકુમાર સામે ગોળીબારમાં ત્રણ નાગરિકોનાં મૃત્યુ માટે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર એફ.આઈ.આર. કરે અને બીજી તરફ, ૯,૭૩૦ પથ્થરબાજો સામેના કેસો પાછા ખેંચી લે! આ કેવું દુર્ભાગ્ય! અને જો સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકનો જશ મોદીને-ભાજપને ખાટવો હોય તો ઉપરોક્ત બંને બાબતોએ અપજશ પણ મોદીને-ભાજપને જ મળે કારણકે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પીડીપી-ભાજપની મિશ્ર સરકાર છે. આટલા બધા હુમલા પછી હવે આ રાજ્ય સરકારને રહેવાનો કોઈ અધિકાર નથી. જો ભાજપ વિપક્ષમાં હોત તો તેણે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મહેબુબા મુફ્તી અને નિર્મલસિંહનાં રાજીનામાંની માગણી સાથે સંસદ ખોરવી નાખી હોત. પરંતુ દુર્ભાગ્યે કૉંગ્રેસના લોકો હજુ પણ ‘રામાયણ’ સિરિયલની શુર્પણખા જેવા અટ્ટહાસ્યમાંથી બહાર નથી આવી રહ્યા. તેમનું ગુમાન હજુ પણ જતું નથી. તેના સસ્પેન્ડેડ નેતા મણિશંકર અય્યર પાકિસ્તાન જઈને ત્યાંના લિટરેચર ફેસ્ટિવલમાં જઈને ‘આઈ લવ પાકિસ્તાન’ કહે અને ‘પાકિસ્તાનના નેતાઓ ભારત સાથે શાંતિ ઈચ્છે છે પણ ભારત પાકિસ્તાન સાથે શાંતિ નથી ઈચ્છતું’ જેવું કહી ભારતનો આખો કેસ બગાડે અને સરકારના કર્યા-કારવ્યા પર પાણી ફેરવી નાખે, તેનાથી ભાજપને ‘મેરે દાગ ઉનકે દાગ સે અચ્છે હૈ’ કહેવાનો મોકો મળી જાય છે.

આવામાં સંઘના વડા મોહન ભાગવત ‘સેનાને તૈયાર કરવામાં છ મહિના લાગશે, સંઘના સ્વયંસેવકને તૈયાર કરતા માત્ર ત્રણ દિવસ જ લાગશે’ કહીને વિવાદ છંછેડી દે તેનાથી વિપક્ષોને ફાવતું જડી જાય છે. સંઘનો ઇતિહાસ જોતાં, તેણે ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાન હુમલા વખતે સેનાને કરેલી મદદ, કોટલીમાં તેના યુવાનોએ નાળાની પેલે પારથી દારૂગોળો લાવવામાં વહોરેલી શહીદી, નહેરુએ ૧૯૬૩ની ગણતંત્ર દિવસની પરેડમાં સ્વયંસેવકોને પરેડ કરવાની આપેલી છૂટ, લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ ૧૯૬૫ના યુદ્ધ વખતે સર્વપક્ષીય બેઠકમાં સંઘના દ્વિતીય વડા મા.સ. ગોળવળકરને આપેલું આમંત્રણ, આ બધું જોતાં સંઘની દેશભક્તિ પર કોઈ પ્રશ્ન ન ઉઠાવી શકે, પરંતુ તેમ છતાં આવા વિવાદો સર્જાય જાય છે- સર્જવામાં આવે છે. (હકીકતે તો એ પ્રવચન સંઘના સ્વયંસેવકો માટે મૌખિક ગાઇડલાઇન જેવું હતું જેમાં મોહનજીએ પૂર્ણ ગણવેશના નિયમોથી માંડીને સંઘમાં નેતા પર પુષ્પવૃષ્ટિ કરવી કે ચરણસ્પર્શ કરવા જેવું કેટલાક કરે છે તે મુદ્દે સ્વયંસેવકોએ શું કરવું જોઈએ- શું નહીં તેના નિર્દેશો આપ્યા હતા.)

આના પરિણામે વિપક્ષોને કહેવાનો મોકો મળી ગયો છે કે સંઘના સ્વયંસેવકોએ સરહદ પર જવું જોઈએ, શ્રીનગરમાં રેલી કાઢવી જોઈએ…વગેરે વગેરે. આમ, એક તરફ પાકિસ્તાન ભારતીય જવાનોની ખુવારી કરવામાં વ્યસ્ત છે ત્યારે ભારત આંતરિક રીતે શાબ્દિક યુદ્ધ કરવામાં વ્યસ્ત છે અને કૉંગ્રેસના નેતા પાકિસ્તાન ભક્તિ કરવામાં. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં વસેલા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને હટાવીને પાછા મ્યાનમાર ભેગા કરવાની ત્રેવડ અને રાજકીય ઈચ્છા શક્તિ કોઈ પક્ષમાં જણાતી નથી. ૨૦૧૫માં માત્ર દેખાવ પૂરતો કાશ્મીરી પંડિતોને પાછા વસાવવાનો મામલો ઊઠેલો-ઊઠાવાયેલો જેથી કોઈ કહી ન શકે કે ભાજપને કાશ્મીરી પંડિતોની પડી નથી, પરંતુ તે પછી આ મામલે આગળ વધી શકાયું નથી. કલમ ૩૭૦ અને ૩૫-એનું પણ આવું જ છે. પરંતુ હવે જો મોદી સરકાર કાશ્મીર બાબતે કડક પગલાં નહીં ભરી શકે તો તેની કૉર વૉટ બૅન્ક જે દેશભક્તિના નામે મોંઘવારી, બજેટમાં મધ્યમ વર્ગની ઉપેક્ષા વગેરે સહન કરી લેતી આવી છે, તે પણ મોઢું ફેરવી લેશે. માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય વાહ વાહથી કામ નહીં ચાલે, કાશ્મીરમાં જેટલું કરીને દેખાડ્યું છે તે સેનાને આભારી છે. અલબત્ત, એમાં રાજકીય છૂટો દોર પણ જવાબદાર છે જ અને કૉંગ્રેસની સરકારો કરતાં પ્રમાણમાં વધુ ત્રાસવાદીઓ મરાયા છે- પાકિસ્તાની સૈનિકો મરાયા છે તે પણ હકીકત છે (જે ગયા અઠવાડિયે લખેલું પણ ખરું), પરંતુ એક અઠવાડિયામાં ચારથી પાંચ હુમલાઓથી ઉપસેલું ચિત્ર ચિંતાજનક છે.

પાકિસ્તાન ભારતમાં ત્રાસવાદને વકરાવે છે અને કાશ્મીરમાં સ્વાતંત્ર્યના નામે ચાલતી ચળવળને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપે છે, બુરહાન વાનીને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ગણાવે છે, ત્યારે પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાન, ગિલગિટ-બાલ્ટીસ્તાન, પાકિસ્તાને પચાવી પાડેલા કાશ્મીર, સિંધમાં પાકિસ્તાન સામે અસંતોષનો ઉકળતો ચરુ છે. ભારત શા માટે તેને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપી તેને ભડકાવી ન શકે? પાકિસ્તાનમાં ખૂંખાર ત્રાસવાદી હાફીઝ સઈદ હવે રાજકારણમાં પ્રવેશી ચૂક્યો છે. શું ભારતના નેતાઓ એ રાહ જોઈને બેઠા છે કે હાફીઝ સઈદના હાથમાં સત્તા આવી જાય અને પરમાણુ શસ્ત્રોનું બટન તેના હાથમાં હોય? યાદ રહે કે પાકિસ્તાનમાં આ વર્ષે જુલાઈ ૨૦૧૮માં સંસદની ચૂંટણી યોજાવાની છે. એ ઈચ્છનીય રહેશે કે મોદી માત્ર નહેરુની જેમ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રશંસા મેળવવા પૂરતા સીમિત રહી જમ્મુ-કાશ્મીર બાબતે ગાફેલ પુરવાર ન થાય.

Posted in humor, society

જમાઈને પત્ર: સાળાના લગ્નમાં ન જવાની તમારી હિંમત કેમ ચાલી?

IMG_20180213_102337

(બોટાદ ખાતે બેન્ક ઑફ ઇન્ડિયામાં નોકરી કરતા એક ભાઈ તેમના સાળાના લગ્નમાં ન ગયા તેથી તેમના સાસરિયાવે તેમને માર માર્યો એ સમાચાર પરથી)

પ્રિય જમાઈ (આમ તો તમારું નામ **** સોલંકી છે પણ તમે જમાઈ સમુદાયના હિસ્સા અને પ્રતિનિધિ છો. એટલે આ સંબોધન ચાલે.),

તમારી હિંમત કેમ ચાલી…સાળાના લગ્નમાં જવાની ના પાડવાની! તમે શું પેલી હિન્દી કહેવત નથી સાંભળી…સારી ખુદાઈ એક તરફ, જોરુ કા ભાઈ એક તરફ. તમારે બેન્કમાં ટ્રેનિંગ હતી તો શું થયું? તમારે સાળાની શહીદીમાં જવું જ જોઈતું હતું…તમને બેન્કમાંથી રજા નહોતી મળી તેમ સાંભળ્યું છે. અરે ગાંડા ભાઈ, તમે સાળાના લગ્નમાં ગયા હોત તો શું થાત? બહુ બહુ તો….સોરી તમને આમાં હિન્દી શબ્દની છાંટ વંચાશે તો નહીં ગમે…એટલે…વધુમાં વધુથી કામ ચલાવીએ…વધુમાં વધુ તમારે બેન્કની સારી એટલે કે બેઠાંબેઠાં પગાર લેવાની નોકરી ગુમાવવી પડત ને…પણ તમે એ ન વિચાર્યું કે આવો સાળો, (બકીના બદલે બચકાં ભરે તેવી) સાળી અને પત્ની તમને તમારા સાત જન્મના પુણ્ય સંચયના પરિણામે પ્રાપ્ત થયાં છે. તમને તમારા સસરાએ કેવી સારી ઑફર આપી કે તે તેમની દીકરીને નહીં મોકલે અને ભલા હતભાગી માણસ! તોય તમે તમારા સાસરેથી નીકળી ન ગયા? તમને કદાચ પત્ની તો ઘેર, સોરી, પિયર ગઈ, પુત્ર તો મળે તેવી ઈચ્છા હશે. પણ ભાઈ, આ જમાનામાં પુત્ર હોય કે પુત્રી, માતાઓ તેમને માવડિયાં બનાવીને જ રાખે છે…અને લગ્ન પછી તેઓ વહુડિયા થઈ જાય છે. આમેય દીકરો મોટો થાય પછી બહુ, સોરી, ઘણા ઓછા બાપ-દીકરાને બનતું હોય છે. એટલે એ ઈચ્છા રાખવા જેવી નહોતી…

તમારા સાળાની એ ફરિયાદ હશે કે એ તો તમારા શહીદી દિનમાં સહભાગી હતો પણ તમે એના દુ:ખમાં સહભાગી ન થયા…તમે એના અણવર કમ આસિસ્ટન્ટ બનશો તેવી તેની અપેક્ષા હોય તે સ્વાભાવિક છે. તમારે એનું નાક (જો હોય તો) તેની સાસુથી બચાવવાનું હતું…તમે તેમ ન કર્યું એટલે તમારું નાક કપાયું ને?! તમારે એના જૂતાં એની સાળીઓ અને સાળાઓથી બચાવવાના હતાં…પણ તમે તેમ ન કર્યું એટલે તમારે જૂતાં, આઈ મીન, માર ખાવાનો વારો આવ્યો…

જમાઈ બાબુ, લાગે છે કે તમે ફિલ્મો ઓછી જુઓ છો…મહાન ચિંતક ધર્મેન્દ્ર કહી, સોરી ગાઈ ગયા છે કે સાસુ તીરથ, સસુરા તીરથ, તીરથ સાલાસાલી હૈં ચારોં ધામ ઘરવાલી હૈં…તમને આ તીર્થોની ઉપેક્ષાનું ફળ તો મળવાનું જ હતું….તમારું અંગ્રેજી પણ કાચું લાગે છે કારણકે તમને ખબર નથી કે આ સાસરિયાવને ઇન લો કહેવાય છે… મતલબ એ લોકો જ કાયદો છે… એમનો આદેશ માનવો જ પડે…

હવેથી નિયમ બનાવજો…પહેલી નોકરી ઘરવાળીની…પહેલી બોસ પત્ની…પછી બીજું બધું…

અને હા…આટલી હિંમત દાખવી જ છે તો વધુ હિંમત દાખવો…પત્ની અને સાસરિયાપીડિતોનાસમાજ માટે આંદોલન કરો…આમેય અત્યારે સમાજને અન્યાયના નામે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રને બાનમાં લેવાનું બહુ ચાલ્યું છે…ફેમિનિઝમના નામે પણ લાલ બિન્દી ગેંગ નીકળી પડે છે…ત્યારે તમે જો પત્ની અને સાસરિયાપીડિતોને ન્યાય અપાવશો તો આવા કેટલાય પતિઓના તમને આશીર્વાદ મળશે…આમાં સરકારનો પણ સાથ મળી રહેશે કારણ એમાંના ઘણા પણ આ સમાજના હિસ્સા હશે.

Posted in international, sanjog news, vichar valonun

પાકિસ્તાનની નાપાક હરકતોની સામે સૈન્ય કાર્યવાહીને મોળી ન આંકો

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૧/૨/૧૮)

ગત રવિવારે (૪ ફેબ્રુઆરીએ) જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજૌરી જિલ્લામાં પાકિસ્તાનના તોપમારામાં ભારતના ચાર જવાનો શહીદ થયા. સ્વાભાવિક જ આના ઉગ્ર પ્રત્યાઘાતો પડ્યા. ફરીથી પડી રહેલી ઠંડીની વચ્ચે લોકોનું લોહી ફરી ઉકળી ઊઠ્યું. ભારતના ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ તો માત્ર વાણી વિલાસ જ કરે છે ને નરેન્દ્ર મોદી તો માત્ર વિરોધ પક્ષમાં હતા ત્યારે જ એક સામે દસ જવાનોને મારવાની વાત કરતા હતા તેવી વાતો ફરી વહેતી થઈ.

આ બધી ટીકાથી સૈન્યનું મનોબળ કેટલું ઘટે છે તે આપણે વિચારતા નથી. સૈન્ય જડબાતોડ જવાબ આપે જ છે, પરંતુ આપણે વિચારીએ એટલે તેવું ન બને કે સૈન્ય તરત જ બદલો લે. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે આ સૈન્ય મોદી સરકારમાં બે વાર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ચૂક્યું છે. આ જ બહાદુર સૈનિકોએ ગત ૧૫ જાન્યુઆરીએ પૂંચમાં જડબાતોડ જવાબમાં પાકિસ્તાનના સાત જવાનો મારી નાખ્યા હતા. આ ઉપરાંત ગત ૨૫ ડિસેમ્બરે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ત્યારે પાકિસ્તાનના ત્રણ સૈનિકો મારી નાખ્યા હતા.

એટલે આપણે હાથ પર હાથ ધરીને બેઠા છીએ તેવી છાપ અત્યારના સંજોગોમાં ઉપસાવવી એ પ્રજા અને પ્રસાર માધ્યમો (મિડિયા) બંને પક્ષે ખોટું છે. વિપક્ષની તો વાત કરવા જેવી જ નથી કારણકે અત્યારનો વિપક્ષ મોદી સરકારના વિરોધમાં પાકિસ્તાનની પડખે બેસી જાય તેવો દાખલો બેસાડતો રહ્યો છે. જે  વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ) દેશના સંકટ સમયે (ડોકલામ મડાગાંઠ) ચીનના રાજદૂત સાથે વાટાઘાટ કરે કે પાકિસ્તાન જઈને ‘મોદી સરકારને પછાડવા અમને ટેકો આપો’ એવી ભીખ માગે કે પછી જે વિપક્ષના સાંસદ (સમાજવાદી પક્ષના નરેશ અગ્રવાલ) કુલભૂષણ જાદવને ત્રાસવાદી કહી પાકિસ્તાનના તેના અને તેના પરિવાર પ્રત્યેના વ્યવહારને ઉચિત ઠેરવે તેની શું વાત કરવી? જે વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ)ના સાંસદ (સંદીપ દીક્ષિત) સૈન્યના વડા તો ગુંડાની ભાષા બોલે છે તેમ કહી સૈન્યનું મનોબળ ઘટાડે તેની શું વાત કરવી?

અને આંકડા પર પણ નજર નાખવા જેવી છે. મોટા ભાગના મિડિયાના અહેવાલો જોતાં સામાન્ય છાપ એવી ઉપસે કે કાશ્મીરમાં ભારતીય પક્ષે જ બહુ ખુવારી થાય છે. પરંતુ રક્ષા વિશેષજ્ઞો કહે છે કે મોદી સરકારમાં સૈન્યને જે ખુલ્લી છૂટ મળેલી છે તે અગાઉ એકેય સરકારમાં મળી નહોતી. રક્ષા વિશેષજ્ઞો એમ પણ કહે છે કે અત્યાર સુધી કાશ્મીરમાં ઘૂસી આવતા ઘૂસણખોર ત્રાસવાદીઓને જ ભારત મારતું હતું (તેમાંય મસૂદ અઝહર, કસાબ વગેરેને તો પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા અને બિરયાનીઓ ખવડાવાતી) પરંતુ પહેલી વાર ભારત પાકિસ્તાનના સૈનિકોનેને મારી રહ્યું છે. અર્થાત્ તીર દુશ્મનની નાભિમાં મરાઈ રહ્યું છે કેમ કે ત્રાસવાદીઓને ભારતમાં ઘૂસાડવા પાકિસ્તાનનું હરામખોર સૈન્ય જ કવર ફાયરિંગ કરતું હોય છે.

કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે ત્રણ વર્ષમાં ૧૭૨ ત્રાસવાદી હુમલા થયા છે તેમાં માત્ર કાશ્મીરમાં ૨૦૩ જવાનો છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં શહીદ થયા છે. પરંતુ એની સામે એકલા વર્ષ ૨૦૧૭માં ૨૦૦થી વધુ ત્રાસવાદીઓ જેમાં બુરહાન વાની, યાસીન યતૂ જેવા હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના ટોચના કમાન્ડર પણ સામેલ છે. ઉપરાંત ૧૩૮ પાકિસ્તાની સૈનિકો પણ માર્યા ગયા છે.

એની સામે વર્ષ ૨૦૧૨માં તત્કાલીન સંરક્ષણ પ્રધાન એ. કે. એન્ટોનીએ સંસદમાં આપેલી માહિતી પર નજર કરવા જેવી છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ૨૦૦૦થી ૨૦૧૨ સુધીમાં આપણા ૩,૯૮૭ સૈનિકો શહીદીને વહોર્યા હતા. યુપીએ સરકારમાં સૈનિકોનું મનોબળ કેટલું નિમ્ન સ્તરે પહોંચ્યું હતું તેની કલ્પના કરો. ૨૦૦૯થી ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૧૨ સુધીમાં ૩૯૪ જવાનોએ આત્મહત્યા કરી હતી. ૨૦૦૪થી ૨૦૧૪ સુધીના યુપીએ-૧ અને યુપીએ-૨ એટલે કે સોનિયા ગાંધીના કૉંગ્રેસી શાસનમાં કુલ ૧,૧૭૭ જવાનો શહીદ થયા હતા, પરંતુ કૉંગ્રેસ પ્રભાવિત મિડિયાએ આ દસ વર્ષમાં આપણી સમક્ષ ક્યારેય આ આંકડા પહોંચાડ્યા જ નહીં.

સામાન્યત: કોઈ પણ પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વર્ષોથી ચાલી આવતા વલણના કારણે રિવાજ છે કે સરકારનો આંધળો વિરોધ કરવો. પરંતુ બધા મુદ્દાઓ સર્વગ્રાહી રીતે ચકાસ્યા પછી આ વિરોધ થાય તો વાજબી છે. કાશ્મીરના ઊડીમાં હુમલો થયા પછી જ્યારે કેરળના કોઝીકોડમાં નરેન્દ્ર મોદીએ પાકિસ્તાન સામે નરમ વલણ અપનાવ્યું હોય તેવું ભાષણ કર્યું હતું કે આવો આપણે ગરીબી સામે લડીએ. તે પછી તરત જ આ લેખકે તીવ્ર કટાક્ષરૂપે એક બ્લૉગ પૉસ્ટ લખેલી કે આપણે માત્ર ‘બેબી’ જેવી ફિલ્મમાં જ હાફીઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીને ભારત લઈ આવીને સંતોષ માનવાનો છે. એ સમયે આ આલોચના બરાબર હતી, પરંતુ તે પછી કેટલાં પાણી વહી ગયાં છે તે પણ ચકાસવું જરૂરી છે.

પહેલેથી વાત માંડીએ. નરેન્દ્ર મોદીએ સત્તામાં આવ્યા તે પહેલા દિવસથી જ તેમની પાકિસ્તાન અને પડોશી દેશોની નીતિને સૌથી પહેલી પ્રાથમિકતા આપી હતી. તેમની શપથવિધિમાં પાકિસ્તાનના તત્કાલીન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને સાર્ક સંગઠનના સભ્ય દેશોના વડાઓને આમંત્રણ આપ્યું હતું. એટલું જ નહીં, પરંતુ શપથવિધિના બીજા દિવસે શરીફ સાથે દિલ્લીના હૈદરાબાદ હાઉસમાં મંત્રણા પણ તેમણે કરી હતી. તેના એક વર્ષ પછી અફઘાનિસ્તાનથી પરત ફરતી વખતે ઓચિંતા તેમણે લાહોર ઉતરીને નવાઝ શરીફને જન્મદિવસની અને તેમની પૌત્રી મહેરુન્નિસાના લગ્નના વધામણાં આપ્યાં હતાં.

વિપક્ષો જ્યારે પાકિસ્તાન અને નરેન્દ્ર મોદીની વાત નીકળે ત્યારે આ વાત અચૂક કરતા હોય છે, પરંતુ તેઓ ક્રમને ખોટો દર્શાવે છે, કેમ કે મોદીએ શાંતિની આ પહેલ શરૂઆતમાં કરી દીધી હતી, પરંતુ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ક્રિકેટ મેચ પણ રમાતી નથી. જ્યારે યુપીએ સરકારમાં ૨૦૧૩માં ભારતના બે સૈનિકોનાં માથાં વાઢીને પાકિસ્તાનના જવાનો ચાલ્યા ગયા પછી તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેરની દરગાહના દર્શન કરવા આવ્યા ત્યારે તત્કાલીન વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદે ‘મેરા પિયા ઘર આયા’ની ભાવનાથી તેમના માનમાં ભોજનનું આયોજન કર્યું હતું. અરે! તે સમયે અજમેર દરગાહના દીવાન સૈયદ ઝૈનુલ અબેદીન અલી ખાને પણ રાજા પરવેઝ અશરફનો વિરોધ અને બહિષ્કાર કર્યો હતો પરંતુ સલમાન ખુર્શીદ અને વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ જેમણે કહેલું કે આ દેશનાં સંસાધનો પર પહેલો હક મુસ્લિમોનો છે તેઓ પોતાના મતદારોને ખુશ કરવા માટે આ હદે ગયા હતા.

જ્યારે મોદીએ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન પ્રત્યે એકધારું કડક વલણ અપનાવ્યું છે. હકીકતે, ભાજપની બીજી કોઈ પણ બાબતે ટીકા કરી શકાય પરંતુ જ્યારે પાકિસ્તાન-કાશ્મીરની વાત આવે ત્યારે તેની નિષ્ઠા અને કડક વલણની ટીકા થઈ શકે તેમ નથી. ‘સાઉથ એશિયા ટેરરિઝમ’ પૉર્ટલ અનુસાર અટલ બિહારી વાજપેયીના શાસનમાં વર્ષ ૨૦૦૧માં ૨,૮૫૦ ત્રાસવાદીઓ મરાયા હતા. ભારતના ઇતિહાસમાં કોઈ એક વર્ષમાં સૌથી વધુ ત્રાસવાદી મરાયા હોય તો તે વર્ષ ૨૦૦૧માં મરાયા હતા.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, વિદેશ પ્રધાન સુષમા સ્વરાજ, ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ અને પૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરની ટીમે આ બાબતે ખૂબ જ પ્રશંસનીય કાર્ય કર્યું છે. સુષમા સ્વરાજે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં પાકિસ્તાનને જડબાતોડ શાબ્દિક જવાબ આપવાનાં કાર્યો કર્યાં છે અને સાથેસાથે માનવીય રીતે પાકિસ્તાનના નાગરિકોને આરોગ્ય કે બીજી મદદ કરવાનું કાર્ય કર્યું છે. રાજનાથસિંહે સુરક્ષા દળો અને મનોહર પાર્રીકરે સેનાનું મનોબળ અને સુવિધા વધારવાનું કામ કર્યું છે, જે હવે સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે નિર્મલા સીતારમણ પણ કરી રહ્યાં છે. વડા પ્રધાને તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પાકિસ્તાનને તમામ રીતે એકલું પાડવાનો સફળ પ્રયાસ કર્યો છે. ગત સપ્ટેમ્બરમાં બ્રિક્સમાં બળુકા ચીનના વિરોધ છતાં પાકિસ્તાન સ્થિત ત્રાસવાદી જૂથોનો બ્રિક્સના ઘોષણા પત્રમાં સમાવેશ એ ભારતનો મોટો રાજદ્વારી વિજય હતો. મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની અમેરિકા સાથે વધતી ગાઢ દોસ્તીના કારણે અમેરિકાએ પાકિસ્તાનને ૨૫.૫ કરોડ ડૉલરની સહાય અટકાવી દીધી છે. અમેરિકા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનાં નિવેદનો એવું સૂચવે છે કે ત્રાસવાદીઓ સામે લડવાના બહાને સહાય પડાવીને પાકિસ્તાને અમેરિકાને અત્યાર સુધીમાં મૂર્ખ જ બનાવ્યું છે.

અમેરિકા અને રશિયા જેવી પરસ્પર વિરોધી ધરીનો ત્રાસવાદ અને પાકિસ્તાન બાબતે ટેકો મેળવવામાં ભારત સફળ થયું છે અને ‘ફાઇનાન્શિયલ ઍક્શન ટાસ્ક ફૉર્સ’ની ગત નવેમ્બરમાં આર્જેન્ટિનામાં બેઠક હતી તેમાં આ સંગઠને પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ રીતે ત્રાસવાદીઓને ભંડોળ અટકાવવા સૂચના આપી છે.

એ ઉપરાંત, સૌથી મોટી જરૂરિયાત કાશ્મીરમાં રહીને ભારતના પૈસે ખાઈને ભારતનું ખોદતા અલગાવવાદીઓ પર સંકજો કસવાની હતી. અત્યાર સુધીની તમામ સરકારો (એમાં વાજપેયી સરકાર પણ આવી ગઈ) આ અલગાવવાદીઓને પોષતી હતી, એમ માનીને કે પાકિસ્તાન સાથે મધ્યસ્થી કરવામાં અને કાશ્મીરીઓનું દિલ જીતવામાં તેઓ આપણને મદદ કરશે, પરંતુ આ અલગાવવાદીઓએ હંમેશાં પાકિસ્તાન પ્રત્યે જ નમકહલાલી કરી છે. એટલે મોદી સરકારે આ અલગાવવાદીઓને કાશ્મીરમાં અશાંતિ ફેલાવવા માટે તિહાડ જેલમાં પૂરી દીધા છે.

કેટલાક ભલે ન માને, પણ નોટબંધીથી કાશ્મીરમાં પથ્થરમારાને અને ત્રાસવાદીઓને મોટો ફટકો પડ્યો છે. (જોકે ભવિષ્યમાં તેઓ કદાચ નવો રસ્તો શોધી પણ લે-જેમ બીજા બધા કાયદામાં છટકબારી શોધી લેવાતી હોય છે તેમ) તો એન્ફૉર્સમેન્ટ ડાયરેક્ટોરેટે કાશ્મીર અને દિલ્લીમાં બદામના વેપારીઓ પર દરોડા પાડીને ત્રાસવાદીઓને અને કાશ્મીરના પથ્થરબાજોને જે માર્ગે પૈસા પૂરા પડાતા હતા તે માર્ગ પણ બંધ કરી દીધો છે.

મોદી સરકારને અત્યારે જરૂર છે વિપક્ષોના અને પ્રજાના સમર્થનની. સૈન્ય ત્રાસવાદીઓને પકડવા જાય ત્યારે પથ્થરબાજો પથ્થરમારો કરી ત્રાસવાદીઓને ભગાડવાનું કામ કરતા હોય છે. આવા પથ્થરબાજો સૈન્ય કાર્યવાહીમાં માર્યા જાય તો આપણું સેક્યુલર મિડિયા Army kills two stone pelters એમ લખે અને એટલું જ નહીં સાથે એમ પણ લખે કે Setback to peace process! અરે! શાંતિપ્રક્રિયાને ફટકો પથ્થરમારાથી પડે છે કે સૈન્ય કાર્યવાહીથી? આ મિડિયા તો એ હદ સુધી જાય તેમ છે કે જો ભવિષ્યમાં ભારતીય સૈન્ય પાકિસ્તાનના જવાબમાં કાર્યવાહી કરશે તો પણ લખશે કે સેટબૅક ટૂ પીસ પ્રૉસેસ. આપણા હિન્દી ફિલ્મ જગત અને ક્રિકેટ ક્ષેત્રમાં અત્યારે તો પાકિસ્તાન પ્રત્યેના પ્રેમમાં ઓટ આવી છે પરંતુ પાકિસ્તાન પ્રેમના જીવાણુઓ હજુ પણ ઘણાના શરીરમાં ખદબદી રહ્યા તો હશે જ. આવા જીવાણુઓ ધરાવતા એક-એક જણને જ્યાં સુધી ભારતની બહારનો દરવાજો અથવા જેલનો દરવાજો નહીં બતાવવામાં આવે ત્યાં સુધી પાકિસ્તાન આપણને આમ ને આમ કનડતું જ રહેશે

Posted in international, sanjog news, society, vichar valonun

મૂડીવાદ, મિડિયા અને મનોરંજન આપણને ક્યાં લઈ જશે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૪/૨/૧૮)

એક અદ્ભુત વિડિયો વૉટ્સએપમાં મળ્યો. આ વિડિયો મગજને ખળભળાવી મૂકે તેવો છે. અલબત્ત, કેટલાક ખળભળાવી મૂકનારા વિચારો તો ઘણા સમયથી મારા મગજમાં દોડતા હતા અને તેને આ વિડિયોએ વાચા આપી છે. પરંતુ આ વિડિયો અનેક પ્રશ્નોની શ્રૃખંલા છે. આ વિડિયો એક વિદેશી જેમ્સ સ્કૉટમૉર નામના ભાઈનો છે, પરંતુ તમને થશે કે આ વિડિયો મારો છે અને તમારો પણ છે.

આ ભાઈ કોણ છે? એ પ્રશ્ન અસ્થાને હોવો જોઈએ, પરંતુ અત્યારે ફૅક ન્યૂઝની દુનિયામાં ઘણું બધું ફૅક ચાલતું હોય ત્યાં જિજ્ઞાસાવૃત્તિ કહે છે કે પહેલાં આ ભાઈ કોણ છે તેની તપાસ કરવી જોઈએ. તપાસ કરતાં તેનું નામ જેમ્સ સ્કૉટમોર નીકળ્યું. યૂટ્યૂબ પર તેનો વિડિયો ‘બ્રૉકન સોસાયટી’ના નામે છે. આ વિડિયો પર અપલૉડર તરીકે જેમ્સનું નામ જ છે. તેની પ્રૉફાઇલ ખોલતાં તેમાં ફેસબુકની લિંક છે, પરંતુ આ લિંક કોઈક રીતે બંધ છે. યૂટ્યૂબમાં ગૂગલ પ્લસની પ્રૉફાઇલ લિંક પણ છે, જેમાં તેના પરિચયમાં તેણે લખેલું છે કે તે ૨૫ વર્ષનો લેખક અને સમાજસેવક (જેને આજકાલ કર્મશીલ કે એક્ટિવિસ્ટ પણ કહે છે) છે.

જો ખરેખર તે ૨૫ વર્ષનો હોય તો તેની ઉંમરના પ્રમાણમાં તેના વિચારો ઘણા પરિપક્વ અને દુનિયા આખીના તાર ઝણઝણાવી મૂકે તેવા છે. તેણે સમગ્ર વિશ્વની પ્રણાલિ અને સમાજ સામે કેટલાક પ્રશ્નો મૂક્યા છે. આ વિડિયોમાં તે જે કૉમેન્ટ્રી બોલે છે તેની સાથે દૃશ્યો પણ તમારા મનને બેચેન બનાવી દે તેવાં છે. એ વિડિયો અનેક વાર સાંભળ્યા પછી, (જી હા, જોવા કરતાં સાંભળવો વધુ અગત્યનો છે.) મેં તેના કેટલાક વાક્યો ટપકાવ્યા છે. અહીં હું તેના વાક્યો ‘જે.સ્કૉ..:’ પછી મૂકીશ અને પછી ‘જ.પં.:’ તરીકે મારી ટીપ્પણી કરી તેને ભારતના સંદર્ભમાં સમજાવવાનો પ્રયાસ કરીશ.

જે.સ્કૉ..: હું એક તૂટેલા સમાજ (બ્રૉકન સૉસાયટી)માં ફસાયેલો એક માણસ છું. તૂટેલા સમાજથી મારો મતલબ છે, મારી આસપાસ જાળીદાર સમાજ છે જ્યાં નસીબથી અધિકારો મળે છે અને એક ટકા સંપત્તિ અન્યોની ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે.

જ.પં.: જેમ્સ સ્કૉટમોર કહેવા માગે છે કે અહીં તમે ક્યાં જન્મો છો, કેવા રૂપરંગમાં જન્મો છો, તેનાથી તમારા અધિકારો નક્કી થાય છે. માનો કે, તમે મૂકેશ અંબાણી કે કુમારમંગલમ્ બિરલાના ઘરે જન્મ્યા તો તમારો બેડો પાર. તે એમ પણ કહે છે કે એક ટકા સંપત્તિ અન્યોની ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે. ધનવાનોને ત્યાં કામ કરતાં લોકો પ્રતિભાવાન હોય છે. આને ધનવાનો પૂરતું સીમિત ન રાખીએ અને કોઈ પણ કંપનીના બૉસ સુધી પણ લઈ જઈ શકાય. ઘણા બૉસ તેમની નીચેના કર્મચારીઓની પ્રતિભાથી ઉજળા હોય છે. મહેનત અને બુદ્ધિ આ કર્મચારીઓની કામ કરતી હોય છે, બૉસ માત્ર પદ અને પદના લીધે મળેલી સત્તાના રૂઆબથી કર્મચારીઓ પાસે કામ કરાવી જાય છે અને કર્મચારીઓની મહેનત અને પ્રતિભાથી જશ પ્રાપ્ત કરી લે છે.

જે.સ્કૉ.: આ યુગ મૂડીવાદ, સ્પર્ધા અને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિનો છે. અહીં ભ્રષ્ટાચાર, નફા અને ઉત્પાદનની બોલબાલા છે. ત્યાગ અને નિષ્ઠાની અહીં અવગણના થાય છે. આપણે પર્યાવરણનો વિનાશ કરીએ છીએ. સાચી બુદ્ધિના બદલે સામાન્ય બુદ્ધિવાળાઓનું મહિમામંડન થાય છે. ૨૧મી સદીમાં સ્વાગત છે. સદી જે ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેકબુક-ફેસબુકની છે. આ સદીમાં જો તમે નૈતિક મૂલ્યોમાં વિશ્વાસ ધરાવતા હો તો તમારી અવગણના થશે. પરંતુ તમારો દેખાવ સારો હશે તો તમારી પૂજા થશે, કારણકે અહીં સ્વાર્થી વૃત્તિને તાકાત તરીકે ચિતરવામાં આવે છે અને દયાભાવ-ઉદારતાને નબળાઈ ગણી લેવામાં આવે છે.

જ.પં.: એકદમ સીધી અને સટ વાત છે જેમ્સની. આ ઔદ્યોગિક ક્રાંતિનો, મૂડીવાદનો અને સ્પર્ધાનો જમાનો છે. ઉલટું સ્પર્ધાના બદલે ગળાકાપ સ્પર્ધા કહેવી જોઈએ. અને ગળાકાપ સ્પર્ધા હોય એટલે તેમાં નફાની બોલબાલા હોય. નફા માટે ઉત્પાદન અને ભ્રષ્ટાચાર જન્મ લે. આ બધામાં સ્વાભાવિક છે કે તમારા ત્યાગ અને નિષ્ઠાની અવગણના થવાની. તમે કંપની માટે કે દેશ માટે ત્યાગ કરો તો તમને કોઈ પૂછવા નહીં આવે. કારણકે અહીં ઘણી બધી જગ્યાએ ટોચ પર મિડિયોકર લોકો બેઠા છે. અહીં આવા મિડિયોકર લોકોની બોલબાલા છે અને સાચી બુદ્ધિવાળા લોકોની ઉપેક્ષા છે. આ બધામાં ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ આવા મિડિયોકર લોકોને વધુ આગળ ધકેલે છે, કારણકે ફેસબુક ક્યારેક ક્યારેક જૂઠાણાં ફેલાવવાનું નિમિત્ત પણ બને છે. આવી દુનિયામાં જો તમે નૈતિક મૂલ્યોમાં વિશ્વાસ ધરાવતા હો તો તમારી અવગણના થશે.

તમે જો સંસ્કાર, પ્રમાણિકતા, કુટુંબપ્રેમ, ભાષાની શુદ્ધતા,રાષ્ટ્રપ્રેમની વાત કરશો તો તમારી ગણના વેદિયા-વેવલામાં થશે. પરંતુ જો તમે દેખાવડા હશો તો તમારી પૂજા થશે. સ્વાર્થીપણાને તાકાત માની લેવામાં આવી છે. દરેક ઘરમાં માબાપ બાળકને શીખવે છે પહેલાં પોતાનું વિચારવાનું, પછી બીજાનું. દરેક ચીજ અને કાર્ય પાછળ ‘મારું શું અને મને શું’ એ જ હેતુ બની ગયો છે. નિ:સ્વાર્થવૃત્તિથી સંબંધો રખાતા નથી. જ્યાં સુધી પોતાના માટે કોઈ વ્યક્તિ કામની હોય ત્યાં સુધી તેની આગળ-પાછળ આંટા મારવા, તેની ચાંપલૂસી કરવી, તેને ઘરે જમવા બોલાવવા, તેના ઘરે જવું, પરંતુ જ્યારે તે વ્યક્તિ કામની ન રહે એટલે તેના ફૉન પણ ન ઉપાડવા સુધીની હદે આજે માણસો જઈ શકે છે. આજે દયાભાવને નબળાઈ માની લેવામાં આવી છે. હિન્દુઓની આ દયાભાવ-ઉદારતા જ તેમના માટે હેરાનગતિનું કારણ બનતી રહી છે. આવો અનુભવ દરેક દયાળુ માણસને ક્યારેક ને ક્યારેક થયો જ હશે.

જે.સ્કૉ.: અને મિડિયા આપણને જે અગત્યનું છે તેની ઉપેક્ષા કરવાનું અને તેના બદલે જે લોકપ્રિય છે તેને અનુસરવાનું શીખવે છે. સફળ થવા માટે આપણે સંપત્તિવાન હોવું જરૂરી છે. સન્માન જેવા સાચા સદ્ગુણો હવે અપ્રાસંગિક બની ગયા છે. લોકો તેમની આર્થિક સમૃદ્ધિના કારણે વધુ માન પામે છે. પરંતુ બધી શ્રેષ્ઠ ચીજો આપણી પાસે હોય તેનાથી આપણે શું શ્રેષ્ઠ બની જઈએ છીએ? જો આપણે એક દિવસ પણ સ્માર્ટ ફૉન વગર ન વિતાવી શકીએ તો આપણી સ્વતંત્રતા ખરી સ્વતંત્રતા કહેવાય નહીં. શું શાળાઓ આપણને કઈ રીતે વિચારવું તે શીખવે છે? શું વિદ્યાર્થીઓને ખરેખર શિક્ષણની જ પડી હોય છે કે પછી તેઓ ખાલી ડિગ્રી પાછળ જ ભાગે છે? કદાચ તેઓ (શાળાઓ) આપણને સત્તા સામે કઈ રીતે ઝૂકેલા રહેવાનું શીખવે છે અને આ તૂટેલી પ્રણાલિ માટે આપણને તૈયાર કરે છે. શું સંપ્રદાયો અને રાષ્ટ્રીયતા સાચી છે? શું તેમને ગંભીરતાથી લેવાં જોઈએ? આપણે શા માટે તેમના મુદ્દે લડીએ છીએ? લોકો માનવતા શા માટે ભૂલી જાય છે? છેવટે આપણે બધા માનવો છીએ. લોકોની ગુણવત્તા તેની ચામડીના રંગ કે વંશના આધારે નક્કી ન થવી જોઈએ. આ ચીજો આપણા હાથની નથી. આથી તેમની પાસે કોઈ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા કે તક છિનવવાની સત્તા ન હોવી જોઈએ.

જ.પં.: સાચી વાત કહી જેમ્સે. આર્થિક સમૃદ્ધિ જ આજે સન્માનનો માપદંડ છે. નાણાં વગરનો નાથિયો અને નાણે નાથાલાલ. શિક્ષણ પ્રણાલિ વિશે પણ જેમ્સે ચોટદાર પ્રશ્નો ઉપાડ્યા છે. આજે શિક્ષણ પ્રણાલિ એ કોઈ સરકારી કે ખાનગી કંપનીમાં સફેદ કોલરના મજૂરો કે ફૅક્ટરીના મજૂરો તૈયાર કરવાનું કારખાનું બનીને રહી ગઈ છે. વિદ્યાર્થીઓને પણ સાચું શીખવામાં રસ નથી. આ જાત અનુભવ છે. જો શિક્ષકે ખોટું શીખવાડ્યું હોય તો વિદ્યાર્થીને મારા જેવા કોઈ સગા કે આત્મીય વ્યક્તિ સાચું શીખવાડે તો તે ના પાડશે. અમારા શિક્ષક કહે તે જ સાચું. અને વળી, માર્ક આપવાની સત્તા પાછી શિક્ષક પાસે જ હોય. આજે ભારત સહિતના દેશોમાં ત્વચાના રંગના આધારે વ્યક્તિ પ્રત્યે માનની લાગણી ઊભી થાય કે મરી જાય છે. અમેરિકા-બ્રિટન જેવા દેશોમાં વંશના આધારે થતા ભેદભાવો સદીઓ જૂના છે.

જે.સ્કૉ.: શા માટે પોતાની આસપાસ એક દડાને કિક મારનારની પૂજા થાય છે જ્યારે ભૂખે મરતા બાળક તરફ લોકોનું બહુ ઓછું ધ્યાન જાય છે? શા માટે હવામાનમાં ફેરફાર (ક્લાઇમેટ ચૅન્જ, યૂ નો) કરતાં ફૉન, કાર, ઘરેણાં જેવી ચીજોનું મહત્ત્વ અનહદ વધુ છે? શા માટે પૉપ કલ્ચર અને મનોરંજનને આપણે ન્યાય અને ભૂખમરા કરતાં વધુ પ્રાધાન્ય આપીએ છીએ? શા માટે જે સેલિબ્રિટી અનૈતિકતાસભર સંદેશાઓ ફેલાવે છે તેમને રોલ મૉડલ તરીકે માનવામાં આવે છે? શા માટે આપણે મૂર્ખ લોકોને તેમની અભદ્રતા માટે જાણીતા બનાવી દઈએ છીએ? આપણને શેની હરહંમેશ પરવા હોય છે? સ્ટેટસ, આપણી ઇમેજ, આપણને મળતા ખિતાબની?

જ.પં.: તાજેતરમાં જ આઈપીએલમાં કરોડો રૂપિયામાં ક્રિકેટરો ખરીદાયા ત્યારે જેમ્સ સ્કૉટમોરનો આ પ્રશ્ન જલદી સમજી શકાશે. જેમ્સ પોતાને યુ.કે.નો ગણાવે છે અને ભારત સિવાય દુનિયાભરમાં ફૂટબૉલ વધુ લોકપ્રિય છે તેથી તે ફૂટબૉલનું ઉદાહરણ આપે છે. તે કહે છે કે આપણે આઈપીએલ, ક્રિકેટ મેચો, ડાન્સ, બિગ બૉસ, સંગીત એ બધામાં એટલા ખોવાઈ જઈએ છીએ કે ભૂખે મરતા બાળક જેવા સાચા પ્રશ્નો આપણને દેખાતા જ નથી. આપણને ફૉન, કાર વગેરે ભૌતિક ચીજોનું વળગણ અનહદ થઈ ગયું છે. મિડિયા પણ આવી જ બાબતો ચગાવે છે. કોઈ પણ મિડિયાના પ્રિન્ટ, ટીવી કે વેબસાઇટ પર જોશો તો સેલિબ્રિટીને છિંક આવી હશે તો પણ મોટા સમાચાર હશે. આજે મોટા ભાગના હિન્દી કલાકારોની વાતો નૈતિકતાસભર નથી હોતી. આદર્શો, કુટુંબપ્રેમ સાથે ચાલનારા અમિતાભ બચ્ચન જેવા ઓછા છે. અનૈતિક વાતો કરનારા કલાકારો કે ક્રિકેટરો રૉલ મોડલ મનાય છે. રાખી સાવંત, પૂનમ પાંડે, અરશી ખાન, સન્ની લિયોન જેવા સ્ટુપિડ (એટલે સાવ બુદ્ધિ વગરના નહીં પરંતુ જેમનો એક માત્ર ધર્મ વલ્ગારિટી ફેલાવવાનો છે) લોકોને મિડિયા અહોભાવથી દર્શાવે છે અને હવે તો સમાજ પણ તેમને ઉદ્ઘાટનો કરવા બોલાવે છે, પોતાનાં સંતાનો તેમની પાસે ઊંચકાવે છે.

જે.સ્કૉ.: આપણે શા માટે ફૂડ ચેઇન માટે પ્રાણીઓને મારી નાખીએ છીએ? આપણે કેટલાંક પ્રાણીઓને જોકે સારી રીતે પણ રાખીએ છીએ પરંતુ તેમાં એક શરત છુપાયેલી હોય છે અને તે એ કે તેઓ આપણને અંગત લાભ કરાવતા હોય છે. આપણે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ તરફ આગળ વધતા જ જઈએ છીએ અને ચીમનીઓમાંથી ધૂમાડા નીકળતા જ રહે છે. આનાથી ભવિષ્યમાં સભ્યતા (સિવિલાઇઝેશન) ખતમ થઈ જશે. તેનું પતન થઈ જશે. જો તેના તરફ તમારું ધ્યાન ન ગયું હોય તો આ જાગવાનો સમય છે. આપણે શા માટે એવી પ્રણાલિ માટે કામ કરવું જોઈએ જે સ્વાર્થીને ધનવાન અને નિ:સ્વાર્થને ગરીબ બનાવે છે? વિશ્વની માત્ર એક ટકા વસતિ પાસે વિશ્વની ૩૫ ટકા સંપત્તિ છે. આ ન્યાયી અને આવકાર્ય કહેવાય? સફળતા તમે કોને ઓળખો છો તેના પર આધાર રાખે છે, નહીં કે તમે શું જાણો છો? આ આજના યુગની વાસ્તવિકતા છે. આપણે આ યુગનો- પ્રણાલિનો ભાગ છીએ. તેમાં કેટલાક લોકો જીતે છે, પરંતુ મોટા ભાગના હારે છે, કારણકે આ પ્રણાલિ માત્ર થોડાક લોકોને જ લાભ આપે છે. અહીં ગરીબોનું શોષણ કરવાનો કેટલાક વિશેષાધિકાર માને છે. આ નિષ્ફળ પ્રણાલિનાં લક્ષણો છે. આ તૂટેલી સદીને જોડવાની જરૂર છે. ક્રાંતિનો સમય આવી ગયો છે. વિચારજો.

જ.પં.: આ છેલ્લા પેરેગ્રાફ અંગે કોઈ કોમેન્ટ કરવાની જરૂર લાગતી નથી, પણ હા એટલું જરૂર કહેવું છે કે કોઈ અભિનેત્રીનું સ્કર્ટ ઊંચું થાય કે કોઈ અભિનેતા વિવાદાસ્પદ બોલે તો તે વિડિયો થોડા જ કલાકોમાં લાખો લોકો જોઈ લે છે, ત્યારે યૂ ટ્યૂબ પર આ વિડિયો હજુ સુધી ૨૨ હજારથી વધુ કેટલાક લોકોએ જ જોયો છે. તે બતાવે છે કે જેમ્સના મુદ્દા સાચા છે.